bijlage 1. Cultuurnota 2025 en verder wordversie

Rood Doorgehaald

nieuwe tekst tekst vervalt

Cultuurnota Cultuur Maakt Mensen 1. Versterken van het PROFIEL: we versterken onze kracht door het profiel waarmee we ons onderscheiden en dat door veel mensen herkend wordt aan te scherpen. Onze speerpunten zijn: a. De toonaangevende positie van muziekfestivals, theaterfestivals en –gezelschappen verder ontwikkelen, mede in samenhang met de podia b. De aantrekkingskracht van de musea in ’s-Hertogenbosch versterken 2. Vernieuwen van het AANBOD: we blijven toekomstbestendig door nieuwe ontwikkelingen in gang te zetten. Onze speerpunten zijn: a. Het makersklimaat verbeteren, door makers en specifiek jonge makers, Jonge talenten op het gebied van visuele kunsten en crossovers sterker te ondersteunen en zichtbaarder te maken b. Urban arts als cultuurvorm in al zijn verschillende uitingen verder ontwikkelen 3. Verbinden van MENSEN: we betrekken meer verschillende mensen bij het culturele leven, en we betrekken ze sterker door cultuur toegankelijker te maken. Onze speerpunten zijn: a. Samenhang in het aanbod van cultuureducatie voor kinderen verbeteren b. Amateurkunsten, met name muziek, toegankelijker maken c. Actieve en receptieve deelname aan cultuur van nieuw publiek vergroten (publiekswerking) d. Het bereik van het bestaande cultuurpubliek, bewoners en bezoekers, versterken (publiekswerving)

1) Samenvatting Cultuur brengt zoveel. Het is een bron van vernieuwing en zet aan tot creëren, beleven en denken. Het brengt mensen samen, en het draagt bij aan de aantrekkelijkheid van onze stad als woon-en werkgemeente en aan de lokale economie. Cultuur is van waarde voor iedereen. Culturele voorzieningen, evenementen en activiteiten spelen een belangrijke rol in het dagelijkse sociale leven in ’s-Hertogenbosch en karakteriseren ons als gemeente. In die zin vormt cultuur de identiteit van een stad. Allemaal redenen om ons blijvend in te zetten voor een rijk cultureel aanbod. We willen een aantrekkelijk en vernieuwend cultureel klimaat, waarin ook jongeren zich herkennen. In ons bestuursakkoord onderstrepen we het belang van cultuur, door deze te benoemen als een van de twee onderscheidende pijlers in onze gemeente. Ons huidige cultuurbeleid is van 2009. De beleidslijnen zoals daarin staan, sluiten niet meer voldoende aan bij de huidige ontwikkelingen en ambitie. Daarom is herijking van het beleid nodig. Deze Cultuurnota richt zich op de periode vanaf 2021. De huidige cultuurperiode loopt eind 2024 af. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

1

Deze stond voor een groot deel in teken van overleven voor de cultuursector. Toen de huidige periode begon in 2021 brak al snel de coronacrisis uit. Een tijd waarin de samenleving een groot deel van de tijd op slot ging. Met grote negatieve gevolgen voor onder meer de cultuursector. In de loop van 2022 konden we gelukkig de coronacrisis grotendeels achter ons laten. Maar al snel ontstond een nieuwe crisis, die van stijgende energieprijzen en inflatie. Daar kwam krapte op de arbeidsmarkt bovenop. Waarmee het opnieuw alle hens aan dek was voor de cultuursector. Gezien deze omstandigheden heeft het huidige cultuurbeleid nog nauwelijks de kans gekregen om effect te sorteren. Daarom hebben we ervoor gekozen om het beleid niet te evalueren, maar een advies te vragen voor de komende cultuurperiode 2025-2028. Op hoofdlijnen komt hieruit dat geen grote inhoudelijke beleidswijzigingen hoeven te worden doorgevoerd. De huidige beleidslijnen passen nog steeds bij de ontwikkelingen en ambitie die we hebben. Wel worden enkele wijzigingen voorgesteld waar het gaat om de financieringssystematiek. Het blijft onze ambitie om onze kracht verder uit te bouwen en de positie van Cultuurstad van het Zuiden te versterken. Een dergelijke ambitie betekent dat we moeten blijven innoveren, verrassen en investeren.

Hiermee houden we de gemeente ook in de toekomst levendig voor onze huidige bewoners en aantrekkelijk voor nieuwe bewoners. Dit draagt eveneens bij aan het vestigingsklimaat voor bedrijven en maatschappelijke organisaties. We willen ook in de toekomst een aansprekend, prikkelend en divers cultureel aanbod voor onze bewoners hebben, waarin iedere inwoner op zijn of haar manier kan deelnemen aan cultuur. Daarnaast willen we ervoor zorgen dat meer cultuurtoeristen de weg naar ’s-Hertogenbosch blijven vinden voor kwaliteitsaanbod. Dat is niet alleen belangrijk voor de vitaliteit van de culturele organisaties, maar ook voor economische spin-off. Door te versterken waar we goed in zijn, door het blijvend innoveren van het aanbod, en door cultuur en mensen nog beter aan elkaar te verbinden, blijven we ook in de toekomst dé Cultuurstad van het Zuiden voor onze bewoners en bezoekers. We hechten aan de veelzijdigheid die we in de afgelopen jaren hebben opgebouwd. Om optimaal effect te realiseren uit onze inspanningen is het nodig accenten te leggen. Dit doen we op de punten waar we kansen zien ter versterking en kansen ter verbetering. 1. Versterken van het PROFIEL: we versterken onze kracht door het profiel waarmee we ons onderscheiden en dat door veel mensen herkend wordt aan te scherpen. Onze speerpunten zijn: a.

De toonaangevende positie van muziekfestivals, theaterfestivals en –gezelschappen verder ontwikkelen, mede in samenhang met de podia b. De aantrekkingskracht van de musea in ’s-Hertogenbosch versterken 2. Vernieuwen van het AANBOD: we blijven toekomstbestendig door nieuwe ontwikkelingen in gang te zetten. Onze speerpunten zijn: a. Het makersklimaat verbeteren, door makers en specifiek jonge makers, Jonge talenten op het gebied van visuele kunsten en crossovers sterker te ondersteunen en zichtbaarder te maken b. Urban arts als cultuurvorm in al zijn verschillende uitingen verder ontwikkelen 3. Verbinden van MENSEN: we betrekken meer verschillende mensen bij het culturele leven, en we betrekken ze sterker door cultuur toegankelijker te maken. Onze speerpunten zijn: a. Samenhang in het aanbod van cultuureducatie voor kinderen verbeteren b. Amateurkunsten, met name muziek, toegankelijker maken www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2

c.

Actieve en receptieve deelname aan cultuur van nieuw publiek vergroten (publiekswerking) d. Het bereik van het bestaande cultuurpubliek, bewoners en bezoekers, versterken (publiekswerving) Langs deze drie beleidslijnen geven we ons cultuurbeleid ook voor de komende periode vorm, waarbij we een aantal speerpunten aanscherpen. In lijn met het bestuursakkoord geven we makers een prominentere rol in ons cultuurbeleid. Zoals ook werd onderstreept in de cultuurscan, is er geen cultuur zonder makers. Zij vormen als het ware het fundament van de culturele infrastructuur. En zijn daarmee van groot belang om onze ambities te kunnen verwezenlijken. Bovendien zijn makersplekken van toegevoegde waarde voor gebiedsontwikkeling en placemaking. We hebben gezien hoe de Tramkade in de afgelopen jaren een culturele hotspot is geworden en de binnenstad een stukje heeft verbreed. Reden te meer om makers met makersplekken en andere manieren te ondersteunen. Een tweede aanscherping betreft de amateurkunsten. Die blijven belangrijk, net als in de voorgaande periode. Toen hebben we ervoor gekozen de focus te leggen op de combinatie jeugd en muziekverenigingen en -scholen, om nieuwe aanwas te stimuleren.

Door nog explicieter te erkennen dat amateurkunstbeoefening niet alleen plaatsvindt in verenigingsvorm of op een school, maar ook in bijvoorbeeld communities of op andere informelere wijzen, doen we meer recht aan de ontwikkeling die de amateurkunstenbeoefening in de afgelopen jaren heeft doorgemaakt. We verwachten daarmee ook een bredere groep (jeugdige) amateurkunstenaars te kunnen bereiken en ondersteunen, in de discipline muziek en daarbuiten. Zo maken we de amateurkunst in 's-Hertogenbosch meer toekomstbestendig. We voeren dit beleid uit middels verschillende instrumenten. De drie beleidslijnen vertalen we in de subsidiering aan onze organisaties, door een samenhangend pakket van structurele en incidentele subsidieregelingen. Ook binnen de regelingen zullen de lijnen, daar waar passend, worden opgenomen in de vorm van voorwaarden en criteria. Hierbij beseffen we dat niet alle organisaties op alle onderdelen even zwaar kunnen inzetten. We verwachten wel dat we door de variatie tot een evenwichtige spreiding over de beleidslijnen komen. Om dit voorgenomen beleid uit te voeren zijn er verschillende instrumenten. We hebben structurele meerjarige en eenjarige subsidierelaties in de Bossche Culturele Basis (BCB), de flexibele financiering via onze cultuurfondsen. Ten opzichte van de huidige periode wijzigen we het instrumentarium.

Voor de meerjarige subsidies professionele kunsten komt er een regeling. Hiermee zorgen we voor een gelijker speelveld en meer transparantie. Binnen deze regeling maken we een aparte categorie voor de Algemene Bossche Cultuurvoorzieningen (ABC). Dit zijn de cultuurorganisaties die de meeste subsidie ontvangen en waarvan we een grotere verantwoordelijkheid richting het lokale culturele veld vragen. De regeling amateurkunsten blijft, maar we maken deze meer toegankelijk voor niet-traditioneel georganiseerde amateurkunsten. Ook komt er een regeling voor de volksfeesten, waarbij we ruimte creëren voor nieuwe vieringen. De incidentele financiering via de cultuurfondsen blijft, maar de doelstellingen van de fondsen wijzigen we. Zo sluiten deze beter aan bij de ontwikkelingen en behoefte in het culturele veld en bij onze wens om makers nog beter te ondersteunen dan nu het geval is. Natuurlijk gaan we ook door met de co-financiering met andere beleidsterreinen, de co-financiering met provincie en Rijk en investeringen in gebouwen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

3

We herijken de samenstelling van de BCB op basis van de inhoudelijke voorgestelde lijnen Versterken, Vernieuwen en Verbinden, en de speerpunten die we daarin hebben aangegeven. Binnen de BCB creëren we ruimte voor nieuwkomers uit de fondsen. We blijven oog houden voor de diversiteit in aanbod en bereik, kenmerkend voor Cultuurstad van het Zuiden. Daarnaast zullen we voor de beoordeling van de aanvragen voor meerjarige subsidies professionele kunsten gaan werken met een adviescommissie, zoals we nu ook al doen voor de incidentele subsidies binnen de cultuurfondsen. Deze commissie, Commissie Bosch Cultuursysteem, adviseert het college over de toekenningen van de subsidies. De commissie bestaat uit leden die onze gemeente en het lokale culturele veld goed kennen, maar ook de provinciale en landelijke context. De meeste culturele disciplines zijn hierin vertegenwoordigd, is zoveel als mogelijk inclusief en is in staat om aanvragen te beoordelen op maatschappelijke betekenis, uitvoerbaarheid en ondernemerschap. De ambitie om onze positie van Cultuurstad van het Zuiden te versterken, de ontwikkeling van nieuwe initiatieven in de gemeente, en autonome kostenontwikkelingen in het veld zorgen voor een grotere financieringsbehoefte.

Bij het bestuursakkoord zijn er structureel extra middelen vrijgemaakt voor de verhoging van het budget van de Bossche Culturele Basis, de huisvesting Amateurkunsten (BACH), een creatieve makershub, de Bossche Zomer en Impuls culturele ideeën. Hiermee, en door de (her)verdeling van de middelen over de verschillende regelingen, geven we voor een deel al invulling aan die behoefte. Dit kunnen we deels binnen de huidige budgetten dekken. We verwachten dat we binnen de programma’s podiumkunsten, musea en beeldende kunst ruimte kunnen creëren door ‘oud voor nieuw’ en aanpassingen in de taakstelling. Ook blijven we op andere wijze investeren in cultuur, zoals de verbouwing van Huis73 en de herhuisvesting van Design Museum Den Bosch. met de bouw van een nieuw theater, de bijdrage aan een bouwhal van de Oeteldonksche Club, en in de huisvesting van de gefuseerde Babel-organisaties. We geven vorm aan de invulling van de geformuleerde ambities in deze cultuurnota binnen de financiële kaders zoals uw raad die stelt bij de Voorjaarsnota in 2020. Omdat dit raadsvoorstel niet op uw integrale afweging vooruit kan lopen, presenteren we u tijdens de Voorjaarsnota een eerste financiële doorkijk op basis van het nieuwe beleid, zodat u indien gewenst aanvullend richting kunt bepalen. De huidige meerjarenbegroting loopt eind 2024 af.

Met het raadsvoorstel ‘Cultuurbegroting 2025-2028' worden de nieuwe financiële kaders cultuur vastgesteld die aansluiten bij het voorgestelde instrumentarium, bestaande uit nieuwe regelingen voor structurele meerjarensubsidies en incidentele tijdelijke subsidies. Met de cultuurbegroting blijven we binnen de financiële kaders die al zijn vastgesteld, inclusief de structurele verhoging van € 300.000 voor de Bossche Culturele Basis waartoe is besloten met het vaststellen van het bestuursakkoord. Dat dit voorstel bij de begrotingsvergadering van 2024 vastgesteld moet worden heeft ook te maken met de tijdsdruk en een zorgvuldig aanvraag- en beoordelingsproces dat we willen doorlopen. Voordat we het aanvraagproces kunnen starten, dienen de subsidieplafonds vastgesteld te zijn. We willen de professionele organisaties voor de zomer 2024 informeren over hun financiële positie vanaf 2025. Dit zodat zij hiermee rekening kunnen houden in de voorbereiding van hun plannen voor dat jaar en daarna rekening mee kunnen houden. Om het proces deze procedures zorgvuldig te kunnen doorlopen is tijd nodig. Om voldoende tijd te hebben voor de aanvraag- en beoordelingsprocedure, moet met name de regeling professionele kunsten snel opengesteld worden, op 1 december. Het college dient dus voor 1 december de regeling vast te stellen en de aanvragers te informeren.

Hiermee doorlopen we een vergelijkbaar proces als het Rijk, en de Provincie en andere BrabantStadsteden. Zo en zorgen we voor eenduidigheid in aanvraagprocedures van de verschillende overheden. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

4

1. AANLEIDING In de gemeente ’s-Hertogenbosch vinden we een bloeiend cultureel leven belangrijk en willen we hierin blijvend investeren. In ons bestuursakkoord onderschrijven we het belang van cultuur door deze als een van de twee onderscheidende pijlers in onze gemeente te zien. Het cultuurbeleid dat we de afgelopen jaren hebben gevoerd en het in 2016 vastgestelde financieringssysteem hebben eraan bijgedragen dat ’s-Hertogenbosch zich heeft ontwikkeld tot Cultuurstad van het Zuiden. We scoren tot nu toe hoog op de landelijke lijstjes, en de landelijke financiering die een aantal van onze organisaties ontvangt, onderstreept de kwaliteit van ons aanbod. Dit biedt echter geen garantie voor de toekomst. In de afgelopen jaren zijn ook de culturele sector en de maatschappelijke context veranderd. Het vigerende beleid, dat dateert uit 2009, sluit niet meer voldoende aan op de huidige ontwikkelingen en bij de ambitie om onze positie te versterken. Dit vraagt dan ook om een herijking van het beleid. Om de juiste stappen daarin te nemen hebben we uw raad meegenomen aan de hand van een discussienotitie en een evaluatie van het cultuurbeleid 1. In de evaluatie hebben we de stand van zaken in de cultuursector in de gemeente samengevat. De voorliggende cultuurnota bouwt voort op deze twee documenten.

Niet in de laatste plaats door de coronacrisis, waarvan de negatieve effecten nog steeds merkbaar zijn. Ook de daaropvolgende energiecrisis, de toegenomen inflatie en de krapte op de arbeidsmarkt hebben een grote impact op de cultuursector. Net als in de evaluatie ligt de nadruk deze nota op het gesubsidieerde deel van cultuur. Dit laat onverlet dat wij een veelvoud aan initiatieven waarderen die niet of nauwelijks subsidie ontvangen en vaak op een andere wijze worden ondersteund, maar natuurlijk ook bijdragen aan Cultuurstad van het Zuiden, zoals Carnaval of commercieel cultureel aanbod. Erfgoed en cultuurhistorie, behalve de gesubsidieerde musea, is ondergebracht bij de afdeling Erfgoed. Daar waar relevant werken we samen. Voor de evaluatie en de discussienota hebben we verschillende bronnen gebruikt om een breed gedragen en zo volledig mogelijk beeld te geven van de culturele infrastructuur in ’s-Hertogenbosch en de context waarin zij opereert. Deze hebben we ook gebruikt voor de verdere uitwerking van de voorgestelde kaders. We hebben gesprekken gevoerd met het culturele veld, fondsenaanvragers en – commissieleden, en een enquête gehouden onder bewoners. Daarnaast heeft de klankbordgroep van DOCIS2 op diverse momenten in het proces feedback gegeven.

Ook hebben we schriftelijke bronnen, zoals jaarverslagen van de BCB-organisaties, projectverslagen uit de fondsen, en relevante onderzoeken en (landelijke) beleidsdocumenten gebruikt. Uiteraard hebben we ook de reacties naar aanleiding van de discussie in de Commissie Bedrijvigheid verwerkt. Bovendien zijn bestuurlijke gesprekken gevoerd met de 20 organisaties die op dit moment meerjarige subsidies ontvangen, en met andere vertegenwoordigers uit het culturele veld, waaronder de urban sector en de amateurkunsten. Begin oktober hebben we de conceptversie gepresenteerd aan het culturele veld en andere geïnteresseerden. Tijdens deze bijeenkomst en gedurende twee weken daarna heeft iedereen de gelegenheid gehad op de conceptnota te reageren. De reacties hebben niet geleid tot grote veranderingen. Voor de totstandkoming van de huidige beleidsnota is een evaluatie gehouden. Ook is een discussienota behandeld in de gemeenteraad. Deze hebben input opgeleverd voor het cultuurbeleid van de huidige cultuurperiode 2021-2024, naast de directe consultatie van het culturele veld bij het opstellen hiervan. Nu staan we aan de vooravond van een nieuwe periode die in 2025 begint. De 1 2

Uitgangspunten cultuurbeleid 2021-2024, reg. nr. 8895958 en Raadsinformatiebrief Evaluatie Cultuurbeleid, reg. nr. 8896109 Directeurenoverleg Culturele Instellingen ’s-Hertogenbosch www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

5

coronacrisis en daaropvolgend de energiecrisis, de toegenomen inflatie en de krapte op de arbeidsmarkt maken dat een echte evaluatie van de huidige beleidsnota niet echt mogelijk is. Door de negatieve effecten van de crises voor de cultuursector heeft dit beleid immers nog nauwelijks zijn werking kunnen hebben. Het culturele veld is bovendien gebaat bij rust (geen grote beleidswijzigingen) na de turbulente jaren die achter ons liggen en de gevolgen van de crises die organisaties nog steeds het hoofd moeten bieden. We hebben dan ook gekozen voor een Cultuurscan: een advies over de huidige stand van zaken binnen de cultuursector en wat dit zou moeten betekenen voor het beleid in de toekomst. Natuurlijk is dit advies vooral toegespitst voor de nieuwe cultuurperiode 2025-2028. Bij de totstandkoming hiervan is het culturele veld nauw betrokken op verschillende manieren. Zo zijn verschillende groepsgesprekken gehouden met vertegenwoordigers van professionele culturele organisaties en amateurverenigingen, van groot en klein. Ook zijn er gesprekken geweest met mensen die aanvragen hebben gedaan bij de Cultuurfondsen. De gesprekken met makers die in het voorjaar van 2023 hebben plaatsgevonden zijn ook meegenomen in de scan. Daarnaast heeft er een breed stadsgesprek plaatsgevonden.

Tijdens het proces is bovendien gewerkt met een klankbordgroep die bestond uit vertegenwoordigers van DOCIS (het overleg van de directeuren van de grote culturele instellingen in 's-Hertogenbosch). Eind augustus is het advies gepresenteerd aan het culturele veld en hebben vertegenwoordigers de mogelijkheid gekregen om hier in een bijeenkomst op te reageren. Deze reacties zijn meegenomen bij de aanpassingen die we uiteindelijk hebben gedaan in de huidige beleidsnota. Net als in de evaluatie ligt de nadruk In deze nota ligt de nadruk op het gesubsidieerde deel van cultuur. Dit laat onverlet dat wij een veelvoud aan initiatieven waarderen die niet of nauwelijks subsidie ontvangen en vaak op een andere wijze worden ondersteund, maar natuurlijk ook bijdragen aan Cultuurstad van het Zuiden, zoals Carnaval of commercieel cultureel aanbod. Erfgoed en cultuurhistorie, behalve de gesubsidieerde musea, is ondergebracht bij de afdeling Erfgoed. Daar waar relevant werken we samen.

 Beleidsmatige context Het thema Cultuurstad van het Zuiden beslaat de beleidsterreinen cultuur, citymarketing en evenementen, en heeft een link met economisch beleid en de cultuurhistorische identiteit van ‘sHertogenbosch. Een integrale benadering zorgt voor kruisbestuiving en versterking, en zorgt daarmee dus voor meer dan de som der delen. We werken aan samenhangend beleid rondom kwaliteiten die onze bewoners en bezoekers aan onze gemeente toekennen. Binnen het cultuurbeleid ligt het accent op de doorontwikkeling van ons culturele aanbod en op de betrokkenheid van het publiek bij dat aanbod. Daarmee houden we Cultuurstad van het Zuiden ook in de toekomst sterk en concurrerend. Met het evenementenbeleid willen we kunnen kiezen voor kwalitatieve evenementen waarmee we ons sterker profileren. En als één van de twee speerpunten van het Citymarketingbeleid, waarvan de uitvoering ligt bij Den Bosch Partners, kunnen we onze positie van Cultuurstad van het Zuiden verder uitdragen naar bewoners, bedrijven en bezoekers. We verbinden cultuur daarbij met leefbaarheid en gastvrijheid. Overkoepelend draagt het integrale thema bij aan meer kwaliteitsbezoek, waar ook ondernemers en maatschappelijke organisaties profijt van hebben. In deze nota bezien we Cultuurstad van het Zuiden vanuit het cultuurbeleid, en verwijzen we naar andere beleidsterreinen waar relevant.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

6

2. CULTUUR KENMERKT ’S-HERTOGENBOSCH Cultuur in de brede zin van het woord gaat over de manier waarop we in gezamenlijkheid vormgeven aan ons leven, onze gewoonten en gebruiken. In een smallere definitie hebben we het over ‘kunst en cultuur’, zoals muziek, theater, beeldende kunst, literatuur. Deze wordt vaak bedoeld in cultuurbeleid. In onze gemeente hangen de twee definities sterk samen. Culturele voorzieningen, evenementen en activiteiten spelen een belangrijke rol in het dagelijkse sociale leven in ’s-Hertogenbosch en karakteriseren ons als gemeente. In die zin vormt cultuur de identiteit van een stad.

2.1. Maatschappelijke waarde van cultuur De sterke relatie tussen cultuur en een stad hangt ook samen met wat we de maatschappelijke waarde van cultuur noemen. Meestal wordt bij cultuurbeleid in Nederland uitgegaan van drie soorten opbrengsten van cultuur voor een gemeente, die met elkaar samenhangen. Aan de basis ligt de intrinsieke culturele waarde: de kracht van cultuur om iets los te maken bij mensen. In een culturele stad worden culturele producten gemaakt, zoals theater, muziek, visuele kunst, architectuur, we zien en beleven ze op festivals, bij podia en in tentoonstellingen, en ze worden op een gegeven moment onderdeel van ons culturele erfgoed. Als bewoners of bezoekers genieten we van cultuur, het laat ons verbazen en verwonderen, het inspireert ons en soms irriteert het ons. Cultuur zet ons aan het denken, of geeft ons inzichten die weer leiden tot iets nieuws. De culturele waarde wint aan kracht als cultuureducatie, het makerschap en het tonen en meemaken van cultuur goed op elkaar aansluiten, en als er aandacht is voor kwaliteit en vakmanschap. Kortom, de culturele waarde geeft de stad haar identiteit, en staat aan de basis van de sociale en economische waarde. De culturele stad verrijkt niet alleen mensen, maar verbindt ze ook. Dit is de sociale waarde van cultuur: het zorgt voor cohesie en participatie en draagt bij aan educatie en talentontwikkeling.

Onze podia en festivals spelen hierin een belangrijke rol, in de verbindingen tussen professionele kunst en amateurs en cultuur en publiek. We gaan naar Jazz in Duketown voor de muziek, maar ook om andere mensen te ontmoeten en samen het festival te beleven. Dat geldt natuurlijk ook voor Oeteldonk. Het wijktheater heeft een culturele waarde voor de deelnemers, maar zorgt ook voor nieuwe verbinding in de wijk. En muziek- en cultuureducatie leveren een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van kinderen en jongeren en de ontwikkeling van 21st century skills. De economische waarde van cultuur ten slotte, zit in het positieve effect dat cultuur heeft op het vestigingsklimaat, de (indirecte) werkgelegenheid en de aantrekkelijkheid van een gemeente. Die economische waarde vertaalt zich ook in de economische spin-off van de cultuurtoerist, de bezoekers van buiten de gemeente aan Bossche culturele activiteiten. We hebben daarvan een duidelijke illustratie gezien met het Jeroen Boschjaar.

2.2. Samenwerking in cultuurbeleid

 Integraal werken binnen de gemeentelijke beleidsterreinen Deze verschillende waarden laten zien dat cultuur en cultuurbeleid niet op zichzelf staan. Het raakt aan veel andere sectoren, vaak impliciet. We werken toe naar meer integraliteit, om zo cultuur nog www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

7

meer te laten bijdragen aan de realisatie van beleidsdoelen op andere terreinen. En uiteraard ook omgekeerd. Onze culturele festivals en de musea trekken binnen- en buitenlands publiek naar ‘s-Hertogenbosch, de economische waarde van de cultuurtoerist hebben we net al genoemd. Cultuurstad van het Zuiden is niet voor niets een van de twee pijlers in het Citymarketingbeleid. Onze grote evenementen, maar juist ook de veelzijdigheid in ons aanbod dragen bij aan de positieve beeldvorming van onze gemeente en maken van ’s-Hertogenbosch een aantrekkelijke plek voor bewoners en bedrijven. Die aantrekkelijkheid hangt ook samen met de aanwezigheid van creatief talent en vernieuwing. Er zijn ook mogelijkheden om cultuur nog sterker te verbinden aan onze data-ambities, zoals eerder de samenwerking tijdens de Den Bosch Data Week liet zien. Op het gebied van welzijn en zorg werken we bijvoorbeeld samen om eenzaamheid onder senioren aan te pakken. De link met erfgoed, zowel in de historische binnenstad als op industriële erfgoedlocaties, maar ook via de verhalen van bewoners en voor bezoekers, is evident. Ook met onderwijs en sport zijn er raakvlakken en werken we samen. Bijvoorbeeld in de activiteiten van Huis73, Citytrainers, Sjors Creatief & Sportief, Urban en Gelijke Kansen. We zien ook ruimtelijke verbinding.

Veel culturele organisaties zijn gehuisvest in monumentale panden met een heel eigen identiteit. Met een hedendaagse culturele invulling blijft ons erfgoed toegankelijk voor alle Bosschenaren en houden we de binnenstad levendig. Ook de Tramkade is natuurlijk een goed voorbeeld van herbestemming, uitgegroeid tot een culturele hotspot, waar nieuwe initiatieven zich kunnen ontplooien en waar een nieuw en jong publiek wordt bereikt. De uitdaging voor dit gebied is om de culturele dynamiek vast te houden in de definitieve invulling en goed te kijken naar een goede mix van functies. Met het bestemmen van 45.000m2 in de Bossche Stadsdelta voor cultuur, werken en horeca wordt hierin een belangrijke stap gezet. In de ontwikkeling en zichtbaarheid van stedelijke gebieden is de kracht van cultuur bekend. Bij de nieuwe opgaven is de betrokkenheid van cultuur dan ook van toegevoegde waarde, zowel in gebieden waar cultuur al aanwezig is, als op plekken waar dat nog niet het geval is. Verder zien we ook kansen voor het verder ontwikkelen van het beleid Kunst in de Openbare Ruimte. Door grotere statements te maken, kunnen we de stad, wijken, dorpen en kernen meer kleur en herkenning geven en de beleving van de buitenruimte versterken. Zo profileren we ’s-Hertogenbosch nog sterker als Cultuurstad van het Zuiden.

De toegevoegde waarde van cultuur werkt goed als er in die stedelijke ontwikkeling voldoende ruimte is voor cultuur, of het nu gaat om grotere opgaven, zoals het Theater of het Museumkwartier, of kleinere organisaties of individuele makers. Met name kleinere culturele spelers moeten steeds vaker plaatsmaken voor andere ontwikkelingen. Dit terwijl het voor hen, net als voor andere ondernemers, belangrijk is een plek te hebben waar ze kunnen werken, experimenteren en uitwisseling kunnen organiseren. We houden onze gemeente levendig en aantrekkelijk door blijvend ruimte te bieden voor experiment houden we onze gemeente levendig en aantrekkelijk in de vorm van voldoende vrije ruimte, vaste plekken en permanente tijdelijke plekken Door daarnaast de beschikbare ruimte te mixen en creatieve makers te verbinden met andere ondernemers kunnen zij ook elkaars potentieel benutten.

 Samenwerking in de culturele sector en met de cultuursector Ook binnen de culture sector zien we mogelijkheden om elkaars potentieel beter te benutten. Op verschillende vlakken werken organisaties in de stad al samen. Zo vinden organisaties elkaar vrij makkelijk in en rond de Verkadefabriek, de Willem Twee Fabriek, en Pand 18, en werken de meeste culturele organisaties samen met Huis73 op het gebied van cultuureducatie. We zien mogelijkheden www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

8

om de samenwerking binnen en buiten de sector te vergroten, niet alleen op individueel niveau, maar ook als sector als een groter geheel. Op zichzelf is het niet vreemd dat culturele organisaties zich primair richten op hun eigen culturele bedrijf. Zeker in de afgelopen jaren hebben veel organisaties te kampen met bezuinigingen en hebben daardoor meer interne prioriteiten. Nu wordt echter vaak naar de gemeente gekeken, terwijl initiatieven ook binnen en door de sector opgepakt kunnen worden. We willen daarom ook in de relatie tussen de gemeente en de cultuursector meer aandacht voor de rolverdeling en verwachten meer initiatief vanuit die sector. Concreet denken we dat er meer en een sterkere verbinding mogelijk is op het gebied van publieksbereik, aanbodvernieuwing en maatschappelijke thema’s. We roepen het culturele veld op nog meer samenwerking te zoeken met maatschappelijke organisaties, dan dat er nu al gebeurt. Als voorbeeld kan dienen de samenwerking met Quiet, Cello of Jeroen Bosch Ziekenhuis. Ook in de verbintenis met het bedrijfsleven zijn er waarschijnlijk meer mogelijkheden. Culturele ontmoetingsplaatsen vormen een warm welkom voor bedrijven en hun relaties en voor de bedrijvennetwerken in de stad. De sector kan hierop inspelen en de bedrijven ook gezamenlijk aan de cultuursector binden.

Op het gebied van citymarketing menen we dat het bedrijfsleven en de culturele organisaties gezamenlijk hun investering in de campagne van Cultuurstad van het Zuiden moeten voortzetten, in samenwerking met Den Bosch Partners. Maar in lijn met het bestuursakkoord verwachten we ook van culturele organisaties dat zij nog sterker programmatisch en thematisch invulling geven aan Cultuurstad van het Zuiden. Hiervoor verwachten we meer samenwerking en afstemming. Makers in alle culturele disciplines spelen een belangrijke rol in de culturele infrastructuur. Zij vormen als het ware het fundament van het veld. Zonder hen geen cultureel programma. Aanwas van nieuwe makers is van groot belang om het culturele aanbod te blijven vernieuwen. De coronacrisis heeft laten zien hoe kwetsbaar de positie van makers is, zeker die van startende talenten. Als gemeente willen we hen binnen de mogelijkheden die er zijn daarom op verschillende manieren zo goed mogelijk ondersteunen. Want zonder makers geen Cultuurstad van het Zuiden. Maar we kunnen dit niet alleen. Ook de gesubsidieerde culturele organisaties hebben hierin een verantwoordelijkheid. Lokale worteling van de door onze gemeente gesubsidieerde organisaties is voor ons bovendien een belangrijk uitgangspunt.

We verwachten van deze organisaties daarom dat zij in hun aanvraag voor de nieuwe periode expliciet ingaan op hoe zij zich tot het lokale veld (waaronder makers) verhouden.

 Lokaal – provinciaal - landelijk Ons cultuurbeleid is ook verbonden met provinciaal en landelijk cultuurbeleid. In de regio BrabantStad werken we samen met de Provincie Noord-Brabant en de andere B7-steden, net als binnen veel andere beleidsterreinen. Deze samenwerking bestaat al langer en is een goede basis om invulling te geven aan de plannen van de minister om het Rijkscultuurbeleid 2025-2028 meer af te stemmen op de regio. Een toekomstbestendig en sterker cultuursysteem kan zich niet alleen ontwikkelen vanuit Den Haag, maar evenmin alleen vanuit Brabant. Deze samenwerking is in 2018 in de huidige periode geconcretiseerd in het regioprofiel Brabantstad 2021-2024 BrabantStad maakt het: een innovatieve culturele regio als geen ander. Dit regioprofiel hebben we in november 2018 aangeboden aan de Minister van OCW3. Daarin staan vier programma’s centraal: (1) cultuureducatie & participatie (2) talentontwikkeling (3) internationalisering en (4) publiekswerking. Langs deze lijnen moeten we in ons beleid kansen verzilveren, onze sterktes versterken en onze zwaktes verminderen. De aanpak van 3

Zie ook Collegebrief 11 oktober 2018

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

9

deze lijnen is succesvol gebleken. Er is inmiddels voor gekozen om de eerste drie lijnen nu als ‘going concern’ te beschouwen. De lijn publiekswerking blijft bestaan. Tevens is een nieuwe lijn voor brede kennisuitwisseling tussen de B7 steden opgenomen. Verder blijven we samenwerken waar het gaat om Waarde van Cultuur, waarmee de Brabantse cultuur wordt onderzocht en ontwikkelingen worden gevolgd. Samenwerking op cultureel gebied binnen BrabantStad blijft van belang. Niet in de laatste plaats omdat regionale spreiding een steeds belangrijker criterium wordt voor de verdeling van Rijkscultuursubsidies. Niet alleen de Raad voor Cultuur, die de landelijke BIS beoordeelt, heeft hier rekening mee te houden. Ook de Rijksfondsen hebben de opdracht gekregen bij hun beoordeling te kijken naar regionale spreiding. Het is een volgende stap naar regionalisering van het cultuurbeleid die de urgentie van samenwerking op BrabantStad-niveau en de Brabantse lobby richting het Rijk onderstreept. De provincie heeft verder een nieuwe regeling voor professionele kunsten gevormd. In tegenstelling tot de vorige periode is dit geen gezamenlijke BrabantStad regeling. Als 's-Hertogenbosch sluiten we wel aan bij de beoordeling van de aanvragen die bij deze regeling door de provinciale commissie wordt gedaan. Dit betekent dat de gemeente een positief advies binnen deze regeling overneemt.

Dit doen we met het oog op het belang van de culturele organisaties die bij meerdere overheden een aanvraag doen. Waarmee uiteindelijk ook meer middelen van provincie en het Rijk in de gemeente 'sHertogenbosch landen. Dat deze samenwerking succesvol is, blijkt uit het feit dat de minister de BrabantStad-investering voor de realisatie van de proeftuin Internationalisering heeft verdubbeld naar € 800.000. Hiermee ondersteunen we onze organisaties die de ambitie hebben om internationaal te werken, onder meer op het gebied van publieksbereik en internationale samenwerking. In deze proeftuin leggen we expliciet de verbinding met de andere programma’s, zodat de investeringen breder landen. We werken op dit moment aan de implementatie van de vier programmalijnen. Daarnaast werken we conform het Regioprofiel aan de afstemming van subsidie- en adviestrajecten in BrabantStad. Hierbij zijn we begonnen met de afstemming van de meerjarige subsidies voor organisaties die bij tenminste twee overheden subsidie aanvragen4. Door meer harmonisatie is een betere inhoudelijke afstemming mogelijk en verminderen we de administratieve druk voor culturele organisaties.

3.

WAAR KOMEN WE VANDAAN?

Het huidige cultuurbeleid van de afgelopen jaren en het nieuwe financieringssysteem dat in 2016 is vastgesteld hebben een stevige basis gevormd voor de Cultuurstad van het Zuiden die we zijn. Op deze basis bouwen we in de komende periode verder, waarbij we een aantal verschuivingen voorstaan om onze positie van Cultuurstad van het Zuiden ook in de toekomst te kunnen behouden. Deze speerpunten bespreken we in het volgende hoofdstuk. In dit hoofdstuk blikken we terug op de ontwikkeling van de huidige beleidskaders en het financieringssysteem. 3.1. Bossche Culturele Basis (BCB) en Cultuurfondsen Maken, meemaken, meedoen – Bossche Culturele Basis & Cultuurfondsen De huidige kaders zijn breed geformuleerd in de drie lijnen Maken, Meemaken en Meedoen, waarmee de productie, presentatie en participatie van cultuur een plek hebben in het beleid. Daarnaast 4

zie ook Raadsinformatiebrief, reg. nr. 9114271

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

10

beoogden we een optimale mix in voorzieningen die vooral op lokaal niveau actief zijn en voorzieningen die zich kunnen meten met de landelijke top, en op die manier van waarde zijn voor onze culturele stad. Dit is vertaald in de dragers Lokaal Effectief en Landelijk Onderscheidend. De onderliggende lijn richt zich op Cultureel Ondernemerschap. In 2016 hebben we een nieuw financieringssysteem beleidsarm ingevoerd, en bleven de bestaande beleidskaders uit 2009 van kracht. Het nieuwe financieringssysteem is in feite een instrument dat bestaat uit twee elementen: de Bossche Culturele Basis (BCB) en de Cultuurfondsen. Met de BCB bieden we meerjarige zekerheid en zorgen we voor stabiliteit binnen de organisaties en het Bossche culturele veld. De cultuurfondsen geven ruimte voor dynamiek en nieuwe spelers. De beleidscyclus van de BCB omvat steeds vier jaar en loopt parallel met de kunstenplanperiodes van het Rijk en de Provincie-Noord-Brabant. In 2019 stelde de gemeenteraad een nieuw cultuurbeleid vast voor de periode 2021-2024. Het financieringssysteem met de BCB en de Cultuurfondsen bleef gehandhaafd.

 Bossche Culturele Basis De organisaties die we beschouwen als het culturele ‘fundament’ binnen onze gemeente, vormen samen de Bossche Culturele Basis (BCB). De BCB vertegenwoordigt professionele culturele organisaties met meerjarige subsidies, de amateurkunstenverenigingen, en kleinere organisaties die structureel eenjarige subsidies ontvangen, waaronder carnavalsverenigingen, Oranjeverenigingen, en bijzondere muziekuitvoeringen. Conform het raadsbesluit is de samenstelling van de huidige BCB gebaseerd op de situatie van 2016. U heeft daarbij ook besloten deze samenstelling voor de periode 2021-2024 te herijken. Daarbij is het mogelijk dat nieuwe organisaties instromen, maar ook dat bestaande organisaties uitstromen, een deel van het budget moeten afstaan, of budget erbij krijgen. Met een aantal organisaties in de BCB hebben we meerjarenafspraken gemaakt 5. De huidige BCB loopt van 2017-2020, waarvan het eerste jaar een transitiejaar was. De meerjarige afspraken zijn gemaakt over de periode 2018-20206.

 Cultuurfondsen Met het nieuwe financieringssysteem introduceerden we naast een structurele subsidiering van de BCB een flexibele financiering van culturele projecten via de Cultuurfondsen. De Cultuurfondsen kennen op dit moment (cultuurperiode 2021-2024) drie regelingen: Landelijk Onderscheidend, Lokaal Effectief en Pop-Up.

5

Raadsinformatiebrief “Meerjarige subsidieafspraken cultuur 2018-2020”, reg. nr. 7406238 Met een paar organisaties zijn eenjarige afspraken gemaakt. Dit zijn organisaties waarmee het niet mogelijk was om meerjarige afspraken te maken vanwege een organisatieverandering, verandering in programmering, kwetsbaarheid in de bedrijfsvoering of omdat de organisatie in afwachting is van een evaluatie. Van deze organisaties is wel een meerjarenperspectief opgenomen. 6 De 20 organisaties in de BCB zijn: Atelier Beheer Stichting; Babel; Cabaretfirma; Design Museum Den Bosch; Festival Cement; Grafisch Atelier; IVC; Jazz in Duketown; JBAC; Koningstheaterakademie; Matzer; Museum Slager; Het Noordbrabants Museum; November Music; Panama Pictures; Stichting WILLEM TWEE; Theater aan de Parade; Theater Artemis; Theaterfestival Boulevard; Verkadefabriek. Inmiddels zijn Bibliotheek, Muzerije en Bureau Babel gefuseerd in de nieuwe organisatie Babel. Wave of Tomorrow is per 2019 gestopt met haar activiteiten, en maakt daarom geen deel meer uit van de BCB. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

11

De cultuurfondsen kennen alle drie een andere hoofddoelstelling. Het hoofddoel van Landelijk Onderscheidend is het versterken van landelijk onderscheidend cultureel aanbod in de gemeente ’sHertogenbosch en daarmee het versterken van het ‘merk’ ’s-Hertogenbosch voor bewoners, bezoekers en bedrijven. Het hoofddoel van Lokaal Effectief is kunst en bewoners verbinden door bewoners te stimuleren actief kunst te maken en voor Pop-Up is dit het stimuleren van innovatieve en verrassende culturele interventies in en voor de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Aanvragen onder € 3.000 kunnen het hele jaar door zonder vastgestelde deadlines worden ingediend en worden binnen 3 weken ambtelijk behandeld. Aanvragen vanaf € 3.000 worden 2 keer per jaar beoordeeld door een adviescommissie, de Commissie Bosch Cultuursysteem. Hiermee borgen we de deskundigheid en objectiviteit in de inhoudelijke en kwalitatieve beoordeling. 3.2. De belangrijkste punten uit de evaluatie in aanloop naar het cultuurbeleid 2021-2024 Voor de totstandkoming van het huidige cultuurbeleid is onder meer een evaluatie gehouden. Over de uitkomsten daarvan is de gemeenteraad in het voorjaar van 2019 geïnformeerd. Omdat de inhoudelijke keuzes in de huidige beleidsnota mede hierop zijn gebaseerd, zetten we de belangrijkste bevindingen uit deze evaluatie nogmaals op een rij.

 Veelzijdig en kwalitatief aanbod, maar soms versnipperd Karakteristiek voor Cultuurstad van het Zuiden is het brede en diverse aanbod. In ’s-Hertogenbosch is er op cultureel vlak veel te zien, te beleven of zelf te maken in het hele spectrum aan culturele disciplines. Amateurs en professionals, commercieel en kunstzinnig, hebben allemaal een plek hier. We hebben ook een aanbod van hoge kwaliteit. Dit blijkt onder meer uit de financiële steun van provinciale en landelijke overheden en fondsen aan Bossche organisaties, en uit de aantrekkingskracht van onze musea en culturele festivals op landelijke bezoekers. Inhoudelijk gezien ligt onze kracht bij de podiumkunsten. De andere disciplines zijn aanwezig, maar minder sterk over de volle linie ontwikkeld. Met name in de visuele kunsten en de muziek zien we de potentie om de samenhang op specifieke onderdelen te verbeteren.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

12

 Een trouw en betrokken publiek, kansen voor een groter bereik Karakteristiek is ook de band met het publiek. Zowel de grote publiekstrekkers als de organisaties die zich op een kleiner segment richten hebben een trouw publiek. De culturele sector kent een groot draagvlak, dat zich onder meer vertaalt in de grote betrokkenheid van vrijwilligers in allerlei vormen, van publieksbegeleiding bij grote festivals als Jazz in Duketown en Theaterfestival Boulevard, besturen en commissies, gastgezinnen tijdens IVC, tot de betrokkenheid bij amateur- en carnavalsverenigingen. Bovendien trekken we, zoals gezegd, landelijk veel publiek. Een deel van de mensen bereiken we echter nog niet of onvoldoende met ons aanbod. Onderzoeken geven aan dat er nog publiek te winnen is met het huidige aanbod, door bijvoorbeeld meer en doelgerichtere promotie. Maar we kunnen het publieksbereik ook verbreden door nieuw aanbod dat past bij de doelgroep. Zo zien we dat de recente aandacht voor urban arts een heel nieuwe groep cultuurdeelnemers heeft opgeleverd.

 Stabiliteit in de BCB, meer dynamiek door fondsen Een deel van onze Bossche Culturele Basis bestaat uit culturele organisaties met wie we meerjarige afspraken hebben. Deze structurele relatie zorgt voor rust en stabiliteit, waardoor de organisaties gemakkelijker meerjarige plannen en ambities kunnen ontwikkelen. De fondsen zijn een succes, ze leveren op wat we voor ogen hadden: ze geven nieuwe spelers een kans en zorgen voor nieuwe initiatieven. Inhoudelijk zorgen de fondsen voor uiteenlopende projecten, van kleinschalige activiteiten, artistieke experimenten, cultuurparticipatie, initiatieven in de dorpen en kernen, tot projecten die de basis zijn van grotere ontwikkelingen.

 De context van ons culturele veld verandert De culturele sector is onderdeel van een groter geheel, dat aan veranderingen onderhevig is. Het feit dat de samenleving vergrijst, diverser wordt en individualiseert, zijn relevante maatschappelijke ontwikkelingen. In de sector zelf zien we steeds vaker aanbod dat bestaat uit een mix van disciplines en nieuwe vormen van cultuur (zoals digitale kunst en urban). Ook wordt cultuur steeds vaker gepresenteerd in de vorm van festivals en op bijzondere locaties, wat bijdraagt aan de beleving van cultuur.

 Profilering Cultuurstad van het Zuiden In de afgelopen jaren is er in ’s-Hertogenbosch geïnvesteerd in en bezuinigd op cultuur. Zo hebben we eerder geïnvesteerd in het Museumkwartier en in het JB500 jaar. Huidige investeringen betreffen het Theater aan de Parade en Huis73. In de huidige meerjarenbegroting is structureel financiering voor de Legacy Jeroen Bosch en het fonds Landelijk Onderscheidend opgenomen. In 2013 (€1,8 mln) en 2015 (0,8 mln) is er structureel bezuinigd op cultuur. De bezuinigingen hebben de ‘bewegingsruimte’ in de begrotingen van de organisaties verkleind. Dit maakt het lastig voor organisaties om te investeren in vernieuwing, maar ook in personeel. Organisaties leunen steeds vaker op vrijwilligers voor activiteiten waar professionaliteit en expertise voor nodig is, en professionals in de culturele sector krijgen vaak onderbetaald. Dit is bedreigend voor de beroepsgroep en maakt de organisaties kwetsbaar. De landelijk geïntroduceerde Fair Practice Code zet aan tot verandering, maar zal in de uitvoering nog zwaarder drukken op de begrotingen. Daarnaast zien we toenemende concurrentie tussen steden in Nederland en onzekerheid ten aanzien van de landelijke financiering. De positie die we hebben is in de toekomst niet vanzelfsprekend.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

13

4. SPEERPUNTEN VAN CULTUURSTAD VAN HET ZUIDEN

 Veelzijdigheid en kwaliteit De Cultuurstad van het Zuiden kenmerkt zich door de veelzijdigheid en de kwaliteit van kunst en cultuur. Het palet is breed: alle cultuurdisciplines zijn vertegenwoordigd; er is gesubsidieerde en commerciële cultuur; er is professionele kunst, amateurkunst en volkscultuur; er is laagdrempelig aanbod en (inter)nationaal toonaangevend aanbod; er is aanbod gericht op de lokale, regionale en (inter)nationale bezoeker; en het aanbod vindt plaats in het centrum, de wijken en de dorpen. Van levenslied tot IVC, van schildercursus tot Van Gogh-tentoonstelling, van November Music tot Carnaval, van Bossche Komeedie tot jeugdtheater Artemis: samen vormen zij de rijkdom van de culturele stad en brengen zij mensen met cultuur, met de stad en met elkaar samen. Hier mogen we uiteraard trots op zijn. We hechten aan de veelzijdigheid die we in de afgelopen jaren hebben opgebouwd. De pijlers Maken, Meemaken, en Meedoen uit ons vigerende cultuurbeleid zijn in die zin nog steeds relevant. In een culturele stad is het belangrijk dat culturele producten worden gemaakt, ze te zien en te beleven zijn en dat mensen zelf ook met kunst en cultuur bezig kunnen zijn. Cultuureducatie, amateurkunsten, presentatie-instellingen, gezelschappen en kunstenaars zijn onderdeel van ons cultuurbeleid.

Instellingen als een bibliotheek, een poppodium, maar ook een Lokale Omroep, Carnaval, harmonieën en fanfares hebben hierin vanzelfsprekend een plek. Binnen deze bredere context willen we in het nieuwe beleid accenten blijven leggen op de punten waarin we kansen zien ter versterking en kansen ter verbetering. We gaan niet uitvoerig in op de brede context, maar zetten in dit hoofdstuk de drie hoofdlijnen en bijbehorende speerpunten in ons nieuwe beleid uiteen.

 Cultureel Ondernemerschap Net als in de vorige beleidsperiode is Cultureel Ondernemerschap een wezenlijk onderdeel van cultuurbeleid, van het culturele veld en van de individuele culturele organisaties. In het verleden werd de betekenis van cultureel ondernemerschap vaak teruggebracht tot zakelijk rendement of eigen inkomsten. In 2017 heeft de raad de invulling van cultureel ondernemerschap uitvoerig besproken 7. Op basis daarvan zien we cultureel ondernemerschap in een bredere betekenis, waarin er sprake is van cultureel, maatschappelijk en zakelijk rendement. Dit betekent dat we van organisaties niet alleen een goede mix van inkomsten verwachten, maar ook aandacht voor vernieuwing van het aanbod, maatschappelijk draagvlak en transparantie. Daarbij hoort ook het toepassen of onderschrijven van de Governance Code Cultuur, Fair Practice Code en Code Culturele Diversiteit & Inclusie. En een visie op Duurzaamheid. Hiervoor geven we hen de ruimte en vertrouwen, en gaan we uit van maatwerk; onze verschillende culturele organisaties dragen allen op hun eigen wijze bij aan het geheel.

 Cultuurstad van het Zuiden in de toekomst Het is onze ambitie om onze kracht verder uit te bouwen en de positie van Cultuurstad van het Zuiden te versterken. Hiervoor moeten we blijven investeren; als je zelfgenoegzaam bent en niet steeds ambitie houdt raak je die positie kwijt. Daarnaast ontwikkelt de wereld om ons heen zich: het culturele veld, het landelijke beleid, andere steden en regio’s en onze inwoners. Met een dergelijke ambitie is het onontbeerlijk te blijven innoveren en verrassen. Hiermee houden we de gemeente ook in de toekomst levendig voor onze huidige bewoners en aantrekkelijk voor nieuwe 7

Discussienota Cultureel Ondernemerschap, reg. nr. 7434579

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

14

bewoners. Het draagt eveneens bij aan het vestigingsklimaat voor bedrijven en maatschappelijke organisaties. We willen ook in de toekomst een aansprekend, prikkelend en divers cultureel aanbod voor onze bewoners hebben, waarin iedere inwoner op zijn of haar manier kan deelnemen aan cultuur. Daarnaast willen we ervoor zorgen dat meer cultuurtoeristen de weg naar ’s-Hertogenbosch blijven vinden voor kwaliteitsaanbod. Dat is niet alleen belangrijk voor de vitaliteit van de culturele organisaties, maar ook voor economische spin-off. Door te versterken waar we goed in zijn, door het blijvend innoveren van het aanbod, en door cultuur en mensen nog beter aan elkaar te verbinden, blijven we ook in de toekomst dé Cultuurstad van het Zuiden voor onze bewoners en bezoekers. Om optimaal effect te realiseren uit onze inspanningen, is het nodig accenten te leggen. We investeren in onze culturele stad via de volgende samenhangende strategieën: Versterken, Vernieuwen en Verbinden. De drie strategieën zijn relevant voor alle onderdelen van het cultuurbeleid en voor iedere organisatie. Maar in de komende periode kiezen we binnen iedere strategische lijn voor een beperkt aantal speerpunten.

1. Versterken van het PROFIEL: we versterken onze kracht door het profiel waarmee we ons onderscheiden en dat door veel mensen herkend wordt aan te scherpen. Onze speerpunten zijn: a. De toonaangevende positie van muziekfestivals, theaterfestivals en –gezelschappen verder ontwikkelen, mede in samenhang met de podia b. De aantrekkingskracht van de musea in ’s-Hertogenbosch versterken 2. Vernieuwen van het AANBOD: we blijven toekomstbestendig door nieuwe ontwikkelingen in gang te zetten. Onze speerpunten zijn: a. Het makersklimaat verbeteren, door makers en specifiek jonge makers,Jonge talenten op het gebied van visuele kunsten en crossovers sterker te ondersteunen en zichtbaarder te maken b. Urban arts als cultuurvorm in al zijn verschillende uitingen verder ontwikkelen 3. Verbinden van MENSEN: we betrekken meer verschillende mensen bij het culturele leven, en we betrekken ze sterker door cultuur toegankelijker te maken. Onze speerpunten zijn: a. Samenhang in het aanbod van cultuureducatie voor kinderen verbeteren b. Amateurkunsten met name muziek toegankelijker maken c. Actieve en receptieve deelname aan cultuur van nieuw publiek vergroten (publiekswerking) d. Het bereik van het bestaande cultuurpubliek, bewoners en bezoekers, versterken (publiekswerving)

VERSTERKEN

VERNIEUWEN

VERBINDEN

Versterken van het profiel door prioriteit voor  Theater  Muziek  Musea

In gang zetten van nieuw aanbod  Visuele kunst/crossovers(jonge) makers  Urban

Meer mensen en meer verschillende mensen verbinden met cultuur  Cultuureducatie  Amateurkunst, mn muziek  Publiekswerking en publiekswerving www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

15

CULTUURSTAD VAN HET ZUIDEN Deze drie lijnen blijven ook in de komende periode leidend in ons cultuurbeleid. Daarnaast houden deze strategische thema’s een centrale plaats in de subsidiering aan alle organisaties, of het nu gaat om de structurele (meerjaren)subsidies of incidentele projectsubsidies. We vragen de sector hiermee ook voor de komende periode om deze lijnen verder aan te scherpen en verantwoordelijkheid te nemen voor de inhoudelijke invulling van Cultuurstad van het Zuiden. Hierbij beseffen we dat niet alle organisaties op alle onderdelen even zwaar kunnen inzetten. We verwachten wel dat we door de variatie tot een evenwichtige spreiding over de strategische thema’s komen. De drie strategische lijnen werken we in de volgende paragrafen uit. Ze zijn vanzelfsprekend met elkaar verweven maar voor de helderheid bespreken we ze hieronder aan de hand van accenten.

4.1. Versterken van het PROFIEL Meer inhoudelijke focus: theater, muziek, musea Wat willen we bereiken? 

‘s-Hertogenbosch is onderscheidend in Nederland en behoort tot de top van de culturele steden van Nederland o De toonaangevende positie van muziekfestivals, theaterfestivals en –gezelschappen verder ontwikkelen, mede in samenhang met de podia o De aantrekkingskracht van de musea in ’s-Hertogenbosch versterken

 Toonaangevende podiumkunsten We versterken ons profiel door inhoudelijk te kiezen voor onze kracht: de podiumkunsten. In het bijzonder theater en muziek zijn toonaangevend en hebben nationale en steeds vaker internationale erkenning. Samen brengen de festivals en de podia een divers aanbod en hebben een relatief groot publiek, zowel lokaal als nationaal. Het zijn landelijk onze ‘uithangborden’. Dat geldt natuurlijk ook voor onze gezelschappen. Dat zij toonaangevend zijn komt ook doordat zij op internationaal niveau werken en van belang zijn. November Music en Theaterfestival Boulevard vervullen deze rol als internationaal platform voor podiumkunsten en dragen bij aan uitwisseling. Theater Artemis doet dit onder meer door steeds vaker over de grenzen te spelen en internationale coproducties te maken. Dit podiumkunstenprofiel willen we versterken, door het belang van dit type organisaties voor ’sHertogenbosch als cultuurstad te erkennen en hun ambities en ontwikkeling financieel te ondersteunen. We willen een blijvend en bloeiend podiumkunstenklimaat met lokale en (inter)nationale impact. Dit klimaat is gebaat bij een intensievere samenwerking tussen de partijen op lokaal en regionaal niveau. Presentatie-instellingen zijn steeds vaker betrokken in het productieproces van muziek of theater.

De podia kunnen deze rol nog actiever pakken door met lokale makers coproducties te ontwikkelen. Ook wat betreft publieksbereik kunnen makers en podia elkaar versterken door samenwerking op het gebied van marketing en communicatie of publieksonderzoek. Bovendien wordt de impact van het www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

16

podiumkunstenprofiel groter met een betere afstemming in de programmering: dit zorgt voor een afwisselender aanbod, minder concurrentie en daarmee een beter publieksbereik voor onze podia. Een bloeiend podiumkunstenklimaat betekent ook dat er plaats moet zijn voor experiment en voor nieuwe makers. Zij krijgen kansen binnen de festivals, maar om onze toonaangevende positie kracht bij te zetten moeten we deze beweging doorzetten naar de podia. Door ruimte voor innovatief theateren muziekaanbod en dit meer te verbinden met de (lokale) podia, krijgt ons podiumkunstenprofiel een nog sterkere betekenis. We vernieuwen ook door via onze festivals en podia makers van buitenaf een bepaalde periode in onze gemeente te laten werken, in de zogenaamde residencyprogramma’s of simpelweg door tijdelijk werk- en woonruimte beschikbaar te stellen. Voorbeeld Theaterfestival Boulevard, Festival Cement en Theater Artemis werken samen in Broedplaats ’sHertogenbosch (in Pand 18), waar jonge makers de gelegenheid krijgen om een aantal weken te werken aan hun artistieke profiel en dit te presenteren. Een recentelijk voorbeeld van een coproductie is Bosch Buitenspel, een samenwerking tussen Paleis voor Volksvlijt en de Verkadefabriek. Een dergelijke uitwisseling is ook goed voor de (inter)nationale netwerken waarin onze podiumkunstenorganisaties opereren.

Daarnaast versterken we ons profiel door onze landelijke spelers te zien als onze ambassadeurs, die met innovatief theater/muziek ’s-Hertogenbosch laten zien in de rest van het land en de wereld. Ook als gemeente kunnen we dit sterker uitdragen door Den Bosch Partners te vragen deze iconen beter te benoemen en te benutten in de citymarketing van 'sHertogenbosch, met name de festivals als Theaterfestival Boulevard, Jazz in Duketown en November Music. Met het Bosch Requiem en de Bosch Parade geven we vanuit de Bosch-legacy ook een impuls aan de versterking van muziek en podiumkunsten. Voorbeeld De internationale waardering voor het werk van Jetse Batelaan, artistiek leider van Theater Artemis, blijkt onder meer uit de toekenning van de Zilveren Leeuw van de Biënnale van Venetië in de zomer van 2019. November Music en Theaterfestival Boulevard maken deel uit van verschillende internationale samenwerkingsverbanden en netwerken, en worden daarin ondersteund met middelen van Creative Europe.

 Aantrekkelijke musea Met het Museumkwartier hebben we een sterke trekker in onze gemeente van hoge kwaliteit. De inhoudelijke doorontwikkeling van beide musea die in de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden zorgt voor veel publiek en voor landelijke en internationale aandacht in de pers. Ook in de (inter)nationale netwerken hebben onze musea een betere positie verworven. Het afwisselende aanbod, van breed aantrekkelijke tentoonstellingen tot gespecialiseerde bijzondere tentoonstellingen, zorgt voor continue aandacht in de media. Het spreekt een brede groep bezoekers aan die de afgelopen jaren vaker naar het Museumkwartier komt. In 2022 zijn twee ontwikkelingen samengekomen die van invloed zijn op de toekomst van het Museumkwartier en de twee musea. Het Noordbrabants Museum krijgt een uitzonderlijke privécollectie in doorlopend bruikleen, waarmee het zich verder kan ontwikkelen tot één van de topmusea in Nederland. Het Design Museum Den Bosch wordt een van de grote trekkers in de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

17

Bossche Stadsdelta. Het museum heeft de ambitie zich in de komende jaren inhoudelijk en organisatorisch door te ontwikkelen en nog meer speler worden van nationaal belang. Het huidige gebouw van het Design Museum zal na de herhuisvesting door Het Noordbrabants Museum worden gebruikt om de genoemde collectie te kunnen huisvesten en tentoon te stellen. De genoemde ontwikkelingen maken dat we 's-Hertogenbosch de komende jaren nog meer op de kaart kunnen en willen zetten als museumstad. We verwachten dat de musea hier actief aan bijdragen door de lijn van de inhoudelijke en organisatorische doorontwikkeling zoals die is ingezet voort te zetten. Ook door nog Ter versterking van het museumprofiel verwachten we een sterkere samenwerking van de beide musea. Zo kunnen zij nog actiever in te zetten op het vergroten van het publieksbereik en daar waar mogelijk samen te werken met andere partners in de stad. Wij kunnen als gemeente deze ontwikkeling verder ondersteunen door Den Bosch Partners te vragen de musea nog centraler te stellen in de citymarketing van 's-Hertogenbosch, zoals we net ook hebben aangeven voor de festivals. We verwachten daarbij dat wij bij deze initiatieven op steun kunnen rekenen van andere partijen die profiteren van de aanwezigheid van cultuurtoeristen. In het Jeroen Bosch Kwartier hebben we een tweede cluster van musea, allemaal met een specifiek aanbod.