Bijlage 1 Nota zienswijzen bestemmingsplan Brabantbad

Nota van zienswijzen bestemmingsplan ‘Brabantbad’ (Bijlage bij Raadsvoorstel/ - besluit van de gemeente ’s-Hertogenbosch tot vaststelling van het bestemmingsplan ‘Brabantbad’, registratienummer 15842307)

Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 1 van 109

De procedure Het ontwerpbestemmingsplan “Brabantbad" heeft met ingang van 5 september 2022 tot en met 17 oktober 2022 ter inzage gelegen in het stadskantoor van de gemeente ’s-Hertogenbosch en was tevens via internet (op www.s-hertogenbosch.nl en op www.ruimtelijkeplannen.nl) raadpleegbaar. Tijdens deze termijn heeft ingevolge artikel 3.8 van de Wet ruimtelijke ordening (Wro) eenieder schriftelijk of mondeling zijn zienswijze omtrent het ontwerp kenbaar kunnen maken bij de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch. De terinzagelegging is bekendgemaakt in het Gemeenteblad d.d. 2 september 2022.

De ingediende zienswijzen/ ontvankelijkheid De termijn van terinzagelegging eindigde op zondag 16 oktober 2022. Op grond van de Algemene termijnenwet wordt een in de wet gestelde termijn die op een zondag of algemeen erkende feestdag eindigt, verlengd tot en met de eerstvolgende dag die niet een zaterdag, zondag of algemeen erkende feestdag is. Dit betekent in dit geval dat de termijn was verlengd tot en met maandag 17 oktober 2022. Tegen het ontwerpbestemmingsplan zijn 151 zienswijzen ingediend. Hiervan zijn 150 zienswijzen binnen de hierboven benoemde termijn ontvangen en zijn ontvankelijk. Er is 1 zienswijze (van reclamant 147) buiten de termijn ingediend (ontvangen op 23 oktober 2022). Hoewel deze feitelijk te laat is ingediend, is deze toch inhoudelijk beoordeeld. De namen en adressen van reclamanten zijn opgenomen in een aparte, bij deze nota van zienswijzen behorende lijst (Lijst van reclamanten) die niet actief openbaar wordt gemaakt. Dat betekent dat de namen en adressen van reclamanten in verband met de bescherming van persoonsgegevens niet op internet worden geplaatst. In deze nota zienswijzen wordt daarom gesproken van reclamanten 1 t/m 151. De nummers verwijzen naar de namen en adressen, zoals opgenomen in de Lijst van reclamanten. Bij 2 van de 151 reclamanten zijn naam/adres niet te achterhalen.

Samenvatting en behandeling ingediende zienswijzen Hieronder zijn de ingebrachte zienswijzen samengevat en van commentaar voorzien. Allereerst zijn een aantal algemene onderdelen van de ingekomen zienswijzen kort weergegeven en van commentaar voorzien (I. Algemene onderdelen zienswijzen). Daarna zijn de ingediende zienswijzen per reclamant samengevat en voorzien van een beoordeling, waarbij mogelijk is verwezen naar het commentaar op de algemene onderdelen (II. Ingekomen zienswijzen). Voor de volledigheid wordt hierbij vermeld, dat de volledige zienswijzen, zoals deze zijn ingediend, zijn betrokken bij de opstelling van het commentaar en alle zienswijzen integraal (weliswaar geanonimiseerd) als bijlage bij het raadsvoorstel zijn gevoegd. Als laatste is de algemene conclusie met betrekking tot de gegrondheid/ongegrondheid van de zienswijzen opgenomen (III. Conclusie).

I. Algemene onderdelen zienswijzen 1. Planopzet Verschillende reclamanten hebben gereageerd op de planopzet. Met name de omvang en hoogte van de torens in relatie tot de omgeving en de locatie in het park leiden tot bezwaren. In de zienswijzen worden ook alternatieve locaties aangedragen, zoals de locatie van het huidige benzinestation (verder weg van het water), een locatie aan de Aartshertogenlaan, rondom Station Oost en de Weenerlocatie, of anders meer aan de randen van het park. Andere genoemde bezwaren ten aanzien van de planopzet zijn: • impact op de recreatieve mogelijkheden van het park: te hoge (recreatie)druk op het park door huidige en toekomstige bewoners en het verkleinen van het park door nieuwbouw, bomenkap, geen ‘rondje door het park’ meer; • geen publieke functies in de voet van de torens vanwege overlast; • belang van groen in steden in relatie tot opwarming van de aarde. Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 2 van 109

Huidige bestemmingsplan Het huidige bestemmingsplan ‘IJzeren Vrouw e.o.’ maakt het planologisch mogelijk om dichte bebouwing neer te zetten in het park (zie figuur 1). De maximum bouwhoogte varieert van 13 tot en met 25 meter en het bebouwingspercentage van de gele vlakken (bestemming Wonen) is 70%, oftewel 70% van het gele vlak mag worden volgebouwd. Als gebruik wordt gemaakt van deze bouwmogelijkheden, dan wordt het open en groene karakter van het park negatiever beïnvloed dan in het geval dat uitvoering wordt gegeven aan het nieuwe plan. Het oostelijke deel van het park zou zelfs grotendeels verdwijnen, mede vanwege het grote ruimtebeslag van de voorgestelde blokken in het huidige bestemmingsplan. Het nieuwe plan waarborgt de continuïteit van het park dan ook beter. Zoals in de toelichting bij het ontwerpbestemmingsplan ook is benoemd, is benutting van deze huidige planologische mogelijkheden naar huidige inzichten dan ook niet meer wenselijk.

Figuur 1 Huidige bestemmingsplan (links) en voorliggende bestemmingsplan (rechts)

Omvang en hoogte van de bebouwing Voor de omvang van de torens is gekeken naar de directe omgeving. Bij een grote open ruimte als de IJzeren Vrouw passen hogere accenten. Dit blijkt onder andere uit de gemeentelijke Nota Hoogbouw. In deze nota staat namelijk dat grotere ruimtelijke open vlakken in het stedelijk weefsel zoals de recreatie-/zandwinplassen bij uitstek geschikt zijn voor hogere accenten. Als voorbeeld van een locatie waar hogere accenten passend zijn, wordt zelfs expliciet de IJzeren Vrouw aangehaald. De hoogte die past bij locaties zoals de IJzeren Vrouw is maximaal 60 meter. De woontorens variëren in hoogte van 48 meter tot 60 meter. Het plan voldoet dus aan de uitgangspunten van de Nota Hoogbouw. Daarnaast is ook gezocht naar een balans met het hoogteaccent van de drie kenmerkende torens aan de overzijde van het water (de ‘Amazones’). Het huidige bestemmingsplan maakt zoals aangegeven dichte bebouwing in het park mogelijk. Dit is echter niet meer wenselijk, mede vanwege de belangrijke groene en recreatieve functie van het park. Bij de stedenbouwkundige inpassing is dan ook gezocht naar een slankere vormgeving, waarbij meer in de hoogte wordt gebouwd, zodat er meer ruimte is voor de groene en recreatieve functie van het park. Bij de inpassing van het voorliggende bestemmingsplan is rekening gehouden met verschillende ruimtelijke uitgangspunten.

Zo moeten het groene en openbare karakter van het park, de beleving van het water en doorzichten naar het water toe en de rondwandeling rondom de IJzeren Vrouw behouden blijven. Doordat de halfverdiepte parkeerbak volledig wordt gedekt door groen, zal deze straks als onderdeel van het park ervaren worden. Hiermee wordt de impact van de bebouwing aanzienlijk geminimaliseerd. Door voldoende doorzichten tussen de torens te creëren, blijft het water vanuit vrijwel alle zijden zichtbaar. Ook de ronde vorm en de kleinere footprint verminderen de impact van de bebouwing op de openheid van de omgeving. Op deze manier is de bebouwing zo optimaal mogelijk Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 3 van 109

ingepast in de omgeving en is tot een ontwerp gekomen dat ook inzet op het behoud van het park als een openbaar park in de stad en het versterken van het groene karakter en het gebruik daarvan. De bebouwing is dan ook stedenbouwkundig-landschappelijk inpasbaar en passender dan de mogelijkheden die het huidige bestemmingsplan biedt. Locatie in het park De keuze voor de locatie in het park komt in verschillende zienswijzen terug. De groene omgeving wordt hoog gewaardeerd door de recreatieve mogelijkheden en de functie van het groen in het tegengaan van de opwarming van de aarde. De gemeente is zich hiervan bewust en onderschrijft deze waarden van het park. Het park zal zijn recreatieve functie behouden, waarbij de torens zoveel mogelijk ingepast zijn met respect voor de groene omgeving (zie hiervoor onder het kopje ‘Omvang en hoogte van de torens’). Tussen de woontorens komt een halfverdiepte parkeergarage met daar bovenop een glooiend parklandschap met meerstammige struiken en wilde bloemen. Dit stuk park is voor iedereen toegankelijk, een wandeling rond de plas blijft behouden, en waar mogelijk uitgebreid. Het park loopt zo op een natuurlijke wijze langs en tussen de woontorens door. Hierdoor vindt er geen onevenredige aantasting van de waarden en kwaliteiten van het park plaats, maar ontstaat een goede synergie tussen het park en de bebouwing.

In het verleden (Brabantbad en sporthal Vinkenkamp) was het bebouwde oppervlakte op maaiveldniveau in totaal 5.391 m2. Op basis van het vigerende bestemmingsplan “IJzeren Vrouw e.o.” is het toegestaan om in totaal 3.468 m2 aan oppervlakte te bebouwen (zie figuur 2). Het onderhavige bestemmingsplan is hier een verbetering van. In het voorliggende plan is de footprint een fractie van de oorspronkelijke footprint en van de volgens het vigerende bestemmingsplan toegestane footprint. Het gaat namelijk in het voorliggende plan om een oppervlakte van 765 m 2. Bovendien zijn er aanzienlijke open ruimten tussen de bebouwing, zodat er in tegenstelling tot voorheen geen bebouwingswand aanwezig of mogelijk is.

Figuur 2 Vergelijking Brabantbad en Vinkekamp (links), stedenbouwkundig concept huidige bestemmingsplan (midden) en nieuw bestemmingsplan (rechts)

Verder wordt in verschillende zienswijzen gesteld dat de afstand tussen het water en de woontorens op grond van het voorliggende bestemmingsplan veel kleiner is dan de afstand tussen het water en de mogelijke woningbouw op grond van het huidige bestemmingsplan. In dat kader merkt de gemeente op dat de afstand tussen het water en bebouwing op maaiveld in het nieuwe bestemmingsplan minimaal 28 meter blijft (net als in het vigerende bestemmingsplan). Daardoor blijft een rondwandeling om de IJzeren Vrouw mogelijk. Ten opzichte van het geldende bestemmingsplan komt de middelste woontoren dichter bij het water, terwijl de afstand van de noordelijke woontoren gelijk blijft en van de zuidelijke woontoren juist groter wordt (zie figuur 3).

Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 4 van 109

Figuur 3 Vergelijking afstanden in meters tussen water en bebouwing. Links: nieuw bestemmingsplan, rechts: geldend bestemmingsplan

In meerdere zienswijzen is voorgesteld om de bebouwing verder weg van het water te situeren of op de plek van het benzinestation. Dat is echter niet wenselijk, aangezien dat gevolgen heeft voor de aanwezige bomen (bij verplaatsing parkeervoorziening) en aangezien het benzinestation gehandhaafd blijft. Indien de bebouwing verder weg van het water wordt gesitueerd, heeft dat (in negatieve zin) gevolgen voor het aantal te handhaven bomen. De gekozen positionering is dan ook zorgvuldig afgewogen. Hierbij heeft ook het woon- en leefklimaat in de woningen (ten aanzien van de Van Grobbendoncklaan en het benzinestation) een rol gespeeld. Daarnaast blijft het benzinestation gehandhaafd. Op dit moment is er namelijk nog behoefte aan fossiel tanken en dat zal op korte tot middellange termijn niet wijzigen. De kosten van uitkoop zijn hoog en stedenbouwkundig is dit niet de gewenste oplossing. Aankoop van het benzinestation in het kader van het plan op deze locatie, betekent dat dit plan niet langer financieel haalbaar is. Bovendien is ook met behoud van het benzinestation een stedenbouwkundig en milieutechnisch (waarborging goed woonklimaat) aanvaardbaar plan te realiseren. Behoud van het benzinestation betekent ook dat voldaan moet worden aan veiligheidsafstanden. Het is dus niet mogelijk om de bebouwing veel dichter tegen het benzinestation aan te positioneren.

Dat is ook niet wenselijk, omdat tussen het benzinestation en de nieuwe torens een parkeerplaats en een halfverdiepte parkeergarage gesitueerd zijn. Met de plaatsing en de gekozen compositie van de bebouwing is ook rekening gehouden met de aanwezige bomen, om zoveel mogelijk bomen te behouden, en de beleving van het park vanuit de randen van het plangebied. De manier waarop de torens ten opzichte van elkaar verspringen, zorgt voor een optimale doorkijk en sterke beleving van het park. Daarnaast is het niet wenselijk om de torens te dicht bij de omliggende woningen te situeren vanwege privacy, uitzicht en bezonning. Bij kortere afstanden tot de wijk zal nieuwbouw meer nadelige gevolgen hebben ten aanzien van de schaduwwerking en privacyaspecten. Ook zal bij kortere afstanden tot de wijk nieuwbouw ruimtelijk en functioneel gezien zich niet, of niet optimaal, voegen in de bebouwde omgeving. Bouwen te dicht bij de omliggende bebouwing zal leiden tot verstoring en aantasting van het aanzicht en karakter en beleving van de aangrenzende bebouwing. Er zijn verschillende alternatieve locaties genoemd in de zienswijzen, zoals een locatie aan de Aartshertogenlaan, rondom Station Oost en de Weenerlocatie. De gemeente ’s-Hertogenbosch moet voorzien in een groeiende woningbehoefte (zie ook verderop onder punt 3 “Woonbehoefte en – programma”).

Om voor de periode tot 2030 in de woningbehoefte te kunnen voorzien, moet de harde plancapaciteit op orde blijven. Dat vraagt continu aandacht voor het doorlopen van de benodigde ruimtelijke ordeningsprocedures. Van belang daarbij is dat binnen de harde plancapaciteit sprake is Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 5 van 109

van diversiteit in woonmilieus. Dit om aan de verscheidenheid van woonwensen tegemoet te kunnen komen. Dat betekent dat op verschillende locaties in ’s-Hertogenbosch woningbouw noodzakelijk is. Deze locatie is daar één van. Het is dus niet “of / of” maar “én / én”. In 2021 is een burgerinitiatief ingediend bij de gemeente om af te zien van het nu voorliggende plan. In dit initiatief zijn alternatieven aangedragen. De gemeenteraad heeft op 7 december 2021 besloten om niet in te stemmen met het burgerinitiatief voor de Brabantbadlocatie. Er is nadrukkelijk gekozen voor het wijzigen van de bouwmogelijkheden ten gunste van een grotere woningbouwopgave met een aanzienlijk kleinere footprint en meer behoud van het park. Op de planlocatie bevonden zich vroeger het gemeentelijk zwembad Brabant Bad en sporthal Vinkenkamp. Na relocatie van deze functies is de bebouwing gesloopt. Het voornemen bestond destijds al om op de vrijgekomen locatie woningbouw te realiseren. Bovendien ligt daar nu reeds een bouwtitel voor woningen. Met dit plan wordt zowel het woningaanbod geoptimaliseerd (er kunnen ca. 75 woningen meer worden toegevoegd ten opzichte van het huidige bestemmingsplan) als de ruimtelijke kwaliteit.

Met maximaal 195 woningen in een groen, maar (hoog)stedelijk woonmilieu, draagt het plan bij aan de woningbouwopgave en voorziet het in de grote behoefte van starters en doorstromers aan woningen in en nabij het centrum. Er zijn meerdere alternatieven onderzocht en afgewogen, waarbij de effecten op het gebied van stedenbouw, landschap, impact op de omgeving, financiën en tijd zijn afgewogen. Dit betreft in ieder geval de volgende alternatieve varianten: - 4 lagere torens (hoogte 39-51 m); - Verplaatsen van stallingsgarage naar locatie speeltuin; - Verdiepen van de stallingsgarage; - Verschuiven van de woontorens verder van het pad; - Verwijderen tankstation. Alle genoemde alternatieven hebben per saldo een negatievere impact op de genoemde factoren in samenhang bezien dan de gekozen planvariant. Deze varianten leveren geen verbetering op ten opzichte van het plan dat nu voorligt. Een aantal varianten zorgt juist voor meer bebouwing in en/of impact op het park (variant 1, 2 en 4). Deze varianten hebben ook overwegend negatieve effecten voor wat betreft de woonkwaliteit (o.a. hogere geluidsbelasting). Daarnaast leiden alle varianten tot hogere kosten, waarbij varianten 3 en 5 zonder meer leiden tot een economisch onhaalbaar plan. Impact op recreatieve mogelijkheden van het park De groenstructuren zullen behouden blijven en versterkt worden.

Hiertoe is een Bomen Effect Analyse uitgevoerd, 71 van de 88 bomen blijven behouden. Uit het onderzoek blijkt dat van de 17 bomen die niet behouden kunnen worden, er 2 bomen (nr. 76 en nr. 49) kunnen worden gehandhaafd door aanvullende maatregelen te nemen (snoei van de kroon en situering parkeerplekken op maaiveld). Afgelopen jaar is boom nr. 49 echter verloren gegaan door een storm. Hiervoor zal een nieuwe boom herplant worden. Daarnaast kunnen er (van deze 17 bomen) 2 jonge bomen worden verplant. De niet te handhaven bomen (13 stuks) worden gecompenseerd door ruime aanplant van nieuwe bomen. Het groene en openbare karakter van het park blijft dan ook behouden. Door voldoende, groene en openbaar toegankelijke, ruimte langs en tussen de bebouwing te behouden blijft ook de beleving van het water en de doorzichten naar het water toe behouden. Hierdoor blijft ook het ‘rondje-om-het-park’ bestaan. Het blijft dus mogelijk om een rondje rondom de IJzeren Vrouw te wandelen, de ruimte rondom de bebouwing blijft namelijk openbaar toegankelijk. De bezonningsaspecten zijn ook in beeld gebracht (zie bijlage 2 van de plantoelichting). De bouw van de torens heeft gevolgen voor de bezonning in het park, maar de recreatieve gebruiksmogelijkheden blijven grotendeels wel behouden. Windonderzoek heeft daarnaast aangetoond dat de recreatieve gebruiksmogelijkheden behouden blijven.

Het windklimaat langs het water ten gevolge van de geplande nieuwbouw zal zelfs verbeteren. Onder punt 2 ‘Woonklimaat omgeving’ gaan we nader in op de effecten van de nieuwbouw voor bezonning en windhinder op de woonomgeving Het plan levert al met al geen onevenredige afbreuk op voor de recreatieve mogelijkheden en de beleefbaarheid van het park. Publieke functies in de voet In de plint van de woontorens worden verschillende functies mogelijk gemaakt, waaronder dienstverlenende en maatschappelijke functies. Er is gekozen voor het mogelijk maken van diverse Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 6 van 109

functies in de plint om de levendigheid te stimuleren. Door dienstverlenende en maatschappelijke functies mogelijk te maken, blijft er verbinding met het park en ontstaat er meer verbinding en meer openheid van bebouwing. De locatie – nabij het stadscentrum – in een groene omgeving is daarbij onderscheidend ten opzichte van het meeste andere aanbod voor deze functies, waardoor dienstverlenende en maatschappelijke functies passend zijn op onderhavige locatie. Invulling van (een deel van) de ruimtes met maatschappelijke en/of culturele functies kan een meerwaarde bieden voor de omgeving, bijvoorbeeld omdat het sociale netwerken kan versterken. Daarnaast is ook daghoreca in de plint toegestaan, zoals een lunchroom, koffiezaak, broodjeszaak en ijssalon. Een dergelijke functie kan een meerwaarde vormen voor de leefbaarheid van het gebied en een verbinding tussen de bebouwing in het plangebied en de omgeving tot stand brengen. Het mogelijk maken van deze publieke functies heeft een verkeersaantrekkende werking, maar de impact hiervan is klein. Er is namelijk voorzien in voldoende parkeergelegenheid, zoals blijkt uit paragraaf 3.3.Verkeer en parkeren in de toelichting bij het bestemmingsplan en de bij het vast te stellen bestemmingsplan toegevoegde parkeernotitie (bijlage 5 van de plantoelichting). De totale maximale omvang van de niet-woonfuncties bedraagt 960 m² bvo.

Gelet op de kleinschalige omvang van het programma in relatie tot de totale plancapaciteit voor de beoogde functies binnen de gemeente, is duurzame ontwrichting van de voorzieningenstructuur ten gevolge van leegstand uitgesloten. Zie verder ook paragraaf 4.1.3 van de toelichting op het bestemmingsplan voor een uitgebreide onderbouwing van de behoefte en effecten. Al met al is de gemeente van mening dat de beoogde toegestane functies in de plint naar aard en omvang passend zijn op deze locatie. Belang van groen in steden Bij het opstellen van het voorliggende plan is (nog meer dan bij het bestemmingsplan ‘IJzeren Vrouw e.o.’) rekening gehouden met het belang van groen in de stad. Zo is bij de ontwikkeling van het plan onder andere gekeken naar de visie ’s-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig. Deze visie is in samenwerking met inwoners en partners in 2021 opgesteld o.a. met het idee dat bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en projecten in de stad gestimuleerd wordt om groen aan te leggen en om natuurinclusief te bouwen. Regels voor nieuwe ontwikkelingen met betrekking tot thema’s zoals groen, water en biodiversiteit zijn in de Verordening Bomen, Water en Groen ’s-Hertogenbosch 2021 vastgelegd. In meerdere opzichten is bij deze ontwikkeling dan ook rekening gehouden met gevolgen die de bouw kan hebben voor de klimaatbestendigheid van de omgeving.

Zoals aangegeven blijft het groene en openbare karakter beter behouden, dan op basis van de huidige bebouwingsmogelijkheden. Er is meer ruimte voor groen, veel bomen blijven staan en er worden nieuwe bomen geplant. Daarnaast wordt de halfverdiepte parkeerbak volledig bedekt door het groene begroeide landschap van het park. Reactie op onderzoek BUAS Acht studenten van de opleiding Built Environment (internationaal) aan de Breda University of Applied Sciences hebben in 2021 een impactanalyse uitgevoerd m.b.t. het voorliggende plan. De studenten hebben het plan benaderd vanuit een andere insteek dan de afwegingen die wij als gemeente hebben gemaakt. Het stedenbouwkundig plan met de drie slanke ronde torens op sokkels is opgebouwd uit een integrale afweging van de ruimtelijke vraagstukken en specifieke eigenschappen van deze locatie. Uitgangspunt is het realiseren van meer woonprogramma (gelet op de grote woningbehoefte in ‘sHertogenbosch) op deze locatie (dan op basis van het geldende bestemmingsplan reeds is toegestaan) met een kleiner bebouwd oppervlak. Daardoor blijft er meer parkruimte en openheid behouden. Projecten die in het onderzoek worden genoemd zijn projecten die vanuit een andere optiek en voor andere omgevingen zijn bedacht en tot planvorming zijn gekomen. Geschetste alternatieven sluiten ook niet aan op de gewenste ruimtelijke uitgangspunten.

Het ruimtebeslag van deze alternatieven is groot vergeleken met de drie torens en er wordt geen rekening gehouden met behoud van de continuïteit van het park. Het voorliggend plan met de drie torens sluit dan ook beter aan op de gewenste ruimtelijke uitgangspunten voor de Brabantbad-locatie. Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 7 van 109

Tot slot Het voorliggende plan dient het algemeen belang. Het voorziet in de grote woningbehoefte in ’sHertogenbosch, zorgt voor minder ruimtebeslag van het park en voor meer openheid in het gebied. De nieuwbouw kan ruimtelijk op een goede wijze worden ingepast en doet geen onaanvaardbare afbreuk aan de recreatieve functie van het park. Daarbij speelt ook een rol dat het vigerende bestemmingsplan ter plekke al forse woningbouw toestaat.

2. Woonklimaat omgeving Verschillende reclamanten hebben zienswijzen naar voren gebracht die zien op het woon- en leefklimaat. In de zienswijze wordt met name ingegaan name op de (mogelijke) gevolgen van het plan voor het uitzicht van omwonenden, de vrees voor privacy-aantasting, windhinder en bezonning. Deze worden hierna besproken. In zijn algemeenheid is het volgende van belang. Bij de vaststelling van een bestemmingsplan heeft de gemeente volgens vaste rechtspraak (o.a. ABRS 22 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1599) beleidsvrijheid om bestemmingen aan te wijzen en regels te geven die uit een oogpunt van een goede ruimtelijke ordening nodig worden geacht. Daarnaast kan een blijvend recht op bijvoorbeeld onbelemmerde privacy in de ruimtelijke ordening niet worden gegarandeerd, in het bijzonder niet in een bebouwde omgeving (o.a. ABRS 19 februari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:515). De afweging die de gemeente moet maken, is of het bestemmingsplan leidt tot onevenredig negatieve gevolgen voor het woon- en leefklimaat in de omgeving. Uitzicht Door de slanke, cilindrische vormgeving van de torens met smallere sokkel en de halfverdiepte parkeergarage wordt het uitzicht zo min mogelijk belemmerd. Daarnaast loopt de hoogte van de torens richting het water op, zodat de nabijgelegen woningen zo min mogelijk uitzichtbelemmeringen ervaren.

Dit betekent niet dat er door omwonenden geen enkele vermindering van uitzicht kan worden ervaren, maar onevenredige aantasting van het uitzicht voor omwonenden is niet aan de orde. In figuur 4 en 5 is het verschil van zicht vanaf de Van Grobbendoncklaan inzichtelijk gemaakt. In figuur 4 is het zicht weergegeven vanaf de Van Grobbendoncklaan als gebruik zou worden gemaakt van de bouwmogelijkheden op basis van het geldende bestemmingsplan “IJzeren Vrouw e.o.”. In figuur 5 is het zicht weergegeven vanaf dezelfde locatie, maar dan na realisering van de drie woontorens.

Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 8 van 109

Figuur 4 Zicht vanaf de Van Grobbendoncklaan o.b.v. het bestemmingsplan “IJzeren Vrouw e.o.”, boven: zicht vanaf 2m hoogte en onder: zicht vanaf 9m hoogte

Figuur 5 Zicht vanaf de Van Grobbendoncklaan o.b.v. het voorliggende bestemmingsplan Brabantbad, boven: zicht vanaf 2m hoogte en onder: zicht vanaf 9m hoogte

Wanneer de aanzichten vanaf de Van Grobbendoncklaan op basis van deze opeenvolgende planologische regimes worden vergeleken, dan blijkt dat door de realisatie van het nu voorliggende plan veel meer zicht op het park en de achterliggende waterplas behouden blijft dan bij realisatie van de bouwmogelijkheden op grond van het huidige bestemmingsplan. Dit geldt dus ook voor het zicht vanuit de woningen aan de overzijde van de Van Grobbendoncklaan. Met het behoud van voldoende uitzicht voor omwonenden is in het plan dus juist sterk rekening gehouden. Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 9 van 109

Privacy Diverse omwonenden vrezen voor een privacy-aantasting door inkijk in hun woningen vanuit de woontorens. De torens worden op een afstand van circa 90 meter van de dichtstbijzijnde woning gerealiseerd. Vanaf een dergelijke afstand is inkijk in de woning niet tot nauwelijks mogelijk. Voor zover er al sprake is van enige aantasting van privacy, kan deze zeker niet als onevenredig worden beschouwd. Hierbij is mede van belang dat het hier een (hoog)stedelijke omgeving betreft. De effecten op het woon- en leefklimaat zijn in deze zin dan ook aanvaardbaar. Windhinder Er is een windklimaatonderzoek uitgevoerd (zie bijlage 3 bij de toelichting van het bestemmingsplan). Hieruit blijkt dat er door de bebouwing op diverse plaatsen een verbetering ontstaat ten opzichte van de huidige situatie, waardoor langs het water en verder in het plangebied op meer plaatsen sprake is van een goed windklimaat voor wandelaars. Als gevolg van de geplande begroeiing tussen de torens verbetert het windklimaat in het plangebied sterk, waardoor overwegend sprake is van een goed windklimaat voor het criterium doorlopen. Ten noorden en ten zuiden van de torens, en tussen de torens is plaatselijk nog sprake van een matig windklimaat. Door de verbetering van het windklimaat zijn ook meer plaatsen geschikt als verblijfsgebied.

Aangezien het windklimaat in een groot deel van het plangebied juist verbetert en er meer dan voldoende recreatieve ruimte met een goed windklimaat aanwezig is, wordt de nieuwe situatie vanuit windhinder aanvaardbaar geacht. Ten opzichte van het ontwerpbestemmingsplan wordt in de regels van het bestemmingsplan op dit onderdeel nog een aanvulling gedaan. Er wordt een regel toegevoegd om de uitvoering van de geplande begroeiing tussen de woontorens conform het windklimaatonderzoek juridisch te borgen. Bezonning Omwonenden vrezen ook voor de impact van de woontorens op de bezonning. In het kader van de Nota Hoogbouw dient voor de woontorens een ruimtelijk onderzoek te worden uitgevoerd. Onderdeel daarvan is het in beeld brengen van de bezonningsaspecten van het hoogbouwinitiatief op de bestaande woonomgeving. In de Nota Hoogbouw wordt als voorwaarde gesteld dat tussen 19 februari en 21 november bij een zonnestand van meer dan 10º sprake is van 2 uur zon (per dag). De schaduwwerking van de torens is in beeld gebracht. Dit onderzoek is opgenomen in bijlage 2 van de plantoelichting. Ten opzichte van het ontwerpbestemmingsplan zijn in dit onderzoek ook de data van 19 februari en 21 november toegevoegd. Dit onderzoek is terug te vinden in bijlage 2 van de plantoelichting.

Uit dit onderzoek kan geconcludeerd worden dat realisatie van de drie woontorens geen onaanvaardbare negatieve schaduwwerking voor de omgeving tot gevolg heeft. Alleen in de winterperiode (wanneer de kans op zon ook aanzienlijk kleiner is) zullen bestaande woningen aan de oostzijde van het plangebied vanaf 15.00 uur in de middag enige schaduw ondervinden. Aan de voorwaarde van de Nota Hoogbouw wordt voldaan. 3. Woonbehoefte en -programma In meerdere zienswijzen worden vraagtekens gezet bij de behoefte aan nieuwe woningen in de omgeving van de ontwikkellocatie. Ook worden vraagtekens gezet bij het type woningen dat is voorzien op de locatie. Bij het ontwikkelen van het plan is reeds rekening gehouden met de woonbehoefte en het woonprogramma. Zo is in de gemeente ’s-Hertogenbosch een woonbehoefte waar (nog) niet in kan worden voorzien. De vraag naar woningen is nog altijd groter dan het aanbod. Dat er op dit punt een stevige opgave ligt, blijkt ook uit de meest recente bevolkings- en woningbehoefteprognose van de provincie Noord-Brabant (september 2020). Volgens deze prognose moet de woningvoorraad van 'sHertogenbosch groeien van 72.990 woningen in 2020 naar 81.165 woningen in 2030, een groei van ruim 8.000 woningen. Ook daarna wordt nog een stevige groei in de woningbehoefte voorzien, die naar verwachting pas na 2035 licht gaat afvlakken.

Met de Woonvisie 's-Hertogenbosch heeft de raad Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 10 van 109

een ambitieus woningbouwprogramma vastgesteld: doel is om 10.500 woningen te realiseren in de periode 2020 – 2030. Door maximaal 195 woningen te realiseren op deze locatie wordt bijgedragen aan het creëren van de benodigde woonruimte. Ondanks de verschillende woningbouwontwikkelingen, blijft de vraag naar woningen groot. Mede daarom heeft de gemeente besloten om de voorliggende ontwikkeling ook door te laten gaan. Met dit plan heeft een optimalisatie plaatsgevonden ten opzichte van het huidige bestemmingsplan, waardoor er meer woningen op dezelfde locatie mogelijk zijn terwijl de groene en recreatieve bestemming zo veel als mogelijk behouden blijft. Dit plan draagt hierdoor bij aan de woningbouwopgave en voorziet het in de grote behoefte van starters en doorstromers aan woningen in en nabij het centrum. Zoals onder het kopje “Planopzet” al is benoemd moet, om in een groeiende woningbehoefte te kunnen voorzien, de harde plancapaciteit op orde blijven. Daarbij is het van belang dat er sprake is van een diversiteit in woonmilieus om de aan de verscheidenheid van woonwensen tegemoet te kunnen komen. Dat betekent dat op verschillende locaties in ’s-Hertogenbosch woningbouw noodzakelijk is. De locatie Brabantbad is er daar één van. Het is dus niet “of / of” maar “én / én”. In het bestuursakkoord is de ambitie op binnenstedelijk bouwen verhoogd.

Voor zachte plannen wordt ingezet op 80% inbreiding en 20% uitbreiding. Deze locatie past in dit streven om meer woningen op inbreidingslocaties te realiseren. Uit de zienswijzen blijkt ook dat men vindt dat het gebied al flink heeft bijgedragen en met Station Oost nog gaat bijdragen aan de bouwopgave. Als de nieuwbouw en potentiële woningbouw in de wijk Muntel/Vliert wordt afgezet tegen de cijfers van de gehele gemeente dan blijkt er in dit gebied geen bovenmatige woningbouw gerealiseerd dan wel gepland is. In de wijk Muntel/Vliert zijn in de periode 2000-2022 nog geen 500 woningen gerealiseerd. Deels betreft het daarbij overigens vervangende nieuwbouw van de gesloopte woningen in Hinthamerpoort, Citadellaan en Pelssingel. De nu resterende potentiële woningbouwcapaciteit in de wijk Muntel/Vliert betreft de woningen van Brabantbad (maximaal 195 woningen) en 950 woningen aan de zuidkant van Station Oost. De overige potentiële capaciteit van circa 1000 woningen in buurt van Station ’sHertogenbosch Oost ligt aan de noordkant van het spoor en dus buiten de wijk Muntel/Vliert. Voor de gehele gemeente ’s-Hertogenbosch gaat het om een nieuwbouw van 18.700 woningen in de periode 2000-2022. De potentiële woningbouwcapaciteit van de hele gemeente bedraagt 14.500 (tot ca. 2035) woningen.

Daarmee draagt dit gebied niet bovenmatig bij aan zowel de gerealiseerde woningbouw als de geplande woningbouw. Type woningen Er worden verschillende typen woningen gerealiseerd. Het gaat onder andere om sociale huur (minimaal 25%), middenhuur (minimaal 14%) en betaalbare koop (minimaal 12%), maar ook om dure huur en (middel)dure koop. Doordat in de gemeente vraag is naar al deze typen woningen, wordt met deze ontwikkeling (in ieder geval gedeeltelijk) voorzien in deze vraag. Uit het meest recente woonwensenonderzoek (2019) blijkt dat de meeste starters en doorstromers in de eigen gemeente willen blijven wonen. Het centrum en omgeving (maximaal 15 minuten loopafstand) is daarbij het meest in trek. Maar liefst 56% van de starters, 55% van de doorstromers onder de 65 jaar en 69% van de doorstromers boven de 65 jaar wil het liefst wonen in het centrum en omgeving daarvan (maximaal 15 minuten loopafstand van het centrum). Dit plan voorziet in woningen met een gebruiksoppervlakte variërend van circa 50 m² tot circa 160 m², met uitzondering van de penthouses met een grotere oppervlakte. Deze woningen zijn, zeker gezien de locatie nabij het centrum, aantrekkelijk voor de groeiende groep één- en tweepersoonshuishoudens.

Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 11 van 109

4. Verkeer en parkeren Verschillende reclamanten maken zich zorgen om de (mogelijke) gevolgen die het plan heeft voor de verkeer- en parkeeraspecten. Zo vrezen reclamanten voor verkeersoverlast en onveilige situaties op de Van Grobbendoncklaan en vermoeden reclamanten dat de capaciteit van de omliggende wegen onvoldoende is. Hierna wordt – in aanvulling op hetgeen is opgenomen in paragraaf 3.3. van de toelichting bij het bestemmingsplan – ingegaan op de verkeer- en parkeeraspecten. Verkeer De te ontwikkelen woontorens van Brabantbad worden ontsloten via één in- en uitrit op de Van Grobbendoncklaan. Vanuit beide rijrichtingen van de Van Grobbendoncklaan kan in- en uitkomend verkeer de locatie bereiken. Daarmee is de grootste toename waarneembaar op de Van Grobbendoncklaan. De totale verkeersgeneratie van het plan is berekend op 1.490 verkeersbewegingen per etmaal. Per rijrichting komen er circa 750 motorvoertuigen per etmaal bij. Dit leidt tot een wegvakintensiteit van circa 20.000 motorvoertuigen op de Van Grobbendoncklaan. Dit is een relatief beperkte toename van 3 tot 4%. Op wegvakniveau is de invloed van de toename beperkt. De Van Grobbendoncklaan is in de bereikbaarheidsstrategie van 's-Hertogenbosch aangeduid als doorstroomas voor auto's. Daarmee ligt de focus bij dit wegvak op een goede verkeersafwikkeling.

De van Grobbendoncklaan heeft dan ook twee rijstroken per rijrichting en is ingericht op de afwikkeling van relatief hoge aantallen verkeer. De relatief beperkte verkeerstoename door het plan voor de Brabantbadlocatie kan daarom zonder problemen worden opgevangen. Een aanvullend onderzoek naar het effect op de verkeersafwikkeling op de twee meest nabijgelegen VRI-kruisingen (Van Grobbendoncklaan – Stadionlaan en Van Grobbendocklaan - Lagelandstraat) laat zien dat de impact van de te ontwikkelen woontorens op de verkeersafwikkeling verwaarloosbaar is (Onderzoek verkeersafwikkeling BOS213 en BOS242 van Goudappel d.d. 6 december 2023). Het onderzoek is opgenomen in bijlage 10 van de toelichting van het bestemmingsplan. Het verschil in intensiteiten tussen de variant met en zonder woontorens bedraagt op beide onderzochte kruispunten minder dan 20 mvt/u in zowel de ochtend- als avondspits over alle richtingen samen. Het planverkeer wikkelt zich grotendeels in de restdag af als gevolg van de aanwezige functies. Daarnaast is het planeffect in de spitsen op beide kruispunten gedempt door het licht toenemen van de kruispuntvertraging als gevolg van de planontwikkeling. Dit leidt tot andere routekeuzes bij het doorgaand verkeer. Het planeffect wordt dus lokaal gecompenseerd.

Verder wordt in het onderzoek gesignaleerd dat in de toekomstige situatie enkele opstelvakken bij de kruisingen punt van aandacht zijn in verband met onvoldoende opstellengte ten opzichte van de geprognosticeerde wachtrijlengte. In de huidige situatie speelt dit overigens deels ook al. Het onderzoek geeft daarbij aan dat de hinder die dit in de praktijk oplevert beperkt is. Bovendien wordt de verkeerstoename in de ochtend – en avondspits in de toekomstige situatie met name veroorzaakt door de autonome groei van het verkeer en niet door het extra verkeer als gevolg van de realisatie van de woontorens. Wat betreft de verkeersafwikkeling is daarnaast van belang dat voor de ontwikkeling gebruik wordt gemaakt van de bestaande ontsluiting op deze weg. De wijze van verkeersafwikkeling verandert hierdoor niet. Verkeer kan het plangebied vanuit beide richtingen bereiken en vice versa. Vanuit het plangebied is er voldoende opstelruimte voor het verkeer om in voorkomende gevallen te wachten tot men de Van Grobbendoncklaan op kan rijden. Voor een veilige verkeersafwikkeling is het wel noodzakelijk vanuit beide rijrichtingen uitvoegstroken op de Van Grobbendoncklaan te realiseren richting de woontorens.

Hierdoor belemmert het afremmend/wachtend autoverkeer richting de woontorens niet de doorstroming voor het doorgaande verkeer op de Van Grobbendoncklaan dat geen stilstaand verkeer verwacht op die plek. Een goede en veilige verkeersafwikkeling via de Van Grobbendoncklaan blijft daarmee geborgd. Parkeren Voor ontwikkelingen op het gebied van de ruimtelijke ordening heeft de gemeente 's-Hertogenbosch een eigen parkeernormenbeleid vastgesteld. Dit beleid is vastgelegd in de Nota Parkeernormering 2021, vastgesteld op 12 oktober 2021. Parkeren geschiedt in principe op eigen terrein. In het kader van de toets aan de Nota Parkeernormering is een parkeerberekening gemaakt. Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 12 van 109

Het plangebied is gelegen binnen zone 3: Bebouwde kom binnen de ring. Voor de binnen het plan te realiseren functies gelden de volgende parkeernormen: 1. Sociale huurwoningen: 0,7 parkeerplaats per woning 2. Woningen 40- 80m2: 1,1 parkeerplaats per woning 3. Woningen > 80m2: 1,4 parkeerplaats per woning 4. Bezoek woningen: 0,2 parkeerplaats per woning 5. Daghoreca: 5 parkeerplaatsen per 100m 2 bvo 6. Gezondheidscentrum: 1,9 parkeerplaats per behandelkamer (de functie gezondheidscentrum is worst case benadering voor de invulling van de plinten). Hierbij is de maximale planinvulling (195 woningen, 180 m² daghoreca en gezondheidscentrum met 12 behandelkamers) als uitgangspunt gehanteerd. V.w.b. de woningcategorieën is uitgegaan van 25% sociale huur, conform de regels van het bestemmingsplan. Voor de overige woningen is (worst case) uitgegaan van de categorie ‘woningen > 80m 2’. Bij het bestemmingsplan is een parkeerberekening gemaakt (bijlage 5 van de toelichting van het bestemmingsplan). Bij de parkeerberekening is ook dubbelgebruik meegenomen door te kijken naar de aanwezigheidspercentages van de verschillende functies. Hierbij is de avond op een werkdag maatgevend. Uit deze parkeerberekening blijkt dat er 266 parkeerplaatsen nodig zijn in de worst-case situatie (’s avonds op een werkdag).

Na toepassing van reductiefactoren voor wat betreft de woonfuncties (nabij station en gebruik deelauto’s) en het hanteren van de juiste aanwezigheidspercentages bedraagt de parkeerbehoefte conform de parkeernormen 205 parkeerplaatsen. Hiervan kunnen er 87 gerealiseerd in de halfverdiepte parkeergarage en 118 op maaiveld. Er kunnen dus voldoende parkeerplaatsen binnen het plangebied worden gerealiseerd. Voor een uitgebreidere toelichting wordt verwezen naar de parkeernotitie bij het vast te stellen bestemmingsplan. Definitieve toetsing aan de gemeentelijke parkeernota vindt plaats bij de omgevingsvergunning voor het bouwen. Dit is in artikel 8 van de regels van het bestemmingsplan vastgelegd. Uit de toelichting en bijlage 5 bij het bestemmingsplan blijkt dat het mogelijk is om aan de nota te voldoen. Een aantal bestaande parkeerplaatsen wordt meegenomen bij de herinrichting van het parkeerterrein op maaiveld in het kader van de realisatie van de drie torens. Het parkeerterrein dat er nu ligt wordt soms gebruikt door omwonenden of bezoekers van het park. Dit zijn echter parkeerplaatsen die destijds ten behoeve van het inmiddels verdwenen zwembad en de sporthal zijn aangelegd en gebruikt. Deze parkeerplaatsen zijn dus niet aangelegd voor en nooit functioneel gekoppeld geweest aan omliggende functies, zoals het park of de omliggende wijk.

Er verdwijnen dus ook geen parkeerplaatsen, die gekoppeld zijn aan de omliggende functies. Daar komt bij dat het park primair een wijkfunctie heeft. De directe omgeving heeft geen auto nodig om het park te bezoeken. Een groot deel van de huidige parkeerplaatsen kan overigens al lange tijd niet meer gebruikt worden, omdat deze parkeerplaatsen niet toegankelijk zijn (afgesloten door een hek).

5. Inspraak en omgevingsdialoog Meerdere reclamanten hebben hun onvrede geuit over de gang van zaken met betrekking tot de inspraak in het totstandkomingsproces, hetgeen met de inspraak is gedaan en het feit dat niet is geluisterd naar het burgerinitiatief. De gemeente ’s-Hertogenbosch doet er alles aan om de belangen van alle betrokken burgers mee te nemen bij het maken van een besluit. In dat kader is er een omgevingsdialoog gevoerd en die bestond uit: verschillende keukentafelgesprekken, een vragenlijst en chatsessies. Ook heeft de gemeente van omwonenden en gebruikers van het park een petitie ontvangen. Naar aanleiding hiervan zijn drie gesprekken gevoerd onder leiding van een onafhankelijke voorzitter. In deze sessies is een toelichting gegeven door de architect en zijn alternatieve voorstellen besproken die door de vertegenwoordiging van de petitiehouders gedaan zijn. Dit heeft geleid tot een gezamenlijk conclusie dat er geen overeenstemming is bereikt over de planvorming op deze locatie.

Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 13 van 109

Vervolgens is door omwonenden in 2021 een burgerinitiatief bij de gemeenteraad ingediend om af te zien van het nu voorliggende plan. In het burgerinitiatief zijn alternatieven aangedragen. De gemeenteraad heeft echter op 7 december 2021 besloten om niet in te stemmen met het burgerinitiatief voor de Brabantbadlocatie. Er is nadrukkelijk gekozen voor het wijzigen van de bouwmogelijkheden op de planlocatie ten gunste van een grotere woningbouwopgave met een aanzienlijk kleinere footprint en meer behoud van het park. De gemeente heeft op basis van de verworven reacties én geformuleerde opgave besloten het plan te willen door ontwikkelen. Een belangrijke afweging hierbij is de grote woningbouwopgave waar de gemeente voor staat. Ook van belang is het geoptimaliseerde ontwerp ten opzichte van het huidige bestemmingsplan, zowel qua inpassing in de omgeving als qua woningaantallen. Met een goed ontwerp in combinatie met degelijke onderzoeken is de gemeente van mening dat er sprake is van een ruimtelijk aanvaardbaar plan.

II. Ingekomen zienswijzen a.,b.,c. •

: samenvatting zienswijze : commentaar

Reclamant 1 a. Reclamant geeft aan dat met de komst van de Amazones en nu met het plan Brabantbad het Prins Hendrik park verder verkleind wordt waardoor de groene voorziening qua omvang en beleving verder wordt ingeperkt. Daarbij vergroot het ook de dichtheid van het aantal mensen in het park wat ten koste gaat van recreatie en een ontspannen beleving. Reclamant zou graag zien dat het binnenstedelijk groen beschermd wordt en woningbouw/hoogbouw gestimuleerd wordt op plekken waar het niet ten koste gaat van binnenstedelijke groenparken. Reclamant verzoekt daarom om alternatieve locaties voor de woontorens te overwegen. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’. Reclamant 2 a. Reclamant geeft aan dat er in het Prins Hendrik park, wat het enige park is in omliggende wijken, veel gebruik wordt gemaakt voor recreatie door jong, oud en verschillende groepen en dat daar juist niet gebouwd zou moeten worden. Het Prins Hendrik park is nu al een drukbezocht park en met de komst van 3 woontorens wordt het er nog drukker en de oppervlakte van het park kleiner. Reclamant wijst erop dat groene longen belangrijk zijn voor de omgeving en dat het Prins Hendrik park al veel heeft ingeleverd. Reclamant ziet graag dat het oudste en mooiste park van onze gemeente nu intact gelaten wordt.

• Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’. Reclamant 3 a. Reclamant vindt de locatie van deze woningbouw een slechte keuze. Het park wordt aangetast en voor een belangrijk deel opgeofferd. Reclamant geeft als alternatief aan dat het benzinestation daar op termijn zal verdwijnen en dat dat een geschiktere plek voor een appartementencomplex zou zijn. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’. Reclamant 4 a. Reclamant vindt de woontorens te hoog (zelfs hoger dan de St. Jan). Deze woontorens staan in het zicht, terwijl reclamant ook al aan kijkt tegen de woontorens Amazones. Reclamant is hier juist gaan wonen vanwege het park. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’ en punt 2 ’Woonklimaat omgeving’.

Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 14 van 109

Reclamant 5 a. Reclamant is teleurgesteld over de keuze om midden in een stadspark appartementencomplexen te bouwen. Juist nu groene plekken in steden zo belangrijk zijn voor biodiversiteit, afkoeling en recreatie. Het Prins Hendrik Park is uniek en heel waardevol. De geplande woontorens gaan ten koste van natuur, recreatie, ontspanning, beleving en leefbaarheid. Op slechts 750 meter afstand is al een nieuwe wijk gepland met 2100 woningen en hoogbouw. De stad moet er voor burgers zijn en niet voor investeerders. Reclamant hoopt dat de gemeenteraad zich bedenkt voordat het te laat is. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’ en punt 3 ‘Woonbehoefte en –programma’. Reclamant 6 a. Reclamant benoemt dat het Prins Hendrik park nu een klein en fijn park is waar weinig van over zal blijven als hier 3 woontorens in worden gebouwd. Bouwen in het groen is niet meer van deze tijd. Bovendien moeten voor het bouwen veel bomen gekapt worden. Het bouwplan past niet in dit kleine park. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’. b. Reclamant denkt dat in de geplande nieuwbouw nu niet de mensen komen wonen die dringend op een onderkomen zitten te wachten.

Ook vindt reclamant het raar dat nog niet duidelijk is hoeveel appartementen koop en huur worden. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’ en punt 3 ‘Woonbehoefte en –programma’. c.

•

Reclamant wil dat de Westenburgerweg gesloten blijft. De extra bewoners + auto's zal verkeersoverlast geven op de toch al te drukke Van Grobbendonklaan. Reclamant is bang dat de toegang via de Westenburgerweg in de toekomst ook gaat veranderen en doorgaande weg wordt, zodat ook daar de rust gaat verdwijnen. De Westenburgerweg blijft een doodlopende weg, waardoor auto’s niet via de Westenburgerweg de planlocatie kunnen bereiken. Voor het overige wordt met betrekking tot het onderdeel verkeersafwikkeling verwezen naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 4 ‘Verkeer en parkeren’.

d. Reclamant heeft het gevoel dat er al besloten is en niks meer tegen dit plan gedaan kan worden. Reclamant ziet deze zienswijze als laatste redmiddel om aan te geven niet in dit park te gaan bouwen. • Wij zijn bekend met de bezwaren uit de omgeving en zijn daarom niet over 1 nacht ijs gegaan met dit plan. Het is een locatie die reeds planologisch bestemd is voor woningbouw. Bij het plan is een afweging gemaakt tussen de wens om te voorzien in de grote woningbehoefte en de impact van het plan op de omgeving. Daarbij hebben wij ook op verschillende manieren de reacties uit de omgeving betrokken bij de afweging (zie punt 5 ’Inspraak en omgevingsdialoog’). De voorstellen zoals opgenomen in het burgerinitiatief zijn door de raad afgewogen. De raad heeft besloten niet in te stemmen met het burgerinitiatief. Ook is gekeken om de impact van het plan op de omgeving zo beperkt mogelijk te houden (zie punt 1 ‘Planopzet’ en punt 2 ‘Woonklimaat omgeving’). Wij zijn van mening dat de impact van dit aangepaste plan acceptabel is en niet opweegt tegen het algemeen belang (het realiseren van meer woningen waarbij de ruimtelijke kwaliteit juist verbetert door een kleinere footprint van de bebouwing) dat dit plan dient. e. Reclamant is van mening dat de focus alleen ligt op het bouwen van woningen en dat geen rekening is gehouden met de kwaliteit van wonen voor de huidige bewoners.

Er wordt op 750 meter afstand al een woonwijk van 2100 woningen gebouwd en dat is voor deze wijk voldoende. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 2 ’Woonklimaat omgeving’ en punt 3 ‘Woonbehoefte en –programma’. Reclamant 7 a. Reclamant pleit voor het behoud, goed onderhoud en meer groen, struiken en bomen in het park van de IJzeren Vrouw voor nu en in de toekomst. Dit groene gebied biedt veel mogelijkheden voor mens, dier en plantengroei. Dit is een belangrijke plek voor nu en de toekomst, als wandelgebied, rustgebied, recreatiegebied, dierenpark en speelgebied. De druk op het park is nu al groot. Door Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 15 van 109

•

het toevoegen van 'mensenstallen’ zal het park de druk niet aan kunnen. In Coronatijd is al gebleken dat het park te druk werd (o.a. door uitlaten honden en overvolle prullenbakken). Mensen hebben het park ook nodig om te kunnen ontspannen. Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’.

b. Reclamant vraagt zich af of dit plan weer een economisch verzetje is tussen gemeente en bouwgiganten, die alleen maar groter kunnen denken. Reclamant pleit ervoor het project ergens anders uit te voeren. • Het belangrijkste voordeel van dit plan voor de gemeente is de bijdrage aan de woningvoorraad. Van economische motieven is geen sprake. Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’ en punt 3 ‘Woonbehoefte en – programma’. Reclamant 8 a. Reclamant is van mening dat niet gebouwd moet worden in een leefpark. Het park wordt vervuild met drie megaflats wat zorgt voor verslechtering van het stadsaanzien. Zie de amazones aan de overkant. Dit belemmert ook het stadsbeeld en is een groot dorre vlakte. Het enige stuk waar je lekker kan zonnen, spelen en boekje lezen is op dat stuk, en dat wordt bevuild met woontorens, horeca en buurtcentrum. Flats horen in buitenwijken, niet in de tweede ring van het centrum en al helemaal niet in een park. Reclamant pleit ervoor om flats aan de rand van Den Bosch te bouwen en niet in het centrum. Hij draagt als optie aan om een grote flat te bouwen aan de Rijnstraat. Daar staan veel lege kantoorpanden en daar staat toch al een flat. Dit blokkeert geen zicht want de galerij is aan dezelfde kant van de bouw.

• Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’. b. Er komt veel verkeersoverlast. Er is 1 parkeerplek per bewoner, waardoor je er donder op kunt zeggen dat we mega parkeerprobleem gaan krijgen, omdat iedereen minimaal 1 maximaal 3 auto's heeft. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 4 ‘Verkeer en parkeren’. c. •

Reclamant wijst op de rommel in het park. Het lukt de gemeente nu al niet om het park bij te houden en de vuilnisbakken te legen. Hij verwacht dat dit alleen maar erger wordt als er horeca en 150 woningen bij komen. Het gedrag van mensen in openbaar gebied kan niet worden gereguleerd via het bestemmingsplan. Bij de herinrichting van de openbare ruimte wordt uiteraard rekening gehouden met het realiseren van voorzieningen zoals vuilnisbakken. Daarnaast moet een horecaondernemer zo vaak als nodig etenswaren, verpakkingen of andere materialen die uit de inrichting (horecazaak) afkomstig zijn of voor de inrichting zijn bestemd binnen een straal van 25 meter van de inrichting verwijderen (artikel 2.13 van het Activiteitenbesluit milieubeheer). Het Activiteitenbesluit is met de inwerkingtreding van de Omgevingswet komen te vervallen. De 25meter regel is echter onderdeel van de bruidsschat, waardoor de regel vanaf 1 januari 2024 automatisch in het tijdelijke deel van het omgevingsplan van de gemeente is komen te staan. Deze regel blijft daarmee van toepassing.

d. Reclamant wijst erop dat je totaal geen uitzicht meer hebt op het park, alles wordt geblokkeerd door hoogbouw. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’ en punt 2 ‘Woonklimaat omgeving’. e. Reclamant snapt dat er woningen gebouwd moeten worden, maar een plan met 15% voor lage huur is veel te weinig. Dit moet minimaal 50% zijn gezien een flinke aanwas aan studenten en mensen die een inkomen onder de norm hebben. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 3 ‘Woonbehoefte en –programma’.

Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 16 van 109

Reclamant 9 a. Reclamant woont met veel plezier in een appartement aan de Westenburgerweg. Reclamant kijkt uit op de speeltuin en in de winter op het Prins Hendrikpark. Mocht dit plan doorgaan, dan wordt het nieuwe uitzicht de 3 te hoge torens. Reclamant prefereert dan toch het uitzicht op de natuur. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’ en punt 2 ‘Woonklimaat omgeving’. b. Als starter schrikt reclamant daarnaast ook van het ontzettend klein percentage sociale koop- en huurwoningen. Reclamant zou graag een woning willen kopen, maar op deze manier maakt reclamant geen schijn van kans. Reclamant is daarom van mening dat het geen zin heeft om deze woontorens te bouwen, omdat alleen grootverdieners een kans maken op deze woningen, terwijl de groep die het hardst een woning nodig heeft, laagverdieners zijn. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 3 ‘Woonbehoefte en –programma’. Reclamant 10 a. Reclamant is van mening dat de bebouwing veel te veel de kwaliteit van het park negatief beïnvloed. Enerzijds door de directe aanwezigheid van grote torens midden in het natuurdeel van het park (zowel fysiek als qua zichtlijn). Anderzijds doordat hoogbouw een enorm onaangename windstroom veroorzaakt tussen de gebouwen die het parkplezier ontneemt.

Directe aanwijsbare ervaring is aan de overkant bij de 3 bestaande woontorens. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’ en punt 2 ‘Woonklimaat omgeving’. b. Reclamant kan zich voorstellen dat er bebouwing komt c.q. nodig is. En ook dat dit hoogbouw is. Echter pleit reclamant voor alternatieven: - Bebouwing verder af van het water, richting de weg en het tankstation. Overweeg de optie om het tankstation weg te halen om ruimte te maken voor de verbouwing. Er is immers in de komende jaren minder behoefte aan fossiel tanken. De winst met deze alternatieven is dat er alsnog kwalitatief en kwantitatieve bebouwing mogelijk is. En de kwaliteit van het park zoveel mogelijk in stand gehouden wordt. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’. Reclamant 11 a. 3 woontorens is te veel in het park. Bovendien staat een woontoren veel te dicht bij het water. De essentie van het park wordt fundamenteel aangetast door de bouw van die torens. Daar kom bij dat ze te hoog zijn en daardoor veel te dominant worden ten opzichte van de omgeving. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’. b.

Het park is nu al druk bezocht en als daar nog eens een flink aantal mensen bij komt – met honden – neemt de overlast in het park toe en is er geen sprake meer van genieten van de rust en het groen aldaar. Daar komt bij dat het benzinestation en het daarbij gelegen parkeerterreintje veel overlast veroorzaken voor de bewoners van de aanliggende woningen en appartementencomplex. Kortom: afzien van de plannen en die elders gaan realiseren waar ze beter passen. • Door de realisatie van woningen en het gebruik van het parkeerterrein door de bewoners en bezoekers van de nieuwe woningen komt er meer sociale controle in het gebied. Voorts wordt verwezen naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’. Reclamant 12 a. Reclamant woont bijna 5 jaar in Den Bosch. Variërend van kamers tot studio's. Reclamant woont nu in een studio van 30m2 voor bijna 1.000 (red. euro huur). Reclamant geeft aan dat het oneerlijk te vinden dat mensen met een gangbare baan toeslagen ontvangen en genieten van een mooi groot huis/appartement voor maar 600/700 per maand. Zelf werkt reclamant dagelijks, maar komt niet in aanmerking voor een sociale huurwoning omdat zijn inkomen te hoog is. Reclamant zou graag verhuizen naar een iets groter appartement met een balkon of een kleine tuin, maar kan zich een bedrag van 1.200/1.300/1.400 huur niet veroorloven.

Reclamant roept op om een plan op Nota van zienswijzen Bestemmingsplan ‘Brabantbad’ Pagina 17 van 109

•

te stellen gericht op passende en fatsoenlijke leefomstandigheden voor jonge professionals, zodat er meer mogelijkheden zijn om eenvoudiger een huurwoning te vinden voor een schappelijke prijs. Hoewel de reactie begrijpelijk is, heeft deze geen betrekking op dit specifieke plan. De gemeente wil voorzien in de woonwensen en mogelijkheden van alle inwoners en heeft daarom woonbeleid vastgelegd in de Woonvisie 's-Hertogenbosch. Deze is door de gemeenteraad op 9 juni 2020 vastgesteld. Binnen deze opgave gaat extra aandacht uit naar starters en (lage) middeninkomens. We zetten in op het realiseren van divers en passend woningaanbod, met nadruk op de toenemende groep 1 en 2 persoonshuishoudens. Verder wordt verwezen naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 3 ‘Woonbehoefte en – programma’.

Reclamant 13 a. Door drie woontorens in het park te plaatsen wordt het park kleiner. Een deel van het park wordt woonwijk. Dagelijks lopen vele mensen een rondje door het park. Door de drie woontorens kun je niet meer een rondje park wandelen. Je wandelt dan deels door een woonwijk. Momenteel wordt het park gebruikt door de bewoners rondom het park voor recreatie en ontspanning (sporten, sleeën, bootcamp, relaxen, bbq, enz.). Als er drie woontorens komen, dan kan dat deel van het park niet mee gebruikt worden waarvoor het bedoeld is. Niemand gaat tussen die woontorens in zitten recreëren. Tussen de drie Amazone torens (die buiten het park staan) zit niemand te recreëren, omdat het gewoonweg niet fijn is om tussen drie torens in te zitten. Nu is het gezellig druk in het park. Als er door de torens meer bewoners bij komen en het park kleiner wordt, raakt dit uit balans. Drie torens in het park is gewoon een slecht idee. Zeker in deze tijd van verduurzamen. Het park is niet van burgemeester en wethouders. Het park is van de bewoners!!! Reclamant hoopt dat degenen die hierover gaan beslissen het benaderen alsof ze zelf een bewoner zijn die rondom het park woont. • Verwezen wordt naar het gemeentelijk commentaar onder I Algemene onderdelen zienswijzen onder punt 1 ‘Planopzet’. Reclamant 14 a. Reclamant geeft aan geheel akkoord te zijn met het plan.