Bijlage 1 Gespreksverslagen verkenningsfase

Verslag verkenningsgesprek 23 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

D66 Mike van der Geld, Mariève Craste

Terugblik verkiezingen D66 kijkt met tevredenheid terug op de verkiezingen. De partij heeft een zetel gewonnen en de verkiezingen hebben een duidelijk progressief accent opgeleverd, de progressieve partijen hebben gewonnen. Daarnaast heeft de coalitie ook gewonnen. Voor D66 is de uitdaging daarom om de huidige coalitie progressiever te maken.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Allereerst duurzame energieopwekking. Er zijn heldere afspraken gemaakt over de doelen voor de periode tot 2030. Deze moeten echter nog concreet gemaakt worden, bijvoorbeeld in de verdeling wind/zon. D66 kiest eerder voor windmolens als voor het volleggen van landbouwgebieden met zonnepanelen. De vraag is of potentiële partners hier ook zo in staan. Daarnaast wil D66 het einddoel, klimaatneutraliteit naar voren halen, naar 2040. Dit gaat niet eenvoudig worden; energie besparen kost (veel) geld en energie opwekken kan op maatschappelijke weerstand stuiten. D66 wil deze periode al wel stappen in die richting zetten. D66 pleit verder voor een duidelijk investeringsagenda. Daar moet ook geld voor beschikbaar komen. D66 is van mening dat dat niet alleen uit ‘oud voor nieuw’ kan komen. Er is al veel bezuinigd de afgelopen jaren en er is een aantal punten waar je dan door een ondergrens zakt. Tegelijkertijd heeft 's-Hertogenbosch bijna de laagste OZB van alle grote gemeenten. D66 wil dan ook nadrukkelijk ook naar de inkomstenkant kijken, maar dat ligt gevoelig bij sommige partijen. Het gaat vanzelfsprekend niet om het verhogen om het verhogen, maar om de doelen die je daarmee hebt. Het gaat wel over de totale inkomstenkant, dus ook over bijvoorbeeld de toeristenbelasting.

Daarnaast is er nog een aantal andere prioritaire thema's waar visies uit elkaar kunnen lopen: Wonen: Voor D66 ligt de focus vooral in stedelijk gebied. Voor de locaties Brabantbad en Annapark levert dat geen problemen op met potentiële partners, maar onduidelijk is of dit voor andere locaties ook geldt. D66 wil meer middenhuur ten laste van het topsegment. Het percentage sociale huur kan gelijk blijven. D66 staat er echter niet dogmatisch in. Cultuur: Er moet een nieuwe plek gevonden worden voor het designmuseum en Huis73 is aan een grondige renovatie toe. Hier moet geld voor gevonden worden. Gelijke kansen: Bijvoorbeeld projecten als ‘Rijke schooldag’ en onderwijsachterstandenbeleid. Vraag is of andere partijen hier ook de prioriteit bij leggen. Datastad. Het is belangrijk om in het economisch profiel te laten zijn dat Den Bosch meer is dan een leuke winkelstad. Data is hiervoor belangrijk. Een nieuwe wethouder moet hier aan trekken en het zichtbaarder maken voor buitenwereld en het ecosysteem versterken. Coffeeshops: D66 denkt dat er in ieder geval één extra coffeeshop noodzakelijk is om bezoek meer te spreiden. Vraag is of andere partijen dit ook zien. Bereikbaarheid: D66 wil alleen meer asfalt als hier een goede onderbouwing voor is. Als studies laten zien dat een nieuwe weg niet het gewenste effect heeft, moet je hem niet aanleggen.

Coalitiesamenstelling D66 is vanzelfsprekend bereid om bestuursverantwoordelijkheid te dragen en heeft hiervoor ook een goede wethouderskandidaat. D66 ziet in de toekomstige coalitie in ieder geval een plaats voor de drie grootste partijen D66, VVD en GroenLinks. Daarnaast zijn Rosmalens Belang, CDA en PvdA voor D66 logische coalitiepartners, waarbij D66 in de PvdA een partner ziet om de coalitie progressiever in samenstelling te laten zijn. Met De Bossche Groenen is de inhoudelijk afstand wat groter. De keuze tussen een vijf- of zespartijencoalitie zal voor D66 afhangen van eventuele inhoudelijke blokkades en

of daarmee voldoende focus kan worden aangebracht op een progressief verhaal. Belangrijk is in ieder geval om zes wethouders te hebben gezien de opgaves. In een coalitie van vijf heeft in dat geval D66 een goede kandidaat beschikbaar voor een extra wethouder. Een onafhankelijke wethouder zou ook kunnen, maar dat kan ook problemen opleveren. Eventueel zou zeven wethouders ook kunnen maar de portefeuilles moeten dan wel voldoende inhoud blijven houden.

Coalitieakkoord Wat D66 mag een coalitieakkoord op hoofdlijnen en van beperkte omvang. Belangrijk is om focus aan te brengen door een aantal topprioriteiten te benoemen.

Verhouding met de stad Een Bosschenaar heeft in principe altijd een mening dus het is jammer dat er maar 48% komt stemmen. Dit moet beter. Het mag voor de burger allemaal wel wat begrijpelijker worden, bijvoorbeeld in het coalitieakkoord. In het formatieproces is snelheid belangrijk om aan de stad te laten zien dat de overheid ook slagvaardig kan zijn En verder moet het college vooral leveren wat het beloofd heeft.

Verslag verkenningsgesprek 23 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

VVD Ralph Geers, Hanneke Welten

Terugblik verkiezingen De VVD is tevreden over de verkiezingen. Ze zijn weliswaar niet meer de grootste partij, maar in zetels wel gelijk gebleven. Afgelopen vier jaar is er een stabiele coalitie geweest die een aantal knelpunten heeft opgepakt en niet is afgestraft door de kiezer, de coalitie heeft gewonnen. In tegenstelling tot wat er gevreesd werd, zijn er dus nog steeds voldoende grotere partijen om tot een werkbare coalitie te komen. Tegelijkertijd constateert de VVD dat dat de opkomst van de verkiezingen tegen is gevallen.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Op het gebied van bereikbaarheid zijn er verschillen tussen partijen als het gaat om de ambities voor een autoluwe binnenstad. Natuurlijk zijn er op deelgebieden nog maatregelen denkbaar, maar in zijn geheel hoeft het voor de VVD niet autoluwer dan het nu is. Met betrekking tot de aanleg van wegen bijvoorbeeld ten oosten van de A2 vindt de VVD dat het moet gaan om de oplossing en de bijdrage die nieuw asfalt daar aan kan leveren. Duurzaamheid ziet de VVD als een grote uitdaging. Je wilt de gestelde doelen halen, maar je moet mensen wel meekrijgen. Inpassing van klimaatmaatregelen is heel belangrijk. Versnelling kan wringen met draagvlak. Klimaatneutraliteit naar voren halen van 2050 naar 2040 is praktisch gezien niet realistisch. Je moet voor de invulling klimaatneutraliteit in 2050 al hopen op een aandeel van innovatie van 30%. De VVD is niet gek op windmolens maar ze zijn zeker nodig voor het halen van de doelstellingen. De Rosmalense Polder is binnen de gemeente het enige gebied waar je windmolens kwijt kan op voldoende afstand van woningen. Je zou ook kunnen kiezen voor meer zonnepanelen op landbouwgrond, maar dat is ook niet zonder problemen. De voorkeur van de VVD gaat voor zonnepanelen uit naar het gebruik van perifere gronden (bijvoorbeeld bermen van snelwegen).

Wat de VVD betreft hoeven er geen concrete afspraken in coalitieakkoord gemaakt te worden over aantallen windmolens en zonnevelden. De VVD geeft aan dat ze zich gecommitteerd hebben aan de opgave uit de RES, daar sturen we op. Aantallen worden door die opgave bepaald. De VVD staat voor financiële degelijkheid. Er komen problemen aan waar je rekening mee moet houden, bijvoorbeeld het wegvallen van de rente-inkomsten van de Essent middelen en de onzekerheid over de opschalingskorting. Tegelijkertijd zijn er stijgende ambities. Dan is de OZB een knop waar je aan kan draaien, maar daar is de VVD geen voorstander van. Het moet sluitstuk van de opties zijn nadat je bijvoorbeeld hebt gekeken of ruimte is voor oud voor nieuw. De VVD ziet verder de volgende thema’s als belangrijke bespreekpunten: Wonen: De VVD wil meer focus om de doelstellingen voor het middensegment te halen, want die worden nu niet gehaald. Dit is voor de VVD belangrijker dan meer sociale huur. Verhogen van de percentages voor het middensegment is voor de VVD nog niet aan de orde aangezien de huidige percentages al niet worden gehaald. Verder wil de VVD ook inzetten op de bouw van koopwoningen want dat is voor veel mensen de belangrijkste mogelijkheid om vermogen op te bouwen. Cultuur: Dit is van grote waarde voor de stad (ook economisch). De huidige ambitie is prima zoals die is.

Er liggen wel een aantal opgaven die om keuzes en eventueel geld vragen, bijvoorbeeld een verhuizing van het Designmuseum. Datastad: Er is vooral geld nodig voor promotie en programma’s om Den Bosch Datastad beter in de markt te zetten. Veiligheid: Er is nu met incidenteel geld ruimte gemaakt voor vier extra boa’s. Dit zou structureel moeten worden. Daarnaast worden momenteel wijkscans uitgevoerd. De VVD vindt dat er geld moet zijn om iets met de uitkomsten te doen als dat nodig

is. Verder ziet de VVD dat veiligheid ook te maken heeft met kwaliteit van openbare ruimte. Hier is in de wijken wellicht te veel op bezuinigd. Uitbreiding van coffeeshops kan als er behoefte aan is. Dit Is geen doel op zich, maar er is ook geen blokkade.

Coalitiesamenstelling De VVD zit aan de rechterkant van het spectrum in de Bossche raad en heeft altijd ingezet op samenwerking. Ze wil daarmee doorgaan als betrouwbare partner. De VVD constateert dat de coalitie heeft gewonnen en er onderling geen grote problemen zijn. De huidige coalitie is een goede basis en voortzetting hiervan is de voorkeursvariant. Tegelijkertijd is de werkdruk in het college hoog en moet er meer ruimte zijn om te lobbyen door de wethouders. Zes wethouders is daarom zeer wenselijk. Eén of twee partijen een extra wethouder laten leveren kan lastig liggen bij de partners. Alternatief zou het Tilburgs model van een onafhankelijke wethouder kunnen zijn. Een zesde partij erbij kan ook, dan moet op inhoud bekeken worden wat past. De VVD heeft in dit stadium nog geen voorkeur. Je zou meer partijen kunnen betrekken bij bestuursverantwoordelijkheid door kleine partijen op inhoud te laten meetekenen door ze bepaalde zaken toe te zeggen. Je zou dit echter nog wel goed moeten doordenken. Belangrijk is in ieder geval dat ook de kleine partijen enthousiast kunnen blijven voor het raadswerk.

Coalitieakkoord In het coalitieakkoord zouden de basisvoorwaarden voor het nieuwe college moeten staan, financieel en op hoofdpunten. Tegelijkertijd is gebleken dat het slecht te voorspellen is wat er de komende vier jaar gebeurt. Het mag van de VVD daarom wel iets minder directief. Het heeft dus geen zin om al te veel details op te nemen; er moet ook onderling vertrouwen zijn dat je er samen uitkomt.

Verhouding met de stad en in de raad Je moet iets met de lage opkomst. De VVD wil meer nadruk gaan leggen op het feit dat landelijke partijen ook een lokaal gezicht hebben. Het mag ook wel wat concreter, bijvoorbeeld in het coalitieakkoord. De opgave is om afgehaakte mensen te bereiken, maar dat is lastig. De VVD heeft hier geen panklare oplossing voor, maar ziet dit als opgave voor raad en college samen.

Verslag verkenningsgesprek 26 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

GroenLinks Ufuk Kâhya, Antoon van Rosmalen

Terugblik verkiezingen GroenLinks is voor de eigen partij tevreden over de uitslag; deze is een stuk beter dan de peilingen voorspelden. De uitslag is nog iets beter dan vorige keer en GroenLinks is duidelijk de derde partij van de gemeente. Het is een beloning voor de geboekte resultaten en de constructieve houding van de partij in Den Bosch. Ook tevreden stemt dat partijen die andere mensen uitsluiten niet hebben gewonnen. Progressief en groen winnen wel en ook de coalitie heeft gewonnen, maar deze leunt dus wat meer naar progressief. Tenslotte valt op dat er een aantal kleine partijen zijn bijgekomen zonder dat het ten koste gaat van de bestaande partijen. Het opkomstpercentage was niet best, maar is eigenlijk al langer niet echt goed.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Op het gebied van klimaat ligt er een duidelijke opdracht van de kiezer: aan de slag. De met elkaar vastgelegde opgave staat voor GroenLinks voorop. In de polder moeten voldoende windmolens komen om de opgave te halen. Naast de zonnepanelen en energiebesparende maatregelen die genomen worden. Dat moet je met elkaar in het coalitieakkoord vastleggen. Het versnellen van de klimaatneutraliteit van 2050 naar 2040 is voor GroenLinks prima, maar dan wel met vastlegging van de middelen om dat ook waar te maken. Voor de korte termijn is de belangrijkste woonopgave om ze snel mogelijk voldoende tijdelijke woningen te realiseren om de bestaande problemen het hoofd te bieden. Met alleen de gewone woningbouwproductie krijg je binnen afzienbare termijn nooit genoeg woningen gerealiseerd. Het percentage sociaal woningbouw zou wat GroenLinks betreft omhoog moeten, maar je moet de percentages wel op gemeenteniveau hanteren en niet op postzegelniveau. Speerpunt voor GroenLinks is de inzet op talentontwikkeling, kansengelijkheid en het tegengaan van gezondheidsverschillen tussen verschillende wijken. Hier moet de komende jaren echt op doorgepakt worden. Het zou goed zijn om het financiële systeem een keer goed door te lichten. De gemeente heeft veel reserves waarvan niet altijd helder is waarvoor ze zijn.

Daartegenover zijn er veel investeringen nodig. Daarnaast zit er in het belastingsysteem nog ruimte die beter benut kan worden. Bijvoorbeeld door de vrijstelling van de afvalstoffenheffing niet uit de algemene middelen te halen, maar te financieren binnen de afvalstoffenheffing zelf. Ook de Ozb zou omhoog kunnen richting het gemiddelde van G40. Daarnaast moet je ook goed kijken naar de huidige uitgaven. De gemeente moet zich blijven aanpassen aan de nieuwe tijd, dus een oud voor nieuw operatie is altijd nuttig. Verder merkt GroenLinks het volgende op: · Circulaire economie en innovatie is een onderwerp dat aandacht verdient in de komende periode. Hier ligt een mooie verbinding met de JADS, die dit onderwerp ook kan gebruiken om beter te landen in de stad. Het concept den Bosch Datastad moet de komende periode verder ingevuld worden. Zoek daar bijvoorbeeld ook de innovatieve combinatie met ‘makers’ in de stad en de circulaire economie, onderwijs en talentontwikkeling. · De neiging is om bij nieuwe infrastructuur eindeloos om nieuwe onderzoeken te vragen. Hierdoor komen processen stil te liggen en weten mensen niet waar ze aan toe zijn. Laat de feiten tellen in plaats van steeds opnieuw te onderzoeken. Zie bijvoorbeeld de Vogelstraat en de Oostelijk Landweg. Bij schaarse middelen moet je keuzes maken en niet investeren in zaken die niet renderen.

Het gaat om de oplossing van het probleem en niet om met welke middelen dat gebeurt. Het probleemoplossend vermogen en proportionaliteit moet centraal staan.

· · · · ·

Op het gebied van mobiliteit zijn de afgelopen jaren al een aantal grote slagen gemaakt. De komende jaren moet daarop worden doorgepakt. In het Sociaal Domein moet de nadruk op een sterke preventie gehandhaafd blijven. Het verlagen van de bureaucratie is een opgave voor de komende periode. Voor GroenLinks is het veiligheidsbeleid prima zoals het is. De inzet van de vier tijdelijke boa’s moet eerst worden geëvalueerd, voordat deze definitief gemaakt worden. Meer coffeeshops is voor GroenLinks geen probleem, maar het gaat om terugdringen van overlast. Je zou ook naar de plaats van de coffeeshops moeten kijken. GroenLinks is een voorstander van investeren in cultuur. De inclusiviteit moet dan wel geborgd worden, het moet niet alleen om ‘highbrow’ cultuur gaan. Het Designmuseum heeft de afgelopen jaren nieuwe groepen getrokken en moet zeker blijven. Niet investeren hierin kost de samenleving meer. Ook moeten de plannen voor Huis73 gerealiseerd worden.

Coalitiesamenstelling De met de huidige coalitie uitgezette koers is goed, maar gelet op uitslag mogen er bepaalde zaken versneld worden. GroenLinks wil een stabiele vooruitstrevende coalitie. Een coalitie die het vermogen heeft om lastige keuzes te maken en uit te leggen. Hierbij is er een voorkeur voor zes wethouders om ruimte te krijgen voor verdieping en beter lobbywerk richting provincie en rijk. D66, VVD en GroenLinks zouden als de grootste drie partijen de basis moeten zijn van een nieuwe coalitie. Programmatisch ligt PvdA dicht bij GroenLinks en zou daarom een logische aanvulling zijn. De verdere samenstelling van de coalitie zou op basis van gesprekken over op inhoud moeten gaan, waarbij GroenLinks vragen heeft aan alle fracties. GroenLinks sluit behalve de PVV geen fracties uit. Een coalitie kan met vijf partijen waarbij D66 twee wethouders kan leveren. Zes partijen is ook bespreekbaar, maar dan is niet iedereen meer nodig voor een meerderheid. In de praktijk kan dat lastig zijn.

Bestuursakkoord Belangrijk is dat je voor de keuzes die je in het bestuursakkoord maakt ook de financiële middelen ter beschikking stelt. GroenLinks acht het niet ondenkbaar dat een aantal kleinere fracties het bestuursakkoord mee zouden willen tekenen ook als ze geen wethouder leveren. Ook het huidige bestuursakkoord is door meer partijen dan de coalitie gesteund. Deze cultuur in de Bossche gemeenteraad moeten we koesteren.

Verhouding met de samenleving en in de raad Het is altijd een vraagpunt hoe je burgers betrokken houdt en niet alleen nu. Historisch gezien past de lage opkomst in het plaatje. Meer participatie is alleen een oplossing als je ook andere groepen weet te bereiken. Nu participeren vooral de inwoners die toch al komen stemmen en hun weg wel weten te vinden. GroenLinks geloofd niet zo in structuurmaatregelen als oplossing voor het probleem van het betrekken van burgers. Het gaat om de cultuur, binnen de gemeente, maar het kan ook per wijk verschillen wat werkt.

Verslag verkenningsgesprek 23 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

Rosmalens Belang Roy Geers, Jochem Huibers

Terugblik verkiezingen Rosmalens Belang heeft een positief gevoel over de verkiezingen. De zetel die vorige keer verloren werd, is nu weer teruggewonnen. Heel belangrijk is ook dat de coalitie als geheel heeft gewonnen en daarmee wordt gewaardeerd door de kiezers.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Rosmalens Belang meent dat op de inhoud de verschillen niet enorm groot zijn, maar dat er wel accentverschillen zijn. Belangrijkste is hoe je omgaat met klimaatmaatregelen. Over de ambities zijn goede afspraken gemaakt, maar in de weg er naar toe kunnen verschillen zitten. Rosmalens Belang heeft een voorkeur voor zo min mogelijk windmolens, maar beseft dat het ook niet zonder kan. De verhouding tussen zon- en wind energie moet daarom goed bekeken worden. De voorkeur bij zonneenergie gaat uit naar zon op dak, maar zonnevelden in het weiland zijn ook bespreekbaar. Het zou goed zijn om over de invulling van de ambities afspraken te maken, waarbij rekening wordt gehouden met het verhaal van partijen richting de eigen achterban. Versnelling van het doel klimaatneutraliteit naar 2040 is niet onbespreekbaar, maar moet dan wel praktisch haalbaar zijn. Leefbaarheid nu en voor toekomstige generaties moet in evenwicht zijn. Je moet de opgave bereiken zonder onderweg de burgers te verliezen. Op financieel gebied liggen er grote opgaves. De Essentgelden vallen vrij en daarmee vallen renteinkomsten weg, het grondbedrijf draait nu goed maar dat is niet voor eeuwig en bij de jeugdzorg liggen grote uitdagingen.

Mogelijke oplossingen zouden het gebruik van de Essentgelden voor leningen aan burgers en bedrijfsleven voor klimaatinvesteringen kunnen zijn. Rosmalens Belang vindt dat de financiële problemen zo min mogelijk op de inwoners moeten worden afgewenteld. Een OZB verhoging is niet onbespreekbaar maar de noodzaak moet dan wel aangetoond zijn. Eerst moet je kijken naar andere mogelijkheden zoals cofinanciering beter benutten en ‘oud voor nieuw’. Op het gebied van wonen ligt er een enorme opgave. De gemeente moet daar maximaal op inzetten en doorzetten. Rosmalens Belang wil een extra categorie betaalbare koop toevoegen (boven het segment middenhuur/sociale koop) ten laste van het topsegment. Naast een aantal specifieke locaties die voor de leefbaarheid in de dorpen belangrijk is, is Rosmalens Belang van mening dat inbreiden voor uitbreiden gaat. De bereikbaarheid van de oostzijde A2 is ook een belangrijk punt. Rosmalens Belang krijgt daar van de inwoners natuurlijk veel van mee. Met name de bereikbaarheid van de Groote Wielen moet beter, waarbij Rosmalens Belang een oostelijke ontsluitingsweg als beste optie ziet. Dit beperkt ook de grote overlast van sluipverkeer in Maaspoort, Empel, Rosmalen, Kruisstraat en Nuland. Tenslotte zijn cultuur en data speerpunten waar de komende jaren aandacht naar moet gaan.

Er moeten keuzes gemaakt worden in het structuurfonds met name op cultuurgebied. Huis73 en een nieuwe locatie voor het Designmuseum zijn belangrijk, maar ook duur. De mogelijkheden van cofinanciering moeten hier ten volle worden benut. Rosmalens Belang heeft geen probleem met een extra coffeeshop maar wel met het landelijke beleid. Een extra coffeeshop is ook geen doel op zich. Het vraagstuk is voor Rosmalens belang om de huidige overlast te beperken. Als een extra coffeeshop daarbij helpt, is het prima.

Coalitiesamenstelling Rosmalens Belang is verreweg de grootste partij aan oostzijde van A2. Aan die kant ligt ook een groot deel van de duurzaamheidsopgave van de gemeente. Voor het draagvlak is het daarom heel

belangrijk dat RB meedoet in het bestuur van de gemeente. Daarnaast is de huidige coalitie beloond door de kiezer. Doorgaan met de huidige vijf partijen is gelet op de verkiezingen en op inhoud goed mogelijk. Rosmalens Belang vindt echter een zesde wethouder meer dan wenselijk. Dat kan vanuit de huidige vijf coalitiepartijen, maar een zesde partij is niet ondenkbaar. De PvdA zou qua stijl en inhoud het meest voor de hand liggen. Het Tilburgs model met een partijloze wethouder zou eventueel ook een optie kunnen zijn.

Coalitieakkoord Het is belangrijk dat er over heikele thema’s een goed verhaal en afspraken liggen, maar je hoeft niet alles heel gedetailleerd op te schrijven. Een coalitieakkoord mag ook ruimte laten aan de raad om constructiviteit en meedoen van andere partijen te bevorderen. Hierdoor kan er een breed gedragen akkoord ontstaan. Het idee om kleine partijen het coalitieakkoord te laten meetekenen zonder dat ze een wethouder leveren is wat dat betreft interessant. Er kunnen echter ook haken en ogen aan zitten waar je goed naar moet kijken.

Verhouding met de stad en in de raad Wat betreft Rosmalens Belang is de cultuur in de raad de afgelopen periode steeds vaker polariserend en te veel op de man. De politiek heeft een voorbeeldfunctie en de samenleving raakt zo ook meer gepolariseerd. Oplossingen voor de samenleving ziet Rosmalens Belang in het beter faciliteren van ontmoetingen in de openbare ruimte, het versterken van verenigingen, en het opzetten van huiskamers voor jongeren en senioren. Je zou hier afspraken over kunnen maken in het coalitieakkoord.

Verslag verkenningsgesprek 25 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

CDA Marianne van der Sloot, Freek van Genugten

Terugblik verkiezingen Het CDA maakt zich zorgen over de opkomst. Het is nu de tweede keer dat de opkomst onder de 50% is gezakt. Ook in de campagne bleek al dat de mensen er niet echt mee bezig waren. Voor de eigen partij is het zuur dat er een zetel is verloren, maar uiteindelijk is het verlies beperkt tot 0,8 procentpunt, tegen de landelijke verwachtingen in. Er is daarom ook geen grote ontevredenheid.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Het CDA heeft geen echte breekpunten. De klimaattransitie is één van de grootste opgaven. Voor het CDA geldt dat rentmeesterschap een uitgangspunt is van de partij en dat op een goede manier met de klimaattransitie omgaan dus heel belangrijk is. Het vervroegen van de ambitie klimaatneutraal van 2050 naar 2040 is niet onbespreekbaar. Zoals in het verkiezingsprogramma van het CDA is verwoord: zo veel eerder als mogelijk. Voor de periode tot 2030 zijn de afgelopen raadsperiode keuzes gemaakt, de maatregelen gaan voor een groot deel landen in de Rosmalense Polder. Wat het CDA betreft wordt er waar mogelijk ingezet op zonne-energie, ook buiten polder. Er is bijvoorbeeld bij zonne-energie langs snelwegen en daken nog behoorlijk wat te winnen. Windmolens worden geplaatst wanneer het nodig is om de doelstellingen te halen. Hierbij is het draagvlak heel belangrijk. Het lopende onderzoek van het rijk over gezondheid en afstandsnormen voor windmolens is wat dat betreft heel belangrijk. Wat het CDA betreft hoeven er geen absolute aantallen windmolens in het akkoord opgenomen te worden; innovativiteit moet de ruimte krijgen. Maar wel afspraken over het proces om te zorgen dat er doorgepakt kan worden.

Financieel gezien constateert het CDA dat de gemeente kansen laat liggen bij bijvoorbeeld de provincie/Rijk/Europa om cofinanciering te regelen. Dat kan wat het CDA betreft veel beter. Het verhogen van de OZB om nieuw beleid te betalen is geen voorkeursoptie van het CDA (programma: OZB niet verhogen, behoudens inflatiecorrectie), maar tegelijk ziet ze dat er ook niet heel veel ruimte is om nog te bezuinigen. De afgelopen periode heeft verder geleerd dat je alleen opgaves moet formuleren als je er ook de middelen en voldoende ambtelijke capaciteit voor hebt. Met betrekking tot wonen merkt het CDA op dat dit meer is als het bouwen van huizen. De stad moet ook leefbaar blijven en er is groen nodig, maar ook parkeervoorzieningen, scholen etc. Je hebt bredere plannen nodig waarin je het hele plaatje bekijkt, bijvoorbeeld met aandacht voor levensloopbestendige wijken. Er moet verder doorgepakt worden op een bredere visie voor de stad, wat voor stad wil je zijn? Het CDA vindt de precieze verdeling tussen de verschillende nieuwbouwcategorieën minder relevant. In zijn algemeenheid wil het CDA meer bouwen voor de middengroepen en hoeft er niet meer sociale huur dan de afgesproken 30%. Op een aantal andere punten merkt het CDA het volgende op: · Het sociaal domein is weinig teruggekomen in de campagne, maar is natuurlijk wel heel relevant.

Ook in Den Bosch groeien veel kinderen in armoede op. Verder zijn voor het CDA de aanpak van armoede, het tegengaan van eenzaamheid, het seniorenbeleid en het vrijwilligersbeleid speerpunten. Het bestaande beleid op het sociaal domein moet in ieder geval behouden blijven, het CDA zal niet akkoord gaan met bezuinigingen op het sociaal domein. · Het CDA is niet enthousiast over een extra coffeeshop. In principe heeft het CDA er liever minder dan meer. Het CDA wil inzetten op drugspreventie en overlast tegengaan. Het CDA heeft liever meer wijkagenten dan meer Boa's, maar pleit er wel voor om de jeugdboa’s structureel maken. · Het standpunt van het CDA ten opzichte van nieuw asfalt is dat je alleen wegen aanlegt die evident bijdragen aan de oplossing van een probleem. De oostelijke ontsluitingsweg kan een probleem oplossen, zeker bij druk op de verkeersafwikkeling.

·

·

Binnen het cultuurbeleid is voor het CDA de amateurkunst heel belangrijk. Tegelijkertijd heb je als stad trekkers nodig. Over het designmuseum kan wat dat betreft gepraat worden om een goede plek te vinden. Om Den Bosch als datastad beter op de kaart te zetten zou je er in moeten investeren. Je zou er meer mee naar buiten moeten treden om mensen die met data werken naar binnen trekken. De JADS zou nog meer een vliegwiel moeten/kunnen zijn voor het Mkb.

Coalitiesamenstelling Het CDA heeft in de afgelopen periodes laten zien dat ze goed met andere partijen in de raad en het college door één deur kan. In de afgelopen periode vormde het CDA een brug tussen rechts en links. Deze rol zou het deze periode ook kunnen vervullen. De ambitie is er daarom om weer in het college zitting te nemen. De fractie heeft een goede wethouderskandidaat en een stabiele fractie. Een zesde wethouder in het college is broodnodig. Voor het CDA is een extra wethouder voor één of twee partijen niet persé onbespreekbaar, maar vraagt zich wel af hoe dit bij de andere partijen zit. Zeven wethouders lijkt bovendien wat veel. Het Tilburgs model van een partijloze wethouder klinkt op papier goed, maar hoe werkt dat in de praktijk? Je zou ook kunnen kiezen voor een extra partij. Op vorm en inhoud zou de PvdA dan voor de hand liggen. Het CDA is niet direct enthousiast om kleinere partijen zonder wethouder het akkoord te laten meetekenen door wensen van deze partijen in het akkoord op te nemen. Democratisch gezien lijkt dit wat minder gelukkig, omdat je de oppositie beperkt. Den Bosch heeft bovendien al een traditie dat ook voorstellen van oppositie op inhoud worden bekeken. Dat moet je wel behouden.

Coalitieakkoord Het CDA wil een stevig bestuursakkoord, dat niet te uitgebreid is. Je moet ook het vertrouwen hebben dat je buiten de afspraken om met elkaar tot goede besluiten kunt komen. Het moet ook helder zijn dat je binnen een coalitie niet voor elk punt waarover je niets hebt afgesproken volledig je eigen weg kunt gaan; dan werkt het niet.

Verhouding met de stad en in de raad De lage opkomst is een actiepunt voor de politiek. De politiek staat niet meer dichtbij de mensen en mensen kennen de politici dus niet. Het CDA wil wijkwethouders om politiek naar de mensen te brengen, met spreekuur per wijk. Hier zijn goede ervaringen mee opgedaan in Tilburg. Het gaat eigenlijk altijd wel goed in Den Bosch. Dat kan leiden tot zelfgenoegzaamheid maar tegelijkertijd ook tot klappen met de handen in de zakken. Er mag best meer naar buiten uitgedragen worden dat we het goed doen. Dat kan de burgers ook meer betrokken maken. Daarnaast zijn ook andere middelen om mensen vanuit de samenleving beter te betrekken, bijvoorbeeld door ambtenaren altijd ter plekke te laten kijken wat het effect van hun handelen is. Tenslotte breekt het CDA een lans voor de kwaliteit van het debat en werkdruk van raadsleden en stelt een uitbreiding van commissieleden van twee naar drie per fractie voor, om ook de kleine fracties de ruimte te geven.

Verslag verkenningsgesprek 25 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

De Bossche Groenen Judith Hendrickx, Will Hoeben

Terugblik verkiezingen De uitslag is voor De Bossche Groenen goed uitgepakt. De groei van de vorige periode heeft zich doorgezet, 1,4 procentpunt erbij, maar helaas geen zetel erbij. In het totaal is de raad ook progressiever geworden, dat stemt tot tevredenheid. Helaas is de opkomst dramatisch laag gebleken.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Allereerst zijn er verschillen te verwachten op het terrein van klimaat. Wat De Bossche Groenen betreft moeten de windmolens in de Rosmalense Polder er komen, maar de gemeente moet er wel meer zelf (financieel) van profiteren en de samenwerking met burgers moet beter. Je zou zo snel mogelijk moeten beginnen met het plaatsen van windmolens, bij voorkeur met de makkelijke locaties. Dat geeft vertrouwen bij de burgers. Er hoeven wat De Bossche Groenen betreft geen afspraken over de verhouding wind/zon gemaakt te worden; er moet vooral pragmatisch aan de gang gegaan worden. De daken moet wel benut worden. De opgave van het RES is leidend. De doelstelling klimaatneutraal zou wat De Bossche Groenen betreft naar voren moeten. De Bossche Groenen vindt dat de gemeente meer moet inzetten op de bouw van betaalbare woningen. Het percentage sociale woningbouw moet naar 35% ten laste van topsegment. De gemeente moet zich ook veel meer bemoeien met de woningbouw en veel stevigere afspraken maken met projectontwikkelaars en corporaties. Financieel gezien ligt er de komende jaren een kans om de vrijvallende Essentgelden te gebruiken voor rendabele investeringen, in bijvoorbeeld de energie- en warmtetransitie.

Investeren in nieuw beleid hoeft verder niet altijd te betekenen dat er meer geld nodig is, je kan ook de ene taak voor de andere inwisselen. Voor De Bossche Groenen is het verhogen van de OZB om investeringen te betalen een middel maar geen doel. Op een aantal andere punten merkt De Bossche Groenen het volgende op: · Er moet echt een coffeeshop bij om overlast bij de bestaande coffeeshops tegen te gaan. Je zou ze ook meer aan de rand van de stad moeten vestigen. Verkeer is bij de coffeeshops in de binnenstad immers het grote probleem. · Het is broodnodig dat er een betere aanpak van verkeershuftergedrag komt, met meer handhaving. Dit is een van de grote ergernissen van mensen. Verkeersveiligheid is voor DBG een belangrijk thema (naar 30km p/u en meer autoluw). · De Bossche Groenen constateert dat er de afgelopen jaren veel in gevestigde instituten en in stenen is geïnvesteerd. De Bossche Groenen wil juist meer de makers in de etalage. Den Bosch heeft pareltjes (bijvoorbeeld Panama Pictures), die heel veel mensen niet kennen. In dat verband hoeft wat De Bossche Groenen betreft de verhuizing van designmuseum niet persé. In het verleden heeft de gemeente juist veel geïnvesteerd in samenvoeging en nu moet het weer uit elkaar.

Coalitiesamenstelling Gelet op de uitslag pleit De Bossche Groenen voor een progressieve coalitie. In de huidige coalitie is er een conservatieve meerderheid dat ligt nu niet voor de hand. Programmatisch is er in ieder geval veel overeenkomst met GroenLinks en D66. De Bossche Groenen wil graag deelnemen aan de coalitie. Na drie periodes van groei vinden ze dat ze toe zijn een het nemen van bestuursverantwoordelijkheid. En dat er nu een unieke situatie zich voordoet om een progressief groen college te vormen. Met in ieder geval D66 en GL en op de sociale component PvdA. CDA heeft verloren. Bij Rosmalens Belang is er twijfel over de standvastigheid ten aanzien van de windmolens in

de Rosmalense Polder. Aansluiten bij de bestaande coalitie zou ook kunnen maar dan alleen met goede inhoudelijke afspraken. Voor de Bossche Groenen is een zesde wethouder voorstelbaar, maar dat is wel een flinke kostenpost voor de gemeente. De fractie heeft zelf een goede wethouderskandidaat, maar is hier flexibel in. Er zijn waarschijnlijk wel partijen in de raad te vinden die zonder een wethouder te leveren het coalitieakkoord willen ondersteunen. Dat is in het verleden ook al gedaan, maar De Bossche Groenen vond dat geen groot succes.

Coalitieakkoord In het coalitieakkoord zou je op hoofdthema’s afspraken moeten maken over waar je over vier jaar wil staan. Hete dossiers moeten niet doorgeschoven maar aangepakt worden door heldere afspraken te maken. We moeten af van algemeenheden in het bestuursakkoord. Er moet tegelijkertijd wel ruimte blijven voor oppositie om mee te praten en om met initiatieven te komen.

Verhouding met de stad en in de raad Er is onder de bevolking een steeds grotere groep afhakers, die niet meer op de klassieke bestuurderspartijen stemmen. De Bossche Groenen is een ombudspartij en probeert de politiek dichter bij de mensen te brengen. Er is een aantal projecten in de afgelopen periode waar de burgers niet goed bediend zijn, neem bijvoorbeeld het burgerinitiatief Prins Hendrikpark. De gemeente en de politiek zouden veel open moeten staan voor meningen van buiten, besluiten moeten veel meer samen met de burgers genomen worden.

Verslag verkenningsgesprek 25 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

PvdA Pieter Paul Slikker, Fouad Kabbouti

Terugblik verkiezingen De verkiezingen bewijzen dat Den Bosch een veelkleurige stad is. ´s-Hertogenbosch is linksprogressief noch of rechts-conservatief – we zijn beiden. Maar de raad is bij de verkiezingen wel progressiever van signatuur geworden. Tegelijkertijd is het zorgelijk dat de opkomst heel laag is, vooral in de wijken waar het minder goed gaat. Daar ligt een opgave voor de Bossche politiek in de volle breedte. De PvdA zelf groeide ten opzichte van een in vergelijking lokaal behoorlijke uitslag in 2018. Gezien de verdere versnippering en een in Brabant nipt verlies is de groei solide en stemt de uitslag tevreden.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Op klimaatgebied heeft de PvdA zich achter de energieopgave geschaard. Behoud van het landschap is belangrijk, maar de gemeente ontkomt niet aan windenergie. Je zou goede afspraken moeten maken over het aantal windmolens dat er komt, om in de raadsperiode door te kunnen pakken. Zonne-energie wil de PvdA zo veel mogelijk op daken en langs wegen. Versnelling van de doelstelling klimaatneutraal van 2050 naar 2040 is niet onbespreekbaar, maar je moet dan wel een geloofwaardige marsroute hebben en mensen meenemen zodat je draagvlak hebt. Wat dat betreft is het belangrijk dat energiesubsidies niet alleen naar de hogere inkomens gaan. De overheid zou juist meer moeten doen voor de mensen die het niet zelf kunnen betalen. Een heel belangrijk onderwerp voor de PvdA is het tegengaan van ongelijkheid. Er moet een volgende stap in het armoedebeleid worden gezet en in het onderwijs, zie bijvoorbeeld de huiswerkbegeleiding, dient zich de volgende kloof alweer aan. Dergelijke voorzieningen moeten voor iedereen die het nodig heeft beschikbaar zijn anders wordt de tweedeling alleen maar groter. Verder zie je dat (sport)verenigingen het moeilijk hebben zeker in de zwakke wijken. Deze moeten beter ondersteund worden om de sociale structuur van de stad overeind te houden.

In de preventie van sociale problemen door onder andere jongerenwerk, buurtcoaches en wijkwerkers is nog een grote slag te maken. in samenspraak met bewoners en wijkinitiatieven. Voor een deel kan dit door verschuiving van capaciteit, maar er moet ook geld bij. Financieel staat de gemeente er behoorlijk voor. Dit mede dankzij voorzichtig beleid maar inmiddels is de rek wel uit de begroting – bij de voorgestelde bezuinigingen in de afgelopen periode kon nog maar nipt het sociale cement van de stad buiten schot gehouden worden. Daarnaast is er in de komende periode geld nodig voor een aantal belangrijke maatschappelijke opgaven naast nog beperkte ruimte voor ‘oud voor nieuw’. Daartegenover staat dat de OZB in Den Bosch een van de laagste is van de grote steden. Wat de PvdA betreft kan de OZB daarom wel iets omhoog om te kunnen investeren in het bijvoorbeeld bestrijden van ongelijkheid en in cultuur. Op individueel niveau is de pijn van een dergelijke verhoging beperkt, terwijl je er een flink bedrag mee kunt ophalen. Daarnaast valt er deze periode een groot bedrag vrij van de Essentmiddelen. De rente hiervan wordt gebruikt voor dekking van de begroting. Je zult afspraken moeten maken hoe je hier mee om wilt gaan. Ook het inzetten van reserves (waar mogelijk revolverend) voor structurele versterkingen dient besproken te worden.

Verder merkt de PvdA het volgende op: · Bij de verdeling van nieuwbouw over de verschillende segmenten wil de PvdA naar een mix van 40%-40%-20%, dus meer sociale woningbouw en middenhuur ten laste van topsegment. Over de verdeling zou je in het coalitieakkoord met elkaar afspraken moeten maken. · De ambitie Cultuurstad van het Zuiden moet beter worden ingevuld en vooral ook meer betekenis krijgen voor de eigen inwoners. De urban cultuur die als speerpunt wordt gezien heeft de rauwe randjes van de stad nodig, dat vraagt om keuzes in de Bossche Stadsdelta. De PvdA wil

·

·

·

daarnaast investeren in de verhuizing van het Designmuseum en extra ruimte voor cultuur- en muziekonderwijs voor alle inwoners en specifiek jonge kinderen. De PvdA is voor het structureel financieren van de vier boa’s die nu uit incidenteel geld worden betaald. De overlast van coffeeshops in de binnenstad zou je moeten tegengaan door verplaatsing van de coffeeshops naar de rand van de stad. Een extra coffeeshop zou kunnen als dat nodig is om overlast terug te dringen, maar is voor de PvdA geen noodzaak. Voor de volgende periode zou je de wijkveiligheidsscans en wijkplannen, waar mee geëxperimenteerd wordt, anders moeten opzetten. Je moet het proces veel meer samen met de inwoners doorlopen. De wijkscans moeten benut worden voor concrete plannen, op te stellen samen met bewoners. Er moet een oplossing komen voor de verkeersproblematiek aan de oostkant van de A2, maar je moet wel goed kijken wat de beste oplossing is. Een autoluwe binnenstad is zeer aantrekkelijk en is ook het lange termijn perspectief, maar is in de praktijk op de korte termijn niet overal makkelijk te realiseren. Als je bijvoorbeeld naar de verkeersbewegingen aan de voorkant station kijkt, dan zie je dat daar nog heel veel verkeer overheen gaat dat je niet zomaar ergens anders kwijt kan. Een realistische aanpak is noodzakelijk waarbij het eindbeeld duidelijk is.

Dit ook om een realistisch perspectief op korte termijn aan inwoners te schetsen. Met betrekking tot Den Bosch Datastad zie je dat het JADS ecosysteem begint te werken. Je moet daar als gemeente ruimte aan blijven geven, startende ondernemers ruimte bieden en het koploperschap op data als lokale overheid met maatschappelijke partijen en ondernemers actief invullen.

Coalitiesamenstelling De PvdA heeft een voorkeur voor een zo sociaal mogelijke coalitie. Daarnaast ziet de PvdA dat de lobby richting provincie, rijk en Europa niet goed genoeg is. Of het nu de woonopgave en verstedelijking of het klimaat betreft, de bestuurskracht moet de komende jaren vergroot. Dat vraagt om lijnen met regio, Rijk en Europa en om meer wethouders die hiervoor voldoende tijd vrij kunnen vrijmaken. Een logische variant zou in dat verband zijn om, gezien de uitslag die een weerspiegeling is van de veelzijdige stem van ´’s-Hertogenbosch, een zes-partijencoalitie te overwegen. Gezien de uitslag is het dan logisch de partijen die nu de coalitie vormen op pad te sturen met een extra progressieve bondgenoot. Hierbij geeft de PvdA aan daar graag de onderhandelingen over in te gaan, mede gezien de noodzakelijke lijnen met rijk en regio, maar dat ook de Bossche Groenen gezien de uitslag te overwegen is. Het Tilburgs model met een partijloze wethouder vindt de PvdA minder aantrekkelijk. De betrokkenheid bij stad, dorpen en wijken en de lijnen naar buiten zijn noodzakelijk voor succes. De PvdA is niet principieel tegen zeven wethouders maar denkt dat het in de praktijk lastig in te vullen is.

Ze ziet meer ruimte in een open houding van de coalitie tegenover de oppositie en ook het medeondertekenen van het coalitieakkoord door kleine partijen die geen wethouder leveren behoort tot de opties. Gelet op snelle wisselingen van omstandigheden in de huidige tijd is een dergelijke open houding naar inwoners en partijen sowieso noodzakelijk.

Coalitieakkoord Het coalitieakkoord zou zich tot de hoofdlijnen moeten beperken. Hierover moeten dan wel goede afspraken worden gemaakt en geld beschikbaar worden gesteld. Het moet verder voldoende ruimte laten voor de actualiteit. Belangrijk is dat het grote verhaal achter de gemaakte keuzes er ook in komt te staan.

Verhouding met de stad en in de raad Den Bosch heeft een traditie van het op tafel leggen van panklare oplossingen, zonder dat de samenleving veel ruimte krijgt om mee te doen. Dat zou anders moeten. Bijvoorbeeld door inwoners vanaf de planvorming beter te betrekken en door het structureel inzetten van het burgerberaad om inwoners uit de volle breedte beter te betrekken. In de raad zelf zou het gezond zijn als er wat meer dualisme komt en het samenspel tussencoalitie en oppositie verder verbetert.

Verslag verkenningsgesprek 25 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

Leefbaar ’s-Hertogenbosch Paul Kagie, Rinie Mees

Terugblik verkiezingen De fractie van Leefbaar 's-Hertogenbosch constateert dat met de uitslag de verhouding lokale partijen – landelijke partijen gelijk is gebleven en dat de raad als geheel wat progressiever is geworden. Verder valt de enorme versnippering op. Gelukkig kent de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch een klimaat van samenwerking, dus ondanks versnippering moet het mogelijk zijn om slagvaardig te werken aan de toekomst van de stad. Dat klimaat van samenwerking vraagt wel om voortdurend onderhoud van alle partijen.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Leefbaar 's-Hertogenbosch constateert dat Den Bosch ten opzichte van andere grote gemeenten achterloopt met het aantal zonnepanelen dat op daken is geplaatst en met isolatie van (corporatie)woningen. Deze basis zou eerst op orde moeten zijn voordat je begint aan een windmolenpark in Rosmalense Polder. Leefbaar 's-Hertogenbosch is er ook geen voorstander van de polder helemaal vol te leggen met zonnepanelen. Daarbij betrekken we ook de ontwikkelingen op Rijksniveau zoals de plannen m.b.t. kernenergie en extra windmolenparken op zee. Financieel gezien ontkomt de gemeente niet aan een ‘oud voor nieuw’ operatie. Het huidige zorgstelsel met heel veel kleine aanbieders die allemaal dezelfde tijdrovende ronde door de stad moeten maken, is inefficiënt en financieel onhoudbaar; daar moet een enorme slag gemaakt worden. Dat kan daarnaast ook veel ambtelijke coördinatie capaciteit schelen. Leefbaar 's-Hertogenbosch is tegen het verhogen van de Ozb met meer dan het inflatiepercentage. Als je daar aan begint ben je de discipline kwijt en is het hek van de dam. Met betrekking tot veiligheid pleit Leefbaar 's-Hertogenbosch ervoor dat professionals ‘dieper’ de wijk in gaan, om beter te weten wat er speelt.

Dat betekent meer wijkagenten en opbouwwerkers en het beter combineren van de signalen van de verschillende oren en ogen in de wijk. Coffeeshops zou je waar mogelijk van binnenstad naar de rand van de stad moeten verplaatsen. Cultuur is een aanjager van het succes van de stad. De nieuwe collectie Brabants Museum is wat dat betreft belangrijk, dit kan een trekker worden. Naar de functie en nieuwe plaats van het designmuseum moet dan nog goed gekeken worden. Gemeentelijk woonbeleid ziet Leefbaar 's-Hertogenbosch toch vooral als volkshuisvesting. Er moet een inhaalslag komen op de totale aantallen en op het aantal woningen in de sociale sector. Wat dat betreft moet de gemeente onafhankelijker gaan opereren van de grote projectontwikkelaars. Leefbaar 's-Hertogenbosch pleit ervoor in nieuwe wijken de komende tijd eerst meer sociale woningen te bouwen, om de tekorten in te halen. In latere jaren kan dan een inhaalslag op de andere categorieën worden gedaan.

Coalitiesamenstelling D66, VVD, GroenLinks, Rosmalens Belang en De Bossche Groenen zijn de winnaars van de afgelopen twee verkiezingen. Het ligt het meest voor de hand dat die samen een coalitie vormen Leefbaar 's-Hertogenbosch voert constructief oppositie en denkt graag mee over de belangrijke dossiers. Vorige keer heeft de fractie het coalitieakkoord ondersteund, maar is er geen geld ter beschikking gesteld en zijn veel zaken dus niet uitgevoerd. Leefbaar 's-Hertogenbosch is alleen nog bereid een coalitieakkoord te steunen als er ook geld beschikbaar is voor de voornemens.

Coalitieakkoord Leefbaar 's-Hertogenbosch pleit voor een coalitieakkoord met focus en dus niet te veel actiepunten. Verder zou je alleen afspraken moeten opnemen als vooraf helder is dat er ook geld beschikbaar is om het uit te voeren.

Verhouding met de stad en in de raad In een versnipperde raad is de cultuur van samenwerking belangrijk. Daar moeten de raad alert op zijn. Daarnaast is het hard nodig om vanuit dagelijks bestuur en gemeenteraad opener te zijn naar de samenleving. Raadsleden moeten er op uit in de stad en volksvertegenwoordiger zijn. Leefbaar 'sHertogenbosch is niet voor structuurmaatregelen als het instellen van wijkwethouders. Het gaat om de cultuur, ook ambtelijk. Er is een groot risico dat je wijkgericht werken dan uitbesteed aan alleen de wijkmanagers en wijkwethouders, in plaats van aan alle ambtenaren en het hele bestuur.

Verslag verkenningsgesprek 25 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

SP Bram Roovers en Cecile Visscher

Terugblik verkiezingen Voor de SP zijn de verkiezingen teleurstellend verlopen met bijna een halvering van het aantal stemmen. Gelukkig heeft de fractie nog wel twee zetels. Verder heeft coalitie gewonnen en is de raad als geheel iets progressiever geworden. Er is niet heel veel veranderd, met uitzondering van het grote aantal éénmansfracties. Verder is de lage opkomst een opvallend punt. Dat is natuurlijk voor een groot deel ook een landelijke trend. De verkiezingen leefden dit keer niet echt en daarnaast haakt een grote groep laag opgeleide kiezers af. Lokaal gezien waren er daarnaast een aantal stembureaus niet meer op de plekken waar ze altijd geweest zijn, waardoor er mogelijk mensen zijn afgehaakt.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Over een aantal onderwerpen merkt de SP het volgende op: · Wat de SP betreft zou het percentage sociale woningbouw naar 40% moeten gaan ten koste van het percentage in het topsegment. · De SP is een voorstander van windmolens in de Rosmalense Polder, maar dan wel met collectief eigendom van de molens zodat de opbrengst bij de gemeente ligt. · Er kan niet worden bezuinigd op het sociaal domein, zoals bijvoorbeeld thuiszorg; · Er moet een nieuwe proef komen met bijverdienen in de bijstand. Uit de vorige proef is wel heel snel de conclusie getrokken dat het niet werkt, zonder dat goed is gekeken of aanpassingen mogelijk zijn. · Financieel gezien is er altijd wel ruimte voor een ‘oud voor nieuw’ operatie, maar de rek is er voor een groot deel wel uit. Je zou bijvoorbeeld kunnen bezuinigen op citymarketing, maar dat is natuurlijk maar een klein bedrag. De SP vindt dat Ozb omhoog zou kunnen door het tarief niet meer te verlagen als de WOZ-waarde omhoog gaat. Je moet het wel kunnen uitleggen en er dus vooraf een goede bestemming voor hebben. · Voor veiligheid is het belangrijk dat de handhavers zichtbaarder worden in de stad. De vier incidenteel gefinancierde Boa's kunnen wat de SP betreft structureel gemaakt worden. De overlast van de coffeeshops in de Hinthamerstraat komt van het verkeer.

Dat moet je aanpakken en niet de coffeeshops. Gelet op de klandizie zou er ruimte kunnen zijn voor een afhaalcoffeeshop op een bedrijventerrein. · De SP denkt dat de binnenstad nog autoluwer kan worden door de parkeergarages in de binnenstad te gebruiken voor bewonersparkeren. Verder zou het openbaar vervoer naar de kernen echt beter moeten worden. De gemeente zou hiervoor bij de provincie moeten lobbyen. · In de cultuursector wil de SP minder aandacht voor gebouwen en meer aandacht voor het voor iedereen bereikbaar maken van cultuur. Voor de SP betekent dit minder geld naar prestigeprojecten. · Het is de SP nog niet helemaal helder wat Den Bosch Datastad inhoudt en wat het oplevert. De kracht van de stad zit in het Mkb en de diversiteit van bedrijven in de stad. De SP pleit ervoor om hier meer op in te zetten.

Coalitiesamenstelling De intentie van de SP is om mee te besturen en de partij heeft hiervoor ook een goede wethouderskandidaat. Als D66 echt een progressievere coalitie wil, dan kan dat met de SP. Het patroon dat altijd dezelfde partijen de coalitie vormen, kan doorbroken worden door meer progressieve partijen op te nemen. Los daarvan zou er in de raad meer dualisme moeten komen, de oppositie zit er te vaak voor spek en bonen bij. De SP is geen voorstander van het Tilburgs model met een partijloze wethouder. Ook het gedogen van de coalitie door kleine partijen die geen wethouder leveren is voor de SP geen goede optie.

Coalitieakkoord Voor de SP is de omvang van het coalitieakkoord minder belangrijk, als het maar duidelijk is. In de verhouding van het college met de raad is niet zo zeer het coalitieakkoord een probleem, maar meer het coalitieoverleg waarin alles buiten de openbaarheid wordt voorgekookt.

Verhouding met de stad en in de raad De SP heeft de afgelopen periode veel acties met inwoners tegen instituties gevoerd, bijvoorbeeld over schimmelwoningen tegen de woningbouwverenigingen. Het blijkt dat mensen het gevoel hebben dat de instituties, zoals woningbouwverenigingen en werkvoorziening er niet voor hen zijn. Mensen hebben het gevoel dat overheid en instituties een systeem vormen waar ze geen invloed op uit kunnen oefenen en doen dus niet mee. Met de digitalisering moeten mensen bovendien ook bewuster op zoek naar informatie. Het komt niet meer vanzelf naar ze toe en veel mensen slagen hier onvoldoende in.

Verslag verkenningsgesprek 25 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

Partij voor de Dieren Eileen Samshuijzen, Rick van de Pol

Terugblik verkiezingen De Partij voor de Dieren ziet een duidelijke verschuiving in het kiesgedrag, de groene, progressieve partijen winnen. De opkomst was erg laag en dat is jammer. De komende vier jaar moet daar aandacht voor zijn. Je moet nadenken hoe je de burgers beter kan betrekken. Voor zichzelf is de Partij voor de Dieren blij met de behaalde zetel. Er zijn al gevestigde groene partijen aanwezig en die van de Partij voor de Dieren is daar bovenop is gekomen.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen De Partij voor de Dieren constateert dat er veel wordt gesproken over klimaat en duurzaamheid, maar dat bijvoorbeeld de warmtetransitie vastloopt. Hier moet meer budget voor vrijgemaakt worden. Er moet daarnaast meer worden ingezet op energiebesparing, ook door de bestaande regels voor bedrijven beter te handhaven. Windmolens zijn nodig in de energietransitie. Ze moeten wel goed worden ingepast in het landschap. De Rosmalense Polder heeft als gebied zeker ecologische waarde, daar moet je goed naar kijken. Daarnaast zou je op de windmolens de maximale mitigerende maatregelen moeten gebruiken om botsing met vogels en vleermuizen tegen te gaan. De gemeente moet de eiwittransitie ondersteunen door voorbeeldgedrag, voorlichting en subsidies. Bovendien moet er eenduidig beleid komen om groei van veehouderij in de gemeente tegen te gaan en boeren te ondersteunen in de transitie naar biologische plantaardige landbouw. Tenslotte moet de gemeente werk gaan maken van het aanbieden van alternatieven voor de auto en een actieve rol richting de Provincie oppakken om openbaarvervoersvoorzieningen in de gehele gemeente als alternatief voor de auto te realiseren. Speerpunten van de Partij voor de Dieren zijn dierenrechten en dierenwelzijn. Uitgangspunt is dat een dier niet mag lijden voor het vermaak van de mens.

Voorbeeld is de hengelsport. De gemeente zou hier geen ruimte voor moeten bieden in de gemeentelijke wateren. De Partij voor de Dieren beseft dat dit maatschappelijk gevoelig ligt. Op een aantal andere punten merkt de Partij voor de Dieren het volgende op: · Op het gebied van wonen pleit de Partij voor de Dieren voor een aandeel gereguleerde huur van minimaal 70%. Tweederde daarvan zou sociale huur moeten zijn; · Cultuur moet gestimuleerd worden, maar het is wel belangrijk dat het inclusief is. Iedereen moet toegang tot cultuur hebben. · Financieel gezien ziet de Partij voor de Dieren bezuinigingsmogelijkheden op citymarketing en grote infrastructurele projecten. Extra inkomsten kunnen gegenereerd worden door zelf energie op te gaan wekken. Wat de Partij voor de Dieren betreft kan de Ozb omhoog met meer dan het inflatiepercentage. · De binnenstad kan nog autoluwer, de Partij voor de Dieren wil het verkeer zoveel mogelijk buiten de ring houden en het centrum autovrij maken. · Bij de coffeeshops moet je goed kijken naar verkeerssituatie; daar komen de meeste problemen vandaan. Verder staat de fractie liberaal tegenover het aantal coffeeshops. · Wat betreft Den Bosch Datastad constateert de Partij voor de Dieren dat datagebruik een echte energieslurper is. De inzet zou dan ook moeten zijn om onnodig datagebruik voorkomen.

Coalitiesamenstelling Belangrijk is dat er een coalitie komt die de gewenste systeemverandering kan bewerkstelligen. Het moet echt een donkergroene coalitie zijn, niet een coalitie met groene accenten. De Partij voor de Dieren sluit een coalitiedeelname niet uit. Aan de andere kan zijn ze nieuw in de raad en erg idealistisch, wat deelname niet erg waarschijnlijk maakt. Het als kleine partij steunen van het

coalitieakkoord zou kunnen, maar dan beperk je natuurlijk wel je eigen vrijheid. Bij een gedetailleerd akkoord ligt dat nog minder voor de hand.

Coalitieakkoord In een coalitieakkoord zou in ieder geval de portefeuille Dierenwelzijn prominenter benoemd moeten worden. Ook in de functieomschrijving van de wethouder zou dit sterker naar voren moeten komen.

Verhouding met de stad en in de raad Het burgerberaad is voor de Partij voor de Dieren een goed idee om burgers beter te betrekken bij besluitvorming. Het gaat om beleid met de mensen in plaats van beleid voor de mensen. Een wijkgerichte aanpak is ook belangrijk om mensen te betrekken. Je kan bijvoorbeeld denken aan ‘referenda’ op kleine schaal over de inrichting van de wijk. Belangrijk is wel dat ook de mensen die niet zo snel participeren betrokken worden.

Verslag verkenningsgesprek 25 maart 2022 Partij: Vertegenwoordigers:

Volt Arjen van Silfhout, Arno Uijlenhoet

Terugblik verkiezingen Volt ziet dat de progressieve partijen in de raad hebben gewonnen en lokale partijen iets gekrompen zijn. Jammer is dat meer mensen niet dan wel hebben gestemd. Juist de mensen voor wie het belangrijk is dat ze stemmen, komen niet opdagen bij de verkiezingen. Voor zichzelf is Volt blij met de behaalde zetel, hoewel er ook teleurstelling is, omdat in de peilingen meer mogelijk leek.

Op welke belangrijke thema's zijn er (mogelijke) verschillen met andere partijen Over een aantal onderwerpen merkt Volt het volgende op: · Volt vind dat er meer aandacht voor de warmtetransitie moet zijn, daar ligt de komende jaren een hele grote uitdaging in het duurzaamheidsvraagstuk. Zowel de warmtetransitie als de energietransitie zijn belangrijk. Er moeten concrete maatregelen genomen worden en wijken moeten van het gas af. Tegelijkertijd moeten de geplande windmolens er ook komen. · Volt wil het percentage gereguleerde huur bij nieuwbouw toe laten nemen. Dit kan door het percentage sociale huurwoningen te verhogen ten laste van topsegment. Volt vindt dat er meer sociale huur moet komen in wijken waar er te weinig sociale huurwoningen staan; dat betekent niet dat het percentage in andere wijken omlaag moet. Dus bij nieuwbouw extra aandacht voor sociale huur in wijken met een kleine voorraad sociale huurwoningen. · De vier incidenteel gefinancierde Boa's kunnen wat Volt betreft structureel gemaakt worden. Ten opzichte van coffeeshop heeft Volt een liberaal standpunt. Wat dat betekent voor de vestiging van extra coffeeshops of de verplaatsing van coffeeshops vraagt een nadere bestudering van de relevante stukken.

· De Ozb kan wat Volt betreft met meer stijgen dan het inflatiepercentage, om ruimte te maken om meer te kunnen investeren · Er moet worden gezorgd voor voldoende opvang van vluchtelingen. · De binnenstad kan nog autoluwer worden door bezoekers buiten de ring te laten parkeren en bewoners binnen de ring. Je bent dan ook van het verkeer af dat binnen de ring op zoek is naar een parkeerplaats. · Er moet meer werk worden gemaakt van groen in de wijken en dan met name in de sociaaleconomisch zwakkere wijken, die vaak aanmerkelijk minder openbaar groen hebben. · Volt ziet armoedebestrijding niet als een kostenpost, maar als een investering. De tweedeling in de maatschappij op het gebied van wonen en inkomen moet worden aangepakt. · Er moet meer geïnvesteerd worden in jongerencultuur en in de inclusiviteit van cultuur. De nieuwbouw van het Designmuseum kan belangrijk zijn voor de stad. · Het concept Den Bosch Datastad moet beter worden ingevuld of je moet er mee stoppen. Belangrijker voor Volt is dat de gemeente zelf de digitalisering beter op orde krijgt.

Coalitiesamenstelling Volt denkt dat er meer wethouders in het college nodig zijn om intern en extern voldoende slagkracht te hebben. Dat zouden er zes of zeven kunnen zijn. Een coalitie van D66, VVD, GroenLinks, Rosmalens Belang en PvdA ligt als kern het meest voor de hand. De Bossche Groenen zouden echter wat Volt betreft ook een kans op deelname in het college moeten krijgen. Voor Volt is in deze eerste periode deelname aan een coalitie niet onmogelijk, maar dan bij voorkeur zonder een wethouder te leveren. Als daarom gevraagd zou worden kan Volt echter wel een wethouderskandidaat leveren.