Bijlage 1 Bestuursakkoord 2026-2030 's-Hertogenbosch
Tekst van het document
METERS MAKEN BES T UUR SAKKOORD ‘ S-HERTOGENBOSCH 2 0 2 6 -2 0 3 0
Inhoud Voorwoord
3
01 Onze ambitie: goed leven, vandaag én morgen
6
02 Aantrekkelijk wonen en leven
11
03 Gezonde en zorgzame samenleving
25
04 Duurzame toekomst
38
05 Kansrijk ’s-Hertogenbosch
50
06 Bestuur en veiligheid
66
07 Financiën
78
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
2
VOORWOORD
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
3
Voorwoord
’s-Hertogenbosch is een fantastische plek om te wonen, werken en leven! Mensen voelen zich hier thuis. Op straat, in de wijk of in het dorp: inwoners kennen elkaar, helpen elkaar en doen mee. En onze gemeente bruist. We vieren hier het goede leven. Jong en oud, in stad en dorpen, in een historisch decor en in rauwe randjes. Pionierende ondernemers en creatieve makers zijn de motors van onze aantrekkingskracht. Dit is de kracht van onze gemeente en de basis waarop we verder bouwen. Tegelijk staan we niet stil. Onze gemeente groeit en de uitdagingen zijn groot. Dat merken we bijvoorbeeld aan de woningnood, de druk op de zorg, klimaatverandering, polarisatie in de samenleving, de problemen op het elektriciteitsnet en veranderingen in werk en economie. Dat vraagt om keuzes en om tempo. Inwoners merken die veranderingen elke dag. Als je een huis zoekt, zorg nodig hebt, een stage zoekt of prettig en veilig wilt wonen in je buurt. Hier gaan we vol mee aan de slag. We kijken vooruit en zetten een stap extra. We willen dat ’s-Hertogenbosch ook in de toekomst een plek blijft waar mensen zich écht thuis voelen. Een plek waar iedereen de kans krijgt om mee te doen en vooruit komt. Hier moet je het beste uit je leven kunnen halen!
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
4
Voorwoord
In dit bestuursakkoord spreken we af hoe we voor onze stad,
Aan de bak dus! We gaan meters maken met scherpe en nieuwe
wijken en dorpen aan de slag gaan. Om de uitdagingen van nu en
keuzes voor onze gemeente. Dat doen we vanuit een gezamenlijk
de toekomst aan te pakken. Een ding is zeker: dat kunnen we alleen
beeld en ambitie op de ontwikkeling van ’s-Hertogenbosch.
samen. En dus maken we gebruik van de kracht van onze gemeente.
Daar starten we dit akkoord mee.
Inwoners die naar elkaar omkijken, ondernemers die kansen zien en benutten, makers die ons laten dromen, verenigingen die verbinden
We vragen het nieuwe college om dit bestuursakkoord uit te werken
en vrijwilligers die zich met hart en ziel inzetten. We verstaan hier de
in een collegeprogramma. Dat moet overzicht geven hoe en wanneer
kunst van het samenleven.
de ambities uit dit bestuursakkoord worden gerealiseerd.
We kijken met vertrouwen vooruit. We realiseren ons goed dat we in
Mariève Craste
een snel veranderende wereld leven. Waarin we te maken hebben met ontwikkelingen op het wereldtoneel en besluiten vanuit Den Haag die ons leven hier direct raken. Maar we gaan niet afwachten. We kijken
DEN BOSCH
Pieter Paul Slikker
naar wat wél kan en waar we stappen kunnen zetten. Juist in een tijd waarin veel onzeker is, vinden we het belangrijk om zelf richting te bepalen. We willen grip houden op onze toekomst en blijven bouwen aan onze stad, wijken en dorpen.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
Pieter Schuurmans Jochem Huibers
5
01 ONZE AMBITIE: GOED LEVEN, VA N DA AG ÉN MORGEN
Onze gemeente groeit en zal de komende jaren verder blijven groeien. Dat heeft nu al invloed op hoe we wonen, werken en samenleven. Die ontwikkeling bepaalt ook hoe ’s-Hertogenbosch er morgen uitziet. We benutten deze groei om onze gemeente sterker, mooier en toekomstbestendiger te maken. Vanuit die blik maken we in dit bestuursakkoord keuzes en gaan we meters maken op de ontwikkeling van ’s-Hertogenbosch.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
6
01 - Onze ambitie
Ontwikkeling naar 200.000 inwoners ’s-Hertogenbosch is al jaren een aantrekkelijke en geliefde plek om te wonen, werken en studeren. Veel mensen kiezen er bewust voor om hier te komen of hier te blijven. Die groei staat niet op zichzelf. De laatste jaren komen we steeds meer onder invloed van de sterke ontwikkeling van regio’s om ons heen. Onze gemeente ligt aantrekkelijk op een knooppunt tussen de noordelijke Randstad en de Brainportregio en binnen de Brabantse Stedenrij. Het Rijk stuurt in haar nationaal ruimtelijk beleid op groei van dit gebied. Tegelijk vraagt dit om balans: groei moet hand in hand gaan met voldoende werk, voorzieningen en groen. We groeien door naar ongeveer 200.000 inwoners rond 2050. Dat is een stevige ontwikkeling. Niet alleen omdat het aantal inwoners toeneemt, maar ook omdat onze samenleving verandert. Onze gemeente wordt diverser en er komen meer ouderen en eenpersoonshuishoudens.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
7
01 - Onze ambitie
Van schaalsprong naar kwaliteitssprong We benutten de groei van ’s‑Hertogenbosch
◦ We pakken de kans om de kwaliteit van
als kans. Groei brengt namelijk nieuwe ideeën,
onze leefomgeving te versterken. In een
woningen en we gaan groots vergroenen.
energie en investeringen. Het geeft ons de
bereikbare binnenstad, met minder blik en
In wijken, dorpen en op bedrijventerreinen.
mogelijkheid om dingen te verbeteren.
meer groen op straat. En door te investeren
Dat draagt niet alleen bij aan de ambities
We benaderen het als duurzame groei:
in de openbare ruimte van wijken en
op duurzaamheid, zo versterken we ook
met kwaliteit en goed voor generaties
dorpen. We maken ’s‑Hertogenbosch
de kwaliteit van wonen en werken.
nu en in de toekomst.
groener, veiliger en aantrekkelijker om te leven.
Dit zijn die kansen: ◦ Allereerst betekent groei dat we kunnen
We werken aan het verduurzamen van
◦ Tot slot werken we aan onze economie en voorzieningen. Meer inwoners betekent
◦ Tegelijk geeft groei een impuls aan de
meer talent, nieuwe ideeën en frisse
bouwen aan een gemeente waar iedereen
levendigheid. Het geeft ruimte voor
energie. Dat biedt kansen om onze
een thuis kan vinden. Veel mensen zoeken
de ontwikkeling van nieuwe plekken,
economie naar een hoger niveau te tillen
een woning, vaak is die er niet of is die te
aantrekkelijk voor experiment en nieuwe
en ons verdienvermogen te vergroten.
duur. Door nieuwe woningen te bouwen en
doelgroepen. In de Spoorzone, maar ook
De groei zorgt ook voor meer draagvlak
meer in te zetten op bijvoorbeeld splitsen,
daarbuiten bouwen we door aan plekken
en investeringen in de (boven)regionale
optoppen en woningdelen, zorgen we dat
met een eigentijdse sfeer, aanvullend op
voorzieningen in onze gemeente. Denk aan
jongeren, studenten, starters, gezinnen en
de historische binnenstad.
het beroepsonderwijs, zorg, cultuuraanbod
ouderen hier kunnen (blijven) wonen. Door te investeren in een gezonde en
en winkels. Voorzieningen die belangrijk ◦ We benutten de groei als een motor voor
zorgzame samenleving, ondersteunen we
verduurzaming. Investeringen in woningen
mensen het beste uit zichzelf te halen.
en leefomgeving gaan hand in hand met
zijn voor onze inwoners en voor een bredere regio.
de stappen naar een groenere en klimaatneutrale gemeente.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
8
01 - Onze ambitie
We weten ook dat dit niet vanzelf gaat. Als een gemeente verandert, kan dat ook schuren. Mensen kunnen het gevoel hebben dat hun buurt verandert of dat dingen anders worden dan ze gewend zijn. Dat begrijpen we. Voor ons staat voorop dat ’s-Hertogenbosch een plek blijft waar mensen zich thuis voelen. Niet omdat alles hetzelfde blijft, maar omdat we blijven zorgen voor aantrekkelijke en leefbare buurten. Groei moet iets opleveren voor alle inwoners. In de nieuwe gebieden die nog worden ontwikkeld en in de bestaande wijken en dorpen.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
9
01 - Onze ambitie
De weg vooruit Met de groei van onze gemeente komen kansen en uitdagingen. Dat vraagt om duidelijke keuzes. Keuzes die gaan over het dagelijks leven in onze wijken en dorpen. En keuzes over onze rol en bijdrage in de wereld om ons heen. Zo werken we aan de volgende doelen: ◦ Aantrekkelijk wonen en leven ◦ Gezonde en zorgzame samenleving ◦ Duurzame toekomst ◦ Kansrijk ’s-Hertogenbosch Binnen deze hoofdlijnen laten we zien welke stappen we de komende jaren willen zetten. We beschrijven de beweging die we op gang willen brengen. En vervolgens welke (eerste) meters we gaan maken in deze bestuursperiode. Zo maken we duidelijk waar we mee aan de slag gaan en wat inwoners daarvan gaan merken.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
10
02 A ANTREKKELIJK WONEN EN LEVEN In ’s-Hertogenbosch is het geweldig wonen. En we willen dat iedereen dit ervaart. Daarom moet het makkelijker worden passende en betaalbare woningen te vinden. We bouwen de komende jaren flink meer woningen. Tegelijkertijd investeren we in een prettige leefomgeving. Aantrekkelijk wonen gaat namelijk ook over de wijk en de buurt waar je woont. We vinden het belangrijk dat iedereen op een plek woont die goed bereikbaar is, waar het schoon en veilig is en waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
11
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
Hier gaan we dan ook volop mee aan de slag. Door bij het bouwen van nieuwe woningen te investeren in de leefomgeving. Maar ook door in bestaande buurten plekken opnieuw in te richten om ze groener, veiliger en prettiger te maken. Ook in de binnenstad zoeken we die balans, zodat het er levendig blijft en leefbaar. Waarbij onze stad, wijken en dorpen goed bereikbaar blijven, ook als we doorgroeien.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
12
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
Wonen en verstedelijking De beweging die we maken We pakken stevig door op onze woningbouwambities. Ons doel:
Naast de grote plannen houden we ruimte voor woningbouw en
elk jaar 1.000 woningen opleveren met voldoende keuze voor
ontwikkeling in wijken en dorpen. Zodat bijvoorbeeld jongeren
iedereen. We zien dat deze ambitie steeds moeilijker te realiseren is.
en ouderen de kans krijgen om in hun eigen buurt of dorp een
Daarom maken we duidelijke afspraken die zorgen voor tempo en
passende woning te vinden.
resultaat. We komen niet aan plannen die al zijn vastgesteld en klaar zijn voor vergunningverlening (de harde plancapaciteit). Deze plannen
We kiezen ervoor om nieuwe woningen vooral binnen bestaand
voeren we zo snel mogelijk uit. Verder willen we snelheid maken met
bebouwd gebied te realiseren. Ook benutten we de bestaande
plannen die in voorbereiding zijn. Als betaalbaarheid en haalbaarheid
woningvoorraad beter. We zien kansen om met bestaande woningen
van die plannen onder druk staat, maken we scherpe keuzes om het
méér woonruimte te creëren. Daarom zetten we in op splitsen,
tempo erin te houden. We nemen het initiatief om met onze partners
optoppen, delen van bestaande woningen en andere manieren
te kijken waar we doorbraken kunnen bereiken.
om meer te halen uit onze bestaande voorraad.
We geven prioriteit aan plannen waarmee we veel meters maken:
Tot slot kijken we verder vooruit. Voor nieuwe grote gebieds-
Spoorzone, De Vliert en Groote Wielen. Voor deze plannen haalden
ontwikkelingen, zoals bij de Ertveldplas, Nuland Noordoost,
we bovendien veel geld van het Rijk binnen. Voor de Spoorzone gaat
Groot Meerendonk en Bedrijventerrein Zuid/A2-zone voorzien we de
het om meer dan 100 miljoen euro. Daarmee kunnen we woningen
start na deze bestuursperiode. Als uitwerking van onze Omgevingsvisie
sneller en met meer kwaliteit bouwen. We houden ons scherp aan
starten we (of gaan we door) met de verkenningen van deze locaties.
de afspraken die we met het Rijk hebben gemaakt.
Hierin verkennen we ook de kansen voor aanvullende woningbouw.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
13
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
De meters die we maken ◦ In nieuwe plannen (zachte plancapaciteit)
◦ Dit leidt concreet tot de volgende
◦ De Citadelpoort is onderdeel van de
gebruiken we de volgende woningbouwmix:
aantallen woningen waarvoor we deze
ontwikkeling naar een Brede Binnenstad,
- 30% sociaal
bestuursperiode (2026-2030) harde
passend bij een groeiende gemeente.
- 30% middenhuur
woningbouwplannen maken.
Dit gebied wordt een nieuwe toegangs-
- 10% betaalbare koop
- 1200 sociale huurwoningen
poort voor onze stad. We blijven inzetten
- 30% dure huur en (middel)dure koop
- 1200 woningen in middenhuur
op een aantrekkelijke invulling die hier recht
De vervangingsopgave door corporaties
- 400 betaalbare koopwoningen
aan doet. Met ruimte voor ontmoeting,
valt buiten deze Bossche Mix.
- 1200 dure huur- en (middel)dure
creativiteit en maatschappelijke activiteiten.
koopwoningen ◦ We sturen op het totaal van alle plannen uit deze bestuursperiode. We passen deze
samenwerking invulling aan geven. ◦ Om onze ambities te kunnen realiseren,
Bossche Mix dus toe over de grenzen van
houden we onze eigen regels en beleid nog
afzonderlijke plannen en jaarschijven.
eens goed tegen het licht. We zetten in op
Zo blijven we flexibel en is maatwerk
vereenvoudiging, mogelijkheden voor meer
mogelijk om nieuwe woningen goed in te
hoogbouw en actief stimuleren van meer
passen in bestaande wijken of dorpen.
doorstroming op de woningmarkt.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
We willen daar in een publiek-private Voor de roeivereniging zoeken we een alternatieve locatie.
14
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
Doorbraken voor ontwikkeling We zijn ambitieus in onze plannen voor woningbouw en
◦ De Vliert wordt een nieuwe stadswijk met veel ruimte voor
verstedelijking. Maar we zien ook dat plannen onder druk komen
betaalbaar wonen, groen, gezondheid, sport en recreatie. Om deze
te staan. Door netcongestie en de aangekondigde aansluitstop,
ontwikkeling snel mogelijk te maken, stellen we budget beschikbaar
stikstofproblematiek en stijgende bouwprijzen. Het zijn
voor de realisatie van het parkeerhuis in dit gebied. Op deze manier
ontwikkelingen die direct impact hebben op de haalbaarheid
houden we vaart en maken we de woningbouw mogelijk.
en betaalbaarheid van onze plannen. ◦ Verder creëren we een beter en dynamisch inzicht in de fasering en Hoewel we beperkt invloed hebben op deze ontwikkelingen zelf,
prioritering van onze plannen en projecten. Daarmee is het mogelijk
wachten we de problemen niet af. We zoeken proactief naar de
om slimmer en sneller te kunnen schuiven in tempo en planning,
mogelijkheden om in beweging te blijven.
als projecten tegen belemmeringen aanlopen. Of daar snel het gesprek over aan te gaan met ontwikkelaars en andere partners.
◦ We stellen een fors incidenteel budget beschikbaar voor impulsen
Andersom maakt het ons flexibeler om in te spelen op kansen.
op woningbouw en verstedelijking die passen bij de groei naar 200.000 inwoners. Daarmee creëren we de financiële ruimte om woningbouw en plannen die vastlopen, snel en buiten de gebaande paden los te trekken. Bijvoorbeeld om investeringen mogelijk te maken die belemmeringen voor ontwikkeling opheffen, zoals op het gebied van stikstof of netcongestie. Met de ruimte om ook risicodragend te kunnen investeren. En om capaciteit in te kunnen zetten, als plannen of vergunningverlening daarop dreigen vast te lopen.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
15
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
◦ We realiseren meer ouderen- en
◦ We stimuleren de mogelijkheden
zorggeschikte woningen, ook in dorpen
voor (pre)mantelzorgwoningen om
als Engelen, Nuland en Vinkel. En we
zorgzaamheid te bevorderen.
stimuleren innovatieve woonvormen, zoals geclusterd wonen voor ouderen,
◦ We continueren de ingezette lijn op
en de inzet van zorgtechnologie.
het beter benutten van de bestaande
Dit bevordert de zelfredzaamheid en
woningvoorraad, opkoopbescherming,
verlicht de druk op de professionele zorg.
goed verhuurderschap, leegstand en lokale binding. We monitoren periodiek
◦ Zoals geadviseerd in het burgerberaad ‘fijn oud worden’ realiseren we bij
de effecten zodat we kunnen bijsturen als dat nodig is.
gebiedsontwikkelingen en grote woningbouwplannen mogelijkheden
◦ De woonwagengemeenschap bieden
voor gemeenschappelijk wonen.
we perspectief. Door lege standplaatsen
We streven ernaar om per jaar vijf locaties
voortvarend uit te geven. Door, waar
voor gemeenschappelijk wonen, inclusief
mogelijk, bestaande locaties uit te breiden.
Collectief Particulier Opdrachtgeverschap
En door in deze periode de mogelijkheden
(CPO) uit te geven. Voor gemeenschappelijk
van een nieuwe woonwagenlocatie
wonen en CPO maken we een beleidsvisie
concreet te maken.
zodat inwoners en ontwikkelaars weten wat de komende jaren de ambities zijn en wat ze mogen verwachten.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
16
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
Brede Binnenstad De beweging die we maken
De meters die we maken naar een blijvend bereikbare binnenstad
De ontwikkeling naar 200.000 inwoners geeft volop aanleiding
◦ We zetten een pakket van maatregelen in om de binnenstad
en kansen om te investeren in de kwaliteit van onze Brede
bereikbaar te houden. We realiseren parkeergelegenheden
Binnenstad. Om ervoor te zorgen dat onze binnenstad klaar is
aan of buiten de binnenstadsring. Verder zetten we in op
voor de toekomst. Met een gezonde balans tussen levendigheid,
smart city oplossingen, het implementeren van een nieuw
leefbaarheid en economische vitaliteit. En blijvend bereikbaar,
parkeerverwijssysteem en parkeerreserveringsysteem, het
zonder voortdurende opstoppingen. Daar gaan we deze periode
verplaatsen van de grote bussen naar de binnenstadsring en
flink mee aan de slag.
op verbeterde afspraken over laden en lossen met leveranciers.
De komende jaren neemt de druk op onze Brede Binnenstad
◦ We maken deze periode een start met de nieuwe verkeersknoop
al toe door nieuwe woningen, extra arbeidsplaatsen en een
bij de oude WeenerXL/Van Herpenseweide. Met die aanpassing
groeiend aantal bezoekers. Er zijn maatregelen noodzakelijk
sluiten de doorstroomassen hier beter op elkaar aan en wordt dit
om te zorgen dat de binnenstad aantrekkelijk is en blijft.
een steeds logischer alternatief voor de oude binnenstadsroute.
Om stedelijk te wonen, lekker te winkelen, ontspannen uit te gaan en gezond te ondernemen. Die maatregelen gaan
◦ We pakken in deze periode zo snel mogelijk de Magistratenlaan
enerzijds over bereikbaarheid. We bouwen verder aan de
aan om de doorstroming te verbeteren voor doorgaand verkeer.
realisatie van de Verkeersstructuur 2030, we weren doorgaand
Daarmee verminderen we ook de overlast door af- en aanrijdend
autoverkeer en er komt meer ruimte voor fiets en voetganger.
verkeer van de parkeergarage Paleiskwartier.
En anderzijds gaat het over de kwaliteit van het woon-, verblijfsen ondernemersklimaat. Waarbij we vooral een stevige impuls geven op vergroening van de openbare ruimte.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
17
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
◦ Deze periode realiseren we de onderbrekingen voor doorgaand
◦ Aan de onderbreking aan de Zuid-Willemsvaart voegen we
autoverkeer ter hoogte van de stationstunnel en de Veemarktweg.
een ontheffingenbeleid toe voor direct omwonenden en direct
Doorgaand verkeer wordt naar de doorstroomassen gestuurd.
omliggende ondernemers.
De onderbreking bij de Drakentunnel wordt na de aanpak van de Magistratenlaan gerealiseerd en moet – vanwege benodigde ruimte
◦ Met ondernemers en bewoners kijken we samen naar de inzet van
voor het bouwverkeer – vóór de herontwikkeling van het station
het Selectief Toegangssysteem (STS) en welke maatregelen nodig
gerealiseerd zijn. De laatste onderbreking, op de Zuidwal, komt in
zijn. Zo kijken we naar mogelijkheden om een avondafsluiting naar
de planning definitief niet in deze bestuursperiode. We kijken hier
voren te halen, als uit participatie blijkt dat daar draagvlak voor is.
al wel of we kansen voor vergroening kunnen realiseren.
Het STS is geen doel op zich, maar een middel om verblijfskwaliteit te vergroten, het economische klimaat te versterken en de auto te
◦ We monitoren scherp en transparant hoe de effecten van de
weren waar die niet noodzakelijk is.
onderbrekingen uitpakken. Op de balans tussen levendigheid, leefbaarheid en economische vitaliteit. Op basis van de monitoring schalen we op of af waar nodig. Bijvoorbeeld door de onderbreking op de Zuid-Willemsvaart dynamisch in te zetten op drukke momenten of onderbrekingen naar voren halen.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
18
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
De meters die we maken naar een groenere binnenstad met meer verblijfs- en woonkwaliteit
◦ Onze ambitie is om ook een fietsring te realiseren rond de
◦ Om de verblijfs- en woonkwaliteit van de binnenstad te vergroten,
binnenstad. We stellen hiervoor een fors onderzoeksbudget in.
gaan we flink vergroenen. We maken budget vrij voor 300 nieuwe
De fietsring moet geschikt zijn voor de snelle en bredere fietsen
bomen en zorgen met de uitvoering van de Integrale Aanpak
van vandaag de dag. Hiermee stimuleren we het gebruik van de
Brede Binnenstad (IABB) voor een groenere en aantrekkelijkere
fiets boven de auto.
binnenstad. Het heeft onze voorkeur om de bomen in de volle grond te zetten. Dat is beter voor de boom en het is duurzamer
◦ Hierbij horen ook voldoende fietsparkeerplaatsen. Op logische
in het beheer. Als dit niet volledig lukt, kiezen we voor bomen
plekken langs de route voor bezoekers. En voor bewoners en
in een bak.
werknemers in de binnenstad, benutten we leegstaande ruimtes voor een fietsenstalling.
◦ De helft van de bezoekersparkeerplaatsen op straat verdwijnt deze periode uit de binnenstad. Daarmee ontstaat er ruimte voor extra groen, terrassen en programmeringsruimte. En daarmee voor kwaliteit, een aangenaam verblijf en ondernemerschap. Om het mogelijk te maken dat uiteindelijk na deze periode alle bezoekersparkeerplaatsen in de openbare ruimte verdwijnen (met uitzondering van parkeerplaatsen voor mensen met een beperking) investeren we in een tijdelijke parkeervoorziening bij de Tramkade en werken we uit hoe we een extra parkeervoorziening aan de binnenstadsring kunnen realiseren, aanvullend op de parkeervoorziening die al is voorzien bij de Citadelpoort. Deze extra parkeervoorziening brengen we op basis van een nadere verkenning, als blijkt dat sprake is van een onrendabele investering, zo snel mogelijk naar het Structuurfonds.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
19
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
◦ Onze ambitie is om het Tolbrugkwartier te ontwikkelen van een
◦ De parkeergarage Wolvenhoek behouden we voor bezoekers-
verschraald stukje binnenstad naar een nieuwe trekker aan de
parkeren, maar wel met een reserveringssysteem. Daarmee zorgen
heropende Groote Stroom. Met honderden woningen,
we ervoor dat alleen mensen die er specifiek voor kiezen of mensen
ruimte voor ondernemerschap, een nieuwe opstapplaats
die slecht ter been zijn, dichtbij kunnen parkeren.
voor de Dieze en een promenade aan het water, brengen we verblijfskwaliteit, woonruimte, groen en water terug. We bouwen
◦ We stimuleren winkelend publiek om te parkeren op transferia of
hier voor mensen zonder parkeerbehoefte of die kiezen voor een
in de parkeergarages Paleiskwartier en Maijweg. Dat doen we
vergunning in één van de garages. Daarbij werken we de kansen
door te sturen met parkeertarieven en door goed over deze
voor uitbreiding van de parkeergarage Arena verder uit.
mogelijkheden te communiceren. Ook zorgen we voor goede
Het parkeren voor de hotelfunctie blijft in de parkeerkelder
routes met aantrekkelijk groen, vanuit de garages de binnenstad in.
van het Tolbrugkwartier. ◦ Om bezoek in de week meer te spreiden, differentiëren we tarieven in de parkeergarages in de binnenstad. Bijvoorbeeld met een lager tarief op maandag en dinsdag en een hoger tarief in de rest van de week. ◦ De komende jaren vragen het onderhoud en de kwaliteit van kademuren en overkluizingen van de Binnendieze aandacht. Hiervoor is een publiek-private aanpak nodig. We verkennen de kansen op subsidies vanuit het Rijk en Europa.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
20
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
Bereikbaarheid De beweging die we maken Een groeiende gemeente betekent meer verplaatsingen.
De bereikbaarheid van de oostelijke delen van de gemeente vraagt
Met duidelijke keuzes moeten we onze stad, wijken en dorpen hier
om specifieke aandacht. Door het stagneren van de verbreding van
klaar voor maken. Mobiliteit is daarbij geen doel op zich. Makkelijk en
de A2, ontstaan ook problemen op het wegennet naar Rosmalen,
snel kunnen verplaatsen, is essentieel om mensen bij elkaar te brengen,
Kruisstraat en de Groote Wielen. Bovendien willen we in de Groote
om hier aantrekkelijk te wonen en om economisch sterk te zijn.
Wielen nog een flink aantal woningen bouwen. Hiervoor is het
Daarnaast zijn de keuzes op mobiliteit en bereikbaarheid ook
noodzakelijk om te investeren in de ontsluiting van de oostelijke
van invloed op leefbaarheid, gezondheid, duurzaamheid en
gemeentedelen. Voor alle vormen van vervoer. Daarom realiseren
economische vitaliteit.
we de oostelijke ontsluitingsweg, plus een busbaan en vrijliggend fietspad als volwaardige alternatieven voor de auto. We gaan uit van
De druk op het wegennet en parkeervoorzieningen in de wijk
co-financiering door het Rijk. Bouwen in De Groote Wielen betekent
zijn groot. Onze wijken uit de vorige eeuw zijn niet ingericht op
dat een betere ontsluiting nodig is. Het gaat hier om een door het
meerdere auto’s per huishouden. De ruimte is er niet om die
ministerie aangewezen ‘doorbraaklocatie’. Daarom verwachten we
parkeervoorzieningen voor de deur te realiseren. Daarom stimuleren
dat het Rijk de realisatie mede mogelijk maakt.
we alternatieven voor de auto. Daarbij geven we prioriteit aan vervoer dat het meest bijdraagt aan gezondheid en duurzaamheid. Waar mogelijk zetten we de fiets en voetganger centraal, aangevuld met versterking van het openbaar vervoer en opties voor deelmobiliteit. We willen ervoor zorgen dat onze gemeente in de volle breedte bereikbaar is met openbaar vervoer of vormen van collectief vervoer. Dat geldt ook voor onze bedrijventerreinen, waarbij we werken aan een betere bereikbaarheid met alle vervoersmiddelen.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
21
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
De meters die we maken ◦ We realiseren de oostelijke ontsluitingsweg, busbaan en vrijliggend
◦ Op verkeersveiligheid zetten we stevig in. Verkeershufters pakken
fietspad. We gaan zo snel mogelijk in gesprek met het Rijk over
we aan en we investeren in veilige loop- en fietsroutes naar school.
de benodigde co-financiering, zodat woningbouw op de nationale
We onderzoeken hoe we bij basisscholen, rondom piektijden,
doorbraaklocatie Groote Wielen mogelijk wordt.
autovrije zones kunnen invoeren (schoolstraten). We willen rotondes met een dubbele rijrichting omzetten naar rotondes
◦ Nadat er definitieve duidelijkheid is over de invulling van de nieuwe
met een enkele rijrichting. We hebben in dit akkoord al middelen
OV-concessie, bepalen we welke aanvullende vormen van collectief
gereserveerd om twee rotondes aan te pakken (Sint-Teunislaan
vervoer nodig zijn. Zodat de dorpen en wijken ook buiten de
en Aartshertogenlaan).
spitstijden bereikbaar zijn met alternatieven voor de auto. ◦ Iedereen kan meedoen in ’s-Hertogenbosch. Dus iedereen moet ◦ We blijven met het Rijk en andere partners hard werken
zich goed kunnen verplaatsen. We zorgen daarom voor een goede
aan de vernieuwing van ons station. Dit is niet alleen een
verankering van het VN-verdrag voor mensen met een beperking.
mobiliteitsknooppunt voor onze regio en heel Nederland, het wordt
We zorgen voor voldoende parkeergelegenheid voor mensen
óók het hart en een prachtige entree voor onze Brede Binnenstad.
met een gehandicaptenkaart en voor Kiss&Ride-plekken vlakbij voorzieningen, zodat men dichtbij afgezet kan worden.
◦ We maken concreet werk van de zoektocht naar locaties voor een treinstation bij Nuland en Maaspoort. Ook zetten we in op realisatie
De Kiss&Ride-plekken kunnen dubbel gebruikt worden namelijk ook als ruimte voor leveranciers om te lossen.
van een nachtnet. ◦ Met het fietsnetwerk 3.0 werken we aan een schaalsprong voor de bereikbaarheid met de fiets. Daar gaan we vol mee door.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
22
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
Leefbare stad, wijken en dorpen: vitaal en verbonden De beweging die we maken
Meer nog dan de fysieke ontmoetingsplekken, zijn onze verenigingen,
We bouwen aan leefbare wijken en dorpen waar mensen zich thuis
vrijwilligers en maatschappelijke initiatieven het sociale hart van onze
voelen en naar elkaar omkijken. De groei van onze gemeente moet
gemeente. Of het nu gaat om muziekverenigingen, carnavalsclubs,
hand in hand gaan met meer levendige buurten waar mensen zich
scouting, culturele organisaties, sportverenigingen of buurtinitiatieven:
verbonden voelen. We zorgen dat voorzieningen, verenigingen en
zij brengen mensen samen en zorgen voor betrokkenheid en
ontmoetingsplekken kunnen meegroeien met de ontwikkeling van
levendigheid in wijken en dorpen. Dit draagt ook bij aan identiteit
nieuwe woningen en wijken. Aansluitend bij de kracht en het eigen
en trots; het gevoel ergens bij te horen. Dit sociale hart willen we
karakter van wijken en dorpen. Niet overal hetzelfde, maar passend
versterken. Daarbij hebben we oog voor jong en oud, nieuwe en
bij wat een wijk of dorp nodig heeft.
bestaande inwoners en voor leefbaarheid dicht bij huis. Bovendien draagt dit bij aan het versterken van mentale gezondheid en het
We investeren in ontmoetingsplekken in de wijk. Waar mensen
tegengaan van eenzaamheid.
laagdrempelig kunnen binnenlopen voor activiteiten, ondersteuning of gewoon contact. Dat doen we op plekken waar mensen al samenkomen, zoals scholen, sportverenigingen, buurthuizen, huiskamers van de wijk en de Brede Bossche Scholen. We zien deze plekken als sociale infrastructuur, net zo belangrijk en verbindend als de fysieke infrastructuur. We zien kansen om deze ontmoetingsplekken, voorzieningen en dorpskernen verder te versterken. Daarnaast is onze openbare ruimte één grote ontmoetingsplek. Onze inzet op het vergroenen van bestaande wijken en buurten benutten we om kwaliteit toe te voegen en ontmoeting te stimuleren.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
23
02 - Aantrekkelijk wonen en leven
De meters die we maken ◦ We blijven investeren in wijk- en dorpsgericht werken samen
◦ We zorgen voor meer rust en continuïteit in subsidies voor
met inwoners, verenigingen en maatschappelijke partners.
jaarlijks terugkerende culturele en maatschappelijke initiatieven
Na de wijkaanpak in de Gestelse buurt maakten we de afgelopen
die aantoonbaar bijdragen aan ontmoeting en verbondenheid.
jaren een begin met wijkgericht werken in Kruiskamp en Hambaken. De inzet in die twee wijken zetten we door. We gebruiken de lessen
◦ Multifunctioneel gebruik van maatschappelijke, culturele en
die we daar opdoen om het gebiedsgericht werken te verbeteren
wijkaccommodaties is het uitgangspunt. Zodat voorzieningen
en meer te verankeren in onze organisatie. We moeten naar een
beter benut worden en ontmoeting wordt versterkt.
werkwijze waarin we de verschillende signalen, kansen, opgaven en netwerken in één buurt, wijk of dorp beter verbinden. En zo meer aansluiten op wat er leeft bij inwoners.
◦ We investeren in wijken en dorpen die uitnodigen tot ontmoeten, bewegen, sporten en verblijven. Dat vraagt om een aantrekkelijke openbare ruimte met voldoende speel- en verblijfsplekken en groen.
◦ We investeren in sterke en toekomstbestendige dorpskernen. We maken budget vrij voor nieuwbouw/renovatie/verduurzaming van de dorpshuizen in Empel, Vinkel en Engelen.
◦ De beweging uit het programma sociale structuur zetten we voort. We versterken evenementen, activiteiten en lokale tradities die bijdragen aan ontmoeting, het voorkomen van eenzaamheid en het
◦ We zoeken naar een toekomstbestendige locatie voor de HEVO
versterken van sociale netwerken in buurten, wijken en dorpen.
in Rosmalen, bijvoorbeeld binnen de ontwikkeling van de locatie Oud Rodenborch.
◦ Bij gebiedsontwikkelingen zorgen we voor behoud van het wijkse en dorpse karakter en houden we rekening met bereikbaarheid, leefbaarheid en sociale samenhang.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
24
03 GEZONDE EN ZORGZAME SAMENLEVING
In ’s-Hertogenbosch kijken we naar elkaar om. We willen een gemeente zijn waar je je goed voelt en waar je mee kunt doen. Waar je jezelf kunt zijn en de ruimte krijgt om het beste uit jezelf en je leven te halen. Iedereen heeft iets bij te dragen. We kijken dus vooral naar wat je wél kunt. Samen vormen we een samenleving waarin iedereen meetelt. 162.000 inwoners nu en 200.000 inwoners straks.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
25
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
Om mee te kunnen doen, is het belangrijk dat je gezond bent en je vitaal voelt. Als dat niet zo is, kunnen veel mensen rekenen op de hulp van anderen. Dat is belangrijk en krachtig. Veel inwoners zetten zich in voor hun buurt of voor elkaar. Mocht hulp niet beschikbaar zijn in de eigen omgeving en netwerk, dan zijn we er. Dichtbij, overzichtelijk en persoonlijk. Zonder ingewikkelde regels en/of systemen. Gewoon iemand die met je meedenkt en meehelpt. Ook zekerheid over werk en geld maakt verschil. Het geeft rust en ruimte om vooruit te kijken. Daarom zetten we ons in om armoede en langdurige geldzorgen tegen te gaan. We helpen inwoners om grip te krijgen op hun situatie.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
26
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
Gezondheid De beweging die we maken We werken aan gezondheid en vitaliteit voor alle generaties: van een
Blue Zones
goede start voor kinderen tot gezond en zelfstandig ouder worden.
Blue Zones zijn vijf gebieden in de wereld waar mensen op een
Dat is ieders eigen verantwoordelijkheid, maar hangt ook af van de
gezonde manier oud worden. Dit wordt gelinkt aan een gezonde
omgeving waarin mensen wonen, leren en leven. Daar gaan we mee
leefstijl en leefomgeving. Hoewel de culturen en diëten verschillen,
aan de slag. Want gezondheid mag nooit afhangen van je postcode,
zijn er overeenkomsten in leefstijl. Onder andere: beweging als
inkomen of achtergrond. Daarom blijven we werken aan gelijke
onderdeel van een dagelijkse routine, zingeving, ontspanning
kansen op gezondheid.
(verminderen van stress), gezonde voeding en sociale verbinding.
Geïnspireerd door ‘Blue Zones’ werken we aan wijken en dorpen waar gezondheid onderdeel is van het dagelijks leven van inwoners. We richten buurten zo in dat inwoners elkaar makkelijker ontmoeten,
Onze inzet op leefbare wijken en dorpen draagt ook bij aan
kinderen veilig kunnen buitenspelen en ouderen zich prettig kunnen
gezondheid. Gezonde wijken en dorpen ontstaan door sterke
bewegen in hun eigen wijk. In de openbare ruimte komt meer plek
en actieve gemeenschappen. Zoals geadviseerd door het
voor groen, wandel- en fietsroutes en mogelijkheden voor sport
burgerberaad ‘fijn oud worden’, zorgen we voor toegankelijke
en spel. De gezonde keuze moet zo steeds vaker de makkelijke
plekken waar buurtbewoners elkaar ontmoeten, activiteiten
keuze worden.
organiseren en laagdrempelig hulp kunnen vragen. Denk aan huiskamers in de wijk, ook buiten kantoortijden, waar het prettig en vertrouwd is om binnen te lopen.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
27
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
Een gezond leven start al vóór de geboorte. Daarom investeren we vroeg in gezinnen samen met de GGD, voorschoolse opvang, Brede Bossche Scholen, Farent, sportverenigingen en jongerenwerk. Met deze partners bieden we ondersteuning in de wijk, zoals huiswerkbegeleiding, opvoedhulp, hulp bij administratie en activiteiten tegen eenzaamheid. Vooral bij jongeren en jongvolwassenen vraagt mentale gezondheid steeds meer aandacht. Samen met partners zetten we hierop in. Het gaat dan bijvoorbeeld om omgaan met prestatiedruk, stress, sociale media, maar ook digitale weerbaarheid en eenzaamheid. We versterken het online hulpaanbod, omdat jongeren hun vragen steeds vaker stellen via sociale media en kunstmatige intelligentie (AI).
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
28
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
De meters die we maken ◦ We bouwen het programma Samen Gezond ’s-Hertogenbosch uit
- Inzet op gezond, vitaal en zelfstandig ouder worden,
van een tijdelijk programma naar een structurele en langjarige
met meer aandacht voor ontmoeting, bewegen, valpreventie
beweging. Zodat gezondheid en preventie blijvend onderdeel
en ondersteuning dicht bij huis.
worden van hoe we onze wijken, voorzieningen en samenleving
- Verder bouwen aan een dementievriendelijke gemeente,
versterken. We gaan onder andere aan de slag met:
waarin mensen met geheugenklachten volwaardig meedoen
- Versterken van preventie en vroegsignalering, door inwoners
en langer thuis kunnen wonen.
sneller in beeld te krijgen bij stress, eenzaamheid, overgewicht en mentale klachten. Zodat passende ondersteuning eerder beschikbaar is. - Nadrukkelijker verbinden van gezondheid aan sport, cultuur,
◦ Gezondheidsverschillen tussen inwoners en wijken verkleinen we door extra te investeren in buurten waar gezondheidsachterstanden en kwetsbaarheid het grootst zijn.
onderwijs en welzijn. Zo zetten we cultuur, ontmoeting en beweging actiever in voor mentale gezondheid, sociale verbinding en vitaliteit. - Samen met partners, zoals het Jeroen Bosch Ziekenhuis,
◦ We bouwen aan gezonde en verbonden wijken waarin bewegen, ontmoeten en gezond leven vanzelfsprekender worden, met: - Beweegvriendelijke en groene openbare ruimtes.
welzijnsorganisaties, onderwijsinstellingen, jongerenwerk
- Meer wandel- en ommetjesroutes in de wijk.
en sportverenigingen organiseren we gezondheid dichter
- Veilige loop- en fietsroutes naar scholen, sportclubs
bij inwoners. - Blijven bouwen aan een rookvrije generatie, onder andere met rookvrije schoolomgevingen, sportparken en ontmoetingsplekken voor kinderen en jongeren.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
en voorzieningen. - Laagdrempelige sport- en beweegactiviteiten dicht bij huis. - Samenwerking met organisaties die stevig geworteld zijn in buurten.
29
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
◦ Mentale gezondheid en weerbaarheid van jongeren en
◦ Mantelzorgers ondersteunen we met respijtzorg, huishoudelijke
jongvolwassenen vraagt om extra aandacht. We zetten in
hulp, tuinonderhoud en een mantelzorgmakelaar voor iedereen.
op vroegsignalering, laagdrempelige ondersteuning en meer
Jonge mantelzorgers verdienen extra aandacht en ondersteuning.
ondersteuning op mentale gezondheid op scholen, in de wijk en online.
◦ We zetten erop in dat de GGD haar kerntaken goed kan uitvoeren met grip op de financiën. Plustaken zoals seksuele gezondheid,
◦ Schoolpleinen kunnen heel goed gebruikt worden als
prepzorg en drugstesten blijven van belang.
beweeg- en ontmoetingsplek in de wijk. We maken een subsidieregeling om 25 schoolpleinen te vergroenen deze
◦ We vragen het college een uitwerking te geven aan het
periode. Daarbij willen we stimuleren dat deze ook buiten
reclamebeleid in lijn met de ambities uit dit akkoord.
schooltijd worden gebruikt. ◦ Iedereen kan hier meedoen. Daarom werken we met Onbeperkt073 aan toegankelijkheid in de openbare ruimte, het OV, werk en cultuur. Ervaringsdeskundigen rapporteren jaarlijks over verbeteringen en knelpunten. Voor inwoners met Q-koorts of long covid verbeteren we erkenning, kennis, toegang en ondersteuning, samen met regio en provincie.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
30
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
Zorg en ondersteuning De beweging die we maken In ’s-Hertogenbosch kun je gezond opgroeien en fijn oud worden.
Daar hoort ook een eigen verantwoordelijkheid bij. De eerste vraag
Daar zetten we stevig op in. Maar dat gaat niet altijd en voor iedereen
is altijd wat je zelf kunt doen en welke hulp je uit eigen kring en van
vanzelf. Als gemeente leveren we zorg en ondersteuning aan wie
dichtbij kunt inschakelen. Waar dat niet lukt, bieden we passende
dat nodig heeft (op basis van de Wmo en Jeugdwet). In de komende
ondersteuning aan. Daarbij vindt er een verschuiving plaats van (dure)
periode willen we dat sneller, beter en dichterbij huis gaan doen.
individuele specialistische zorg, naar benutten van een collectief
Zonder ingewikkelde systemen en regels.
aanbod van ondersteuning in de wijk.
Daarvoor moeten we de zorg en ondersteuning anders organiseren.
De teams bieden zelf basishulp, schakelen specialistische zorg
We zijn ervan overtuigd dat we mensen dan beter helpen en de druk
in wanneer nodig en werken samen met partners in de wijk.
op de zorg terugbrengen. Dat is ook nodig, omdat er een steeds groter
Zoals scholen, jongerenwerk, ouderenzorg en buurtinitiatieven.
beroep op wordt gedaan, onder andere door de dubbele vergrijzing.
Er zijn ontzettend veel informele netwerken waarin mensen naar
Daardoor staat de zorg en ondersteuning waarvoor wij als gemeente
elkaar omzien en elkaar helpen. Lief-en-leed-straatjes, Bij Katrien,
aan de lat staan onder druk. Gecombineerd met de onzekerheid op
wekelijkse buurtmaaltijden in de Noorderpoort, te veel om op te
onze gemeentefinanciën is dit een flinke uitdaging. We willen dat de
noemen. Dat is goud waard en moeten we behouden. En erop
zorg en ondersteuning voor onze inwoners ook op langere termijn vol
voortbouwen vanuit de behoefte en kracht van elke wijk. Dat is in
te houden is.
De Hambaken anders dan in Vinkel. Er is niet één blauwdruk voor de Lokale Teams.
We maken een forse omslag: in elke wijk brengen we ondersteuning samen in één Lokaal Team, vlak bij huis. Geen loketten, geen herhaling van verhalen, maar één vaste hulpverlener die met je meedenkt en waarbij inwoners zelf de regie houden.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
31
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
De meters die we maken ◦ Samen met zorg- en welzijnspartners
We pakken zorgfraude aan met regionaal
Zo pakken we problemen meteen aan
en maatschappelijke initiatieven in onze
toezicht, afspraken over maximale winsten
en wachten we niet tot het erger wordt.
buurten en wijken werken we aan onze
en stevige handhaving. Hiermee zorgen we
Dat levert meer gezondheid, levensgeluk
Lokale Teams. Daarbij sluiten we aan
dat de zorg ook in de toekomst beschikbaar
en minder zware zorg op.
bij de bestaande gebiedsteams. We
en betaalbaar blijft voor wie het écht nodig
ontwikkelen waar mogelijk stapsgewijs
heeft. Ook treden we op tegen inwoners
vanuit het perspectief en de behoefte
die misbruik maken van het aanbod in zorg
hulpmiddelen en digitale tools om langer
van inwoners. Om voorbereid te zijn
en ondersteuning.
thuis te kunnen wonen voor ouderen.
◦ We stimuleren de inzet van innovatieve
op rijksbezuinigingen verschuiven we 10–20% van individueel beschikte zorg
◦ We gaan meer aan de slag buiten gebaande
◦ Samen met onze partners spelen we zo
naar collectieve voorzieningen in de wijk,
paden en investeren in laagdrempeliger
goed mogelijk in op een vergrijzende en
zodat zorg toegankelijk blijft voor iedereen.
hulp en preventie. In de afgelopen periode
meer diverse samenleving. Ongeacht wat
Om de omslag van de huidige organisatie
hebben we met incidentele middelen
je achtergrond is, je moet kunnen rekenen
van zorg en ondersteuning naar Lokale
maatregelen genomen die zorgen voor
op zorg die bij je past.
Teams mogelijk te maken, stellen we een
een structureel effect. Met bijvoorbeeld
aanjaagbudget en reserve in.
Expertisecentrum GROEN, de Bossche sociale benadering van dementie, Youthlab
◦ We kiezen voor maatschappelijk
en nog veel meer zien we dat we mensen
gedreven zorgpartners en beperken
snel helpen zonder ze te moeten verwijzen
doorgeslagen marktwerking.
naar een wachtlijst voor (jeugd)zorg.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
32
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
Bestaanszekerheid De beweging die we maken Voldoende inkomen, een dak boven je hoofd
We gaan in de eerste plaats meer mensen
Zo pakken we door op het rapport van de
en toegang tot zorg en onderwijs zijn belangrijk
bestaanszekerheid bieden. We willen
Rekenkamer over armoedebeleid.
om het beste uit het leven te halen. We zien
voorkomen dat mensen door armoede
dat armoede en schulden mensen op meerdere
of schulden niet mee kunnen doen in de
Verder zien we dat we nog niet alle mensen
gebieden raken, zoals hun gezondheid,
samenleving en in de problemen komen.
bereiken die recht hebben op ondersteuning
het gebruik van zorg, onderwijs en werk.
Daarom verlagen we de drempels voor
vanuit bestaande gemeentelijke regelingen.
Vaak ontstaat er een neerwaartse spiraal:
financiële ondersteuning. Daarnaast zetten
We zetten daarom de Bossche Pas voort.
mensen ervaren minder levensgeluk en krijgen
we in op preventie: we voorkomen problemen
Hiermee willen we meer inwoners bereiken
steeds meer problemen. Dit leidt ook tot
of pakken ze in een vroeg stadium aan, zodat
met een laag inkomen die recht hebben op
hogere maatschappelijke kosten. Maar vooral:
ze niet erger worden. De ervaringen van
gemeentelijke regelingen, maar daar nog
zo kunnen mensen niet het beste uit zichzelf
afgelopen periode laten zien dat dit werkt.
geen gebruik van maken. Denk bijvoorbeeld
halen. We gaan uit van vertrouwen en willen
Door problemen vroeg te signaleren en snel in
aan hulp bij kosten voor sport en cultuur,
deze spiraal zoveel mogelijk doorbreken.
te grijpen, helpen we inwoners eerder en beter.
zoals lidmaatschappen, contributies en
In het bijzonder als er ook kinderarmoede in
Tegelijk blijven de maatschappelijke kosten
abonnementen. We evalueren na 2 jaar
het spel is. Kinderen moeten de mogelijkheid
lager. We gaan hierop door en investeren in de
of we dit doel bereiken.
hebben om zich volop te ontwikkelen.
vroegsignalering van financiële problematiek.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
33
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
De meters die we maken
◦ Aan het begin van 2026 is de Bossche Pas gelanceerd.
◦ We investeren stevig in bestaanszekerheid. We breiden de groep
Een belangrijk doel van de Bossche Pas is onder andere om
inwoners die in aanmerking komt voor gemeentelijke financiële
mensen met een laag inkomen te bereiken met beschikbare
ondersteuning uit.
ondersteuningsmaatregelen. We zetten de Bossche Pas voort.
- We verhogen de grens om in aanmerking te komen voor
In 2028 voeren we een evaluatie uit of we meer mensen bereiken
bijzondere bijstand van 120% naar 130% van de bijstandsnorm.
die recht hebben op beschikbare regelingen. Aan de hand van
- Ook de grens om in aanmerking te komen voor een individuele
de evaluatie besluiten we over het vervolg van de Bossche Pas.
inkomenstoeslag verhogen we naar 130%. ◦ We kiezen voor ‘Wonen eerst’. We zorgen voor goede woonplekken ◦ We gaan in deze periode door met de inzet van het ‘Bouwdepot’.
voor mensen met psychische kwetsbaarheid, verslaving of een
Hiermee ondersteunen we jaarlijks 10-15 jongeren in een
verstandelijke beperking. Met hostels, beschermd wonen,
kwetsbare positie met financiële steun. Zo krijgen ze financiële rust
Skaeve Huse en brede expertise in de wijk bieden we
en ruimte om aan hun eigen toekomst te werken, bijvoorbeeld met
perspectief en voorkomen we overlast.
school of werk.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
34
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
Werk en participatie De beweging die we maken We werken aan gelijke kansen, zodat iedereen
We zetten met name stappen om mensen
toegang heeft tot werk. We sluiten niemand
te begeleiden naar werk dat de samenleving
het werkloket op onze opvanglocaties.
uit. Iedere inwoner verdient de kans om aan
steeds nadrukkelijker vraagt: in de zorg,
Werken vanaf dag één: dat is onze inzet.
het werk te gaan. Werk geeft niet alleen een
de huishoudelijke hulp, de bouw en techniek.
We maken extra middelen vrij om deze
inkomen, maar zorgt ook voor zelfstandigheid,
◦ Asielzoekers helpen we naar werk via
inzet te intensiveren. Statushouders met
eigenwaarde, en ruimte voor persoonlijke
De meters die we maken
een taalachterstand, helpen we in de
ontwikkeling. Het zorgt ervoor dat mensen
◦ We gaan door met bijverdienen in de
begeleiding.
kunnen meedoen in de samenleving.
bijstand. En waar nog kansen liggen, breiden we dit uit. Dit voorkomt een armoedeval
◦ Steeds vaker zien we arbeidsmigranten
We bieden extra inzet en ondersteuning in
en stimuleert de stap naar volledige
uit Oost-Europa in schrijnende situaties.
wijken waar de arbeidsparticipatie laag is.
zelfstandigheid. We versterken de goede
Na het verlies van werk blijven zij vaak
Ons doel is een inclusieve arbeidsmarkt
verbinding tussen onderwijs en lokale en
zonder huisvesting op straat in Nederland
waar werk loont en waar perspectief is.
regionale werkgevers.
achter. Met het risico op langdurige
Met actieve begeleiding en maatwerk helpen we mensen om weer hun plek te vinden op
dakloosheid, verslaving, psychische ◦ WeenerXL was de afgelopen jaren bijzonder
problematiek en alle maatschappelijke
succesvol in het begeleiden van inwoners
gevolgen van dien. Met gemeenten en
naar werk via loonkostensubsidie.
werkgevers in de regio maken we afspraken
Vertrouwen staat aan de basis en we
We blijven inzetten op de kracht van
over begeleiding van werk naar werk,
schrappen onnodige regels. We werken
WeenerXL, met een scherpe focus op de
terugkeer naar het land van herkomst en
nauw samen met het Bossche bedrijfsleven.
uitstroom naar regulier en passend werk.
tijdelijke mogelijkheden voor opvang.
de arbeidsmarkt.
We benutten loonkostensubsidies om de drempel voor ondernemers te verlagen en kwetsbare groepen, zoals jongeren, een echte kans op passend werk te geven. Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
35
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
Diversiteit, inclusiviteit, gelijkwaardigheid De beweging die we maken In ’s-Hertogenbosch moet en mag iedereen zichzelf zijn. Een inclusieve gemeente is namelijk een sterke gemeente. Mensen met verschillende achtergronden, culturen, overtuigingen, identiteiten en beperkingen leven hier samen. Die diversiteit maakt onze samenleving levendig en krachtig. Toch krijgen onze inwoners nog te maken met discriminatie en uitsluiting. Op het werk, op school, op de woningmarkt, in het uitgaansleven en op straat. Dat accepteren we niet. Daarom zetten we ons actief in tegen discriminatie en racisme. We bouwen samen met inwoners, organisaties, scholen, werkgevers, sportverenigingen en horeca aan een gemeente waarin iedereen zich veilig, welkom en gezien voelt. Inclusie begint bij onszelf als gemeente. Toegankelijkheid en begrijpelijke communicatie zijn daarbij vanzelfsprekend. We zetten stappen om cultuursensitiever te werken. En we gaan er meer werk van maken om in beleid, zorg, welzijn, onderwijs en dienstverlening beter aan te sluiten bij de leefwereld van alle inwoners. Binnen de gemeentelijke organisatie maken we diversiteit en inclusie tot de norm en bouwen we verder aan een inclusieve werkcultuur.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
36
03 - Gezonde en zorgzame samenleving
De meters die we maken ◦ De recent vastgestelde lokale Inclusieagenda zetten we voort.
◦ Toegankelijkheid nemen we standaard mee in ruimtelijke plannen,
We maken middelen vrij om er deze periode een flinke impuls aan
met speciale aandacht voor ouderen en mensen met een
te geven. Aandachtspunten zijn in ieder geval:
beperking. Gemeentelijke gebouwen, publieke voorzieningen en
- Inclusie moeten we vieren. We ondersteunen evenementen
de openbare ruimte moeten voor iedereen toegankelijk zijn.
die ontmoeting en inclusie bevorderen. Als teken van onze steun
Hier gaan we nog eens kritisch naar kijken.
aan de LHBTIQ+-gemeenschap hijsen we de vlag op Coming Out Day op alle gemeentelijke gebouwen. - We gaan in gesprek met het onderwijs hoe we aan betere voorlichting kunnen doen over inclusie. - We investeren in LHBTIQ+ sensitiviteitstrainingen voor maatschappelijke instellingen, sportverenigingen en andere
◦ De gemeente communiceert helder, op B1-niveau, en maakt de website en crisiscommunicatie toegankelijker voor mensen met een audio- of visuele beperking. Bij al onze gemeentelijke dienstverlening passen we de menselijke maat toe zodat deze voor iedereen – ongeacht beperking – toegankelijk is.
organisaties die substantiële gemeentelijke subsidie ontvangen. We starten een campagne tegen geweld richting de LHBTIQ+-gemeenschap. - We pakken discriminatie aan op de woningmarkt, bij stages, op de arbeidsmarkt en in het nachtleven.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
37
04 DUURZAME TOEKOMST We benaderen de groei van onze gemeente als duurzame groei. Kwaliteit is het uitgangspunt, met volop kansen om te werken aan een groen, gezond, veerkrachtig en aantrekkelijk ’s-Hertogenbosch. Goed voor generaties nu en in de toekomst.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
38
04 - Duurzame toekomst
Daarom nemen we onze verantwoordelijkheid voor opgaven op (inter)nationale schaal die ook voor ’s-Hertogenbosch van belang zijn. Klimaatverandering, de energietransitie, netcongestie, waterveiligheid, toenemende druk op grondstoffen en hulpbronnen. We zorgen ervoor dat bijbehorende investeringen een bijdrage opleveren voor onze inwoners en leefomgeving. Door flink in te zetten op vergroening, spelen we in op een veranderend klimaat én werken we aan aantrekkelijkere, gezondere wijken en dorpen. Door energie-besparing dragen we bij aan CO2 -reductie, maar we besparen óók geld in de portemonnee. En door afval als grondstof te zien, verlagen we onze impact op het milieu én zijn er kansen voor samenwerking tussen bedrijven op moderne bedrijventerreinen. We laten de groei van onze gemeente gelijk oplopen met het pakken van kansen en verantwoordelijkheid op de grote duurzaamheidsopgaven.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
39
04 - Duurzame toekomst
Energietransitie De beweging die we maken
We beginnen niet op nul en bouwen verder op bestaand beleid en
In 2045 willen we klimaatneutraal zijn. Zo dragen we bij aan
gemaakte plannen. Zo hebben we een warmtebedrijf waarmee we
een beter klimaat. Dat doen we omdat we goed willen zorgen voor
toewerken naar het afstappen van het gebruik van gas. We willen
onze leefomgeving, voor onszelf en voor de generaties na ons.
daar de komende jaren vaart mee maken, maar we weten ook dat dit
We merken ook dat energie duurder wordt en dat we door
veel betekent voor inwoners. Dat doen we dus zorgvuldig. Het gaat
geopolitieke ontwikkelingen te afhankelijk zijn. Dat maakt ons
tenslotte over iemands huis, comfort en maandlasten. We gaan daarom
kwetsbaar. Ook daarom stappen we over naar energie die we zelf
eerst per buurt in kaart brengen wat de beste oplossing is. In sommige
kunnen opwekken, zoals zon en wind en in de toekomst ook waterstof.
wijken is dat een gezamenlijk warmtenet. In andere buurten ligt een
Tegelijk willen we minder energie verbruiken, bijvoorbeeld door
oplossing met volledig elektrische systemen meer voor de hand.
woningen beter te isoleren. Zo werken we stap voor stap toe naar
We kijken niet alleen naar wat technisch kan, maar ook naar wat past
een duurzame toekomst. We stellen een fors impulsbudget in om te
per wijk en bij de woningen en de mensen die er wonen. We vinden
werken aan onze ambities en maatregelen rond de energietransitie.
het belangrijk dat inwoners weten waar ze aan toe zijn. Daarom willen we dat in 2028 voor elke wijk duidelijk is welke richting we kiezen.
We vinden het belangrijk dat iedereen mee kan doen. De meeste mensen willen best verduurzamen als het betaalbaar is en als duidelijk is wat er van hen wordt gevraagd. Daarom zorgen we ervoor dat de keuzes die we maken begrijpelijk zijn en houden we rekening met verschillen. Niet iedere woning of bedrijfspand is hetzelfde en niet iedereen heeft dezelfde mogelijkheden.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
40
04 - Duurzame toekomst
Verder zetten we in op minder energieverbruik. Want energie die je niet gebruikt, hoef je ook niet op te wekken. En dat merk je ook nog eens in de portemonnee. We willen aan de slag met betere isolatie van woningen. Dat scheelt in de energiekosten en zorgt tegelijk voor meer comfort in huis. Voor het opwekken van duurzame energie werken we verder aan de bestaande plannen in de Duurzame Polder. Hiermee zetten we flinke stappen op weg naar een klimaatneutraal ’s-Hertogenbosch in 2045. We houden ons aan de afspraken die zijn gemaakt, bijvoorbeeld in de regio. We zorgen dat vergunningen zorgvuldig worden beoordeeld en voldoen aan landelijke regels voor gezondheid en veiligheid. We vinden het belangrijk dat inwoners in de omgeving meeprofiteren van deze ontwikkelingen. Niet alleen de lasten, maar ook de voordelen moeten eerlijk verdeeld worden. En we willen dat de lusten vóór de lasten uitgaan. Ideeën vanuit inwoners zelf spelen daarin een belangrijke rol. Zo zorgen we ervoor dat de energietransitie iets wordt van ons allemaal en dat iedereen er op een positieve manier iets van terugziet.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
41
04 - Duurzame toekomst
De meters die we maken ◦ We brengen in 2028 per buurt in beeld op welke wijze we de
◦ Met isoleren willen we de komende periode meer meters maken.
warmtetransitie vorm gaan geven. Op basis van een totaaloverzicht
Dat doen we via drie lijnen:
kunnen we de investeringsbehoefte in beeld brengen.
- Met woningcorporaties hebben we in het duurzaamheidsakkoord
Voor collectieve warmtenetten zal er namelijk een onrendabele
afspraken gemaakt over het isoleren van sociale huurwoningen;
top zijn. We maken – in lijn met het Integraal Huisvestingsplan
we werken er zo naartoe dat in 2045 alle corporatiewoningen
Onderwijs (IHP) - een totaaldoorkijk van deze opgave.
geïsoleerd zijn naar de standaard.
Daarbij bepalen we de prioriteiten en hebben we het voornemen om in deze periode de eerste investeringsbesluiten te nemen.
- We helpen mensen met een lager inkomen om hun eigen koopwoning te isoleren. We helpen ze met beschikbare subsidiemogelijkheden. En we stimuleren VvE’s om
◦ Deze doorkijk verwerken we in ons Warmteprogramma.
appartementengebouwen beter te isoleren.
We zetten de buurten die snel aangepakt kunnen worden (vanuit
- We stimuleren particuliere verhuurders hun woningen te
werk-met-werk en lopende initiatieven) en waar energiearmoede
verduurzamen. Daarover gaan we actief het gesprek aan
hoog is vooraan in de planning. Waar mogelijk nemen we deze
met de grote verhuurpartijen in onze gemeente.
periode al eerste aanwijsbesluiten, zodat we echt een start maken op weg naar een gasloze buurt.
◦ Landelijk en regionaal zijn er voor particulieren voldoende subsidiemogelijkheden en ondersteuning. Wel is er op dit moment
◦ Voor de overgang in de warmtetransitie, helpen we onze inwoners
een stop op isoleren vanwege een lopend natuuronderzoek en het
en ondernemers met informatie via een Energiehuis. We richten dit
opstellen van een Soortenmanagementplan (SMP). Door nu budget
zo in dat we mensen optimaal ondersteunen en adviseren.
vrij te maken voor maatregelen uit dit SMP, zorgen we ervoor dat we in 2028 weer volop kunnen inzetten op de isolatie van huizen. Mét een plus erbovenop.
Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2026-2030
42
04 - Duurzame toekomst
◦ Met de Duurzame Polder maken we de opwek van groene energie
◦ Bij zon-op-dak zijn we zo soepel als kan bij monumentale
mogelijk. Zo werken we aan een klimaatneutrale toekomst en
gebouwen. We gaan de welstandseisen versoepelen om nog
energiezekerheid. De inpassing en realisatie doen we zorgvuldig.
meer werk te maken van zon op monumentale gebouwen.
Zo komt de ontwikkelaar - binnen de door ons gestelde
Voor zonnevelden voeren we uit wat al loopt. We nemen
randvoorwaarden - met een plan voor omwonenden dat samen
geen nieuwe initiatieven.
met hen wordt ingevuld. ◦ Voor zero-emissie volgen we de gemaakte afspraken. ◦ We maken middelen vrij voor groenmaatregelen rond de
We hebben daarbij aandacht voor de ondernemers die tegen
Duurzame Polder. Verder komt er met een omgevingsfonds een
netcongesties aanlopen bij hun elektrificatie. We werken hier
structureel budget voor leefbaarheid en investeringen in landschap,
per bedrijventerrein aan.
natuur en recreatieve kwaliteit van dit gebied. Daarnaast komt er een omwonendenregeling. Daarmee komen er middelen voor
◦ We zien de uitdagingen rondom houtstook en de effecten voor
omwonenden om te investeren in de duurzaamheid van hun
de luchtkwaliteit voor omwonenden. Op basis van binnenkomende
eigen woning.
meldingen, communiceren we gericht en gaan we – waar nodig gesprekken aan.
◦ We stellen een stevig investeringsbudget in om ons maatschappelijk vastgoed te verduurzamen. Zo zetten we zelf ook duidelijke stappen op weg naar een klimaatneutrale gemeente.