Bijlage 1 - Tussenrapport Denkrichtingen en varianten Duurzame Polder

VIER INTEGRALE RUIMTELIJKE DENKRICHTINGEN

W O N E N E N ( R E C R E AT I E V E ) B E L E V I N G

C U LT U U R H I S T O R I E

■ Maat en schaal van de polder inclusief windtur-

■ Robuuste inrichting van de Hertogswetering en

bines en nieuwe natte gebieden wordt beleefd

omgeving als historische structuur. Versterking

vanaf de kade van de Hertogswetering, waar een

historische plekken rond de wetering.

nieuwe fietsroute loopt. Kansen voor kanovaren. ■ Inrichting recreatieve gebruiks- en belevingsplekken langs de Hertogswetering. W AT E R E N B O D E M ■ Kansen voor ontwikkeling zone ten noorden van de wetering als waterbergingsgebied.

ENERGIE ■ Windturbines in lange lijnen benadrukken de oost-west richting.

59

H+N+S · DUURZAME POLDER

60

VARIANTEN WINDENERGIE DENKRICHTING 4

VARIANT 1

VARIANT 2

1 km

1 km

Op basis van het principe ‘lange lijnen’ komen we in ‘s-Hertogenbosch

Met windturbines van type 2 komen we in Oss tot een rij van maximaal

tot 13 turbines van type 1. Minder dan de doelstelling dus. In Oss wordt

5 stuks. In ‘s-Hertogenbosch zijn er in een dubbele regelmatige rij in

de energiedoelstelling wel gehaald. Het blijkt hier echter lastig om tot

totaal 10 turbines te plaatsen, met een hogere energieopbrengst dan de

een ononderbroken lijn te komen.

13 stuks uit variant 1.

Turbine type 1 (tip 210 m), 15 GWh/jr

Turbine type 2 (tip 260 m), 23 GWh/jr

‘S Hertogenbosch

Oss

Totaal

Aantal turbines

13

10

23

Opwek gWh/jr

195

150

345

‘S Hertogenbosch

Oss

Totaal

Aantal turbines

10

5

15

Opwek gWh/jr

230

115

345

VIER INTEGRALE RUIMTELIJKE DENKRICHTINGEN

VARIANT 3

61

VARIANT 4

1 km

1 km

Wanneer we binnen de grenzen van het zoekgebied de ruimte opzoe-

Deze variant laat zien wat er gebeurt als ook buiten de grenzen van het

ken, leidt dit tot 13 turbines aan de zijde van ‘s-Hertogenbosch en 9 aan

zoekgebied windturbines geplaatst worden in combinatie met meer

de zijde van Oss. Het middengebied blijft open, maar de lange lijnen

‘orde’ in de de opstelling. Er is ruimte voor 10 windturbines in ‘s-Her-

worden minder helder.

togenbosch en 9 in Oss.

Turbine type 2 (tip 260 m), 23 GWh/jr

Turbine type 2 (tip 260 m), 23 GWh/jr

‘S Hertogenbosch

Oss

Totaal

Aantal turbines

13

9

22

Opwek gWh/jr

299

207

506

‘S Hertogenbosch

Oss

Totaal

Aantal turbines

10

9

19

Opwek gWh/jr

230

207

437

62

H+N+S · DUURZAME POLDER

REFLECTIE EN AANVULLING

5. REFLECTIE EN AANVULLING INZICHTEN UIT DE GESPREKKEN MET BELANGHEBBENDEN

DENKRICHTING 2 ‘HET WIJDE WESTEN’ Deze denkrichting wordt gewaardeerd om de duidelijke ruimte voor weidevogels en (natte) natuur. De weidevogels krijgen een plek op de laagste gronden,

Welke informatie is er opgehaald?

ook dat wordt als logisch ervaren. Wat betreft de turbineopstellingen wordt

Voor elke denkrichting en turbineopstelling is in de brede bijeenkomsten van

gewaardeerd dat het een meer geordende, rustige opstelling is. De bewoners

januari en februari 2023 en in andere afstemmingsmomenten meegegeven

van Lith en Lithoijen hebben echter grote bezwaren bij het deel van de turbi-

wat belanghebbenden waarderen en wat er beter kan. Ook zijn aanvullende

nes dat langs de wegen richting deze dorpen staat. Ze waarderen de plek voor

ideeën en opstellingen ingebracht.

weidevogels, maar geven aan dat dit niet ten koste van de gezondheid van mensen mag gaan.

Hier delen we een compacte samenvatting van de inbreng: DENKRICHTING 3 ‘EEN VEELKLEURIG MOZAÏEK’ D E N K R I C H T I N G 1 ‘ E E N G R O OT S C H A L I G H A R T ’

Denkrichting 3 roept uiteenlopende reacties op. Een deel van de mensen

Deze denkrichting wordt gewaardeerd vanwege de clustering van windtur-

waardeert de variatie en afwisseling in het landschap; voor een ander deel

bines. Hierdoor is de afstand tot de dorpskernen langs de Maas het grootst.

van de mensen oogt deze richting te rommelig. Er worden diverse suggesties

Ook wordt de landschappelijke openheid gewaardeerd, in combinatie met de

gedaan om de balans van samenhang en afwisseling te verbeteren.

mogelijkheden voor (intensieve) agrarische functies in het hart van de polder. DENKRICHTING 4 Er wordt bij deze richting aandacht gevraagd voor de overgang richting de

De vierde denkrichting wordt gewaardeerd vanwege de turbineopstellingen

Groote Wielen, Nuland en Heeseind; hier is de afstand tot turbines kleiner.

in lijnen. Een deel van de mensen geeft aan dit als rustig ogend en passend bij

Het ‘klimaatbos’ dat al eerder bedacht is bij de Groote Wielen wordt daarnaast

het landschap te ervaren. Ook de kans om de Hertogswetering als recreatieve

als kans genoemd om (beter) mee te nemen in deze denkrichting. Om diver-

route toegankelijk te maken spreekt mensen aan. Voor een deel van de omwo-

sen redenen, ook om de windturbines enigszins aan het zicht te onttrekken.

nenden spreekt deze richting juist minder aan, omdat de turbines dichter bij hun woning staan dan in andere denkrichtingen.

63

H+N+S · DUURZAME POLDER

64

A A N V U L L E N D E VA R I A N T E N

afweging op weg naar alternatieven (de volgende fase van het ontwerpend

Denkrichtingen en opstellingen werden niet alleen verbeterd, maar ook aan-

onderzoek). (Overigens wordt verwacht dat we in deze vervolgfase ook gaan

gevuld. Zo is er een variant ingebracht waarbij de turbines in het Osse deel zo

‘recombineren’, dat wil zeggen dat er nieuwe ontwerpen gemaakt worden

dicht mogelijk langs de Hertogswetering worden ingepast, om de afstand tot

door combinatie van kansrijke onderdelen van verschillende varianten.)

de dorpen langs de Maas te vergroten. Vergelijkbare wensen zijn geuit vanuit de Groote Wielen, Kruisstraat, Heeseind en andere dorpen aan de rand van

De aanleidingen voor de extra varianten zijn:

het zoekgebied.

• De door bezoekers aan de brede bijeenkomsten geuite wens om ook een of meerdere varianten mee te nemen waarbij de afstand tot de kernen aan-

OVERIGE OPMERKINGEN EN TIPS (INDRUK)

merkelijk groter wordt dan de 1 en 2 kilometer-grens die het zoekgebied

In de gesprekken kwamen daarnaast nog allerlei andere nuttige opmerkingen

bepaalt. Dit betreft dan vooral de windturbines ten opzichte van de Maas-

en tips op tafel. Zo werd o.a. de aansluiting met de Osse Uitvoeringsagenda

dorpen (mn Lith, Lithoijen) in het noorden, Kruisstraat / Heeseind in het

Westelijke Polder nogmaals onder de aandacht gebracht; werd benadrukt op

zuiden en de Grintweg in het westen van het zoekgebied.

tijd na te denken over bouw en onderhoud van turbines in relatie tot transport

• Er is gevraagd naar een variant waarbij de turbines meer in een lange lijn

over (smalle) lokale wegen; werden suggesties gedaan hoe rekening te hou-

langs de Hertogswetering staan (de turbines binnen denkrichting ‘lange

den met geluid en licht; en werd meerdere malen gevraagd naar mogelijkhe-

lijnen’ meer te concentreren). In aanvulling hierop ‘twee lijnen is beter,

den om financieel te participeren om zo lusten en lasten zo eerlijk mogelijk te verdelen. Het volledige pallet aan opmerkingen is in de bijlage te lezen.

mooier voor het zicht’ (ipv de drie die getekend zijn). • Het argument dat tijdens de brede bijeenkomsten is ingebracht van windturbine-opstellingen met meer ‘orde’. Dit wil zeggen het voorkomen van

EXTRA VARIANTEN WINDENERGIE

een rommelig beeld bijvoorbeeld door windturbines netjes in een rij te zetten. • Er wordt ingebracht dat het plan en / of de energie-opbrengst / RES opgave

Aanleiding

voorop zou moeten staan en niet het plaatsen van 16 turbines als harde eis.

Nieuwe inzichten op basis van de reacties van belanghebbenden, in combi-

In de quickscan is duidelijk gemaakt wat deze (korte termijn) RES opgave

natie met de concept Quick scan milieu die is opgesteld, geven aanleiding om

is. Hiervoor zijn uitgaande van de turbinetypen uit het ontwerpend onder-

extra varianten op te stellen, die meegenomen worden in de beoordeling en

zoek minder dan 16 stuks nodig.

REFLECTIE EN AANVULLING

• Gesteld is ‘we willen liever hogere turbines maar dan wel minder’. Dit sluit aan op de vorige bullet.

In de Quickscan worden 4 soorten geluidscontouren gehanteerd: •

• Opgemerkt wordt dat de zogenaamde kooicirkels rond de eendekooien in

rond de woningen. Dit komt overeen met de eerder gehanteerde belem-

de varianten niet meegenomen zijn als belemmering.

meringenkaart en leidt daarom niet tot extra te onderzoeken alternatie-

• Er is vanuit de Quick scan milieu inmiddels aanvullend inzicht over geluid en de hieruit volgende afstanden ten opzichte van woningen waarmee

ven. •

rekening gehouden zou moeten worden (afhankelijk van het gekozen windturbinetype en geluidsbelasting). Verdere verfijning is nodig. Zie ook

De 47 dB Lden met mitigatie leidt tot een geluidscontour van 400 meter

De 47 dB Lden zonder mitigatie. Dit leidt tot een geluidscontour van 630 meter. Hierop zal een extra variant gebaseerd worden.

•

de paragraaf in hoofdstuk ‘bouwstenen windenergie’ hier over.

De 45 dB Lden met mitigatie. Dit leidt tot een geluidscontour van 545 meter. Hierop wordt ook een extra variant gebaseerd.

•

De 45 dB Lden zonder mitigatie. Dit wordt in verband met de grote ge-

Afstand, geluid, aantallen turbines en ‘orde’ sluiten aan bij algemene opmer-

luidscontour van 810 meter niet meegenomen in de varianten omdat er

kingen over gezondheid en uitzicht die ook tijdens de brede bijeenkomsten

nauwelijks ruimte beschikbaar blijft waarbinnen windturbines geplaatst

gemaakt zijn.

kunnen worden.

Over geluid en afstanden In de Quick scan milieu zijn onderleggers gemaakt op basis van een worstcase benadering die ten opzichte van het onderzoek die grotere minimale afstanden ten opzichte van woningen in het gebied laten zien. Zie ook de paragraaf hierover in het hoofdstuk ‘bouwstenen windenergie’. Verfijning in het vervolg is nodig. Op basis van de contouren uit de Quick scan is een aantal extra varianten ontwikkeld. Van de onderleggers uit de Quick scan is alleen die voor het grootste turbinetype (de Vestas V172) hiervoor te gebruiken omdat deze qua afmetingen overeenkomt met ‘turbinetype 2’ in het ontwerpend onderzoek.

65

H+N+S · DUURZAME POLDER

66

EXTRA VARIANTEN WINDENERGIE

EXRA VARIANT 1

EXTRA VARIANT 2

1 km

1 km

Geluid 47 dB Lden zonder mitigatie

Geluid 45 dB Lden met mitigatie, max. energieopwek met minder geluid

De onderlegger uit de quickscan (Vestas V172 / type 2 tip 260m) vormt de ba-

De onderlegger uit de quickscan (Vestas V172 / type 2 tip 260m) vormt de basis voor

sis voor deze variant. Als minimale afstand rond de woningen in en rond het

deze variant. Als minimale afstand rond de woningen in en rond het zoekgebied

zoekgebied is 630 meter aangehouden. Vervolgens is in beeld gebracht hoeveel

is 545 meter aangehouden. Vervolgens is in beeld gebracht hoeveel windturbines

windturbines er maximaal mogelijk zijn (naast geluid ook rekening houdend met

er maximaal mogelijk zijn (naast geluid ook rekening houdend met de rest van de

de rest van de belemmeringenkaart). Andere argumenten, zoals het creëren van

belemmeringenkaart). Andere argumenten, zoals het creëren van een ‘nette opstel-

een ‘nette opstelling’ speelden bij deze variant geen rol. De beperkt beschikbare

ling’ speelden bij deze variant geen rol. De zoekruimte is veel royaler dan in extra

ruimte in deze variant maakt maximaal 8 turbines mogelijk op het grondgebied

variant 1. Daardoor zijn maximaal 15 turbines mogelijk op het grondgebied van Oss

van Oss en 6 op het grondgebied van ’s-Hertogenbosch. Verwacht wordt dat

en 8 op het grondgebied van ’s-Hertogenbosch. Voor het grondgebied van Oss zijn

de efficiëntie per turbine hoger is omdat er geen geluidsmitigatie (periodieke

dit meer turbines dan in alle andere onderzochte varianten.

stilstand) nodig is.

REFLECTIE EN AANVULLING

EXTRA VARIANT 3

67

EXTRA VARIANT 4

1 km

1 km

Geluid 45 dB Lden met mitigatie, minder geluid en

Meer afstand tot de Maasdorpen

extra afstand tot de kernen (Groote Wielen, Kruisstraat / Nuland)

Deze variant laat een windturbine-opstelling zien waarbij de afstand tot de

Vertrekpunt voor deze variant is de ‘maximale opstelling’ uit extra variant 2 op basis

dorpen langs de Maas zo groot mogelijk gemaakt is. Werken met het grootste

van 45 dB en 545 afstand tot de woningen. Ook hier is weer uitgegaan van windtur-

turbinetype (minder turbines nodig in Oss) ligt hierbij voor de hand. De on-

bines met een tip van 260 meter. Vervolgens is deze variant doorontwikkeld door

dergrond is de belemmeringenkaart die ook ten grondslag lag aan de 16 eerder

extra afstand ten opzichte van de kernen aan te houden, bovenop de 1 en 2 kilome-

ontwikkelde varianten met 400 meter als minimale afstand tot de woningen in

tergrens. Hierbij zijn de turbines aan de randen afgevallen. Voor Oss zijn 7 turbines

en rond het zoekgebied. Voor Oss zien we hier in totaal 6 turbines (type 2, 260

in deze variant opgenomen. Verwacht wordt dat hiermee voldaan kan worden aan de

meter hoog). Hierbij wordt opgemerkt dat nog niet duidelijk is wat een eventueel

energie-opgave, rekening houdend met eventueel efficiëntieverlies als gevolg van de

efficiëntieverlies als gevolg van geluidsmitigatie betekent voor het aantal beno-

geluidsmitigatie. In ’s-Hertogenbosch zijn ten opzichte van variant extra 2 de drie

digde turbines in Oss. In ’s-Hertogenbosch zijn binnen deze variant 12 turbines

turbines die het dichtst bij Kruisstraat en de Grintweg staan vervallen. Er resteren 5

geprojecteerd en hier lijkt de opstelling op die van de eerder ontwikkelde variant

turbines. De opgave van 16 stuks voor de Duurzame Polder wordt dus niet gehaald.

‘grootschalig hart 2’.

H+N+S · DUURZAME POLDER

68

EXTRA VARIANTEN WINDENERGIE

EXRA VARIANT 5

EXTRA VARIANT 6

1 km

1 km

Meer orde, zichtlijnen

Meer orde, onregelmatig grid

Deze variant beantwoordt aan de wens om een opstelling met meer orde. De

Net als in deze variant wordt hier gezocht naar een opstelling met maximale

belemmeringen in het gebied maken het lastig om tot lange regelmatige lijnop-

orde. Hierbij wordt daarnaast, net als in variant 3, naar grote afstand tot de ker-

stellingen te komen. Tussen de bruggen over de Hertogswetering (Weisestraat

nen. Hierbij is aan alle zijden minimaal 2 kilometer tot de bebouwing aangehou-

en Leeuwkesgraaf) blijkt aan de zuidzijde van de Hertogswetering een lijn van 5

den. We zien hier een ‘onregelmatig grid’ van turbines die vanuit verschillende

turbines mogelijk (grondgebied ’s-Hertogenbosch). In Oss laat deze variant twee

gezichtpunten korte en langere lijnen vormen. Dit is mogelijk met 5 turbines aan

rijen van 3 turbines zien, waarvan één als zodanig beleeft wordt vanaf de brug in

de zijde van Oss en 8 stuks in ’s-Hertogenbosch.

de Kesselseweg. Uitgangspunt zijn de turbines van type 2 en een afstand van 400 meter tot de woningen in het gebied.

REFLECTIE EN AANVULLING

EXTRA VARIANT 7

69

EXTRA VARIANT 8

1 km

1 km

Geen windturbines in de kooicirkels

Efficiënte benutting van de beschikbare ruimte

Als harde belemmering voor het plaatsen van windturbines zijn de eendekooien

Dit alternatief laat zien hoeveel windturbines er geplaatst kunnen worden bin-

met afstand van een halve rotordiameter aangehouden. Een aantal eendekooien

nen het zoekgebied op basis van alleen de wettelijke belemmeringen, in combi-

in het gebied kent ook een veel ruimere kooicirkel daar omheen. Achtergrond van

natie met een zo groot mogelijke opwek. Voor het grondgebied van Oss betekent

deze kooicirkels is enerzijds het tegengaan van verstoring in verband met het

dit meer dan de energiedoelstelling van 0,514 Pj. Hier lijkt een maximum mo-

functioneren van de eendekooi en anderzijds cultuurhistorisch. De aanduiding

gelijk van 15 turbines (240-260m tiphoogte). Voor ’s-Hertogenbosch is in dit

in het bestemmingsplan duidt vooral op het laatste. We zien twee kooicirkels die

principe van efficiënt benutten al in beeld gekomen in de derde variant van de

van belang zijn, ten noorden van de Hertogswetering op grondgebied van Oss.

denkrichting ‘Het Wijde Westen’ en wordt dit beeld overgenomen voor dit extra

Door windturbines aan de noordzijde van het zoekgebied te plaatsen, kunnen

alternatief.

de kooicirkels ontzien worden. Uitgangspunt zijn de turbines van type 2 en een afstand van 400 meter tot de woningen in het gebied.

70

H+N+S · DUURZAME POLDER

HOE VERDER

HOE VERDER? Deze notitie toont de tussenresultaten van het ontwerpend onderzoek dat

Z O E K R U I M T E I N R E L AT I E T OT G E L U I D

samen met de betrokken partijen is uitgevoerd. De varianten die ontwikkeld

Er is nog geen eenduidig beeld over de minimaal te hanteren afstanden ten

zijn, worden in de volgende stap van het ontwerpend onderzoek ten opzichte

opzichte van woningen (in het buitengebied) in relatie tot de geluidproductie

van elkaar afgewogen en verder uitgewerkt tot alternatieven. Daartoe wordt

van de turbines in het ontwerpend onderzoek. Omdat dit van grote invloed

een afwegingskader ontwikkeld. Deze alternatieven kunnen gebaseerd zijn

is op de ontwerpvrijheid (‘schuifruimte’) dient er een duidelijker idee te zijn

op enkele denkrichtingen en varianten, maar het ligt voor de hand dat in deze

voordat de volgende ontwerpstap naar alternatieven gezet kan worden. Naast

fase aspecten uit verschillende denkrichting en varianten ‘gerecombineerd’

de feiten (welke geluidsbelasting leidt tot welke afstand) speelt ook de ambi-

worden. In ieder geval betekent de volgende stap ook een echte verdieping in

tie ten aanzien van geluidsbelasting. Wordt de wettelijke norm gehanteerd?

detailniveau van de uitwerking.

Of ligt de lat hoger, eventueel vooruitlopend op een normaanpassing in de toekomst? Wat kunnen we ons permitteren gezien alle andere belemmeringen

NIEUWE VRAGEN EN OVERWEGINGEN

die samen met geluid de feitelijke zoekruimte inperken?

Deze stap in het ontwerpend onderzoek heeft al heel wat (mogelijke) antwoorden opgeleverd voor de toekomstige inrichting van de Duurzame Polder.

B E S C H E R M D E S O O R T E N : V I A I N Z I C H T N A A R H A N T E E R B A R E O N T-

Tegelijkertijd, en dat is inherent aan ontwerpend onderzoek, zijn er ook nieu-

WERPPRINCIPES

we vragen bijgekomen die om een antwoord vragen, voordat weer echt nieu-

De Quick scan milieu bevat algemene uitspraken over de omgang met be-

we ontwerpstappen gezet kunnen worden. Hieronder zijn de belangrijkste

schermde soorten. Er is nu meer inzicht nodig van de actuele situatie van

vragen op een rij gezet:

voorkomen van soorten op kaart (oa weidevogels en vleermuizen) én van het agrarisch natuurbeheer op kavelniveau. Vervolgens is van belang om deze kennis operationeel te maken voor het ontwerpend onderzoek. We hebben praktische ontwerpprincipes nodig. Zijn er bijvoorbeeld turbineposities of varianten die bij voorbaat onmogelijk geacht worden? Leidt ‘schuiven’ binnen het zoekgebied voor windenergie tot een betere of slechtere situatie voor weidevogels? (Hoe) is dit te compenseren?

71

72

H+N+S · DUURZAME POLDER

mei/juni:

HOE VERDER

E N E R G I E - O P G AV E ’ S - H E R T O G E N B O S C H Het is een uitdaging c.q. opgave om het aantal van 16 turbines in het zoekgebied in te passen wanneer rekening gehouden wordt met de wettelijke belemmeringen in het zoekgebied, en zeker als er ook andere ruimtelijke argumenten worden meegenomen. H A A L B A A R H E I D VA N U I T P E R S P E C T I E F I N I T I AT I E F N E M E R S Tot nu toe heeft het ontwerpend onderzoek vooral een ruimtelijk karakter. De realiseerbaarheid vanuit investering en opbrengsten speelde nog nauwelijks een rol. Haalbaarheid zal in het proces steeds belangrijker worden. De initiatiefnemers in Oss hebben inmiddels aangegeven dat zij de energie-opgave waarop de varianten voor het grondgebied van Oss gebaseerd zijn onvoldoende achten om tot een uitvoerbaar plan te kunnen komen: er zijn meer windturbines gewenst. Daar ligt een relatie met financiële participatiemogelijkheden voor omwonenden. Naar aanleiding van dit signaal is een extra variant opgenomen in deze tussenrapportage, die de ‘hoeken van het speelveld’ verder oprekt. De gemeente Oss moet de afweging maken of er ruimte is voor meer turbines dan de vastgelegde energie-doelstelling. En aan de initiatiefnemers kan gevraagd worden om het argument ‘uitvoerbaarheid’ verder te onderbouwen.

Het gesprek met de initiatiefnemers binnen gemeente ’s-Hertogenbosch wordt ook opgestart en hierbij zullen vergelijkbare onderwerpen aan de orde komen. DUURZAAMHEID EN INTEGRALITEIT In het ontwerpend onderzoek wordt gewerkt naar een voorkeursalternatief voor windenergie in relatie tot/in combinatie met andere ruimtelijke ontwikkelingen. In de denkrichtingen in deze tussenrapportage komt dit tot uitdrukking door middel van een heldere hoofdstructuur op gebiedsschaal, met ruimte voor onder andere landbouw, agrarisch natuurbeheer, natuur en recreatie. Er is gezocht naar hierbij passende opstellingen voor windturbines. Uit de reacties op de denkrichtingen en varianten blijkt dat er heel verschillende perspectieven en verwachtingen leven ten aanzien van de integraliteit van de plannen. Zo waren de meeste bezoekers van de brede bijeenkomsten

73

H+N+S · DUURZAME POLDER

74

vooral geïnteresseerd in de windturbines: waar komen ze te staan en wat zien / horen we daar dan van? Vanuit de landbouw klonk een stevig geluid voor

In het afwegingskader komen alle aspecten aan bod, die voor belanghebben-

het behoud van de primair agrarische functie – de denkrichtingen en alter-

den belangrijk zijn. Zowel van initiatiefnemers, als van gemeentes, als van

natieven zouden hiervoor te weinig ruimte over laten. Andere organisaties

bewoners en belangenorganisaties. Deze aspecten tezamen, vormen de basis

hadden juist meer integraliteit verwacht. Integraliteit is het vertrekpunt voor

voor een afwegingskader dat we gedurende het ontwerpend onderzoek inzet-

het opstellen van de denkrichtingen. In het vervolgproces krijgt het integrale

ten om belangen zorgvuldig én navolgbaar af te wegen.

karakter een verdiepingsslag. In de recente bijeenkomsten deelden we een voorlopig overzicht van relevanOndertussen lopen er in het gebied tal van mooie initiatieven op het vlak

te aspecten, zie afbeelding. De Nota beantwoording zienswijzen NRD MER is

van verduurzaming, die (nog) niet het label ‘duurzame polder’ dragen. In

inmiddels vastgesteld. Ook deze zienswijzen worden gebruikt om het over-

gemeente Oss komt van onder op een proces opgang (de Westelijke Polder)

zicht van belangrijke aspecten voor de vergelijking en beoordeling van vari-

waarbij boeren gezamenlijk gaan werken aan een duurzame en economisch

anten waar nodig aan te vullen.

volhoudbare toekomst. Te denken valt aan nieuwe ontwikkelingen op gebied van de nutriëntenhuishouding, vastleggen van meer CO2 in de bodem en

Het afwegingskader vormt een hulpmiddel om integrale afwegingen te ma-

bufferstroken met het oog op een hogere waterkwaliteit. Allemaal zaken die

ken gedurende het ontwerpend onderzoek én om uiteindelijk het voorkeur-

niet per se direct verband houden met ontwerp van grote structuren of met de

salternatief vanuit een integrale bril te onderbouwen. Voor elke variant (en

positie van windturbines, maar wél van grote waarde zijn voor een duurzaam

later voor elk alternatief) wordt het afwegingskader namelijk ingevuld. Dit

gebied én voor hoe er vanuit de verschillende perspectieven naar dit gebied

betekent dat de variant beoordeeld/getoetst/beschreven wordt op de diverse

gekeken wordt. Moet de scope van de Duurzame Polder verbreed worden naar

aspecten. Soms vraagt dit om een onderbouwing van externe experts (bij-

alles wat er op het vlak van duurzaamheid gebeurt? Of is juist verenging nodig

voorbeeld als het gaat om milieuaspecten), soms gaat het ook om een onder-

om meer duidelijkheid te creëren naar de betrokkenen? In ieder geval zullen

bouwing vanuit de ontwerpers in samenwerking met betrokkenen belang-

de alternatieven ten opzichte van de varianten integraler worden uitgewerkt,

hebbenden (bijvoorbeeld ruimtelijke kwaliteit of beleving). Soms gaat het

minder abstract en met meer inzicht in wat er werkelijk in de polder gaat

om kwantitatieve informatie (de potentiële energieopwekking bijvoorbeeld),

gebeuren.

soms gaat het om kwalitatieve informatie (natuurkwaliteiten of ruimtelijke belevening bijvoorbeeld). De informatie wordt op een begrijpelijke, visuele

A F W E G I N G S K A D E R E N A LT E R N A T I E V E N

manier getoond, zodat iedereen begrijpt welke informatie een rol speelt in het

In de volgende fase zullen we de varianten gaan vergelijken en beoordelen.

maken van afwegingen.

De quickscan MER geeft een eerste inzicht in de milieueffecten en daarmee de haalbaarheid van de varianten. Daarnaast wordt, in samenwerking met belanghebbenden, een afwegingskader opgesteld en toegepast met daarin ook de minder harde criteria. Samen met de antwoorden op de vragen hierboven geeft het afwegingskader richting aan de te ontwikkelen alternatieven.

75

We werken in het afweegkader, net als bij de ontwerpschetsen, van grof naar

ontwerpen. Dit doen we in afstemming met vertegenwoordigers van de ver-

fijn. In de eerstvolgende stap zullen we de 16+8 varianten beoordeling en ver-

schillende bewoners- en belangenorganisaties. Ook zullen we weer bijeen-

gelijken op hoofdlijnen. We maken hierbij gebruik van de kennis van experts,

komsten worden georganiseerd om met een breed publiek in gesprek te gaan.

bijvoorbeeld op het gebied van weidevogels en geluid. We maken daarnaast ook gebruik van de kennis en ervaring van lokale betrokkenen, om bijvoor-

De uiteindelijke vier à vijf kansrijke richtingen zullen opnieuw beoordeeld en

beeld beleving en ruimtelijke kwaliteit te duiden.

gewogen worden, inzichtelijk gemaakt met behulp van het afweegkader. De aspecten uit het afweegkader worden meer in detail ingevuld, o.a. met input

Door de varianten te vergelijken en te beoordelen, krijgen we een beeld van

uit de MER. Naast expertinput zoals uit de MER, wordt het afweegkader ook in

welke opties de verschillende belangen goed of juist minder goed combineren.

deze fase gevuld met inbreng van belanghebbenden, zodat bij de afwegingen

Met deze inzichten zetten we een volgende stap in het ontwerpproces. We

duidelijk is op welke manier er naar de diverse aspecten wordt gekeken vanuit

werken de huidige 16+8 varianten de komende tijd uit tot vier à vijf kansrijke

verschillende belanghebbenden.

Afweegkader (eerste opzet)

76

H+N+S · DUURZAME POLDER

77

BIJLAGE

H+N+S · DUURZAME POLDER

78

COLOFON Datum

14 maart 2023

Auteurs

H+N+S landschapsarchitecten: Pieter Schengenga, Tim de Weerd Open Kaart: Hanneke Stenfert

Intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot uitgaven Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot de inhoud, waaronder tekst, geluid en/of beeld, van deze uitgave berusten bij H+N+S B.V. en/of haar licentiegevers. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van H+N+S B.V. en/of haar licentiegevers, is het niet toegestaan om enige inhoud openbaar te maken en/of te verveelvoudigen. [Voor zover openbaarmaking en/ of verveelvoudiging is toegestaan, moet steeds de bron worden vermeld indien dit wettelijk of contractueel verplicht is. Commercieel of onrechtmatig gebruik van enige inhoud van deze uitgave is niet toegestaan.]

Inspanningsverplichting achterhalen rechthebbenden H+N+S B.V. heeft haar uiterste best gedaan om rechthebbenden van de inhoud, waaronder tekst, geluid en/of beeld, van deze uitgave te achterhalen. Indien u (mede)rechthebbende bent op enige inhoud en voor het gebruik daarvan niet als (mede)rechthebbende bent genoemd of daarvoor geen toestemming hebt verleend waar die wel vereist was, verzoeken wij u onmiddellijk contact op te nemen via mail@hnsland.nl.

H+N+S Landschapsarchitecten

Disclaimer ten aanzien van uitgaven H+N+S B.V. heeft uiterste zorg besteed aan de inhoud van deze uitgave. H+N+S B.V. wijst echter iedere vorm van aansprakelijkheid af voor onvolkomenheden of onjuistheden ten aanzien van

Bezoekadres Soesterweg 300 3812 BH Amersfoort

de inhoud van de uitgave. H+N+S B.V. behoudt zich het recht voor de inhoud van de uitgave te wijzigen zonder dit vooraf aan te kondigen.

Levering van concepten Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van H+N+S B.V. is het niet toegestaan om enige

Postadres Postbus 1603 3800 BP Amersfoort

door H+N+S B.V. geleverde concepten, waaronder concept uitgaven, openbaar te maken en/of te verveelvoudigen.