bijlage 1. Cultuurnota 2025 en verder wordversie

Meer samenwerking in dit gebied, onder meer gezamenlijke marketing en communicatie en gezamenlijke ticketing, zorgt voor meer bezoekers voor de musea en een duidelijker profiel van het Jeroen Bosch Kwartier. Hiermee sluiten we aan bij een bredere ontwikkeling van de binnenstad. Ook de ontwikkeling van het Vestingmuseum, als museum weliswaar geen onderdeel van deze cultuurnota, draagt bij aan het museumprofiel van de stad. We koppelen de sterkere aandacht voor het Jeroen Bosch Kwartier mede aan de promotie van ons erfgoed, waaronder het Vestingmuseum, de vaartochten en stadswandelingen en het Huis van Bosch in het pand De Kleine Winst. Voorbeeld Met tentoonstellingen als Van Gogh’s Initimi (2019) en Breughel. De familiereünie (2023) bouwt Het Noordbrabants Museum voort op de lijn regelmatig aandacht te besteden aan de grote meesters uit Brabant, ingezet met de Jeroen Bosch-tentoonstelling 2016. Het Design Museum Den Bosch bereikt met tentoonstellingen als Design van het Derde Rijk (2019), Goth: Designing Darkness (2021) en Sneakers Unboxed (2023) een nieuw - vooral jong - publiek, geneert veel landelijke media-aandacht, en wordt vaker gesteund door landelijke private en publieke fondsen. In de zomer en herfst van 2017 waren er in het Museumkwartier tegelijkertijd een grote publiekstrekker en kleinere bijzondere tentoonstellingen te zien.

Het Noordbrabants Museum programmeerde De jaren 80 en de hedendaagse kunsttentoonstelling Between the Lines van Chiharu Shiota. Het Design Museum toonde Future Bodies van Bart Hess.

4.2. Vernieuwen van het AANBOD We zetten nieuwe ontwikkelingen in aanbod in gang Wat willen we bereiken? 

Een toekomstbestendig cultureel aanbod o Het makersklimaat verbeteren, door met name jonge talenten die nieuwe ontwikkelingen in gang zetten en nieuwe technieken gebruiken, sterker ondersteunen en zichtbaarder maken met focus op visuele kunsten en crossovers www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

18

o

Urban Arts als cultuurvorm verder ontwikkelen

 Meer aandacht voor makers, en voor jonge talenten in het bijzonder in vernieuwende visuele kunst en crossovers Vernieuwing is nodig om de positie van Cultuurstad van het Zuiden toekomstbestendig te maken. We leggen hierbij het accent op de vernieuwende visuele kunst. Uiteraard houden we ook aandacht voor andere disciplines en We ondersteunen blijvend de ontwikkeling van een divers aanbod, disciplinebreed. We hebben geconstateerd in de evaluatie in 2019, dat de ontwikkeling van nieuwe visuele kunst in onze gemeente achterblijft, terwijl er een groot potentieel aanwezig is. Zo hebben we met de aanwezigheid van de Kunstacademie al een continue aanwas van nieuwe (visuele) kunstenaars en van nieuwe visuele kunst. Dat potentieel is er ook met de afstudeerders van de Koningstheateracademie. We vergroten de zichtbaarheid van jonge talenten met tentoonstellings- of verkoopplekken in de gemeente, zoals tijdelijke winkelpanden, presentatie-instellingen, of de openbare ruimte. We denken hierbij nadrukkelijk ook aan plekken die door nieuwe makers of een kunstenaarscollectief zelf worden gerund (artist-run space), zoals in het pand in de Ridderstraat. Daarnaast is het hebben van een werkplaats of atelier essentieel. Zoals eerder gesteld, is het moeilijk voor jonge talenten om een werkplek te vinden. Het is zaak dat we bestaande locaties blijven borgen en nieuwe locaties blijven creëren.

Hiermee voorzien we niet alleen in de behoefte van makers, maar geven we ook een extra impuls aan de creativiteit en dynamiek in de gemeente. En in sommige gevallen aan de ontwikkeling van een gebied. Om deze ruimte beschikbaar te houden, zoeken we naar mogelijkheden binnen de herijking van het accommodatiebeleid. Bovendien beschouwen we dit vraagstuk ook meer integraal door het sterker te verbinden met ons economisch en ruimtelijk beleid en dat van maatschappelijk vastgoed. Het nieuwe atelierbeleid geeft hieraan vorm. Het huidige atelierbeleid sluit onvoldoende aan bij de behoefte van jonge talenten. We vernieuwen het atelierbeleid naar een werkplaatsbeleid. Hierin besteden we in het bijzonder aandacht aan de instroom van jonge talenten en kruisbestuiving. Het vinden van passende werk- en woonruimte is op dit moment voor veel startende makers een uitdaging. Het nieuwe atelierbeleid moet een bijdrage leveren aan het oplossen van dit vraagstuk. Het gaat hierbij om het beschikbaar houden van (tijdelijke) werkplekken en vrije ruimte, de ontwikkeling van individuele ateliers naar creatieve hubs (zoals de creatieve hub Sterrenbosch voor startende makers in de Maaspoort), een efficiënter gebruik van beschikbare ruimte, en het zorgen voor voldoende doorstroom binnen het aanbod dat we hebben. Hierbij moeten we realistisch zijn.

Het aanbod is beperkt, en als gemeente alleen kunnen we niet zorgen voor voldoende plek voor iedereen. Daarvoor is ook initiatief vanuit het veld zelf nodig, bijvoorbeeld door het verenigen van groepen makers die samen komen met een plan. Verschillende voorbeelden in het land laten zien dat dat zeker geen wensdenken is. Het tonen van werk aan een groter publiek wordt eveneens explicieter onderdeel van het nieuwe atelierbeleid. We onderschrijven vanzelfsprekend het belang van werken in de luwte tijdens het creatieproces. Tegelijkertijd verwachten we van de gebruikers van de werkplaatsen en ateliers dat zij meer de verbinding zoeken met hun publiek, bijvoorbeeld door het openstellen van de ateliers of het organiseren van tentoonstellingen. Verder kunnen we een impuls geven aan de ontwikkeling van de beroepspraktijk van jonge talenten door hen aan andere jonge ondernemers te koppelen en hen aan laten sluiten bij de bedrijvennetwerken in de gemeente. In die zin moeten we jonge creatieve talenten explicieter zien als ondernemers, vergelijkbaar met starters in andere branches, die met hun culturele activiteiten een impuls geven aan de stad. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

19

Voorbeeld In 2023 is de creatieve hub Sterrenbosch geopend, een plek voor startende makers die expliciet gericht zijn op de verbinding met de wijk en met elkaar. Hierbij is een pilot gestart in de vorm van een masterprogramma om hen te ondersteunen bij het opstarten van de zakelijke kant van hun beroepspraktijk. Indien de pilot succesvol verloopt, stellen wij deze breder open. In ’s-Hertogenbosch zijn verschillende ateliercomplexen en werkplaatsen, waar meerdere kunstenaars samen werken. Dit jaar hielden o.a. de Gruyterfabriek, de Bartjesschool en Noorderlicht open ateliers om een breder publiek kennis te laten maken met de kunstenaars en hun kunst. Daarnaast leert de praktijk dat individuele makers elkaar en culturele instellingen slecht kunnen vinden, al helemaal niet tussen disciplines. In 2023 zijn we samen met enkele culturele organisaties gestart met een onderzoek of makers beter verenigd en ondersteund kunnen worden via een stedelijk platform. Doel van het platform is om makers meer met elkaar te verbinden, en te zorgen voor korte lijntjes tussen makers en culturele organisaties, gemeente en overige (maatschappelijke) organisaties in 's-Hertogenbosch. Hiermee willen we niet alleen hulpvragen van makers sneller beantwoorden, maar ook nieuwe interessante ontwikkelingen ondersteunen.

Met dit experiment geven we ook invulling aan de ambitie uit het bestuursakkoord om met cultuurverkenners te gaan werken. We zijn voornemens het stedelijk platform financieel te ondersteunen in de periode 2024-2025, de verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij culturele organisaties en makers zelf. In de visuele kunsten zien we steeds vaker toepassingen van technologie, data en crossovers naar andere disciplines. In ’s-Hertogenbosch is dit nog relatief onontgonnen gebied, maar we zien mogelijkheden om aan deze ontwikkelingen een impuls te geven. De culturele programmering tijdens de Data Week is een eerste verkenning van de mogelijkheden op het gebied van Datakunst en heeft potentie om verder uitgebouwd te worden, al dan niet autonoom. Ook zien we dat kunst en creativiteit een toegevoegde waarde kan hebben in andere domeinen, zoals gebiedsontwikkeling en placemaking. De aanwezigheid van creatieven in een te ontwikkelen gebied draagt bij aan een positieve reuring, geeft de plek een (tijdelijke) nieuwe bestemming en laat zien wat er mogelijk is, kan bijdragen aan de identiteit van een plek. We hebben gezien hoe de Tramkade in de afgelopen jaren een culturele hotspot is geworden en de binnenstad een stukje heeft verbreed. En hoe het gebied een eigen signatuur heeft gekregen die we meenemen in de doorontwikkeling van de Bossche Stadsdelta: voor eeuwig jong.

Zo kunnen we studenten en alumni van de Kunstacademie betrekken bij het vraagstuk studentenhuisvesting. We zien met Kunst in de Openbare Ruimte mogelijkheden om visuele kunst, data en bewoners dichter bij elkaar te brengen. De openbare ruimte is een laagdrempelige locatie, waarin jonge talenten kunnen experimenteren, al dan niet met digitale toepassingen, in directe relatie met het publiek. Door internationale kunstenaars een periode hier te laten werken via een residency voor digitale kunst in de openbare ruimte geven we niet alleen een impuls aan deze ontwikkeling, maar ook aan het makersklimaat in onze gemeente. De Kop van ’t Zand (Spoorzone-Noord: Willem Twee Fabriek, Tramkade, Orthenpoort-Zuid) is een van de locaties de voor de hand liggende locatie waar nieuwe initiatieven en jonge makers primair een www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

20

plek kunnen hebben. In de Spoorzone hebben we de ontwikkeling van responsieve/slimme buitenruimte al in gang gezet. We zien hier potentie om verschillende gebieden met elkaar te verbinden: ambacht, visuele kunsten, technologie en data zijn in dit gebied al aanwezig met de Kunstacademie, SPARK en IoT Lab. Bovendien kunnen cultuur en creatieve geesten een sterke impuls geven aan de verdere ontwikkeling van dit gebied. De ambitie is echter om ook op andere plekken binnen onze gemeente een impuls te geven met kunst in de openbare ruimte. Daarvoor stellen we nieuw beleid op.

 Meer aandacht voor Urban Arts Voor vernieuwing in het aanbod focussen we ook op urban arts in al zijn verschillende uitingen. Een discipline die voor een brede groep interessant is, maar in ons beleid willen we hiermee vooral jongeren in onze gemeente bedienen. De term urban arts is een verzamelnaam voor kunstvormen die voortkomen uit straatcultuur. Zo verstaan we onder urban arts o.a. break- en streetdance, vogue, hiphop, r&b, spoken word, en graffiti. Er zijn ook allerlei mengvormen, ook met andere (bestaande) disciplines en met urban sports. Met aandacht voor deze kunstvorm verbreden we het cultuurpubliek, doordat we beter aansluiten bij hun interesses. Door de hechte communities die rond de discipline bestaan kent urban ook een verbindende component. Beide voordelen willen we optimaal benutten. We ondersteunen vernieuwing van het culturele spectrum door het aanbod en de zichtbaarheid van urban arts te vergroten. We denken hierbij aan meer urban programmering op onze podia en andere locaties, ondersteuning van jongeren (o.a. via Cityboost/combinatiefunctionaris) die met de discipline aan de slag willen, iconische murals in de openbare ruimte en het naar de gemeente halen van kansrijke initiatieven.

We denken ook aan het professionaliseren van de bestaande urban-initiatieven en aan artistieke kwaliteitsontwikkeling van het aanbod, waardoor we in de volgende periode een urban-speler van bovenregionale impact in onze gemeente hebben. Ook fysieke ruimte is belangrijk. In de afgelopen jaren is het gebied Skatehal/de Tramkade de plek geworden waar urban geland is in onze gemeente, onder meer in de nieuwe Skatehal willen we hier wederom ruimte voor hebben. Om hier en op andere plekken in de gemeente ruimte voor urban beschikbaar te houden, werken we intensief samen met andere beleidsterreinen, zoals Sport, Jongerenparticipatie en Stadsontwikkeling. In lijn met de uitspraak van de gemeenteraad onderzoeken we specifiek hoe urban een definitieve plek kan krijgen in het gebied van de Bossche Stadsdelta. Deze samenwerking zoeken we ook in de ontwikkeling van een tweede lijn, namelijk het betrekken van kinderen en jongeren bij urban arts. Passend bij de hybride vorm van urban arts is het logisch om over de beleidsterreinen heen te kijken. Urban arts, Sport, Jongerenparticipatie en initiatieven als PowerUp073 hebben de potentie elkaar te versterken door het gebruik van elkaars netwerken, expertise en aanbod.

We zorgen voor toegankelijkheid van deze kunstvorm door activiteiten niet alleen in het centrum te concentreren, maar juist de spreiding over de wijken, waar veel al plaatsvindt, te ondersteunen. Daarnaast zien we mogelijkheden om onderwijs en urban steviger aan elkaar te koppelen door de ontwikkeling van een doorlopende leerlijn urban en een steviger plek van deze discipline in het aanbod van cultuureducatie en -participatie. Voorbeeld Vanaf het In het najaar van 2019 vinden een voorronde en de finale van Nederlandse Breaking League plaats in ’s-Hertogenbosch. Hiermee hebben we een jong en kansrijk urban-initiatief, mede opgericht door een Bossche breakdancer, naar ’s-Hertogenbosch gehaald. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

21

4.3. Verbinden van MENSEN We maken cultuur van iedereen Wat willen we bereiken? 

Meer mensen en een grotere diversiteit aan mensen die zich verbonden voelen met cultuur o Samenhang in het aanbod van cultuureducatie voor kinderen verbeteren o Amateurkunsten , met name muziek, toegankelijker maken o Actieve en receptieve deelname aan cultuur van nieuw publiek vergroten (publiekswerking) o Het bereik van het bestaande cultuurpubliek, bewoners en bezoekers, versterken (publiekswerving)

 Cultuureducatie aan de basis Deelnemen aan cultuur begint vaak met het breed kennismaken met professionele kunst van goed niveau. We streven er naar dat ieder kind in de gemeente die kennismaking krijgt. Zoals eerder aangegeven heeft dit een sociale waarde. Ook legt het een basis voor toekomstige cultuurdeelname. Vrijwel alle culturele organisaties kennen een cultuureducatieve component. Er is een belangrijke regierol bij Huis73 neergelegd om de kwaliteit daarvan te borgen en om het aanbod te structureren voor de scholen. Hoewel we al een groot bereik hebben, is er ruimte voor verbetering in de inhoudelijke en organisatorische afstemming. De culturele organisaties zijn sterk in het ontwikkelen van nieuwe initiatieven op educatief vlak, de wensen en behoeften van scholen zijn ook voortdurend in ontwikkeling. De opgave aan Huis73 is om deze op een actievere wijze bij elkaar te brengen.

 De verbindende kracht van amateurkunst Zoals we ook al eerder beschreven, speelt de amateurkunst een belangrijke rol in Cultuurstad van het Zuiden. Veel Bosschenaren doen aan amateurkunsten, het amateurkunstenleven is hier uitgebreid. We willen ook in de komende periode dat onze inwoners actief kunst en cultuur kunnen blijven maken en amateurkunst voor meer mensen toegankelijk maken. Amateurverenigingen als de fanfares en harmonieën, koren, toneelverenigingen, schilderclubs, de wijktheaters en de buurtpodia, de carnavalsverenigingen en Oranjeverenigingen dragen bij aan de brede basis en aan de verbinding van mensen aan cultuur en met elkaar. Deze organisaties zorgen voor een gevoel van samen doen en voor sociale cohesie. Daarmee zijn ze een belangrijk bindmiddel in onze gemeente, vooral ook in de wijken en dorpen, en van blijvend belang. We ondersteunen de amateurkunsten nu via Huis73 en via de amateurkunstenregeling. Nu kunnen alleen verenigingen een beroep doen op deze regeling, en bereiken we een deel van de amateurkunstenbeoefenaars niet. We willen amateurkunst in de komende periode ook meer dan nu in niet-geïnstitutionaliseerd verband ondersteunen en willen hier meer middelen voor beschikbaar stellen. Het gaat in veel gevallen om vernieuwende initiatieven die niet direct passen in de traditionele amateurkunst ‘vakjes’ die we kennen.

Bijvoorbeeld omdat ze plaatsvinden in communities, zoals www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

22

gewoon is in de urban scene. Jongeren die deelnemen aan dergelijke initiatieven willen zich vaak niet bezighouden met allerlei organisatorische zaken en vinden de vorm van vereniging vaak te dwingend. Dat wil niet zeggen dat er geen gevoel van gemeenschapszin is, alleen wordt die op een andere manier vormgegeven. We verwachten dat de amateurkunst zich steeds vaker in verschillende niettraditionele verbanden gaat voordoen In de komende periode willen we de amateurkunst breder ondersteunen dan nu het geval is, door de amateurkunstenregeling ook voor nieuwe organisatievormen toegankelijk te maken. Het groepsverband blijven we belangrijk vinden, juist omdat dat bijdraagt aan de verbinding. We passen daarvoor de subsidieregeling voor amateurkunst aan, zodat we meer amateurkunst in groepsverband kunnen ondersteunen. Daarnaast ondersteunen we de amateurkunstenbeoefening door een efficiënter gebruik van de ruimtes. Accommodaties voor amateurkunst zijn de afgelopen jaren vaak duurder geworden door onder andere grotere schaarste van ruimtes8. Door meervoudig gebruik van ruimtes kunnen de kosten gedeeld worden en bieden we meer amateurorganisaties een plek. Het BACH Amateurhuis is hiervan een voorbeeld. We hebben deze ontwikkeling al in gang gezet en zullen dit in de komende beleidsperiode uitbreiden.

 Muziekbeoefening en muziekeducatie In de komende periode blijven we amateurkunstenbeoefening in de breedte ondersteunen, maar richten we ons specifiek op muziek en jeugd. We zien dat we een breed scala aan muziekactiviteiten hebben in de stad, wijken, kernen en dorpen, maar ook versnippering. Op het gebied van muziekeducatie hebben we na het grotendeels verdwijnen van de functie van de muziekschool bij de voormalige Muzerije, een impuls gegeven aan muziekinitiatieven. Daarnaast zijn er tal van particuliere initiatieven opgekomen die onder de paraplu van het Muziekakkoord opereren. Individuele muziekdocenten, muziekscholen, harmonieën en fanfares hebben zich in de afgelopen jaren ingezet voor het verzorgen van gedegen muziekonderwijs aan onze jeugd. We constateren echter versnippering in het aanbod en het ontbreken van een duidelijke, toegankelijke en kwalitatief goede structuur voor onze inwoners. In de komende periode willen we die samenhang en toegankelijkheid wel goed op gang brengen. Hiermee versterken we de onderlinge relaties, vergroten we de zichtbaarheid en zorgen we bovendien voor een betere doorstroom van amateurs naar professionals. We zien hierin een sleutelrol voor Huis73dat niet meer is belast met de positie uit het verleden. Daarbij betrekken we ook uitdrukkelijk de muziekverenigingen zoals harmonieën en fanfares en muziekdocenten/muzikanten.

Ook de podia zoals poppodium Willem Twee, de Toonzaal, Theater aan de Parade, en de grote festivals betrekken we hierbij. We leggen een focus op jongeren, maar vinden muziekbeoefening in de breedte ook belangrijk. In het plan van aanpak Meer Muziek van Huis73 komen al deze ambities en partijen samen: wijkgericht gelegenheid bieden tot het maken van muziek op elk niveau voor alle Bosschenaren. In eerste instantie gaat onze prioriteit uit naar de doelgroep jongeren, wat niet wil zeggen dat Huis73 zich daartoe hoeft te beperken.

 Inclusieve cultuur, een nieuw publiek Een deel van het geïnteresseerde publiek neemt nog maar beperkt deel aan het cultuuraanbod. Denk hierbij aan jongeren, senioren, mensen met lagere inkomens, mensen met een fysieke beperking, bewoners van de (buiten)wijken en dorpen, of internationaal publiek (studenten, expats, nieuwkomers). Dit kan zijn omdat het huidige aanbod niet geheel aansluit op de interesses of mogelijkheden, of omdat er fysieke, financiële of andersoortige belemmeringen zijn. Zo gaven 8

Zie Discussienota Herijking Accommodatiebeleid, reg. nr. 9300537 en Raadsinformatiebrief Herijking Accommodatiebeleid, reg. nr. 9300600. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

23

sommige respondenten in de Cultuurmonitor aan dat zij wel meer aan cultuur zouden doen, als ze dat samen met iemand zouden kunnen doen in plaats van alleen. De deelname aan het cultuuraanbod hangt ook af van de mate waarin mensen zich hierin herkennen in de programmering. Het gaat dan bijvoorbeeld om programmering dat specifiek gericht is op de LHBTIQ+ gemeenschap, waarin mensen met een fysieke beperking in deelnemen, of een programmering die cultureel divers is. Het begrip publiekswerking krijgt een belangrijke plaats in het bereiken van dit nieuwe publiek, Publiekswerking (en inclusiviteit) gaat verder dan meedoen en meemaken, en is niet hetzelfde als educatie of marketing. Bij publiekswerking gaat het erom vanuit de inhoud een nieuw en diverser publiek te verbinden aan culturele organisaties, door het verlagen van drempels en het aanbod beter af te stemmen op de behoeften/interesses. Dit kan door programma’s te maken voor specifieke doelgroepen, maar vooral ook door deze interessant te maken voor meerdere groepen en ze zo met elkaar te verbinden. Publiekwerking betekent ook een meer integrale benadering: de voorstelling of tentoonstelling, de nabespreking, het communityproject in de wijk vormen samen het programma. Ieder onderdeel trekt publiek, waarmee het bereik van een artistiek product dus meer is dan alleen de bezoekersaantallen aan een voorstelling.

Samenwerking met organisaties als Quiet en Kameraden, wat nu al op kleine schaal gebeurt, maakt cultuur ook toegankelijker. Een prikkelarme dag op een festival, een herinneringsproject in een museum, een gebarentolk bij een voorstelling zijn andere voorbeelden van hoe cultuur inclusiever kan worden. Voorbeeld De Cultuurfamilie is een initiatief van theatermaker Minoux, samen met Theaterfestival Boulevard, Verkadefabriek, Willem Twee en Het Noordbrabants Museum dat alle Bosschenaren wil betrekken bij kunst en cultuur in een familie. Dit doen ze door niet de culturele instelling, maar de wijk, de mensen en hun interesses als vertrekpunt te nemen. Minoux maakt met de voorstelling Moeder mag niet dood theater toegankelijker voor senioren. Zij doet dat door in de middag te programmeren, de senioren een actieve rol te geven, en hen duurzaam te betrekken bij cultuur met de maandelijkse danssalons bij Babel. In 2023 vond het Queer Arts Festival plaats. Het festival, georganiseerd door platform Trek Iets Leuks Uit, is het eerste festival in ’s-Hertogenbosch dat de queer community en queer arts centraal stelt. Afgelopen jaar heeft de Willem Twee in de Toonzaal meerdere edities van Sahriye geprogrammeerd, een avond rond traditionele Arabische muziek, waarbij mensen van verschillende culturele achtergronden en muzikale interesses samengebracht werden.

 Potentie van bestaande publieksgroepen benutten Onze culturele organisaties hebben een trouw publiek: mensen die sterk geïnteresseerd zijn in cultuur, die zich verbonden voelen met cultuur, met de professionele makers, de amateurverenigingen, de podia en de festivals. Dit brede draagvlak komt niet alleen tot uitdrukking in het aantal bezoeken aan culturele plekken en activiteiten in onze gemeente, maar ook door de vele vrijwilligers die zich inzetten voor cultuur. Uit de Cultuurmonitor en uit landelijk onderzoek blijkt dat er voor het huidige aanbod een groter publiek mogelijk moet zijn. Dit publiek bereik je niet zomaar; culturele organisaties moeten in dezen wedijveren met andere vrijetijdsbestedingen. Het gaat dan om de combinatie van onderscheidend zijn in je aanbod en deze goed naar je doelgroep te communiceren. Hierin nemen ze het op tegen partijen als Netflix, die goed slagen in die combinatie. Deze uitdaging is er na de coronacrisis niet kleiner op geworden, gezien de bezoekerscijfers die vaak nog altijd lager liggen dan in 2019. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

24

Het publiek bestaat natuurlijk uit inwoners van de gemeente zelf, maar ook uit bezoekers uit de rest van de regio, en nationale en internationale bezoekers. Die kunnen we nog beter bereiken. De Cultuurmonitor laat zien dat onder andere een betere informatievoorziening ertoe bij zal dragen dat meer bewoners cultureel actiever worden in onze gemeente. Ook door samenwerking en afstemming kunnen we het huidige cultuurpubliek prikkelen andere typen cultuur te ontdekken en zo meer bezoekers te generen. We willen hierbij onder andere de groeiende groep internationale studenten, en internationale werkenden in de grotere regio meenemen, vooral in regionaal Brabantstadverband.

Voorbeeld In 2021 hebben meerdere Bossche culturele organisaties meegegaan aan een pilot van het landelijke kennisinstituut cultuur & digitale transformatie DEN in samenwerking met Kunstloc. Door publieksonderzoek krijgen instellingen beter inzicht in wie hun publieken zijn en kunnen zij hiermee rekening houden in hun programmering en communicatie. Zo kunnen ze niet alleen een diverser maar ook een groter publiek bereiken. De samenwerking tussen Het Noordbrabants Museum en de Verkadefabriek tijdens Loving Vincent bracht filmliefhebbers naar het museum en omgekeerd. Een ander voorbeeld is het (landelijke) initiatief We Are Public, dat zijn leden onbeperkte toegang geeft aan cultuur en het zo makkelijker maakt nieuwe disciplines te ontdekken. Meer bezoekers van buiten ’s-Hertogenbosch zijn bovendien ook economisch interessant. In de evaluatie gaven we al aan dat de cultuurtoerist voor een relatief grote economische spin-off zorgt. De cultuurtoerist komt voor het kwalitatieve culturele aanbod, en maakt er een uitgebreidere dag of weekend van met winkelen en een hapje eten. Het Jeroen Bosch-jaar heeft laten zien dat we heel goed in staat zijn culturele bezoekers uit Nederland en buitenland aan ’s-Hertogenbosch te binden en dergelijke grote bezoekersstromen goed te begeleiden.

Eerder onderzoek liet zien dat we onze iconen, zoals Theaterfestival Boulevard, November Music, Jazz in Duketown en Het Noordbrabants Museum nog sterker kunnen inzetten om meer bezoekers naar onze gemeente te trekken. Hiervoor is het van belang dat er scherper ingezet wordt op doelgroepen- en marketingbeleid, zowel door individuele organisaties, als gezamenlijk. Hiermee is met de campagne Cultuurstad van het Zuiden al een eerste aanzet gegeven.

5. FINANCIEEL EN INSTRUMENTEEL KADER Om dit voorgenomen beleid uit te voeren zijn er werken we met verschillende instrumenten. We hebben structurele meerjarige en eenjarige subsidierelaties in de BCB, de flexibele financiering via onze fondsen, co-financiering met andere beleidsterreinen, de co-financiering met provincie en Rijk, en investeringen in gebouwen. Ten opzichte van de cultuurperiode 2021-2024 voeren we enkele wijzigingen door. Het systeem van structurele (meerjarige) subsidierelaties in de BCB en de incidentele financiering via onze fondsen werken nog altijd goed. We zien echter mogelijkheden om binnen dit systeem aanpassingen te doen, waarmee we nog beter uitvoering kunnen geven aan onze ambities en beleidslijnen. We sluiten daarmee ook beter aan bij de ontwikkelingen en behoeftes binnen het culturele veld. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

25

5.1. Bossche Culturele Basis en Cultuurfondsen We blijven werken met structurele subsidies binnen de Bossche Culturele Basis. Dit geeft de meeste duidelijkheid en zekerheid voor culturele organisaties. We blijven daarmee in lijn met de keuze die in 2016 door de gemeenteraad is gemaakt. Het past ook goed bij ons uitgangspunt van vertrouwen en partnerschap in onze relatie met hen. Binnen de BCB blijven we de professionele kunsten, amateurkunsten, en volksfeesten, zoals Carnaval en Koningsdag, structureel ondersteunen. De Cultuurfondsen blijven katalysator voor dynamiek en ondersteunen we nieuwe ontwikkelingen in in het culturele veld. De BCB blijft de basis, waaronder organisaties met meerjarige subsidies, de amateurkunstenregeling, volksfeesten en kleinere organisaties die structureel eenjarige subsidies ontvangen zoals wijktheaters en buurtpodia, carnavalsverenigingen, Oranjeverenigingen, sinterklaasvieringen, gildes en schutterijen, heemkundekringen, en bijzondere muziekuitvoeringen.

 Regeling meerjarige subsidie professionele kunsten Een van de aanpassingen betreft de subsidiëring voor de professionele kunsten. Tot op heden worden deze subsidies via de begroting toegekend. We willen veranderen naar toekenning via een regeling. Zo creëren we een systeem waarin we zorgen voor een gelijk speelveld voor alle aanvragers die menen te kunnen bijdragen aan het realiseren van onze ambitie op basis van de inhoudelijke kaders. We verwachten dat we hiermee nog beter de vernieuwing in de Bossche Culturele Basis kunnen stimuleren. Naar verwachting leiden deze aanpassingen tot scherpere keuzes, of keuzes die we eerder niet hebben gemaakt. Het kan betekenen dat organisaties uit de BCB zullen vallen, maar ook dat nieuwe initiatieven een reële kans krijgen. Daarnaast vinden we het belangrijk dat het aanvraagen beoordelingsproces op een transparante manier verloopt. In een regeling is aan de voorkant vastgelegd wat de voorwaarden en de beoordelingscriteria voor aanvragen zijn. Net als het subsidieplafond, en mogelijk de (maximale hoogte) van het aanvraagbedrag. Hiermee is het voor (culturele) organisaties duidelijker waaraan hun aanvragen moeten voldoen dan wanneer alleen de beleidslijnen als leidraad voor de aanvragen worden genomen.

Door de transparantie en toetsbaarheid met betrekking tot de voorwaarden en beoordelingscriteria is het risico op subjectiviteit in de toekenning minder groot. Maar het betekent bovenal een keuze die is gestoeld op transparantie en een gelijk speelveld. Een aantal specifieke functies past niet in een regeling, zoals media. Deze blijven we ondersteunen via de begroting.

 Algemene Bossche Cultuurvoorzieningen Binnen de regeling meerjarige subsidie professionele kunsten creëren we een categorie voor de Algemene Bossche Cultuurvoorzieningen (ABC). Dit zijn de basisvoorzieningen die je wilt hebben in een culturele gemeente van het formaat van ’s-Hertogenbosch: verschillende typen podia voor theater, muziek en dans, musea, en een bibliotheek/huis voor cultuureducatie en -participatie. Zij exploiteren bijna allemaal een gebouw, en ontvangen mede op basis daarvan een relatief hoge subsidie. Om de continuïteit van deze organisaties te borgen, is het wenselijk de subsidies voor deze organisaties te handhaven en daar aan de voorkant al duidelijkheid over te geven. Daar stellen we wel iets tegenover. Als gemeente mogen en kunnen we van hen meer gezamenlijke verantwoordelijkheid verwachten voor het bredere culturele veld in de gemeente, bijvoorbeeld op gebied van talentontwikkeling van lokale makers, cultuureducatie en professionalisering van het lokale veld. We verwachten van deze organisaties dat zij concrete doelen en acties benoemen op dit vlak. Niet per se van alle organisaties hetzelfde, maar passend bij de organisatie en samen voor het geheel. We www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

26

vragen organisaties hier ook financiële verantwoordelijkheid voor te nemen, door deze voorwaarde binnen de bestaande begroting in te realiseren. De keuze om ook een festival aan te merken als Algemene Bossche Cultuurvoorziening sluit goed aan op ons culturele profiel, waarin we ons onderscheiden als stad van muziek- en theaterfestivals. Theaterfestival Boulevard combineert een (inter)nationale kwaliteit met een sterke lokale worteling, meer dan de andere festivals doen. In de afgelopen jaren heeft het festival laten zien dat het een spilfunctie vervult voor lokale makers en instellingen, en dat het een groot en lokaal publiek aan zich weet te binden. Dit festival is daarmee een logische keuze.

 Regeling Amateurkunsten en Regeling Volksfeesten Met de regeling amateurkunst willen we amateurkunst in groepsverband stimuleren. Binnen de regeling blijft de focus op jeugd en muziek. Daarbij willen we de regeling toegankelijker maken voor vormen van amateurkunst die niet plaatsvindt in verenigingsvorm of op een school, maar bijvoorbeeld communities of op andere informelere wijzen. Hiermee doen we meer recht aan de ontwikkeling die de amateurkunstenbeoefening in de afgelopen jaren heeft doorgemaakt. We verwachten daarmee ook een bredere groep (jeugdige) amateurkunstenaars te kunnen bereiken en ondersteunen, in de discipline muziek en daarbuiten. Zo maken we de amateurkunst in 's-Hertogenbosch meer toekomstbestendig. Daarnaast maken we een regeling voor de Volksfeesten. Met deze regeling willen we de organisatie en de uitvoering van volksfeesten en herdenkingen ondersteunen die bijdragen aan het verbinden van mensen en het versterken van de culturele levendigheid en sociale cohesie in de gemeente ’s-Hertogenbosch. Onder volksfeesten vallen nu onder meer Carnavalsvieringen, Sinterklaas en Koningsdag. We willen de regeling breder toegankelijk maken, en ook ruimte creëren voor andere vieringen en herdenkingen.

 Regelingen in de Cultuurfondsen In 2017 zijn we gestart met 3 Cultuurfondsen: Landelijk Onderscheidend, Lokaal Effectief en Pop-Up. Deze drie regelingen hebben gezorgd voor nieuwe impulsen in ons cultureel aanbod, en voor een breder publieksbereik. Een aantal van de organisaties die gestart zijn met een projectsubsidie zijn doorgestroomd naar de BCB, zoals Paleis voor Volksvlijt, Dukebox, Minoux en Academie voor Beeldvorming. We willen nu de regelingen herijken en herinrichten om beter richting te kunnen geven aan de beleidsdoelen en aan te sluiten bij de behoeften van aanvragers. We steeds vaker dat de regelingen in hun huidige vorm knellen. Zo sturen de fondsen sterk op het ontwikkelen van een artistiek product. We hebben met de tijdelijke Corona-regelingen gezien dat een ruimer begrip meer, en andere, ontwikkelingen in gang zetten. Als we de ontwikkeling van de beroepspraktijk van makers willen ondersteunen, hoeft dat niet per sé vorm te krijgen in de vorm van een artistiek eindproduct. Dat geldt ook voor innovatie van (professionele) organisaties. Innovatie zit immers niet alleen in het product. Daarnaast merken we dat het nodig is de focus op projecten te verbreden naar programma's. Ontwikkelingen vallen nu soms tussen wal en schip, omdat ze niet in de vorm van een project komen.

Het kunnen uitvoeren van een (jaar)programma geeft een beginnende organisatie net wat meer slagkracht en ervaring, en een betere mogelijkheid om te kunnen door ontwikkelen. Hierin volgen we dus de aanbevelingen uit de cultuurscan. We creëren vier nieuwe regelingen. Met een specifieke regeling, de Bossche Makersregeling, ondersteunen we individuele Bossche makers, -collectieven en gezelschappen in de doorontwikkeling van de culturele beroepspraktijk. Daarnaast ontwikkelen we twee regelingen Programma’s en Projecten, voor professionele kunsten en voor amateurkunsten. Hiermee stimuleren we de ontwikkeling van vernieuwende en onderscheidende incidentele activiteiten op het gebied van www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

27

professionele kunsten die niet vallen onder de meerjarige regeling professionele kunsten. En stimuleren we cultuurparticipatie door alle inwoners en incidentele amateurkunstenactiviteiten, die niet binnen de RAK-regeling vallen. De vierde regeling betreft de regeling Innovatie & Transitie. Dit is een regeling die geënt is op de regeling Vernieuwing & Transitie, die we in de nasleep van Corona hebben ontwikkeld. Met deze regeling willen we specifieke projecten ondersteunen van organisaties in de BCB die gericht zijn op vernieuwing en transitie op het gebied van aanbod, publieksbereik en samenwerking bij culturele organisaties die meerjarig ondersteund worden door gemeente 'sHertogenbosch.

 Culturele Codes en Duurzaamheid In de komende periode zullen de Culturele Codes een prominentere rol gaan spelen bij de beoordeling en toekenning van subsidies. Hoe we daarmee omgaan verschilt per code en ook per regeling. De toepassing van de Governance Code Cultuur wordt verplicht, en de onderschrijving van de Fair Practice Code en Code Diversiteit & Inclusie. We vragen organisaties inzichtelijk te maken hoe zij de Fair Practice Code toepassen. Daarbij is Fair Pay een verplichting, tenzij er zwaarwegende redenen zijn om daarvan af te wijken. We verwachten ook een reflectie op de vier P’s uit de Code Diversiteit & Inclusie. We verwachten dat aanvragers specifieke doelen of activiteiten benoemen waaruit blijkt dat zij invulling geven aan de Code. We houden hierbij rekening met het type en de grootte van de organisatie. We begrijpen dat dit voor een grote professionele organisatie anders is dan voor een vrijwilligersorganisatie of amateurvereniging. Tegelijkertijd vinden we dat ieder daaraan op zijn eigen manier een inspanning op kan leveren. Binnen onze gemeente is duurzaamheid ook een belangrijk thema. We verwachten van aanvragers dan ook een visie op duurzaamheid binnen hun organisatie of activiteit. Schematisch zien de aanpassingen in het financieringssysteem er als volgt uit:

Het systeem van structurele subsidies aan de Bossche Culturele Basis en flexibele subsidies voor projecten, dat we in 2016 hebben geïntroduceerd, is succesvol gebleken. We continueren dan ook dit systeem. De BCB blijft de basis, waaronder organisaties met meerjarige subsidies, de amateurkunstenregeling, en kleinere organisaties die structureel eenjarige subsidies ontvangen, zoals www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

28

wijktheaters en buurtpodia, carnavalsverenigingen, Oranjeverenigingen, sinterklaasvieringen, gildes en schutterijen, heemkundekringen, en bijzondere muziekuitvoeringen. Ten aanzien van de BCB geldt dat we de lijn uit het raadsvoorstel volgen zoals dat is vastgesteld door uw raad9. We herijken de samenstelling van de BCB op basis van de inhoudelijke voorgestelde lijnen Versterken, Vernieuwen en Verbinden, en de speerpunten die we daarin hebben aangegeven:        

Toonaangevende Podiumkunsten Promotie en samenwerking Museumkwartier en Jeroen Bosch Kwartier Jong talent visuele kunsten, technologie en crossovers Ontwikkeling Urban Arts Cultuureducatie Amateurkunst, met de focus op muziek Inclusiviteit en publiekswerking Publieksbereik

Daarbij blijven we oog houden voor de diversiteit in aanbod en bereik, kenmerkend voor Cultuurstad van het Zuiden. We gaan uit van een goede verhouding tussen de drie basispijlers van cultuur: productie, presentatie en participatie, tussen de verschillende disciplines, en tussen landelijk onderscheidende activiteiten en lokaal georiënteerde activiteiten. Voor deze nieuwe periode kunnen alle organisaties in de huidige BCB en de gehonoreerde aanvragers in de fondsen met een meerjarig perspectief een meerjarige subsidieaanvraag indienen. We vragen aan de aanvragers in hun meerjarenplannen aandacht te hebben voor het voorgestelde beleid. Binnen de BCB creëren we ruimte voor nieuwkomers uit de fondsen. Dit betekent dat we in principe de positie van iedere organisatie in de huidige BCB heroverwegen. De amateurkunstenregeling en het atelierbeleid maken ook onderdeel uit van de BCB. Beide gaan we herijken. De amateurkunstregeling herijken we om recht te doen aan nieuwe initiatieven en/of andere organisatievormen op het gebied van amateurkunst. We richten ons primair op muziek en op jeugd. We borgen de beschikbaarheid van werk- en oefenruimtes voor kunstenaars, muzikanten en amateurverenigingen door efficiënter gebruik te maken van de bestaande accommodaties en blijvend te zorgen voor tijdelijke ruimten, in overleg met andere gemeentelijke beleidsterreinen.

Extra ruimte is voorwaardelijk aan de uitkomst van het accommodatiedebat. We herzien het atelierbeleid, en ontwikkelen dit naar een werkplaatsbeleid, waarbij we de focus leggen op ruimte voor jonge talenten en subsidies koppelen aan het zichtbaar maken van nieuwe kunst. De structuur van de fondsen blijft gelijk: de drie fondsen Landelijk Onderscheidend, Lokaal Effectief en Pop-Up zijn succesvol gebleken. Binnen de fondsen geven we invulling aan de voorgestelde lijnen door deze op te nemen in de criteria. Om vernieuwing te stimuleren maken we de fondsen toegankelijker voor makers door een deelregeling in het fonds Pop-Up.

 Financiering Deze behoefte kunnen we deels binnen de huidige budgetten dekken. We verwachten dat we binnen de programma’s podiumkunsten, musea en beeldende kunst ruimte kunnen creëren door ‘oud voor nieuw’ en aanpassingen in de taakstelling. We realiseren een deel door ‘oud voor nieuw’: we creëren 9

Raadsbesluit “Nadere uitwerking financieringssysteem cultuur”, reg. nr. 5606005 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

29

ruimte door plaats te maken voor (nieuwe) initiatieven en activiteiten die beter aansluiten bij de voorgestelde lijnen. De ruimte hiervoor is echter beperkt, omdat ombuiging in veel gevallen niet mogelijk is. Zo’n 75% van het huidige cultuurbudget gaat namelijk naar de grote organisaties, waar er ontwikkelingen zijn (nieuwbouw, fusie) of afspraken voor langere termijn (Verkadefabriek). Bij Het Noordbrabants Museum en het Design Museum zijn budgetten niet lang geleden verhoogd nadat de noodzaak daarvoor was aangetoond en bij Willem Twee is in de afgelopen periode een bezuiniging doorgevoerd. Behalve ‘oud voor nieuw’ realiseren we een deel van de behoefte door binnen de bestaande budgetten met de organisaties andere afspraken maken. We vragen aan de gesubsidieerde organisaties om hun beleid in overeenstemming te brengen met de kaders die in deze nota staan, waarbij we rekening houden met de aard van de organisaties. Hiermee leggen we ook de wijze van uitvoering van ons beleid daar waar de expertise ligt. Ook zullen we meer sturen op het aanleggen van een innovatiereserve en op de manier waarop deze wordt ingezet.

5.2. Financiering De ambitie om onze positie van Cultuurstad van het Zuiden te versterken, de ontwikkeling van nieuwe initiatieven in de gemeente, en autonome kostenontwikkelingen in het veld zorgen voor een grotere financieringsbehoefte. Bij het bestuursakkoord zijn er structureel extra middelen vrijgemaakt voor de verhoging van het budget van de Bossche Culturele Basis, de huisvesting Amateurkunsten (BACH), een creatieve makershub, de Bossche Zomer en Impuls culturele ideeën. Hiermee, en door de (her)verdeling van de middelen over de verschillende regelingen, geven we voor een deel al invulling aan die behoefte. Daarnaast zorgen we voor integrale afstemming en synergie daar waar functies/activiteiten aan meerdere beleidsterreinen raken, waarbij we dekking realiseren binnen de bestaande begrotingsposten. We zien onder meer kansen op het gebied van stadsontwikkeling, economische zaken, onderwijs, sport en welzijn. Daarnaast dragen we als gemeente bij aan het culturele klimaat door te blijven investeren in – vaak ook monumentale – gebouwen. Organisaties krijgen daarmee goede en op maat ingerichte faciliteiten en worden sterker zichtbaar, zoals we doen bij het Theater aan de Parade. Recente voorbeelden zijn de Verkadefabriek, het Museumkwartier, Babel (Hinthamerstraat/Bank van Leening), en Willem Twee Fabriek.

Maar ook tal van amateurverenigingen en kunstenaars kunnen hun werk doen omdat we (onrendabel) investeerden in de gebouwen waar ze gehuisvest zijn. Ook voor de komende periode blijven we investeren met de herhuisvesting van Design Museum Den Bosch en de bouw van een nieuw theater, de bijdrage aan een bouwhal van de Oeteldonksche Club, en in de huisvesting van Huis73de gefuseerde Babel-organisaties. We blijven ook inzetten op co-financiering van de provincie en het Rijk voor Bossche culturele organisaties. Onze huidige investeringen leveren een substantiële bijdrage vanuit de provincie en het Rijk op, die we voor de toekomst willen borgen. Hiertoe garanderen we matching vanuit onze subsidies met minimaal het huidige structurele bedrag in de begroting.

6. DIALOOG MET DE OMGEVING www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

30

Zowel tijdens de bijeenkomst op 9 oktober als in de afgelopen twee weken, hebben we reacties ontvangen op het conceptvoorstel. Velen herkenden hun culturele organisatie en onze culturele stad in het voorstel en ondersteunen de lijnen; het college is blij met deze positieve grondtoon en ziet uit naar de samenwerking met het veld in de uitwerking van de nota. Desalniettemin riep de nota ook vragen op en werden we gewezen op knelpunten. Terugkerende thema’s in de reacties waren: brede culturele aanbod en focus op speerpunten; muziekeducatie en amateurkunsten; vernieuwing en jonge makers; podia; ruimte voor cultuur; samenwerking en integraliteit; financiële kaders; BCB en fondsen; inkomenspositie van kunstenaars. Deze thema’s bespreken we hieronder. Daarnaast merkten sommigen op dat de nota abstract en veelomvattend is. Dit klopt inderdaad: in deze nota vervatten we ons cultuurbeleid in de breedte, en geven we aan waar we in de komende periode extra aandacht op zullen zetten. Het geeft de kaders weer waarbinnen we de komende periode het beleid verder kunnen vormgeven. Het is dus geen actiepuntenlijst; de uitwerking van de nota vindt in de komende tijd plaats. Aandacht voor cultuur in de brede zin en aanbrengen van focus Een aantal reacties betrof de balans in de aandacht voor de variëteit aan cultureel aanbod in onze gemeente.

Om toekomstbestendig te blijven als Cultuurstad van het Zuiden is het belangrijk om scherpte aan te brengen in de keuzes. Dat doen we door te kiezen voor specifieke speerpunten binnen de voorgestelde lijnen. Dit laat onverlet dat we waarde hechten aan de breedte van het aanbod. We beschouwen deze diversiteit als een van de kenmerken van Cultuurstad van het Zuiden en houden hier ook in de toekomst aandacht voor. Zowel de professionele kunsten als de amateurkunsten blijven belangrijke pijlers in ons cultuurbeleid. Muziekeducatie en amateurkunsten Het college erkent dat er op het gebied van muziekeducatie op meerdere fronten een aanpak nodig is. Versnippering en gebrek aan structuur is precies de inspiratie geweest voor het formuleren van de ambities in deze nota en om muziekeducatie in de spotlights te zetten. Babel zal een centrale rol moeten oppakken als het gaat om coördinatie en het verder brengen van meer samenhang in het gehele veld. Daarbij betrekken we ook uitdrukkelijk de muziekverenigingen zoals harmonieën en fanfares, docenten/muzikanten en andere bij muziek betrokken organisaties. Deze nota behandelt de hoofdlijnen en benoemt de speerpunten. In de komende periode zullen we deze lijnen verder uitwerken. Een onderdeel daarvan is de herijking van de amateurkunstenregeling, zodat deze voor meer amateurbeoefenaars, met name jeugd, beschikbaar wordt.

Amateurkunsten in de brede zin blijft een belangrijke pijler in ons cultuurbeleid. Vernieuwing en jonge makers Reacties met betrekking tot vernieuwing van het aanbod betroffen met name de aandacht voor de levensloop van kunstenaars en de vraag hoe de ondersteuning van jonge talenten en met name de urban-ontwikkeling vormgeven wordt. De vernieuwing van het aanbod die we voorstaan vindt vaak, maar natuurlijk niet uitsluitend, plaats door jonge makers. Binnen deze vernieuwing willen we een goede balans tussen jonge makers en gevestigde makers. Het college erkent het belang van de aanwezigheid van zowel gevestigde kunstenaars als van nieuwe aanwas in een culturele stad. De focus op vernieuwend aanbod en jonge kunstenaars betekent zeker niet dat gevestigde kunstenaars niet meer meetellen. Mede vanwege de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

31

constatering dat het met name voor jonge kunstenaars lastig is zichtbaarheid en een (werk)plek te verwerven, meent het college dat in de schaarste van middelen een focus op jonge kunstenaars een goede keuze kan zijn. Niet iedere kunstenaar hoeft voor het leven gesubsidieerd te worden. In de nota gebruiken we de term visuele kunsten en cross-overs. Hiermee willen we recht doen aan de verschillende vormen van kunst, die meer zijn dan de beeldende kunsten, een term die vroeger gehanteerd werd. Ook de toegepaste kunsten vatten we hieronder, en deze zijn dus onderdeel van de nota. De manier waarop we jonge talenten gaan ondersteunen en urban-ontwikkeling gaan vormgeven verdient aandacht en nadere uitwerking in de vorm van een concrete aanpak. Dit doen we in de komende periode. We zijn hierover al in gesprek met diverse doelgroepen. We onderschrijven het belang van kwaliteitsborging en het evalueren van een nieuwe aanpak. Binnen de fondsen, die we gebruiken als instrument om nieuwe spelers kansen te geven, is die kwaliteitstoets aanwezig. Podia Een enkeling merkte op dat de rol van podia en de nieuwbouw van het Theater aan de Parade niet expliciet wordt genoemd in de nota. In de beleidslijn versterken van het profiel nemen de podiumkunsten, waaronder de podia, een belangrijke plek in.

Het college heeft al bij het bestuursakkoord aangegeven te hechten aan samenwerking en afstemming tussen de podia. En ook de nieuwbouw van het theater is al eerder tot een besluit gebracht. De nota biedt gelegenheid voor de podiumsector in de stad en daagt deze uit om samen tot een visie te komen. Ruimte voor culturele makers en Tramkade Daarnaast onderstreepte een aantal het belang van ruimte voor cultuur, waaronder werkplekken voor professionele makers, oefenruimten voor amateurs, en presentatiemogelijkheden om cultuur met het publiek te verbinden. In de cultuurnota hebben we aangegeven specifiek aandacht te hebben voor de ruimte voor cultuur. Tijdelijke tentoonstellingsruimten in winkelpanden en andere locaties, kunst in de openbare ruimte, efficiënter gebruik van accommodaties zijn hier onderdeel van. De Tramkade werd een aantal keer genoemd en er werden verschillende suggesties gedaan hoe hier ambities genoemd in de nota – podiumkunsten, visuele kunsten, urban – kunnen landen. Voor dit gebied, en het bredere gebied op de Kop van ’t Zand is op de lange termijn een proces afgesproken met de gemeenteraad. De genoemde suggesties zullen meegewogen worden als mogelijk onderdeel. Deze nota kan daar niet op vooruitlopen.

Samenwerking en integraliteit We kregen ook reacties met betrekking tot samenwerking binnen de culturele sector, tussen de culturele sector, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven, en de daarmee samenhangende gemeentelijke beleidsterreinen. De waarde van cultuur voor andere sectoren werd regelmatig aangehaald. Soms werd aangeven dat er al veel samenwerking is, soms werden er suggesties gedaan waar er kansen liggen. Hierbij werd ook gewezen op het belang van gemeentelijke sturing en integrale benadering. In de cultuurnota erkennen we het belang dat gemeentelijke beleidsterreinen elkaars potentieel benutten. Op sommige terreinen gebeurt dit al, en op andere terreinen kunnen we dit nog verder www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

32

ontwikkelen. In de cultuurnota geven we op veel plekken al aan waar we mogelijkheden zien. Een voorbeeld is het bieden van ruimte voor vernieuwing van het aanbod, waarbij we een integrale benadering nastreven met onder andere economisch en ruimtelijk beleid en maatschappelijk vastgoed. In de uitwerking van de nota zullen we aandacht hebben voor een integrale benadering. Wat betreft de uitvoering en verdere lading van Cultuurstad van het Zuiden zien we verschillende rollen voor de gemeente, het culturele veld, en andere partners in de gemeente die baat hebben bij dit profiel. Binnen de gemeente verbinden we met dit thema drie beleidsterreinen: cultuur, citymarketing en evenementen. We zijn primair ruimtescheppend, faciliterend en (financieel) ondersteunend. Financiële kaders Meerdere reacties betroffen de financiële kaders en de verdeling van de middelen. Het nog ontbreken van de financiële kaders leidt bij sommigen tot zorgen over de verdeling van de budgetten. Met deze nota wil het college de inhoudelijke beleidslijnen uiteen zetten en deze voorleggen aan de gemeenteraad. De bijbehorende financiële kaders en de samenstelling van de BCB worden vastgesteld in 2020. Het college meent hiermee een zuivere volgorde te hanteren. De nota is ambitieus.

Bij gelijkblijvende budgetten zullen we geld moeten vrijspelen binnen de huidige budgetten, door oud voor nieuw en door taakstelling binnen de huidige budgetten van de organisaties. In het geval van uitbreiding van het budget zijn er daarnaast mogelijkheden tot het creëren van meer ruimte. Ook zullen we in de integraliteit van beleid zoeken naar financiële mogelijkheden. Het college heeft aan de raad toegezegd over het geheel een stand van zaken te melden bij de Voorjaarsnota. BCB en Cultuurfondsen De doorstroom van de fondsen naar de BCB, zoals vastgesteld bij de introductie van het nieuwe financieringssysteem, zal plaatsvinden. We nodigen gehonoreerde initiatieven uit de fondsen met een meerjarig perspectief uit om binnen de BCB aan te vragen, alsmede de organisaties die nu in de BCB zitten. Zij kunnen van 1 januari tot 1 maart een aanvraag indienen. De keuzes voor de samenstelling van de nieuwe BCB zullen we maken op basis van eerdere evaluatie en aansluiting bij de inhoudelijke beleidslijnen. Ook budgettaire beperkingen nopen tot keuzes. In de komende periode werken we het format voor de aanvragen uit. Een aantal insprekers gaf aan dat de aansluiting van de fondsen op de BCB beter kan. We herkennen de uitdaging wat betreft de doorstroming van de fondsen naar de BCB.

Bij de uitwerking van de nota zullen we ook aandacht hebben voor de aansluiting op de BCB en het verder optimaliseren van de fondsen. Hierbij denken we aan het toegankelijker maken van de fondsen voor makers door een deelregeling in fonds Pop-Up om vernieuwing te stimuleren. Inkomenspositie kunstenaars en makers Het college ondersteunt de oproep tot "Fair Practice" en volgt de (landelijke) discussie die hierover gaande is. Een eensluidend antwoord is er op dit moment echter nog niet. Het college onderstreept het belang dat ook mensen werkzaam in de cultuursector fatsoenlijk betaald worden, maar is, net als de minister, terughoudend in het voorschrijven van strakke regels, mede omdat dit ook initiatieven zou kunnen belemmeren. We zien deze ontwikkeling als een groeimodel waarin er geleidelijk verandering plaatsvindt.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

33

7. DE PLANNING

14 november

Raadsvoorstel in gemeenteraad

1 december – 31 januari

Aanvraagperiode meerjarige regeling professionele kunsten

Q1 – Q2 2024

Beoordeling aanvragen meerjarige regeling professionele kunsten

Q2 – Q3 2024

Ontwikkeling overige regelingen

1 januari 2025

Start nieuwe cultuurplanperiode

In de discussienota hebben we de stappen naar de nieuwe cultuurperiode uiteengezet. We zetten het hieronder nogmaals op een rij: 10 december 2019

Vaststelling nieuwe beleidskaders cultuur door Raad

1 januari 2020

Uitnodiging aan BCB-kandidaten indienen meerjarenplannen

1 maart 2020

Deadline inleveren meerjarenplannen BCB-kandidaten

maart/april 2020

Dialoog met BCB-kandidaten (ambtelijk)

juni 2020

Vaststelling financiële kaders (VJN)

november 2020

Definitieve vaststelling financiële kaders en BCB

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

34

De gemeenteraad van 's-Hertogenbosch in zijn openbare vergadering van 10 december 2019;

gezien het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 5 november 2019, regnr. 9439246; gelet op de Gemeentewet;

Besluit In te stemmen met de onderstaande hoofdlijnen van het cultuurbeleid vanaf 2021. 1. Versterken van het PROFIEL: we versterken onze kracht door het profiel waarmee we ons onderscheiden en dat door veel mensen herkend wordt aan te scherpen. Onze speerpunten zijn: a. De toonaangevende positie van muziekfestivals, theaterfestivals en –gezelschappen verder ontwikkelen, mede in samenhang met de podia b. De aantrekkingskracht van de musea in ’s-Hertogenbosch versterken 2. Vernieuwen van het AANBOD: we blijven toekomstbestendig door nieuwe ontwikkelingen in gang te zetten. Onze speerpunten zijn: a. Het makersklimaat verbeteren, door makers en specifiek jonge makers, Jonge talenten op het gebied van visuele kunsten en crossovers sterker te ondersteunen en zichtbaarder te maken b. Urban arts als cultuurvorm in al zijn verschillende uitingen verder ontwikkelen 3. Verbinden van MENSEN: we betrekken meer verschillende mensen bij het culturele leven, en we betrekken ze sterker door cultuur toegankelijker te maken. Onze speerpunten zijn: a. Samenhang in het aanbod van cultuureducatie voor kinderen verbeteren b. Amateurkunsten, met name muziek, toegankelijker maken c. Actieve en receptieve deelname aan cultuur van nieuw publiek vergroten (publiekswerking) d. Het bereik van het bestaande cultuurpubliek, bewoners en bezoekers, versterken (publiekswerving)

's-Hertogenbosch, De gemeenteraad voornoemd, De griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

35