Bijlage 1 Gespreksverslagen verkenningsfase

Coalitieakkoord Volt pleit voor een raadsakkoord naast coalitieakkoord. Het coalitieakkoord is op hoofdlijnen tussen de partijen die in het college zitten, het raadsakkoord wordt daarnaast gesloten tussen alle partijen in de raad.

Verhouding met de stad en in de raad De participatie van burgers in het gemeentelijk beleid moet beter, bijvoorbeeld door burgerberaden te gebruiken.

Verslag verkenningsgesprek 25 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

Bosch Belang Paul van der Krabben

Terugblik verkiezingen Voor Bosch Belang is de uitslag goed nieuws voor de bestuurbaarheid van de stad, want de stabiliteit van het zittende college blijft overeind. De verkiezingen hebben ook geen politieke aardverschuivingen opgeleverd. Voor Bosch Belang zelf valt de uitslag wel wat tegen. Ook de lage opkomst stelt teleur. Dit wordt mede veroorzaakt door het landelijke beeld, met daarin een toenemende afkeer van de politiek.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Bosch Belang kan onder voorwaarden akkoord gaan met windmolens in de Rosmalense Polder. Belangrijk is dan wel een goed draagvlak en dat er goede landelijk richtlijnen en afstandscriteria zijn met betrekking tot de gezondheidseffecten en dat de gemeente zich daaraan houdt. Financieel gezien vindt Bosch Belang dat het sociaal domein moet worden ontzien. Hier moet voldoende aandacht aan worden geschonken en er kan niet op worden bezuinigd. Een ‘oud voor nieuw’ operatie is verder wel mogelijk. Wat Bosch Belang betreft zouden er bijvoorbeeld in de cultuursector zaken kunnen worden afgeschaft. Gelet op de economische situatie kan je de Ozb nu niet verhogen boven het inflatiepercentage. Alleen als de economie weer aantrekt zou je dit kunnen overwegen. Op het gebied van wonen mist Den Bosch de boot bij het binnenhalen van geld van het rijk om te bouwen op moeilijke locaties. De gemeente lobbyt te weinig en niet effectief om dit geld binnen te halen; andere gemeenten doen dit beter. Dat ligt zeker niet alleen bij burgemeester, maar ook bij de wethouders. Over een aantal onderwerpen merkt Bosch Belang het volgende op: · Bosch Belang wil investeren in meer Boa’s op straat. Vijf coffeeshops in Den Bosch is genoeg wat Bosch Belang betreft.

Als er behoefte is aan meer coffeeshops zou ook eens naar de regiogemeenten kunnen worden gekeken; de vraag komt daar immers ook voor een deel vandaan. · Aanleg van de Oostelijke Landweg bij de Groote Wielen is voor Bosch Belang geen prioriteit. Verder autoluw maken van de binnenstad is voor Bosch Belang geen probleem, maar het moet wel in een rustig tempo zodat belanghebbenden zoals winkeliers daaraan kunnen wennen. · Den Bosch Datastad is een beetje een grote broek voor de stad. Het wordt nog onvoldoende waargemaakt en er zijn veel andere gemeenten die dezelfde ambities hebben. · Een nieuw Designmuseum is voor Bosch Belang alleen acceptabel als de provincie het betaalt.

Coalitiesamenstelling Bosch Belang denkt dat de huidige coalitie door kan met de PvdA erbij of de PvdA in plaats van het CDA. Een aantal van zes wethouders zou een goed aantal zijn voor een nieuw college, maar Bosch belang verwacht dat het praktisch niet werkbaar zal zijn als één of twee partijen twee wethouders mogen leveren. Voor zichzelf zie Bosch Belang geen rol in het college; de fractie is daarvoor te klein. Om effectief te kunnen besturen is investeren in samenwerking tussen wethouders essentieel.

Coalitieakkoord Bosch Belang heeft een voorkeur voor een open bestuursakkoord, waarbij het college eerst in gesprek gaat met de raad voordat ze belangrijke besluiten neemt. Je zou kleine partijen de gelegenheid moeten geven om het coalitieakkoord ook mee te tekenen.

Verhouding met de stad en in de raad Je zou burgers beter moeten betrekken bij de besluitvorming van de gemeente. Wat Bosch Belang betreft gaat het hierbij om een cultuurverandering. Instrumenten als wijkwethouders of burgerberaden zijn modeverschijnselen die meestal van korte duur zijn. De gemeente zou zichzelf beter moeten profileren in Den Haag en Brussel.

Verslag verkenningsgesprek 26 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

gewoon ge-DREVEN Sjef van Creij, Marco Dingemans

Terugblik verkiezingen De verkiezingen hadden een onverwachte uitslag gelet op peilingen die eerder waren gepubliceerd. Voor gewoon ge-DREVEN zelf was het een beetje teleurstellend, ze hadden op een tweede zetel gehoopt. Aan de andere kant was het bij de vorige verkiezingen net aan één zetel en nu heel ruim. De opkomst was met 48% erg laag. Er haken mensen of omdat ze zich niet gehoord voelen, los van of dat werkelijk zo is. Ze voelen dat er over ze wordt gepraat en niet tegen ze.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Over een aantal onderwerpen merkt gewoon ge-DREVEN het volgende op: · De energietransitie is in de raad een hot item, voor gewoon ge-DREVEN geldt dat wat minder. Punt van zorg is de betaalbaarheid van de maatregelen en het draagvlak ervoor. Voor een succesvolle transitie zijn financiële prikkels noodzakelijk. Met betrekking tot de windmolens in de Rosmalense Polder is het belangrijk dat er duidelijke regels komen hoe je ze inpast, dan weet iedereen waar de gemeente zich aan moet houden. Het nu heel onduidelijk met bijvoorbeeld verschillende afstandsnormen voor Den Bosch en Oss. · Om de crisis op de woningmarkt aan te pakken moet er meer ruimte worden gevonden om te bouwen. Ook zouden er regels moeten komen voor zelfbewoning van koophuizen en moeten de regels voor bijvoorbeeld het splitsen van woningen eenvoudiger. Voor gewoon ge-DREVEN hoeven er geen andere afspraken te komen over de mix van woningtypes (goedkoop, middelduur, duur) bij nieuwbouw. Het gaat vooral om de snelheid van bouwen om voldoende woningen aan de woningvoorraad toe te voegen. Hiervoor zijn allereerst voldoende ambtenaren nodig. · Op financieel gebied heeft de gemeente niets te klagen. Door een gedegen financieel beleid heeft de gemeente vooral luxeproblemen. De Ozb hoeft wat gewoon ge-DREVEN betreft dan ook niet omhoog.

· Cultuur moet waar mogelijk zichzelf bedruipen; commerciëler denken is dan ook noodzakelijk. Cultuur mag best wel geld kosten, maar je moet wel goed vastleggen wat je er mee wilt en welke doelen je stelt. Niemand weet nu wat de term ‘Cultuurstad van het Zuiden’ betekent. Aan dat soort dingen zou je meer invulling moet geven. · gewoon ge-DREVEN vindt het onbegrijpelijk dat het nationaal en internationaal sterke merk VVV in Den Bosch wordt ingeruild voor het bij bezoekers onbekende Den Bosch Partners. · Voor gewoon ge-DREVEN is de aanleg van de oostelijke ontsluitingsweg in Rosmalen broodnodig. Hetzelfde geldt voor de aanleg van de Vogelstraat in Den Bosch. De onderzoeken die er liggen naar het nut van deze wegen zijn voor gewoon ge-DREVEN niet overtuigend, omdat hierin de toekomstige plannen onvoldoende zijn meegenomen.

Coalitiesamenstelling In de huidige coalitie zou je GroenLinks kunnen inwisselen voor de PvdA om meer openheid te creëren. Realistisch gezien zou gewoon ge-DREVEN niet in de coalitie horen.

Coalitieakkoord Het coalitieakkoord zou opener en minder dichtgetimmerd moeten zijn. Het mag in de raad best wel eens misgaan voor het college. Dat is geen teken van zwakte maar van kracht.

Verhouding met de stad en in de raad De coalitie was de afgelopen periode dichtgetimmerd; er werd binnen de coalitie in de openbaarheid maar weinig gediscussieerd ook al zijn de partijen heel verschillend van achtergrond. Het versterkt het beeld dat het toch niet uitmaakt waar je op stemt. Voor gewoon ge-DREVEN is de crux het vertrouwen van de burger terugwinnen. Er moet meer openheid zijn en de burger moet zich gehoord voelen.

Verslag verkenningsgesprek 25 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

PVV Alexander van Hattem, Lambert van Griensven

Terugblik verkiezingen Voor de PVV is de lage opkomst het belangrijkste signaal van de verkiezingen. Het is teleurstellend dat de grootste partij die van de niet-stemmers is. Voor de komende periode ligt er daarom een continue opdracht bij de raad om ook deze mensen erbij te betrekken. Wat de PVV betreft is de inzet van referenda het instrument bij uitstek om ook niet-stemmers serieus te betrekken bij het gemeentelijk beleid. Zelf had de PVV gehoopt op minstens twee zetels, dat is helaas niet gelukt. Ook omdat er meerdere partijen in dezelfde vijver visten.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen De PVV is heel kritisch op de ambitie rond verduurzaming. Er zouden geen windturbines in de Rosmalense Polder moeten komen, noch elders in de gemeente. Zonnepanelen op eigen daken zijn ongesubsidieerd geen probleem, maar de PVV wil geen grote zonnevelden. Het aardgasvrij maken van wijken is momenteel nog veel te duur en mag nooit gedwongen plaatsvinden. De PVV vindt dat je per project, wijk en dorp zou moeten bepalen aan welke mix van woningtypes (goedkoop, middelduur, duur) er behoefte is. Een vaste mix voor de hele gemeente is niet handig. Hoogbouw is niet de keuze van PVV, maar middelhoog bouwen moet wel kunnen. De referentie voor de PVV is de hoogte van de Sint Jan om zo de historische skyline van Den Bosch te behouden. Eigen inwoners zouden verder voorrang moeten krijgen bij woningtoewijzing, bijvoorbeeld via een eis van sociaal-economische binding. Daarnaast zou het met voorrang toewijzen van woningen aan statushouders moeten stoppen. Den Bosch wordt gezien als vrij veilige stad, maar dat geldt zeker niet voor alle wijken. In sommige wijken voelen mensen zich structureel onveilig daar moet je iets mee als gemeente. De politie heeft voorlopig nog wel een personeelstekort, dus de gemeente moet investeren in Boa’s om het veiliger te maken.

Het gaat dan niet alleen om het structureel financieren van de vier Boa's die nu incidenteel worden gefinancierd, maar ook om extra investeren. Ook moeten BOA’s weer over voldoende beschermingsmogelijkheden kunnen beschikken. Daarnaast zou er op bekende ‘hotspots’ – ook in de wijken - meer cameratoezicht moeten komen, wat ook 24/7 live bekeken moet worden en zou er een stevigere lobby moeten komen voor meer ‘blauw op straat’ en meer regionale recherchecapaciteit. Bij de coffeeshops is het nu te veel pappen en nathouden, deze moeten zich gewoon aan de regels houden. Ze leveren nu te veel overlast van verkeer op, bijvoorbeeld in de Hinthamerstraat. De PVV is voorstander van het sluiten van overlastgeven coffeeshops en niet van belonen met het faciliteren van een locatie elders. Gelet op de problemen die er mee samenhangen wil de PVV geen AZC in Den Bosch. Financieel gezien ziet de PVV ruimte door geld weg te halen bij klimaatbeleid en professionele cultuur. Dit zou je kunnen inzetten voor het sociaal- en zorgfonds, gelet op het dreigende structurele tekort van jaarlijks 10 miljoen euro op het sociale domein moet het budget voor zorg geborgd worden. Met betrekking tot de Ozb zou de PVV deze liever verlagen dan verhogen. De PVV is verder geen voorstander van een dure nieuwe locatie voor het Designmuseum.

Op een aantal andere punten merkt de PVV het volgende op: · Kreten als Den Bosch Datastad zijn vaak containerbegrippen, zonder dat duidelijk is wat er mee wordt bedoeld. De PVV vindt dat we voorzichtig moeten omgaan met data van burgers. Moeten Den Bosch wel een ‘smart-city’ willen worden? Voor je het weet ben je een radertje in een commercieel concept met de data van je burgers.

·

·

·

De PVV is geen voorstander van de autoluwe binnenstad, je moet kunnen blijven parkeren in de binnenstad. Ook in deelmobiliteit ziet de PVV weinig meerwaarde. De overlast van ‘verkeershufters’ moet wel worden aangepakt. De PVV blijft aandacht vragen voor de islamisering van de samenleving. Ook in moskeeën in Den Bosch preken predikers uit het buitenland die waarden verkondigen die haaks staan op de waarden die de gemeente zelf met bijvoorbeeld het regenboogzebrapad uitdraagt. Tenslotte vindt de PVV dat er in de historische stad die Den Bosch is er meer aandacht, tijd en ruimte moet zijn voor archeologie en cultuurhistorie.

Coalitiesamenstelling De PVV staat open voor meebesturen en sluit zelf op voorhand geen partijen uit, maar als eenmansfractie ligt het getalsmatig en inhoudelijk niet voor de hand dat de PVV deelneemt aan de coalitie. De PVV vindt dat er niet meer wethouders dan nodig zouden moeten komen. Vijf wethouders zou goed te doen moeten zijn. In de praktijk wordt het natuurlijk vooral bepaald door het aantal partijen. De PVV pleit voor kwalitatief goede portefeuillehouders en een goede mix van landelijke en lokale partijen in de coalitie. De vanzelfsprekendheid van de deelname van landelijke partijen mag er af. Gelet op de verkiezingsuitslag ligt de deelname aan de coalitie van Rosmalens Belang, D66 en VVD voor de hand. Maar die kan je, los van de eigen positie, ook aanvullen met lokale partijen zoals De Bossche Groenen en Leefbaar ’s-Hertogenbosch. Wel ziet de PVV liever een (centrum)rechtse dan een (centrum)linkse coalitie en graag een coalitie die open staat voor referenda. De PVV ziet niets in het steunen van het coalitieakkoord door kleine partijen die geen wethouder leveren. Dan wordt het voor de burger één grijze massa. Het moet wel herkenbaar blijven. De PVV zal per dossier afwegen wat goed is en niet.

Verhouding met de stad en in de raad Het belangrijkste voor PVV in de relatie met de stad, is de herinvoering van raadgevend referendum om inwoners de mogelijkheid te geven om gemeente bij te sturen. Dit zou ook op kleinere schaal kunnen bijvoorbeeld in een wijk- of dorpsreferendum. De PVV wijst er op dat D66 als grootste partij in de raad in haar verkiezingsprogramma spreekt over “nieuwe mogelijkheden van participatie en besluitvorming”, in dat kader ziet de PVV dan ook kansen en mogelijkheden voor het referendum binnen een nieuwe coalitie. Tegenover burgerberaden staat de PVV kritisch. Deze richten zich op een kleine groep terwijl PVV de hele bevolking wil betrekken. De PVV pleit ervoor om nog eens goed na te denken over de structuur van de raadscyclus. De tijd tussen Informeren & Ontmoeten en de commissievergadering is eigenlijk te kort voor een goede voorbereiding. Wellicht kan dit anders. Om kleine fracties in staat te stellen om beter te functioneren zou het aantal commissieleden dat een fractie mag inzetten van twee naar drie moeten gaan.

Verslag verkenningsgesprek 26 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

VOOR Den Bosch Joep Gersjes

Terugblik verkiezingen VOOR Den Bosch vindt de lage opkomst bij de verkiezingen betreurenswaardig. Er is een grote toename van kleine partijen; het is echt de democratie van de burger die zelf uitmaakt waarop ze stemt. Binnen de gevestigde orde zijn er nauwelijks verschuivingen alleen het CDA gaat naar beneden.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen De klimaatopgave ligt er en de gemeente moet daaraan voldoen. Windmolens kunnen daarbij noodzakelijk zijn, maar je moet wel heel goed kijken naar de gezondheidseffecten. Ook moet er draagvlak zijn bij de inwoners. De doelstelling om als stad klimaatneutraal te zijn ligt nu in 2050, maar mag van VOOR Den Bosch ook wel naar voren. VOOR Den Bosch pleit voor het instellen van nachtboa's. Nu kan je na vijf uur voor kleine incidenten alleen nog politie bellen, maar die komen niet voor kleine zaken. Je zou dan eigenlijk ook boa's beschikbaar moeten hebben. De coffeeshops in de binnenstad leveren veel overlast op. Je zou deze moeten uitkopen en verplaatsen naar de buitenkant van de stad. Een percentage van 30-35% sociale woningbouw bij nieuwbouwplannen is wat VOOR Den Bosch betreft goed. Het segment dat gebouwd wordt voor de middeninkomens is ook belangrijk. Er kan meer worden ingezet op de doorstroom van senioren. Daar moet je wel ruimte voor beschikbaar hebben. VOOR Den Bosch vindt dat statushouders geen voorrang op de woningmarkt moeten krijgen, met uitzondering van de woningen om te voldoen aan huisvestingstaakstelling voor statushouders die de gemeente heeft. Over een aantal andere onderwerpen merkt VOOR Den Bosch het volgende op: · De begroting is op orde en dat moet zo blijven.

Wat VOOR Den Bosch betreft hoeft de Ozb niet omhoog, maar als er aantoonbaar geld nodig is voor specifieke zaken is verhoging van de Ozb niet onbespreekbaar. · VOOR Den Bosch is voor de aanleg van een oostelijke ontsluitingsweg in Rosmalen. Daarnaast zou eindelijk werk gemaakt moeten worden van het omzetten van tweerichtingsrotondes voor fietsers naar éénrichtingsrotondes. Hier gebeuren te veel ongelukken. · In de cultuursector zouden de doelstellingen beter moeten worden vastgelegd en zou beter moeten worden verantwoord wat er met de subsidie is bereikt. Daarnaast zouden binnen de cultuursector meer eigen middelen moeten worden gegenereerd. De gemeentelijke ambities met betrekking tot het Designmuseum en de bibliotheek vindt VOOR Den Bosch prima. · Het concept Den Bosch Datastad blijft vaag. Er moet beter worden uitgelegd wat het inhoudt. Het mag ook wel wat meer uitgedragen worden.

Coalitiesamenstelling VOOR Den Bosch pleit voor een coalitie die niet bestaat uit weer dezelfde partijen. Je moet kleine lokale partijen ook betrekken in de coalitie want dat wil de kiezer. VOOR Den Bosch heeft bijvoorbeeld een wethouderskandidaat beschikbaar met veel maatschappelijke ervaring. Voor de samenstelling van de coalitie zou je kunnen denken aan huidige coalitie zonder het CDA en aangevuld met de PvdA en VOOR Den Bosch.

Coalitieakkoord In het coalitieakkoord zou je globale afspraken moeten maken waarbinnen ook ruimte is voor de raad.

Verslag verkenningsgesprek 26 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

50PLUS Adriana Hernández, Wim Plasmeijer

Terugblik verkiezingen 50PLUS vindt Den Bosch een heel bijzondere stad. Partijen in de gemeenteraad denken lang niet altijd via de lijn coalitie-oppositie, maar gaan vooral voor het belang van de stad. De uitslag van de verkiezingen toont aan dat de kiezer genoeg heeft van het huidige bestuurssysteem, men is uitgekeken op de traditionele partijen. 50PLUS ziet dit niet als versplintering, het geeft weer hoe de kiezers denken, ze kiezen op items. Opvallend is dat ook alle kleine partijen (bijna) een hele zetel hebben gehaald.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Het ouderenbeleid moet beter, dat is nu te versnipperd. Er zou een speciale wethouder ouderenbeleid moeten komen om de versnippering tegen te gaan. Binnen het ouderenbeleid zou er aandacht moeten zijn voor de aanpak van de werkloosheid onder 50plussers en de terugval van ouderen in de bijstand als gevolg van het rijksbeleid. Binnen het thema wonen moet er specifieke aandacht komen voor woningen voor ouderen. Er zijn meer woningen nodig die geschikt zijn voor senioren zodat deze kunnen verhuizen uit de vaak te ruime woningen waar ze nu in wonen. 50PLUS denkt niet dat je de woningbouwopgave voor de komende jaren alleen met inbreidingslocaties kunt halen. Er zijn ook nieuwe uitbreidingslocaties nodig om het tempo te kunnen opvoeren. In de komende periode zou je 10.000 nieuwe woningen moeten bouwen. Het klimaatbeleid moet vooral betaalbaar en haalbaar te zijn. Er zouden andere technieken moeten worden verkend om de energieopgave te halen zoals bijvoorbeeld diepe geothermie. 50PLUS vindt dat eerst alle daken vol met zonnepanelen moeten liggen, voordat we aan windmolens in de Rosmalense Polder beginnen. Ook moet er meer gebeuren aan isolatie van bijvoorbeeld sociale huurwoningen. 50PLUS wil de focus van de klimaatmaatregelen verschuiven van 2030 naar 2050, omdat er dan meer ruimte is voor innovatie.

Over een aantal andere onderwerpen merkt 50PLUS het volgende op: · De oostelijke ontsluitingsweg in Rosmalen moet er wat 50PLUS betreft komen. · Op cultureel vlak doet de gemeente al heel veel. 50PLUS pleit ervoor om niet met nieuwe dingen te beginnen, maar om eerst de bestaande dingen zoals de bibliotheek goed te doen. Het Designmuseum is dan ook niet de eerste prioriteit van 50PLUS. · 50PLUS vindt dat het systeem (alleen verhogen met inflatiecorrectie) van de Ozb moet blijven zoals het is. Het is altijd mogelijk om een ‘oud voor nieuw’ operatie uit te voeren, maar 50PLUS heeft voor de invulling hiervan geen suggesties of taboes. · De gemeente zou een lobby moeten beginnen om een aantal politiebureaus die zijn gesloten te heropenen. Daarnaast zou de gemeente extra boa’s moeten aanstellen met voldoende bevoegdheden. Verder zouden er ook ‘s-avonds boa's beschikbaar moeten zijn. · De inwoners van Den Bosch zijn onvoldoende voorbereid op mogelijke rampen zoals overstromingen. De communicatie hierover moet beter.

Coalitiesamenstelling/Coalitieakkoord De lage opkomst is voor 50PLUS een teken dat de stad anders bestuurd moet worden. Niet meer op basis van coalitie-oppositie, maar met een raadsbreed akkoord op hoofdlijnen waaraan iedereen mee kan doen. De discussie in de raad vindt plaats bij de uitvoering van het akkoord. Wethouders worden momenteel niet op basis van kwaliteit gekozen, maar op basis van partijlidmaatschap. Dit zou anders

moeten, de raad moet iets te kiezen hebben zodat ze een keuze op basis van kwaliteit kan maken. 50PLUS stelt een systeem voor waarbij iedere partij kandidaten kan aanleveren en raad vervolgens een keuze maakt. Hierbij zijn vier wethoudersplaatsen gereserveerd voor de grote partijen, twee wethoudersplaatsen voor de midden partijen en één wethoudersplaats voor de kleine partijen.