Bijlage 1. IVP 's-Hertogenbosch 2023-2026

Integraal Veiligheidsplan gemeente ’s-Hertogenbosch 2023-2026 ‘Samen maken we een veilig ’s-Hertogenbosch’

Definitief concept ten behoeve van agendering in de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch 4 oktober 2022

Inhoud Hoofdstuk 1

Inleiding .......................................................................................................................... 3

Hoofdstuk 2

Waar willen we staan in 2026? ...................................................................................... 4

2.1

Strategische uitgangspunten ......................................................................................... 4

2.2

Partners.......................................................................................................................... 6

2.3

Flankerend beleid .......................................................................................................... 6

2.4

Bovenlokaal beleid ......................................................................................................... 7

Hoofdstuk 3.

Prioriteiten ...................................................................................................................... 9

3.1

Ondermijning .................................................................................................................. 9

3.2

Maatschappelijke onrust .............................................................................................. 12

3.3

Digitale veiligheid ......................................................................................................... 16

Hoofdstuk 4

coördinatie, verantwoording en begroting .................................................................... 19

4.1

Ambtelijke en bestuurlijke coördinatie ......................................................................... 19

4.2

Monitoring .................................................................................................................... 19

4.3

Beleidscyclus en verantwoording ................................................................................ 19

4.4

Begroting ...................................................................................................................... 19

Bijlagen .................................................................................................................................................. 20 Bijlage I

Waar staan we nu? – analyse van de afgelopen beleidsperiode ................................ 21

Bijlage II

Visualisatie bouwstenen IVP ....................................................................................... 26

2

Hoofdstuk 1

Inleiding

Het thema veiligheid raakt ons allemaal. En voor veiligheid zijn we allemaal medeverantwoordelijk. 1 Waar we het qua objectieve veiligheid op vele fronten goed doen, zien we dat inwoners dit niet altijd zo ervaren in de wijken. En waar het aantal misdrijven daalt, zien we een flinke toename op het gebied van overlast. Ook de toenemende sociale spanningen in de maatschappij en de transitie van de analoge naar de digitale wereld zorgen voor nieuwe uitdagingen binnen het veiligheidsdomein. Met het Integraal Veiligheidsplan (IVP) geven we als gemeente, politie en OM in samenwerking met onze partners sturing aan lokale veiligheid. Het veiligheidsbeleid is in de afgelopen jaren steeds integraler en veelomvattender geworden. Van een veilige woon- en leefomgeving, bedrijvigheid-, jeugd- en fysieke veiligheid tot aan integriteit en veiligheid, waaronder ondermijning. Hierbij is duidelijk dat preventie en repressie hand in hand gaan. Of zoals wel gezegd wordt: ‘repressie zonder preventie is eindeloos, preventie zonder repressie tandeloos’. Zo is veiligheid steeds meer verbonden geraakt met andere beleidsterreinen zoals zorg en jeugd. In deze beleidsperiode willen we meer focus aanbrengen binnen het veiligheidsbeleid en scherpere keuzes maken in wat wél en wat níet binnen de invloedssfeer van veiligheidsbeleid valt.

Zo kunnen we het beleid effectiever en meer impactrijk maken, aansluitend op het gewijzigde veiligheidsbeeld en de nieuwe uitdagingen die we zien. We stellen een beknopt aantal prioritaire thema’s voor waarop onze focus ligt in de komende vier jaar: ondermijning, digitale veiligheid en maatschappelijke onrust. Jeugd en de verbinding tussen zorg en veiligheid lopen als rode draad door deze prioritaire thema’s. De focus die we aanbrengen steunt op een stevig fundament van het complete stelsel van veiligheid en leefbaarheid binnen onze gemeente, onze veilige basis. Veiligheid moet voelbaar zijn voor onze inwoners, nu en in de toekomst. In verbinding staan met andere beleidsdomeinen, partners, inwoners, instellingen en ondernemers is daarbij de sleutel, want samen maken we een veilig ’s-Hertogenbosch. Dit nieuwe veiligheidsbeleid is gebaseerd op diverse bouwstenen: een brede veiligheidsanalyse, de Veiligheidsmonitor 2021, waardevolle inzichten vanuit de wijkveiligheidsscans én de ervaringen uit de huidige beleidsperiode. Veel onderdelen van het beleid zijn effectief gebleken en zetten we voort, ook al benoemen we deze niet meer in het IVP. Het nieuwe beleid sluit aan op het Bestuursakkoord 20222026 ‘Slagkracht en ambitie, met lef en energie de toekomst in’. Ook is het IVP in lijn met het Regionaal Veiligheidsplan 2023-2026. Beide plannen zijn complementair en versterken elkaar.

Bij het opstellen van de veiligheidsanalyse en het nieuwe beleid hebben we diverse partners betrokken zodat een breed gedeeld beeld is ontstaan, een basis voor de gezamenlijke uitvoering. Het IVP beschrijft de hoofdlijn van ons beleid, de uitvoering zelf komt terug in nog uit te werken uitvoeringsplannen.

Leeswijzer In Hoofdstuk 2 schetsen we waar we willen staan in 2026. Wat zijn onze strategische uitgangspunten en met wie werken we samen? In Hoofdstuk 3 gaan we in op onze focus op de drie prioritaire thema’s. Waarom zijn deze belangrijk, welke focus brengen we aan en wat wordt de hoofdlijn van ons beleid? We sluiten af met Hoofdstuk 4 waarin de coördinatie, verantwoording en begroting worden beschreven. In de bijlagen is de achtergrondinformatie opgenomen waarmee we tot het beleid zijn gekomen.

1

Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026 ‘Slagkracht en ambitie. Met lef en energie de toekomst in’.

3

Hoofdstuk 2

Waar willen we staan in 2026?

In onze veiligheidsaanpak voor de komende jaren werken we vanuit de volgende strategische uitgangspunten. Dit doen we als gemeente niet alleen. We brengen in dit hoofdstuk daarom ook onze partners in beeld en het beleid of de domeinen waarmee we raakvlakken hebben. Onze strategie volgt uit de analyse van waar we nu staan, opgenomen in bijlage I.

2.1

Strategische uitgangspunten

Samen maken we een veilig ’s-Hertogenbosch Samen maken we ’s-Hertogenbosch. Dat geldt ook voor veiligheid. Veiligheid raakt ons allemaal. We zijn allemaal medeverantwoordelijk. Het begint bij ieders ogen en oren in de wijk. En we investeren preventief in mensen. Dat richt zich op het voorkómen van veiligheidsproblemen en het bieden van perspectief. Als het nodig is, werken we ook repressief. Voor wie de spelregels van onze samenleving moedwillig overtreedt, treden we hard op.2 We brengen de samenwerkende ketens bijeen en versterken dit samenspel op het gebied van veiligheid.

We zien het als een procesopgave om de verbinding tussen de domeinen zorg en veiligheid en jeugd en veiligheid verder te verbeteren en meer vanuit een gezamenlijke opgave te gaan werken. Alleen dan kunnen we elkaar versterken en de gezamenlijke ketens sluitend maken. Dit zal een positief effect hebben op de diverse thema’s die zorg en veiligheid raken, zoals overlast door kwetsbare personen en jeugd. We prioriteren deze thema’s niet losstaand in het IVP, omdat het zwaartepunt van de aanpak binnen de andere beleidsterreinen ligt. Onze focus ligt deze periode op de thema’s ondermijning, maatschappelijke onrust en digitale veiligheid. Op deze onderwerpen weten we dat er blijvend de volle prioritaire aandacht nodig is (ondermijning), aandacht nodig is omdat we zien dat maatschappelijke spanningen toenemen en dit stevige gevolgen voor veiligheid kan hebben (maatschappelijke onrust) of nieuwe aandacht nodig is omdat we een verschuiving zien van traditionele vormen van criminaliteit naar digitale criminaliteit en we het fenomeen nog niet goed genoeg kennen (digitale veiligheid). In Hoofdstuk 3 worden deze prioritaire thema’s verder toegelicht. Het werken aan weerbaarheid loopt als een rode draad door de thema’s. Bij inwoners en ondernemers en in wijken en buurten, maar ook binnen onze eigen organisaties.

Uiteindelijk willen we dat al onze inspanningen bijdragen aan een veilig ’s-Hertogenbosch. Om het overkoepelende veiligheidsbeeld te monitoren maken we gebruik van de indicatoren ‘totaal aantal misdrijven’ en ‘rapportcijfer veiligheid in de buurt’. Hiermee meten we de objectieve en subjectieve veiligheid van ’s-Hertogenbosch en kunnen we een goed algemeen beeld schetsen. Ons doel is een verdere daling van het totaal aantal misdrijven van 53,8 per 1000 inwoners in 2021 naar maximaal 52,0 in 2026 en een stijging van het gemiddelde rapportcijfer voor de veiligheid in de buurt naar een 7,0 in 2026. We maken daarnaast een landelijke vergelijking, zodat we kunnen staven of positieve of

2

Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026 ‘Slagkracht en ambitie. Met lef en energie de toekomst in’.

4

negatieve ontwikkelingen zich ook in andere gemeenten voor doen. We willen in positie ‘dalen’ naar een plek 20 (nr.1 is de gemeente met relatief de meeste misdrijven).

Totaal aantal misdrijven per 1.000 inwoners Rapportcijfer veiligheid in de buurt

Doelstelling 2026

Nulmeting 2021

Max. 52,0

53,8

Min. cijfer 7,0 gemiddeld voor alle buurten

6,9

Plek 20

Plek 18

Positie ’s-Hertogenbosch landelijk (o.b.v. aantal misdrijven per 1.000 inwoners)

Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst Qua veiligheidscijfers doen we het op vele fronten goed. Toch ervaren inwoners deze veiligheid niet altijd in hun nabije leefomgeving. Uit het traject met de Wijkveiligheidsscans hebben we geleerd dat inwoners veiligheid vooral associëren met leefbaarheid. Problemen als verkeersoverlast, jeugdoverlast en zwerfafval worden het meest genoemd. Om prettig wonen en leven nu én in de toekomst mogelijk te maken is het belangrijk om aandacht te hebben voor deze leefbaarheidsthema’s, bijvoorbeeld binnen de leefbaarheidsteams3 en contacten via bestuurs- en dorpsraden, buurtpreventieteams en ontmoetingen in de Bossche Buurttent. En om daarnaast aandacht te hebben voor de thema’s die misschien nog niet voelbaar zijn, maar wel een grote inbreuk (kunnen gaan) vormen op de veiligheid van onze inwoners. Dit doen we door de inzet op de prioritaire thema’s binnen het IVP.

Veilige basis als fundament De focus die we aanbrengen steunt op een stevig fundament van het complete stelsel van veiligheid en leefbaarheid binnen onze gemeente, onze veilige basis. Dit strekt zich uit tot het gehele samenspel van de gemeentelijke organisatie, partners, inwoners en ondernemers. Het is belangrijk dat er per wijk en buurt gekeken wordt wat het meeste bijdraagt aan veiligheid en leefbaarheid en dat dit voor inwoners voelbaar is. Deze nabije veiligheid is van grote waarde voor het IVP. Komt de veilige basis in gevaar, dan vraagt dit om extra inzet vanuit het veiligheidsdomein ter ondersteuning of in aanvulling op het bestaande stelsel. Dit kan dan ook vragen om herprioritering binnen het veiligheidsbeleid. Dit fundament houdt ook in dat we ons instrumentarium up to date hebben en houden, informatieveiligheid is geborgd, we informatiegestuurd kunnen werken en dat veilig werken geborgd is (Veilige Publieke Taak). We innoveren en houden ontwikkelingen om ons heen in de gaten. We hebben onze basis op orde.

Impact centraal We willen dat onze aanpak betekenis heeft, impact genereert. Dat vraagt aan de ene kant om besef over wat impact kan hebben op personen. De aard van het criminele feit, de directe gevolgen die een inwoner daarvan ondervindt en de weerstand die zij daartegen kan bieden bepalen deze impact. In onze aanpak wegen we deze factoren, bijvoorbeeld door eerder te kiezen voor een aanpak in een kwetsbare wijk, dan in een wijk waarvan we weten dat inwoners al meer weerbaar zijn en de impact van het feit kleiner is. Aan de andere kant overwegen we bewust de impact van onze aanpak. Het is belangrijk hierbij vanuit het ‘waarom’ te blijven werken. Waarom doet een dader iets en waarom reageren wij daarop? Wanneer we het criminele gedrag goed begrijpen, kunnen we doeltreffend en passend interveniëren. Dit kan zijn door een verstoring in de keten of het voorkomen van herinvestering in het criminele circuit, of door te voorkomen dat jonge mensen zich aangetrokken voelen tot en aansluiten bij een georganiseerde misdaadgroep. 4 Door impact centraal te stellen genereert onze gezamenlijke aanpak het meeste effect. Met daarop afgestemde communicatie, gericht op de diverse betrokken doelgroepen, versterken we dit effect. 3

Leefbaarheidsteams per wijk: woningbouwcorporaties, BOA’s van Stadstoezicht, wijkagenten, wijkregisseur openbare ruimte, welzijnswerkers Farent, jonngerenwerk PowerUp073, onder voorzitterschap wijkmanager. 4 S. de Wit, ‘Impact Binnen Ondermijnende Criminaliteit. Een onderzoek vanuit het perspectief van de burger en de aanpak’, juli 2022.

5

2.2

Partners

Belangrijke partners in dit veiligheidsbeleid zijn de politie en het Openbaar Ministerie (OM). Binnen de driehoek bespreken gemeente, politie en OM onder andere de uitvoering van het integraal veiligheidsbeleid en de inzet die dit vraagt. Maatschappelijke ontwikkelingen leiden tot druk op de toch al schaarse politiecapaciteit en de capaciteit bij OM en gemeente. Het is daarom deze beleidsperiode, meer dan ooit, van belang om binnen de driehoek het goede gesprek te voeren over de gezamenlijke inzet. Zo kan op een goede manier invulling gegeven worden aan enerzijds de doelen zoals in dit IVP opgenomen en anderzijds de maatschappelijke ontwikkelingen die inzet van de partners vragen. -

Politie (basisteam en districtsrecherche ’s-Hertogenbosch, eenheid Oost-Brabant) De politie binnen de eenheid Oost-Brabant wil samen met de gemeenten, het OM en andere relevante veiligheidspartners zichtbaar van betekenis zijn voor inwoners. Het basisteam ’s-Hertogenbosch is voor de gemeente ’s-Hertogenbosch en de inwoners het eerste aanspreekpunt en gesprekspartner voor de gezamenlijke aanpak van veiligheidsproblematiek. Deze aanpak is meer en meer gebaseerd op het principe van opgavegericht werken. De essentie daarvan is dat de maatschappelijke veiligheidsopgave centraal staat en dat er, dwars door de grenzen van de organisaties en samenwerkingsverbanden heen, tot passende oplossingen wordt gekomen. Zo wordt ervoor gezorgd dat de beschikbare expertise van de politie én de veiligheidspartners optimaal wordt ingezet. Voor het basisteam betekent het opgavegericht werken 1) dat zowel binnen het team áls in overleg met de overige onderdelen van de eenheid gezamenlijk de opgave in beeld wordt gebracht en wordt besproken welke expertise het beste kan worden ingezet en 2) dat met het bevoegd gezag en partners wordt afgesproken hoe een gezamenlijke aanpak kan worden bereikt die effectief en succesvol is.

-

Openbaar Ministerie (parket Oost-Brabant) Het Openbaar Ministerie (OM) is verantwoordelijk voor opsporing en vervolging van strafbare feiten, ofwel het sluitstuk van het repressieve deel van de aanpak. Treedt de politie op ter strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, dan staat zij onder gezag van de officier van justitie. Treedt de politie op ter handhaving van de openbare orde of ter uitvoering van de hulpverleningstaak, dan staat zij onder gezag van de burgemeester. De in dit IVP geprioriteerde thema’s zijn ook prioritaire thema’s van het OM en daar waar mogelijk wordt op deze thema’s integraal samengewerkt.

Ook met de Veiligheidsregio Brabant-Noord, het Zorg- en Veiligheidshuis, Taskforce-RIEC BrabantZeeland, het Regiobureau Integrale Veiligheid, de Omgevingsdienst Brabant-Noord, Bureau Halt, Farent, PowerUp073 en overige zorg- en welzijnsinstellingen, onderwijsinstellingen en woningcorporaties werken we intensief samen. We houden rekening met onderlinge kaders en stemmen onze inzet waar mogelijk op elkaar af. Maatschappelijke partijen, inwoners en ondernemers zijn daarnaast belangrijke partner in ons veiligheidsbeleid. Aan de ene kant om het beleid maatschappelijke borging te geven, aan de andere kant omdat we onze inspanningen ten behoeve van hun veiligheid doen. Dit staat centraal.

2.3

Flankerend beleid

Dit beleid kent tal van raakvlakken met ander gemeentelijk beleid, zoals op het gebied van zorg, participatie, jeugd, wijkmanagement, diversiteit, horeca en evenementen, coffeeshops, verkeer en milieu, wonen en openbare ruimte, vergunningen, toezicht en handhaving. In onze aanpak proberen we zo goed als mogelijk aan te sluiten op deze raakvlakken zodat we elkaar versterken en integraal aan de veiligheid in onze gemeente werken.

6

Belangrijke verbindende thema’s zijn onder meer: -

Toezicht en handhaving Bij veel veiligheidsthema’s zijn toezicht en handhaving onderdeel van de aanpak – denk aan jeugdoverlast, veiligheid rond uitgaan en evenementen, hennepaanpak en mensenhandel, maar ook parkeeroverlast, ‘kleine ergernissen’ in de openbare ruimte, woonoverlast en burenruzies. Meer overkoepelend raken toezicht en handhaving aan belangrijke strategische lijnen in dit beleid. Onze keuzes bij de inzet van toezicht en handhaving beantwoorden aan deze vertrekpunten, concretiseren die. Dit betekent onder meer gedegen maar gedoseerde inzet van toezicht en handhaving, op maat en flexibel, effectief geborgd in een bredere aanpak samen met professionals en maatschappelijke partners. We zetten specialistisch toezicht en handhaving in op jeugd, ondermijning en leefbaarheid, vormen een bijzondere wettenteam en dragen laagdrempelig bij via het Samen voor veilig team. Op wijkniveau baseren we de inzet van toezicht en handhaving op de wijkveiligheidsscans die wijkinzet aan wijkopgaven én de mogelijkheden van inwoners koppelen. De preciezere tactische en operationele keuzes nemen we op in het integrale Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving5 en jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s.

-

Sociale structuur en gelijke kansen Er zijn diverse gemeentebrede programma’s met een preventieve rol, waarbij wordt gewerkt aan het verkleinen van bestaande verschillen en het voorkomen van nieuwe verschillen. Denk hierbij aan de Gelijke Kansen Aanpak gericht op jeugd en het programma Samen Gezond, wat zich richt op het verkleinen van gezondheidsverschillen. Beiden ook met een aanpak die zich richt op het mobiliseren van en meedoen in een gemeenschap. Ook wordt ingezet op bestaanszekerheid en werk. Daarnaast zijn er programma’s die een bijdrage leveren aan het versterken van de gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het nieuw te starten programma Sociale structuur poogt een bijdrage te leveren aan het ‘omzien naar elkaar’. Het programma inclusieve stad stimuleert toevallige ontmoetingen, zodat de gevolgen van individualisme worden gedempt en er ook tussen verschillende inwonersgroepen meer kennis van elkaar komt. Het verhogen van de publieke familiariteit verhoogt de kans op een inclusievere samenleving, simpelweg omdat de anonieme buurman meer in beeld komt. Daarnaast wordt vanuit het programma Inclusieve Stad ook gewerkt aan de kennis, houding en werkwijze van ons als gemeente zelf en als individuele ambtenaren. Bewustwording van de gevolgen van ons handelen, diversiteit en evt. blinde vlekken helpt ons om op een effectieve manier te kunnen de-escaleren en interveniëren.

Werken aan deze thema’s heeft een positieve en duurzame invloed op het veiligheidsbeeld. Zeker waar het gaat om het voorkomen van maatschappelijke onrust en jonge aanwas in de criminaliteit. Vanuit het veiligheidsbeleid sluiten we waar mogelijk en nodig aan op deze programma’s.

-

Toonaangevende datastad De gemeente ’s-Hertogenbosch heeft ambities als toonaangevende datastad. Daar hoort ook een datawijze overheid bij. Binnen het veiligheidsbeleid rollen we het datagedreven werken verder uit. Daarnaast blijven we innoveren waar het gaat om gebruik van digitale technologie. Zo implementeerden we een tool om meldingen van vermoeden van ondermijning tegen te gaan en ontwikkelende we een Gemeentelijk Informatieknooppunt. We verkennen de kansen van het gebruik van data en hebben tegelijkertijd aandacht voor de keerzijde. Verantwoord gebruik van data en uitwisseling van informatie is daarbij randvoorwaardelijk. Het in de zomer vastgestelde Privacyprotocol biedt de juiste kaders hiervoor. Ook thema’s als digitale veiligheid en ethiek vanuit het programma Toonaangevende Datastad zijn belangrijk bij datagedreven werken in kader van integrale veiligheid. Waar mogelijk en nodig leggen we een koppeling.

2.4

Bovenlokaal beleid

Belangrijke bovenlokale beleidskaders zijn het Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 en het Beleidsplan Veiligheidsregio Brabant-Noord 2020-2023 ‘samen veiliger’. Als gemeente zijn wij betrokken bij en partij in deze kaders. Het Regionaal Veiligheidsplan heeft bijzondere samenhang vanwege de relatie met de verdeling van politiecapaciteit.

5

Het beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving wordt in het najaar 2022 ter vaststelling aan het college aangeboden. Bij de totstandkoming wordt rekening gehouden met onderliggend IVP.

7

-

Regionaal Veiligheidsplan 2023-2026 Het Regionaal Veiligheidsplan is het gezamenlijke kader van de 32 gemeenten binnen de politieeenheid, het Openbaar Ministerie en de politie voor de aanpak van veiligheidsproblemen. Het concentreert zich op thema’s die nagenoeg overal (in alle basisteams/gemeenten binnen de eenheid) spelen én waar regionale interventies van meerwaarde zijn. Prioriteiten in het Regionaal Veiligheidsplan 2023-2026 zijn ‘Zorg en veiligheid’, ‘Digitale Veiligheid’, ‘Maatschappelijke onrust’, ‘Ondermijning’ en ‘Mensenhandel’. 6 De thema’s en aanpak overlappen grotendeels met keuzes in dit IVP. Ook in het RVP staat domein overstijgende samenwerking centraal. Het IVP en het Regionaal Veiligheidsplan complementeren en versterken elkaar. Bij het opstellen van dit IVP is rekening gehouden met de kaders zoals deze regionaal zijn gesteld. Het Regionaal Veiligheidsplan vormt een belangrijk ijkpunt voor de regionale verdeling van politiesterkte. In die zin werkt dit plan kaderstellend voor de beschikbare politiecapaciteit in ‘s-Hertogenbosch.

6

Het Regionaal Veiligheidsplan 2023-2026 wordt in november 2022 in het Regionaal Overleg Veiligheid vastgesteld. Op het moment van vaststellen van dit IVP zijn de prioriteiten derhalve nog onder voorbehoud.

8

Hoofdstuk 3. 3.1

Prioriteiten

Ondermijning

Inleiding Bij ondermijnende criminaliteit maakt het criminele circuit gebruik van de legale structuren van de samenleving. Die structuren en het vertrouwen daarin worden daardoor aangetast. Ondermijning kan vermenging van de boven- en onderwereld tot gevolg hebben. Om deze vermenging tegen te gaan blijft het belangrijk om te werken aan weerbaarheid van de legale structuren binnen de overheid en maatschappij. Naast deze ‘systeemschade’ kent ondermijning ook directe effecten, omdat het de leefbaarheid in wijken en buurten, het financieel-economisch stelsel, ecologische omgeving, moraliteit en rechtsgevoel en de rechtsstaat en zijn instituties direct aan kan tasten. 7 Ook in ’s-Hertogenbosch zien we deze invloeden. Fenomenen als drugsproductie en -handel, fraude, witwassen, mensenhandel en cybercrime zien we terug in Bossche casuïstiek. Bij het uitblijven van een stevige en effectieve aanpak leidt ondermijnende criminaliteit tot maatschappelijk ontwrichtende criminaliteit en beïnvloedt het de leefbaarheid en het veiligheidsgevoel in de Bossche wijken, buurten en dorpen negatief. Zonder een voor burgers zichtbare aanpak kan bovendien het vertrouwen in de overheid aangetast worden. Het is daarom belangrijk dat we stevig blijven inzetten op het tegengaan van ondermijnende criminaliteit en ondermijnende invloeden. Daar hoort bij dat we inzetten op het tegengaan van jonge aanwas.

Jeugdigen krijgen op steeds jongere leeftijd te maken met verschillende vormen van criminaliteit. Het ronselen van jongeren gebeurt vaak al op zeer jonge leeftijd of wordt van generatie op generatie voortgezet. Signalen hiervan zien we ook in ’s-Hertogenbosch. Voorkomen dat een jongere in de criminaliteit belandt voorkomt veel leed bij de jongere en zijn/haar omgeving en kan systemen van criminaliteit doorbreken. Inzet op dit spoor geeft op lange termijn het meest duurzame resultaat. Om tegenwicht te kunnen blijven bieden tegen ondermijning is een weerbare overheid essentieel. De actuele context van verhardende georganiseerde criminaliteit en de toenemende mate van agressie en intimidatie van bestuurders, ambtenaren en volksvertegenwoordigers verhogen de urgentie om de weerbaarheid van onze overheidsorganisaties te versterken. Weerbaarheid van onze samenleving en economie is en blijft dan ook een belangrijk onderdeel van het ‘Breed Offensief Tegen Ondermijnende Criminaliteit’8 van het kabinet waar we op regionaal en lokaal niveau op aansluiten.

Missie en doelstelling Onze missie is om onze inwoners en organisaties en hun integriteit te beschermen tegen ondermijnende invloeden en ondermijnende criminaliteit op deze manier duurzaam terug te dringen. Dat we zicht hebben op ondermijnende invloeden, zodat we in kunnen zetten daar waar de ondermijnende keten het beste verstoord kan worden. Samen werpen we een dam op tegen de criminele industrie. We gaan op zoek naar de cruciale schakels om de keten te verstoren. Waar het gaat om het voorkomen van jonge aanwas is volwaardige participatie van jongeren in de maatschappij de beste manier om criminaliteit te voorkomen. Tegelijkertijd zullen er altijd jongeren zijn waar het niet goed mee gaat, die beïnvloedbaar zijn voor negatieve invloeden en/of het verkeerde pad op raken. We willen ook voor deze groep nabij zijn en vroegtijdig hulp en ondersteuning bieden zodat 7

Lam et al. (2018). ‘Sluipend gif. Een onderzoek naar ondermijnende criminaliteit.’. Apeldoorn/ Den Haag: Politieacademie/ Boom Criminologie. 8 tk-extra-investeringen-in-het-breed-offensief-tegen-ondermijnende-criminaliteit.pdf (overheid.nl)

9

iedereen een kansrijke toekomst heeft en mee kan doen in de maatschappij. Waar nodig treden we repressief op. Zorg en veiligheid gaan hierbij hand in hand. In de aanpak van ondermijnende criminaliteit richten we ons op de volgende doelstellingen:

1. Het zo impactrijk aanpakken van ondermijnende criminaliteit en ondermijnende invloeden staat centraal. Deze aanpak draagt bij aan de leefbaarheid en veiligheid en is gericht op het bereiken van maatschappelijk effect. Als samenwerkende overheden zijn we weerbaar en betrouwbaar. 2. Waar het gaat om jonge aanwas in de criminaliteit willen we zo vroeg mogelijk signaleren en passend interveniëren (preventief, curatief en/of repressief), zodat we voorkomen dat jeugd start met onwenselijk of crimineel gedrag óf hiermee kan stoppen.

Hoofdlijn van de aanpak Het is belangrijk om focus aan te brengen in de aanpak. Door een gerichte aanpak de komende jaren, kunnen we meer maatschappelijke impact bereiken en onze mensen en middelen het meest effectief inzetten. Onze focus ligt de komende jaren op: 1. De aanpak van criminele netwerken en families In de aanpak van ondermijnende criminaliteit stellen we maatschappelijke effecten centraal. Door de focus op criminele netwerken, en daarbinnen families, kunnen we meer effect bereiken dan op alleen het individu. Dit kan inhouden het doorbreken van een criminele infrastructuur door de aanpak van facilitators, voorkomen van intergenerationele overdracht, zichtbaar afpakken en daarmee zowel straffen als afschrikken of het opwerpen van barrières. De hoofdlijn van onze aanpak bestaat uit: -

Barrières opwerpen en hinderen We draaien casussen op fenomenen die horen bij ondermijnende criminaliteit.9 We zetten hierbij het wettelijk instrumentarium in en werken integraal en opgavegericht als samenwerkende overheden en partijen. Zo hebben we impact op het subject/ object, zijn of haar omgeving, de branche waarin deze actief is en/of de maatschappij. Bij de keuze voor casuïstiek en/of het in te zetten instrumentarium is de positieve impact op de veiligheid en leefbaarheid van onze inwoners leidend. Barrières werpen we ook op door ons beleid en instrumentarium op orde te hebben en houden. We blijven hierbij de vernieuwing zoeken, zodat we nog effectiever in onze aanpak kunnen zijn en mee kunnen bewegen of vooruit kunnen lopen op nieuwe ontwikkelingen. We blijven op de hoogte van de laatste wettelijke, technologische en maatschappelijke ontwikkelingen en passen onze aanpak waar nodig aan zodat interventies zo effectief mogelijk blijven. We zetten de ontwikkeling van de methodiek voor de integrale aanpak van overlastgevende en criminele families voort.10 We werken informatiegestuurd, waarbij actuele informatiebeelden van fenomenen de basis vormen, en blijven ons hierop door ontwikkelen.

-

Weerbare overheid en maatschappij o Een belangrijke randvoorwaarde voor een effectieve aanpak van ondermijnende criminaliteit is een weerbare overheid. Als gemeente, politie en OM blijven we hier continu aan werken. We committeren ons als gemeente aan de Brabantse Norm die in 2022 aan alle gemeenten en Provincie is aangeboden, zodat de dijken bij alle overheidspartijen even hoog zijn. Onderdelen zijn awareness van risico’s en verschijningsvormen van ondermijning en borging van integriteit. Hoe groter de bewustwording over integriteit, verschijningsvormen van

9

In het tweejaarlijks focusplan van het LSO worden keuzes gemaakt over waar we ons in de aanpak op richten. Dit doen we in de Gestelse Buurt binnen het programma Gestelse Buurt werkt!

10

10

o

o

ondermijnende criminaliteit en de mogelijkheden tot handelen bij zowel overheid als maatschappij, hoe meer we de onbewuste facilitering van ondermijning tegen gaan. Veilig kunnen werken (veilige publieke taak) maakt hier onverkort onderdeel van uit. We informeren ondernemers, inwoners, instellingen over risico’s die zij lopen en hoe te handelen. Verhogen van weerbaarheid en meldingsbereidheid staan hierbij centraal. We staan in contact met branches die een risico lopen, hebben de vinger aan de pols, zijn ‘aanwezig en bereikbaar’. We koppelen dit aan de focus en hebben oog voor de bijdrage hierbij aan de veiligheid en leefbaarheid van onze inwoners, zonder angst aan te jagen. Hierdoor zijn we als Bossche maatschappij weerbaar tegen ondermijnende invloeden. Een goede informatiepositie is essentieel om impactrijk te kunnen optreden. Als samenwerkende overheden en partijen zorgen we voor een goed gezamenlijk en dynamisch informatiebeeld. Elke organisatie heeft zijn eigen informatiepositie op orde en draagt van hieruit bij aan het gezamenlijke beeld.

2. Het voorkomen van jonge aanwas in de criminaliteit Jonge aanwas is het startpunt van toekomstige criminaliteit. Door hier focus op te leggen voorkomen we crimineel gedrag in de toekomst en zetten we ook in op het doorbreken van intergenerationele overdracht van criminaliteit, zoals binnen de familieaanpak. Dit vraagt inzet op alle betrokken domeinen (zorg, veiligheid, jeugd), omdat veel leed voorkomen kan worden als vroegtijdig wordt gesignaleerd dat een jeugdige risico loopt in de criminaliteit te belanden. Hierbij is een mix van interventies (preventief, curatief, repressief) van belang. Wordt er opgetreden, is tegelijkertijd perspectief nodig om weer een handvat te hebben om in de maatschappij deel te kunnen nemen, en soms werkt dit ook andersom zo. De hoofdlijn van onze aanpak bestaat uit de volgende onderdelen, die het meest krachtig worden als ze in samenhang en verbinding met elkaar ingezet worden. We maken hierbij waar mogelijk gebruik van de interventies die vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid ondersteund worden. -

Veerkrachtige en weerbare jongeren Naast het algemeen gemeentelijke jeugdbeleid, gericht op talentontwikkeling en gezondheid, zetten we betekenisvolle interventies en programma’s in om jongeren en hun omgeving bewust te maken van de risico’s van (onderdelen van) ondermijnende criminaliteit. Dit gebeurt zowel via het aanbod van Bureau Halt op scholen (bijv. drugsgebruik en -criminaliteit en geldezels) als via specifieke awareness campagnes die we in samenwerking met maatschappelijke partners als scholen en jongerenwerkers inzetten.

-

Vroegsignalering en voorkomen (duiding, training, bewustwording en actie) o We maken gebruik van het Handelingskader Zicht op jonge aanwas, om te bepalen of we de doelgroep(en) goed in beeld hebben, voldoende georganiseerd zijn (bijvoorbeeld in de verbinding tussen zorg, veiligheid en onderwijs) en op de juiste personen of groepen inzetten. Door overzicht en inzicht kan de meest impactrijke interventie bepaald worden. o Waar het gaat om jeugdgroepen zetten we de wijkgerichte aanpak door middel van de jongerentafels voort. We leggen de accenten op de balans tussen ‘zorg, veiligheid en participatie’, aanhaking Teams Toegang & Regie en RMC11/leerplicht in verband met persoonsgerichte aanpak/individuele problematiek en het betrekken van maatschappelijke partners en in het bijzonder ouders. o Bij de aanpak van criminele netwerken en daarbinnen families richten we nadrukkelijke aandacht op de jeugdigen die in het netwerk of de familie naar voren komen (systeemaanpak) door hen hulp en ondersteuning te bieden. Doel is de jeugdige uit de criminaliteit te halen of te zorgen dat deze er niet in belandt en/of terugvalt.

11

RMC: Regionaal meld- en coördinatiepunt

11

-

Repressie en perspectief (daadkrachtig en effectief) Door samenwerking op de betrokken ketens zetten we in op het signaleren van jeugd die het risico loopt in de criminaliteit te belanden. Wanneer we dit signaleren bieden we in samenwerking tussen betrokken partners en instanties hulp en ondersteuning. We bieden maatwerk. Op personen, doelgroepen en in risicowijken en in onze werkwijze: preventief, curatief en/of repressief. Als jeugd het criminele aanbod laat liggen is er een alternatief voor hen beschikbaar. In de stedelijke en wijkgerichte jongerentafels komt deze aanpak samen.

Veilige basis Als samenwerkende partners houden we ruimte om, naast de inzet op de focuspunten, te kunnen werken aan onze reguliere inzet op het thema. Een stevige basis is randvoorwaardelijk voor een effectieve aanpak van ondermijning. We zijn in de breedte scherp op de randvoorwaarden voor inzet van instrumenten en het optimaal renderen van onze aanpak, zoals een adequate juridische basis (in relatie tot keuzes bij handhaving maar ook voor bijvoorbeeld informatiedeling), sterke informatiepositie, voldoende capaciteit, strategische communicatie ‘één overheid met daadkracht’, accurate projectmatige uitwerking, afstemming tussen de samenwerkende overheden en partijen én goede aansluiting op instrumenten van partners. We zetten in op ‘dat wat niet kan wachten’, bijvoorbeeld als er integrale kansen ontstaan naar aanleiding van een aanhouding of wanneer gevoelige casuïstiek naar voren komt in een onderzoek. Stevig voorwerk en solide invulling van onze basis verhoogt de effectiviteit en impact van onze gezamenlijke inspanningen. Bijzonder aandachtspunt is de integraliteit met andere beleidsdomeinen. Hierbij is een procesmatige intensivering nodig op specifiek het fenomeen mensenhandel: -

3.2

Implementatie beleid mensenhandel: mensenhandel12 is een bijzondere vorm van ondermijnende criminaliteit, omdat er bij mensenhandel altijd sprake is van direct slachtofferschap. Het vormt een grove inbreuk op de menselijke waardigheid en lichamelijke en geestelijke integriteit van slachtoffers. De komende vier jaar willen we als gemeente, in samenwerking met onder andere politie en OM, signalen van mensenhandel actief kunnen signaleren en adequaat opvolgen, prostitutiebeleid vaststellen, met een team bijzondere wetten werken, kennis en kunde uitbreiden en een lokaal beeld over mensenhandel vormen en de aanpak uitbreiden naar een regionale samenwerking. Een gemeentelijk Beleid mensenhandel wordt in 2022 voorbereid en vormt de basis voor de aanpak. Voorwaarde voor een geslaagde aanpak van mensenhandel is een intensieve samenwerking tussen zorg – gericht op de zorg en opvang van slachtoffers – en veiligheid – gericht op de aanpak van daders. Wanneer de aanpak van mensenhandel sluitend is, hoort ook deze aanpak bij de basis waarop de ondermijningsaanpak stoelt.

Maatschappelijke onrust

Inleiding “Iedereen die wil, kan meedoen in ’s-Hertogenbosch. We zoeken de verbinding met alle inwoners. De mensen met een luid en zachte stem én de stemmen die we nog niet horen. Een goed werkende democratie en samenleving, vraagt iedereen om open te staan voor ontmoeting en gesprek, oor te hebben voor elkaars inzichten en begrip te hebben voor elkaars belangen. En om de stap te zetten naar gedeelde belangen.” 1

12

Onder mensenhandel kunnen diverse vormen van uitbuiting vallen: seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting, criminele uitbuiting en orgaanhandel.

12

Het fenomeen maatschappelijke onrust13 is recent weer actueel geworden. In het afgelopen decennium zijn de maatschappelijke tegenstellingen in Nederland toegenomen waardoor er spanningen ontstaan. De tegenstellingen lopen langs verschillende lijnen, zoals arm/rijk, politiek rechts/links, stad/platteland. Ook loopt die breuklijn tussen overheid en burger, die deels wordt aangewakkerd door online anti-overheidspropaganda. 14 Tegenstellingen zien we ook terug in ’s-Hertogenbosch, bijvoorbeeld in de grote verschillen in stemgedrag tussen wijken15 en tijdens de avondklokrellen in januari 2021. Onder invloed van toenemende tegenstellingen neemt polarisatie toe en komen mensen steeds verder van elkaar af te staan. Een van de oorzaken voor deze ontwikkeling in de samenleving is individualisering. Dit zorgt voor een gebrek aan saamhorigheid, solidariteit en gemeenschapszin, wat weer leidt tot verschillende opvattingen over algemeen geldende normen en waarden en weinig tolerantie voor die van anderen. Onjuiste informatie, complottheorieën en de invloed van algoritmen voor de verspreiding hiervan versterken dit. Normen en waarden lijken geen collectiviteit meer te kennen en zijn eerder bron van ongenoegen en tegenstelling dan van gelijkgestemdheid. Deze dynamiek vormt een bedreiging voor onze democratie, vrijheid en veiligheid.

Bijkomend effect is dat de polarisatie steeds vaker ontaardt in excessen als rellen en ander fysiek geweld in de openbare ruimte. We staan voor de uitdaging om de polarisatie te nuanceren zodat spanningen afnemen en onrust wordt voorkomen. Op de thema’s polarisatie en radicalisering hebben we in de afgelopen jaren al een intensivering aangebracht. We hebben geïnvesteerd in het opbouwen van netwerken. We zoeken en onderhouden contact en bouwen aan relaties, zoals binnen het netwerk ‘Met elkaar Bosschenaar’. De contacten met jeugd onderhouden we onder andere via jongerenwerkers, straatcoaches, jeugd-BOA’s en -agenten en de contacten in wijken zijn versterkt via het traject rondom de wijkveiligheidsscans. Toch blijkt uit een onderzoek van 2021 dat er in deze contacten de nodige hiaten zitten. 16 Sociale spanningen worden een serieus veiligheidsprobleem als het zich bijvoorbeeld in de vorm van protesten op straat en in de wijken gaat manifesteren en ontaardt in maatschappelijke onrust. Voor zover de maatschappelijke onrust zich richt tegen de overheid raakt het ook direct aan het vertrouwen in en de legitimiteit van de overheid.

En wanneer het vertrouwen in de overheid daalt, kan zij ook op andere thema’s minder goed functioneren, omdat inwoners en ondernemers minder geneigd zijn hun medewerking te verlenen.17 De overheid is in die gevallen immers eerder een opponent als coalitie partner. In verbinding (blijven) staan is belangrijk om vroegtijdig te kunnen signaleren en/of interveniëren bij sociale spanningen, zowel in de online- als fysieke wereld. Zo voorkomen we maatschappelijke onrust. Het is belangrijk om de gelaagdheid in mensen en meningen te zien en daarover in gesprek te gaan, omdat we anders de bronnen van spanning en mogelijk onrust in de samenleving missen en conflicten blijven ont- en bestaan.18 Hiertoe is een sterke verbinding en gezamenlijke aanpak vanuit het sociaal domein en het veiligheidsdomein nodig. Preventie en repressie gaan hier hand in hand.

13

We sluiten aan bij de definitie van de NCTV: ‘maatschappelijke onrust is te omschrijven als (zichtbare) collectieve gedragingen in situaties die voortkomen uit maatschappelijk ongenoegen. Er zijn verschillende vormen van maatschappelijke onrust. Uiteenlopend van vreedzame en kleinschalige demonstraties tot radicale, strafbare en grootschalige acties. Kritische geluiden zijn essentieel voor de democratie en rechtsstaat, maar worden problematisch als je de grenen van de wet niet naleeft.’ 14 Veiligheidsanalyse IVP ’s-Hertogenbosch, DSP-groep, april 2022 en Essay Lokaal Veiligheidsbeleid in 2030, VNG, maart 2022. 15 Eric Alink, Bossche Kroniek, 02-02-2022, Afgehaakt Nederland (2) 16 Indicatiestudie NTA, 1 oktober 2021 17 Veiligheidsanalyse IVP ’s-Hertogenbosch, DSP-groep, april 2022 18 ‘Avondklokrellen’: lokale dynamiek in een mondiale crisis, Moors et al., juli 2022

13

Missie en doelstelling Onze missie is om de verdere opbouw en verankering van stevige lokale netwerken te bevorderen, vanuit de overtuiging dat goede netwerken kunnen bijdragen aan het voorkomen van sociale spanningen en maatschappelijke onrust. We verdiepen onze relaties en breiden ze uit naar groepen die we nog niet in beeld hebben, zodat we meer in de haarvaten van de samenleving komen. Ons (online) inzicht, kennis en handelingsperspectief ten aanzien van het voorkomen van maatschappelijke onrust verbetert, waardoor vroegtijdig (zo preventief mogelijk) geïntervenieerd kan worden en mogelijk ook kan worden gewerkt aan het wegnemen van de voedingsbodem voor onrust en geweld. We richten ons op de volgende doelstelling:

We proberen opbouwende sociale spanningen en maatschappelijke onrust tijdig te signaleren en tegen te gaan, zodat spanningen en onrust de samenleving niet ontwrichten.

Hoofdlijn van de aanpak Om het doel te bereiken, is het belangrijk om focus aan te brengen in de aanpak. Door een gerichte aanpak de komende jaren, kunnen we meer maatschappelijke impact bereiken en onze mensen en middelen het meest effectief inzetten. Het middel in deze is om een zo volledig mogelijk netwerk te creëren en daar als overheid deel van uit te maken, zodat signalen die wijzen op het mogelijk ontstaan van onrust ons tijdig bereiken. De verbinding én samenwerking met lokale netwerken staan centraal. Onze focus ligt de komende jaren op: 1. Een volledig netwerk We werken gemeente breed aan en met een netwerk van relevante partijen en personen. Binnen dit netwerk en tussen netwerken vindt uitwisseling plaats om te komen tot de beste oplossingen met een breed draagvlak. Zo ontstaat een stevig fundament. De hoofdlijn van onze veiligheidsaanpak bestaat uit: -

Sluitende keten Om sociale spanningen en maatschappelijke onrust te voorkomen is goede samenwerking tussen het veiligheids- en sociale domein essentieel. Er moet een beter beeld komen van de gaten in het huidige netwerk om dit aan te kunnen vullen. Het aanstellen van aandachtfunctionarissen op het gebied van maatschappelijke onrust binnen bijvoorbeeld leefbaarheidsteams en het jeugdnetwerk stelt ons als overheid in staat de keten te bevorderen en te bewaken. Elkaar kennen en investeren in relaties met collegae van een breed scala aan organisaties en instellingen is hierin de sleutel. Het doel is de keten sluitend te maken en daarbij informatiedeling tussen domeinen en partners te optimaliseren binnen de kaders van privacywetgeving.

-

Gericht investeren in verbinding In bepaalde wijken zien we een te groot aantal mensen afhaken. 19 Daarnaast blijken er in de gemeente groeperingen actief te zijn met afwijkende idealen, normen en waarden. Om met hen in contact te komen brengen we invloedrijke personen (ook inwoners) en groepen in beeld en onderzoeken hoe we daar blijvend verbinding mee kunnen maken. Het doel is om onder (groepen) inwoners en tussen organisaties coalities te sluiten die zich inzetten ten behoeve van de maatschappelijke opgaven waar we voor staan. Zo ontstaat wederkerigheid en een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Samen staan we sterker.

19

Eric Alink, Bossche Kroniek, 02-02-2022, Afgehaakt Nederland (2)

14

-

Waar nodig treden we op met gezag Waar steeds meer tegenstellingen ontstaan worden ook meer grenzen opgezocht. Onze focus in de aanpak ligt op verbinding, maar daar waar we onacceptabel gedrag zien, zoals bedreigingen, beledigingen of het verspreiden van desinformatie, treden we met gezag op. Als samenwerkende (maatschappelijke) partners verkennen we de grens van wat wel- en niet geaccepteerd is en geven we daarop een passend antwoord.

2. Aanpak maatschappelijke onrust Als maatschappelijke onrust dan toch ontstaat of dreigt te ontstaan, is het belangrijk dat we in overleg met betrokken disciplines en systematisch optreden zodat voorkomen wordt dat onrust leidt tot radicalisering, extremisme e/of openbare orde verstoringen. De hoofdlijn van onze aanpak bestaat uit: -

Vormen van een handelingskader We gebruiken recente inzichten met betrekking tot het ontstaan van rellen 20 om de lokale context in beeld te brengen en een passend gefaseerd handelingskader te ontwikkelen bij het ontstaan en in de nafase van maatschappelijke onrust. Als samenwerkende partners weten we wie wanneer een rol heeft en hoe we daarin samenwerken. We bieden elkaar professionele houvast. Een compleet netwerk, waarbinnen de relaties actueel zijn, en een routing voor signalen vormt een randvoorwaardelijk onderdeel.

-

Online strategie Niet iedere vorm van online protest leidt tot fysieke manifestaties en oproer, maar nagenoeg alle fysieke vormen van ordeverstoring zijn online voorbereid. We vormen een online strategie met ruimte voor gemeente, politie, handhaving en andere wijkprofessionals, zoals jongerenwerkers. De strategie bestaat uit twee delen: een aanpak voor het gebruik en inzet van social media bij maatschappelijke onrust (van signaleren tot interveniëren) en online aanwezigheid en het verkennen van het juridisch kader. We brengen in beeld welke mogelijkheden er zijn, welke partij hierin aan zet is en welke keuzes we maken voor de inzet. In beeld brengen, verstoren en een ander geluid laten horen zijn elementen van de aanpak.

-

Hulp en begeleiding voor jeugd Bij de avondklokrellen in januari 2021 was een grote groep jeugdigen en jongvolwassenen betrokken. We hebben gezien dat veel jongeren die aanwezig waren bij de rellen extra kwetsbaar zijn. Jongeren hebben de toekomst. We zetten in op veerkrachtige en weerbare jongeren. Dat betekent ook dat het belangrijk is om zo vroeg mogelijk te signaleren en handelen als het niet goed gaat. We verbinden zorg en veiligheid om hulp en ondersteuning te bieden aan de jongeren en zijn of haar omgeving. Ook wanneer straffen nodig is, zetten we ons in om de juiste begeleiding te bieden zodat betrokken jongeren weer veerkrachtig en weerbaar kunnen zijn.

Veilige basis We houden ruimte om, naast de inzet op focuspunten, te werken aan de veilige basis. We zetten bestaande netwerken voort en blijven deelnemen aan trainingen in het kader van het herkennen van radicalisering. In de aanpak van complexe casuïstiek werken we samen in het Zorg- en Veiligheidshuis. Ter bevordering van regionale samenwerking op het thema en verdere kennisopbouw zijn we deelnemer in het regionale Expertteam Maatschappelijke Onrust. Bij de aanpak van radicalisering werken we volgens de regionale structuur van de Weegtafel en PGA 21 radicalisering.

20 21

‘Avondklokrellen’: lokale dynamiek in een mondiale crisis, Moors et al., juli 2022 PGA: PersoonsGerichte Aanpak

15

Ontstaan er openbare orde verstoringen dan hebben we ons bestuurlijk instrumentarium en ondersteunende structuren zoals het veiligheidsoverleg en de crisisbeheersing op orde.

3.3

Digitale veiligheid

Inleiding De samenleving digitaliseert steeds verder waardoor nieuwe criminele gedraging en vormen zijn ontstaan, zoals via fake news, DDoS-aanvallen en hacken. Maar ook oude gedragingen worden in een ‘nieuw jasje’ gestoken, zoals bij oplichting, (identiteits)fraude en digitaal pesten. De afhankelijkheid van digitale technologie zorgt daarnaast voor nieuwe risico’s voor onze inwoners en ondernemers. Niet alleen kennen veel delicten straks een digitale component, ook veel maatschappelijke gebeurtenissen hebben in toenemende mate een digitaal spiegelbeeld. Naast dat we te maken hebben met individueel slachtofferschap, zijn er risico’s van uitval van systemen die verstoringen in het maatschappelijk leven tot gevolg kunnen hebben en hebben openbare orde verstoringen in de fysieke ruimte in toenemende mate hun ontstaan in de digitale wereld. Cybercriminelen zijn daarbij moeilijk op te sporen, omdat ze vaak geografisch grensoverschrijdend werken. Daarom is het belangrijk om in te zetten op het voorkomen van slachtoffers door inwoners en ondernemers digitaal weerbaar te maken. Landelijke cijfers laten zien dat 17% van de Nederlanders slachtoffer is geweest van een of meer online delicten of incidenten. Hierin zit een stijgende lijn. Ook in ’s-Hertogenbosch is dit 17%.

Daarnaast is het aantal incidenten van fraude met betaalproducten of online handel en identiteitsfraude of online oplichting via WhatsApp in ’s-Hertogenbosch sinds 2018 met 104% toegenomen. Misdrijven van cybercrime namen in de afgelopen vier jaar eveneens zeer sterk toe. Aankoopfraude en hacken komen het meeste voor. Er is wel een verschil per leeftijdsgroep: jongeren (15-25) zijn vaker slachtoffer van online bedreiging en intimidatie en hacken, 25-65 jarigen zijn vaker slachtoffer van aankoopfraude en fraude in het betalingsverkeer en phishing gebeurt het vaakst bij 65plussers.22 Inwoners hebben baat bij bewustwording en een goed handelingsperspectief tegen diverse vormen van gedigitaliseerde criminaliteit. Tegelijkertijd ontbreekt het in ’s-Hertogenbosch (net als elders in Nederland) aan een volledig beeld van de exacte aard en omvang van het thema in de volle breedte. De komende jaren zetten we ons in om dit te verbeteren.

Missie en doelstelling Onze missie is een digitaal weerbare samenleving met, op termijn, minder slachtoffers van digitale criminaliteit. We willen zorgen dat inwoners en ondernemers zich (meer) bewust zijn van de risico’s en dat zij weten hoe te handelen, zowel preventief als wanneer zij slachtoffer (dreigen te) worden van digitale criminaliteit. Daarnaast ontwikkelen we onze kennis en kunde op het thema zodat we ‘in control’ komen. We willen weten waar we het over hebben en hoe we ons hiertoe kunnen en willen verhouden. Onze doelstellingen zijn de volgende:

1. Inwoners, bedrijven en instellingen zijn meer weerbaar op het gebied van digitale veiligheid; 2. Als samenwerkende overheden (politie, OM en gemeente) wapenen we ons beter om tegenwicht te bieden tegen nieuwe digitale vormen van criminaliteit.

22 Veiligheidsmonitor 2021 (landelijk), CBS, maart 2022

16

Hoofdlijn aanpak 2023-2026 Het is belangrijk om focus aan te brengen in de aanpak. Door een gerichte aanpak de komende jaren, kunnen we meer maatschappelijke impact bereiken en onze mensen en middelen het meest effectief inzetten. 1. Vergroten weerbaarheid tegen gedigitaliseerde criminaliteit en cybercrime We focussen ons op preventie van gedigitaliseerde criminaliteit en cybercrime. Gedigitaliseerde criminaliteit neemt snel toe, gaat niet meer weg en de impact ervan wordt steeds groter. Doelgroepen hiervan bewust maken en handelingsperspectief bieden vergroot de weerbaarheid waardoor veel leed voorkomen kan worden. Dit doen we voor de onderdelen waar we al kennis en tools op ontwikkeld hebben, zodat we direct aan de slag kunnen. De hoofdlijn van onze aanpak bestaat uit: -

Ondersteunen inwoners, bedrijven en instellingen Per doelgroep (bijv. leeftijd gericht, ondernemers) wordt in beeld gebracht waar de kwetsbaarheden en behoeften liggen en welke preventie- of handelingsmogelijkheden er zijn. Het weerbaar maken van de doelgroep is daarbij leidend. Bij de inzet van middelen sluiten we aan op het instrumentatrium dat reeds beschikbaar is op lokaal, regionaal en landelijk niveau en sluiten we waar dat meerwaarde heeft aan op nieuwe te ontwikkelen trajecten of te verkrijgen middelen. We werken samen in regionaal verband (Regionaal expertteam digitale veiligheid, Platform veilig ondernemen) en blijven vernieuwen, afhankelijk van de ontwikkeling van nieuwe modus operandi of preventie strategieën. Daarbij kijken we ook naar mogelijke nieuwe samenwerkingsverbanden, zoals met publiek-private partijen.

-

Preventieve daderaanpak Er is nog weinig bekend over de daders van gedigitaliseerde criminaliteit. Online daders maken slachtoffers doorgaans willekeurig en niet (alleen) in ’s-Hertogenbosch. Een lokale daderaanpak zal dus amper gevolgen hebben voor het Bossche slachtofferschap van gedigitaliseerde criminaliteit. Wel kan gedigitaliseerde criminaliteit een opstapje zijn richting grotere criminaliteit en kan optreden daartegen in die zin ook helpen bij het voorkomen van jonge aanwas. Jongeren moeten bewust worden gemaakt van de gevolgen van dit gedrag: het kan hun hele leven doorwerken. Op deze bewustwording investeren we. Op deze hoofdlijn wordt een koppeling gemaakt met het voorkomen van jonge aanwas zoals ondergebracht bij het thema Ondermijning.

2. Kennisontwikkeling Digitale veiligheid is een relatief nieuw fenomeen. De verschuiving van traditionele criminaliteit naar digitale criminaliteit vraagt om een transitie binnen organisaties; het vraagt om nieuwe en andere werkzaamheden, andere competenties, andere samenwerkingsverbanden en ander beleid (zeker als het gaat om online aangejaagde openbare ordeverstoringen). Inwoners bevinden zich ook in toenemende mate in de digitale wereld, zeker waar het gaat om jeugd. Verbonden en nabij blijven kan dan niet altijd meer op de traditionele manieren zoals via een wijkplein of door een bezoek van de wijkagent. Waar we precies mee te maken hebben en hoe we ons hiertoe als samenwerkende partners (gemeente, politie en OM) kunnen en moeten verhouden hebben we nog niet volledig in beeld. Op den duur zal digitale veiligheid “business-as-usual” zijn, waar we toekomstbestendig op ingericht moeten zijn. Tot die tijd is digitale veiligheid ook een ontwikkelthema. De hoofdlijn van onze aanpak bestaat uit de volgende onderdelen: -

Fenomeenanalyse We brengen in de breedte in beeld waar we mee te maken hebben als het gaat om digitale 17

veiligheid. Dit doen we als samenwerkende partners. Waar zitten onze risico’s en kansen? Hebben we hiervoor al een aanpak? Welke trends en ontwikkelingen zien we en wat verwachten we de komende jaren? We leveren na één jaar een eerste beeld op, dat we de looptijd van het IVP actueel houden. -

Positiebepaling Op basis van de fenomeenanalyse bepalen we onze positie. Zitten we op het goede spoor? Wat wordt onze koers? Zijn er nieuwe focuspunten nodig? Wat zien we als onze belangrijkste opgave? Waar lopen we voorop en waar zijn we volgend? Waar richten we ons niet op?

-

Doorontwikkeling op het thema Op basis van de fenomeenanalyse en onze positiebepaling zetten we de doorontwikkeling op dit thema in, zowel in onze aanpak naar buiten toe, als in onze eigen transformatie. Daarnaast bouwen we in de tussentijd ook expertise op, onder andere door deelname in het regionale Expertteam digitale veiligheid en dragen we deze kennis uit waar dat relevant is. De ondersteuning van de digitale component op de overige prioritaire thema’s krijgt daarbij prioriteit, bijvoorbeeld ten aanzien van de vorming van een online strategie binnen het thema maatschappelijke onrust of de digitale component binnen het thema ondermijning

Veilige basis We houden ruimte om, naast de inzet op focuspunten, te kunnen werken aan onze veilige basis. Dat we ons eigen huis op orde moeten hebben is evident. Zo gaan we risico’s rondom de kwetsbaarheid van informatie en systemen zoveel als mogelijk tegen. Inwoners en ondernemers hebben geen keuze om ‘in zee’ te gaan met de overheid. Zij moeten er dan ook volledig op kunnen vertrouwen dat hun privacy geborgd is en de overheid als een betrouwbare partij optreedt. Is dit niet op orde dan kunnen de gevolgen ook het veiligheidsdomein bereiken, bijvoorbeeld door het ontstaan van maatschappelijke onrust of uitval van belangrijke voorzieningen. Politie en OM blijven doorgaan met het opsporen en vervolgen van cybercriminelen, en werken hierbij bovenregionaal en internationaal samen. Daarnaast blijft de politie investeren om de digitale kennis en vaardigheden te verbreden naar de lokale politieteams om digitale criminele activiteiten daadkrachtig aan te pakken. Ook is de politie in de digitale wereld aanwezig om in verbinding te staan met de samenleving. Wanneer dat relevant is leveren we lokaal de bijdrage die nodig is. Dit geldt ook voor de gevolgbestrijding van cyberincidenten, waarbij we de ontwikkelingen binnen de veiligheidsregio volgen en hieraan deelnemen.

18

Hoofdstuk 4 4.1

coördinatie, verantwoording en begroting

Ambtelijke en bestuurlijke coördinatie

De ambtelijke coördinatie over het IVP 2023-2026 is belegd bij de afdeling OOV. Zij initieert en onderhoudt de benodigde verbindingen met andere afdelingen binnen de gemeentelijke organisatie en met externe partners. Deze verbindingen komen samen in kerngroepen per prioritair thema waarin de betrokken afdelingen en partners deelnemen. Deze kerngroepen hebben tot doel om met elkaar de ontwikkeling van het thema te monitoren en de uitvoering van het beleid te bewaken. OOV regisseert in brede zin de implementatie van het IVP, intervenieert bij knelpunten in de aanpak en pakt nieuwe veiligheidsvraagstukken op. OOV informeert en adviseert de burgemeester als portefeuillehouder over relevante ontwikkelingen rond het IVP. De bestuurlijke coördinatie van het veiligheidsbeleid ligt bij de portefeuillehouder. De bestuurlijke afstemming tussen de domeinen zorg, veiligheid en jeugd wordt in deze beleidsperiode geborgd door een periodiek overleg tussen de betrokken portefeuillehouders. De voortgang van het IVP wordt periodiek besproken in de driehoek, die naar behoefte uitgebreid kan worden tot een driehoek plus.

4.2

Monitoring

Binnen dit IVP zijn enkele indicatoren geformuleerd waarmee we de voortgang van het IVP monitoren. Ook de Veiligheidsmonitor, politieregistraties, professionele oordelen en signalen vanuit inwoners en bedrijven of instellingen geven inzicht in de veiligheidssituatie. Deze beleidsperiode gebruiken we ook om per prioritair thema te onderzoeken welke indicatoren gebruikt kunnen worden om inzichtelijk te maken wat de ontwikkelingen zijn op het thema, zodat we onze aanpak zo effectief mogelijk kunnen maken. De kerngroepen per thema trekken hierin de kar. In monitoring en verantwoording sluiten we aan bij de principes van het Rijker verantwoorden. 23

4.3

Beleidscyclus en verantwoording

De uitvoering van dit beleid wordt opgenomen in tweejaarlijkse uitvoeringsplannen. Deze plannen zijn operationeel van aard: het geeft een overzicht van de uit te voeren acties/ maatregelen rond de prioritaire thema’s in het IVP, gekoppeld aan de hoofdlijn van de aanpak en onze doelstellingen. Hiermee maken we onze resultaten inzichtelijk. De raad wordt jaarlijks geïnformeerd over de voortgang van het IVP. Het ene jaar gebeurt dit in de vorm van de (tweejaarlijkse) Veiligheidsmonitor en het andere jaar door middel van een raadsinformatiebrief. Daarnaast vindt verantwoording over resultaten plaats via de vaste begrotingscyclus (BBV24- en IVP-indicatoren).

4.4

Begroting

De activiteiten die volgen uit dit IVP worden in de basis bekostigd vanuit de bestaande begroting. Dit betekent ook dat bij de uitvoering uitgegaan wordt van de bestaande capaciteit. Nieuwe activiteiten waarvoor mogelijk extra budget is benodigd worden in 2022 en 2024 in kaart gebracht bij het opstellen van de uitvoeringsplannen en betrokken bij de integrale afweging in de opvolgende voorjaarsnota en begroting.