bestuursakkoord gemeente 's-Hertogenbosch 2022-2026
Tekst van het document
Slagkracht en ambitie Met lef en energie de toekomst in Bestuursakkoord gemeente ‘s-Hertogenbosch 2022-2026
Voorwoord | 3 1. Slagkracht op hoofdopgaven | 5 I.
Wonen | 5
II. Energietransitie | 9 III. Gelijke kansen | 13 - Gezondheid | 14 - Talentontwikkeling | 15 - Bestaanszekerheid en werk | 16 - Zorg en ondersteuning | 17 IV. Onderscheidend ’s-Hertogenbosch | 18 - Economische slagkracht en Datastad | 19 - Cultuurstad van het Zuiden | 25
2. Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst | 29 I.
Sociale structuur: aantrekkelijke wijken en dorpen | 29
II. Mobiliteit en bereikbaarheid | 34 III. Klimaatbestendigheid: ruimte voor groen en water | 40 IV. Veiligheid en openbare orde | 43
3. Moderne overheid | 47 4. Financiën | 51
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
2
Voorwoord
Beste inwoners, ’s-Hertogenbosch is een gemeente om trots op te zijn! Het is hier mooi wonen, de sociale netwerken zijn sterk en er is een rijk verenigingsleven. Ondernemers, toeristen en studenten weten de weg naar onze gemeente goed te vinden. Als hoofdstad van onze provincie, staan we er goed voor om de toekomst te omarmen.
De uitdagingen die voor ons liggen, zijn groot. De crisis op
Dit vraagt om een gemeentebestuur dat scherp kiest, de
de woningmarkt, de energietransitie en kansenongelijkheid
daad bij het woord voegt en kansen weet te verzilveren.
vragen om focus en stevige keuzes. Tegelijkertijd liggen er
In dit akkoord vertalen we onze ambities naar concrete
mooie kansen om door te groeien. Om ons (inter)nationaal
keuzes en acties. In het besef dat een aantal ontwikkelingen
te onderscheiden als cultuur- en datastad en om onze
veel onzekerheid geven. Zoals de oorlog in Oekraïne, de
economie te versterken.
grondstof- en energieprijzen, bouwprijzen, het verdere
We hebben elkaar gevonden in het vergroten van de
verloop en na-ijleffecten van de coronapandemie en
slagkracht op deze hoofdopgaven. Opgaven die nu om
personeelstekorten in meerdere sectoren. Het zal invloed
oplossingen vragen en waarmee we ook werken aan de stad
hebben op de opgaven waar we voor staan en op onze
en dorpen voor de generaties na ons. Het prettige woon- en
mogelijkheden om deze aan te pakken. We zijn alert op
leefklimaat blijft een belangrijk fundament dat we moeten
wat dit mogelijk gaat betekenen voor het tempo van onze
koesteren.
ambities en het gemeentelijk huishoudboekje.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
3
Voorwoord
We delen een aantal uitgangspunten in hoe wij te werk
We zien uit naar een constructieve samenwerking met
willen gaan. Iedereen heeft een eigen verantwoordelijkheid
de gemeenteraad en staan open voor ideeën die onze
om mee te doen in onze samenleving. We zijn er voor
ambities verder kunnen brengen. Hiervoor hebben we
wie daar zelf niet uitkomt. Voor deze mensen willen we
ook geld gereserveerd.
het verschil maken. Aanvullend leveren we maatwerk in de wijken waar we veel impact kunnen realiseren. In
We zijn trots dat we voor u en ’s-Hertogenbosch de
het contact met onze inwoners staat de menselijke maat
komende vier jaar aan de slag mogen. U mag erop rekenen
centraal. Met persoonlijke aandacht voor kwetsbare
dat we onze mooie stad, wijken en dorpen verder weten
mensen. Vertrouwen geven is het vertrekpunt in ons
te brengen.
handelen. Waar ons vertrouwen wordt geschonden, treden we hard op. In dit akkoord nemen we bestaand beleid als uitgangspunt. Van daaruit formuleren we onze ambities en plaatsen we accenten. We leggen de lat hoog. Met reden, want we willen het beste voor ’s-Hertogenbosch en durven onszelf daarin uit te dagen. We zijn een stad van en voor iedereen en we nodigen iedereen uit om met ons mee te denken en te werken. Samen maken we ’s-Hertogenbosch, dat is onze overtuiging. Zelf gaan we actief in gesprek met onze inwoners, ook met de minder vaak gehoorde stemmen. Als we besluiten nemen, dan doen we dat in het algemeen belang. Dat leggen we telkens duidelijk uit.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
4
1. Slagkracht op hoofdopgaven
1-I. Wonen Onze ambitie: meer kansen op de woningmarkt voor iedereen Het is geweldig wonen in onze stad en dorpen. Maar in
Wij willen dat iedereen een woning kan vinden die aansluit
de huidige woningmarkt is het voor veel mensen steeds
bij de eigen wensen en mogelijkheden. Daarmee houden
moeilijker om een passende en betaalbare woning
we onze gemeente toekomstbestendig en bereikbaar
te vinden.
voor iedereen. We zetten deze periode stevig in op onze verstedelijkingsopgave. Met bijbehorende investeringen en scherpe keuzes voor versnelling van de woningbouw. Door de juiste woningen te bouwen, willen we de doorstroming op de woningmarkt een impuls geven. Verder leggen we de nadruk op inbreiding: het toevoegen van woningen binnen bestaand bebouwd gebied. Maar ‘wonen’ is veel meer dan een verzameling stenen. We laten de investeringen op het vlak van woningbouw gepaard gaan met investeringen in sociale, klimaatbestendige, veilige en gezonde wijken en dorpen. Zo willen we werken aan een bruisend stedelijk woonklimaat en levendige dorpen met meer kansen op de woningmarkt voor iedereen.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
5
Slagkracht op hoofdopgaven
Zo gaan we te werk: Scherpe keuzes en investeringen op de woningbouwmix en snelheid We gaan voor tempo en impact. De woningmarkt is in
We gaan nadrukkelijk gemeentebreed en meerjarig sturen
crisis, dus dat gaan we ook op zo’n manier benaderen. Dat
op de woningbouwmix. We leggen dus niet elk afzonderlijk
vraagt om ambitieuze, scherpe keuzes én om realisme. In
plan langs deze meetlat, maar we houden focus op waar we
de periode tot 2026 zetten we vol in op realisatie van al
gemeentebreed uit willen komen in de periode tot 2030.
vastgestelde plannen, de zogenaamde harde plancapaciteit.
Zo kunnen we ook maatwerk leveren en de bestaande
Deze voorziet in de bouw van 40% sociaal, 15% midden
differentiatie in een wijk meenemen in de planvorming.
en 45% duur. We tornen hier niet meer aan. Als we dat
Te eenzijdige wijken willen we voorkomen.
zouden doen, moeten we opnieuw naar de tekentafel en dat betekent onherroepelijk vertraging. We kiezen ervoor onze
We maken middelen vrij voor onze ambities en keuzes.
sturing te richten op de projecten waarvoor de plannen nog
Zowel voor meer capaciteit, als in budget om grote plannen
niet zijn vastgesteld (de zachte plancapaciteit, met grofweg
verder te kunnen uitwerken. Daarnaast stellen we een
realisatie tussen 2026-2030). We zullen de uitwerking en
gemeentelijk volkshuisvestingsfonds in met een fors
besluitvorming van deze plannen déze periode moeten
startkapitaal. Dit fonds benutten we om een sterker accent
doorlopen. We leggen hierin een sterker accent op
op betaalbaar wonen te kunnen leggen. Als ontwikkelaars
middenhuur en betaalbare koop. Voor deze plannen sturen
een plan realiseren met te weinig sociale- en/of middenhuur,
we op de mix:
moeten ze een afdracht doen. Op korte termijn zorgen we
30%
10%
sociaal
betaalbare koop
met de woningcorporaties voor meer tijdelijke woningen. Daarbij gaan we voor kwaliteit.
We maken aanvullend een aantal richtinggevende keuzes.
30%
30%
middenhuur
dure huur en (middel)dure koop.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
Zo kiezen we ervoor om de capaciteit van onze organisatie te focussen op (de uitvoering van) grote plannen. In de dorpen passen we maatwerk toe. Bouwen in de dorpen moet mogelijk zijn en faciliteren we. Verder zetten we sterker in op verdichting.
6
Slagkracht op hoofdopgaven
Dit gaan we doen: We tornen niet meer aan plannen die behoren tot de harde
Om snel veel woningen toe te kunnen voegen, zetten we
plancapaciteit. Als er vertragingen zijn aan de zijde van de
voor het binnenstedelijk bouwen primair in op realisatie
ontwikkelaars/bouwers, dan bekijken we of we kunnen
van appartementen/gestapeld. In de dorpen zijn we daar
bijsturen van ‘duur’ naar een groter aandeel ‘midden’.
terughoudend mee. De huidige nota Hoogbouw nemen we als uitgangspunt.
De inzet van onze organisatie richten we vooral op plannen van meer dan 100 woningen. Voor plannen
We maken een woonzorgvisie met scherpe keuzes
met 20 woningen of minder, ligt de bal primair bij
over de grote opgave rond wonen en zorg, inclusief
de ontwikkelaar. Daarvoor geven wij als gemeente
mantelzorgwoningen.
hoofdkaders mee en toetsen op inhoud en proces. We zetten de bouw van woningen op de Brabantbad-locatie We stellen locaties beschikbaar voor tijdelijke woningen.
en het Annapark door.
In de zachte plancapaciteit sturen we op een verhouding tussen inbreiding (binnenstedelijk bouwen) en uitbreiding van respectievelijk 80% en 20%.
Strakkere plan- en besluitvorming met de gemeenteraad in positie We zien dat er winst te halen is in strakkere plan- en besluitvormingsprocessen. Door vereenvoudiging van procedures, heldere kaders voor participatie en een goede samenwerking tussen college en raad kunnen we tot snellere besluitvorming komen. Inclusief meer ruimte voor debat en verantwoording in de gemeenteraad. We willen hiervoor een jaarlijks woondebat introduceren. Daarin spreken college en gemeenteraad over beleid en uitvoering van woningbouw en verstedelijking.
Dit gaan we doen: We richten een dynamisch dashboard in om goed te kunnen
We gaan heldere kaders opstellen voor participatie. Met
sturen op onze ambities en om de gemeenteraad vroegtijdig
daarin voldoende ruimte voor inwoners en belanghebbende
te betrekken. Het dashboard moet inzicht geven in aan-
partijen, duidelijkheid over wat er met hun input gebeurt en
tallen, snelheid, kwaliteit, locaties en de woningbouwmix.
helderheid over het vervolg van het besluitvormingstraject.
Aanvullend geeft het inzicht in de woningen voor specifieke doelgroepen, zoals starters en studenten.
We gaan ervaring opdoen met planontwikkeling door externe partners.
De huidige grens voor een verklaring van geen bedenkingen trekken we op van maximaal 40 woningen naar maximaal
We maken splitsing van woningen zo makkelijk mogelijk en
100 woningen. Hiermee willen we kleinere plannen
communiceren over de mogelijkheden. Het is aan initiatief-
versnellen. We brengen de gemeenteraad in stelling als het
nemers om zelf plannen uit te werken en voor te bereiden.
plan daarom vraagt.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
7
Slagkracht op hoofdopgaven
Doorpakken op grote woningbouwprojecten We zetten in op een aantal grote woningbouwprojecten,
kwaliteitsimpulsen te geven. In het verstedelijkingsakkoord
waarmee we meters kunnen maken. Niet alleen
met het rijk zetten we in op cofinanciering.
qua woningbouw, maar om de hele stad nieuwe
Dit gaan we doen: We starten zo snel mogelijk met de realisatie van de
De locatie Meerendonk is voor de langere termijn
Bossche Stadsdelta. En we trekken geld uit om het
interessant. Maar realisatie vóór 2030 is niet reëel vanwege
programma Spoorzone verder te brengen, onder andere
de complexiteit van het gebied. We reserveren budget voor
voor cofinanciering.
eerste onderzoeken, het bepalen van ambities en zorgen dat er nu al dingen gebeuren (placemaking). Er liggen mogelijk
We gaan starten met de planvorming voor de voormalige
kansen voor een nieuwe ‘rafelrand’ in de stad. En we kijken
locaties van Weener XL, Rodenborch en het Jeroen Bosch
naar tijdelijke ruimte voor cultuur, wonen en Minitopia. Dit
College.
mag de toekomstige ontwikkeling van de Meerendonk niet in de weg staan.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
8
Slagkracht op hoofdopgaven
1-II. Energietransitie Onze ambitie: versnellen naar een klimaatneutrale gemeente Wij willen actief en concreet werken aan de overgang
voor nieuw ondernemerschap. We blijven daarom inzetten
(transitie) van fossiele energie naar hernieuwbare energie.
op innovatie, maar schuiven zaken niet voor ons uit. We
Daarmee leveren we onze bijdrage aan het zoveel mogelijk
versnellen onze ambitie van klimaatneutraliteit in uiterlijk
voorkomen van klimaatverandering. Want hoe langer
2050 naar uiterlijk 2045. Dit klinkt ver weg, maar dat
we wachten, hoe groter de negatieve gevolgen voor ons
betekent dat we al voor 2030 extra aan de slag gaan met
worden. Bovendien is de energietransitie ook een kans
schone energieopwekking en vooral energiebesparing.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
9
Slagkracht op hoofdopgaven
Zo gaan we te werk: Stimuleren van energiebesparing Het is essentieel dat iedereen mee kan doen in de energietransitie. Daarom investeren we deze periode fors in energiebesparing. Alles wat we niet verbruiken, hoeven we immers ook niet op te wekken. Bovendien is dit beter voor onze portemonnee en de economie, zeker gezien de gestegen energieprijzen. We richten ons in het bijzonder op de huishoudens die te maken krijgen met energiearmoede. Als gemeente hebben we budget beschikbaar gesteld om inwoners die in grote problemen komen door energiearmoede te helpen. Die aanpak continueren we in de wetenschap dat we niet alle noden kunnen oplossen als de energieprijzen hoog blijven. We zetten daarom in op een aantal nieuwe instrumenten.
Dit gaan we doen: We helpen mensen in energiearmoede door structureel aan
We scherpen de prestatieafspraken met de
de slag te gaan met een ‘energiefixer’. Hiermee voeren we
woningcorporaties aan op het gebied van energiebesparing.
kleine isolerende maatregelen uit voor inwoners.
Als gemeente gaan wij op onze beurt meer gelijk oplopen met de aanpak van de openbare ruimte ter plaatse.
We creëren een revolverend Energiebesparingsfonds uit een deel van de vrijvallende Essentgelden. Vanuit dit fonds kunnen we inwoners en het Midden- en Kleinbedrijf (MKB) leningen verstrekken tegen aantrekkelijke voorwaarden, om energiebesparings- of eventuele andere verduurzamingsmaatregelen te nemen. De aflossingen op de verstrekte leningen, komen terug in het fonds (revolverend). We richten dit fonds met name op particuliere woningeigenaren met een hoge woonquote.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
10
Slagkracht op hoofdopgaven
Opwekken duurzame energie We pakken door op onze opgave uit de regionale
50 hectare opgeleverd aan potentiële zonnevelden. Deze
energiestrategie (RES) en willen die versnellen. We hakken
gaan we realiseren. De resterende opgave nemen we mee in
de knoop door over hoe we deze opgave gaan invullen en
de vorm van windenergie. Windenergie vraagt veel minder
willen daarmee een einde maken aan de onzekerheid over
ruimtebeslag dan zonne-energie en is te combineren met
hoe we hiermee omgaan. We kiezen ervoor om onze opgave
andere functies zoals landbouw en natuur. Dit heeft impact
en de versnelling te realiseren met windenergie in de
op de omgeving van de Duurzame Polder. Daar zijn we ons
Duurzame Polder. De gemeenteraad heeft eerder besloten
van bewust. We kiezen er dan ook voor dat omwonenden
om op zoek te gaan naar 100 hectare zonnevelden buiten
niet alleen de lasten, maar ook de lusten krijgen.
de Duurzame Polder, om zo de opgave binnen de polder te verkleinen. Deze uitvraag heeft niet de gewenste 100, maar
Dit gaan we doen: Voor 2030 realiseren we 16 windmolens in de
We willen een versnelling op grootschalige zonne-energie
Duurzame Polder, binnen de bestaande randvoorwaarden.
op bedrijfsdaken. We zetten enerzijds in op ontzorging en
De windmolens moeten vóór 2025 vergund zijn.
anderzijds benutten we de mogelijkheden uit de aanstaande Omgevingswet om bedrijven te verplichten zonnepanelen op
We creëren een gebiedsfonds dat ten goede komt aan de
grootschalige bedrijfsdaken aan te leggen.
omwonenden van de Duurzame Polder. Daar waar (grootschalig) duurzame energie wordt Er komt een klimaatbos tussen de Groote Wielen en
opgewekt, vinden wij het belangrijk dat de lusten hiervan
de Grintweg.
eerlijk worden verdeeld met de omgeving. De invulling hiervan is maatwerk, op basis van de schaal van het
Voor 2030 realiseren we de geselecteerde ca. 50 hectare
project en de aard van de omgeving. De criteria uit de Visie
zonnevelden buiten de Duurzame Polder. Daarnaast
Energielandschap met onder andere 50% lokaal eigendom
blijven we creatief kansen pakken voor zonnevelden op
en landschappelijke inpassing staan daarbij voorop.
incourante stukken. Wij gaan in gesprek met de andere regiogemeenten om de klimaatopgave nog meer gezamenlijk op te pakken dan op dit moment gebeurt. De RES moet meer zijn dan alleen de invulling van ieders eigen opgave.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
11
Slagkracht op hoofdopgaven
Extra stappen om van het gas af te gaan In het nationaal klimaatakkoord staat dat in 2050 zeven miljoen woningen en één miljoen andere gebouwen van het aardgas af moeten. Dat betekent een grote opgave op energiebesparing, maar ook het omschakelen naar duurzame warmte en elektriciteit. We zullen hier nu al serieus mee aan de slag moeten. We bouwen deze periode door op de Transitievisie Warmte, waarin de eerste stappen staan naar een volledig aardgasvrije omgeving. En we vertalen dit naar acties en investeringen.
Dit gaan we doen: In lijn met de Transitievisie Warmte gaan we aan de slag
Eén van deze onderzoeksbuurten is een nog aan te wijzen
met zeven zogeheten onderzoeksbuurten. En daar maken
bedrijventerrein.
we structureel budget voor vrij. In deze onderzoeksbuurten verkennen we wat de mogelijkheden zijn om aardgasvrij te
Er komt een extra startbuurt bij. In een startbuurt maken
worden en of een uitvoeringsplan voor de buurt kansrijk is.
we een uitvoeringsplan voor een alternatief op aardgas. Een belangrijk criterium is dat het een buurt is met bovengemiddelde energiearmoede.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
12
Slagkracht op hoofdopgaven
1-III. Gelijke kansen Onze ambitie: gelijke kansen voor iedereen In onze gemeente moet iedereen het beste uit zichzelf kunnen halen. Toch is dat niet voor iedereen vanzelfsprekend, bijvoorbeeld door geldzorgen of een beperking. En we zien dat het uitmaakt waar je geboren wordt en opgroeit. In wijken met kwetsbare inwoners leven mensen minder lang in goede gezondheid, is er meer schooluitval onder jongeren en is de kans groter om in armoede te leven. Wij willen stevig investeren in gelijke kansen voor iedereen. Zodat iedereen volop mee kan doen in onze samenleving.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
13
Slagkracht op hoofdopgaven
Zo gaan we te werk: Positieve gezondheid Ons doel is meer gezonde jaren voor iedereen. Gezonde inwoners zijn vaak gelukkiger, hebben meer veerkracht en zijn beter in staat om mee te doen in de samenleving. We gaan daarom hard aan de slag om het verschil in de (gezonde) levensverwachting tussen mensen met een lage sociaaleconomische status en andere inwoners te verkleinen. We bouwen door op het programma Samen Gezond en geven dat een nieuwe impuls. We stellen langjarig budget beschikbaar en we investeren in capaciteit om een verstevigd programma uit te voeren. De samenwerking met de partners in het programma – zoals het Jeroen Bosch Ziekenhuis, zorginstellingen, scholen en jongerenwerk – blijft voor ons cruciaal om succesvol te zijn.
Dit gaan we doen: We maken de inrichting van wijken uitnodigend om
In lijn met het Lokaal Preventieakkoord stimuleren we het
te bewegen, bijvoorbeeld om te lopen en te fietsen.
aanbod van gezonde keuzes in wijken. We zetten extra
De gezonde keuze moet steeds meer de makkelijke keuze
stappen om tot de rookvrije generatie te komen.
zijn. Ook maken we sporten dichtbij aantrekkelijker. Bijvoorbeeld met hardlooprondjes, sporttoestellen
We zoeken hoe we samen met andere programma’s kunnen
in de buurt en sportvelden die beschikbaar zijn voor
bijdragen aan positieve gezondheid. Bijvoorbeeld hoe
buurtbewoners.
cultuur een rol kan spelen in de mentale gezondheid van mensen.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
14
Slagkracht op hoofdopgaven
Talentontwikkeling We willen gelijke kansen creëren voor alle jongeren om
In deze benadering staat de omgeving van de jongere
hun talenten te ontplooien. We zetten de Actieagenda
centraal: de school, maar ook de situatie thuis en in de wijk.
Gelijke Kansen daarom door. Samen met onze partners in
We willen positieve ervaringen toevoegen die helpen
de Gelijke Kansen Community – zoals scholen, partners
bij het ontdekken en ontwikkelen van talent. En waar er
in de naschoolse opvang, culturele partijen en (sport)
belemmeringen zijn, willen we die wegnemen.
verenigingen – zetten we in op een Rijke Schooldag voor
Deze periode geven we ook de onderwijshuisvesting een
onze jongeren.
impuls. We trekken middelen uit om vanaf 2024 het tempo van vervanging en nieuwbouw te verhogen.
Dit gaan we doen: We stellen een integraal programma Rijke Schooldag op.
We continueren het onderwijskansenfonds. Dit fonds
Dit programma is beschikbaar voor alle leerlingen en we
benutten we om snel in te kunnen spelen op kansen en
besteden daarnaast aandacht aan de groep van 0 tot
knelpunten in talentontwikkeling.
4 jaar. Scholen en wijkpartners zorgen onder andere voor huiswerkbegeleiding en aanbod van sport en cultuur,
We stellen een nieuw onderwijshuisvestingsbeleid en
zodat alle kinderen kansen krijgen. In de wijken West,
Integraal Huisvestingsplan op voor de vervangings- en
Noord, Zuidoost en Graafsepoort bieden we extra
uitbreidingsopgave van schoolgebouwen. We reserveren
activiteiten aan. We evalueren dit en vertalen de
extra middelen om het tempo hiervan te verhogen. Ons
successen gemeentebreed naar alle leerlingen.
instrumentarium om pieken in leerlingenaantallen op te vangen, breiden we uit door op plekken waar dat het hardst
We introduceren de ‘Bossche Vensters’: een programma
nodig is te investeren in tijdelijke (of semi-permanente)
waarmee ieder kind in het basis- en voortgezet
huisvesting.
onderwijs kennismaakt met de lokale geschiedenis, het verenigingsleven, cultuur en bovenal elkaar. We zoeken hiervoor de samenwerking met scholen en maatschappelijke partners.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
15
Slagkracht op hoofdopgaven
Bestaanszekerheid en werk Armoede kunnen we als lokale overheid niet voorkomen. Wel kunnen we onze inzet gericht op werk, vroege signalering, versnelde aanpak van problematische schulden en altijd mee kunnen doen verder uitbouwen. Onze ambitie is om mensen met problematische schulden binnen drie jaar schuldenvrij te hebben. Daarvoor zijn we mede afhankelijk van rijksmiddelen. Zelf zetten we met dit bestuursakkoord al flinke stappen. Daarmee willen we inwoners uit de moeilijkheden halen en grotere problemen voorkomen. We continueren de aanpak van Weener XL. Want we zien dat dit werkt. Centraal staat dat we kijken naar wat mensen wél kunnen. En we benaderen ‘werk’ als meer dan alleen een manier om inkomen te krijgen. Het gaat ook om eigenwaarde, zelfvertrouwen, ontplooiing, structuur, gezondheid en ontmoeting. We gaan mensen langer dan 2 jaar in de bijstand actief ondersteunen richting werk. Met het Participatiehuis van Weener XL ligt er een basis die we in deze periode volop gaan ontplooien.
Dit gaan we doen: In 2024 introduceren we de ‘Bossche Pas’. Met deze pas
We ontwikkelen een lerende aanpak voor dakloze jongeren.
haal je veel meer uit onze gemeente: sport, cultuur en
Daarbij kan gedacht worden aan het ‘bouwdepot’ dat
evenementen. Iedereen kan deze pas aanschaffen, maar
sommigen gemeenten al kennen: tijdelijk leefgeld om
voor inwoners in armoede is het gratis. We laten ons
dakloosheid en schulden te voorkomen. In combinatie met
inspireren door de Dordtpas.
turbosanering en werk.
We zetten meer in op turbosanering: het bevriezen en
Er is budget om jaarlijks een JongerenPerspectiefAanpak
overnemen van schulden bij de belangrijkste schuldeisers,
mogelijk te maken voor 15 jongeren (tussen 18 en 27 jaar)
in combinatie met maatregelen om het leven weer op de rit
met problematische schulden. Hiermee kopen we hun
te krijgen.
schulden af en begeleiden hen via Traject Op Maat (TOM) naar werk of een opleiding.
We gaan in de bijzondere bijstand werken met een maatwerkaanpak bovenop de 120% norm. We doen niet
Om mensen aan de slag te helpen, zowel in het private als
aan een uniforme doelgroepverbreding. Het gaat om
publieke domein, bouwen we voort op de systematiek en
ruimte voor schrijnende gevallen. Daarnaast realiseren we
het instrument van de loonkostensubsidie.
maatwerk voor bijzondere doelgroepen, die tussen wal en schip vallen.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
16
Slagkracht op hoofdopgaven
Basis op orde: zorg en ondersteuning dichtbij Naast onze inzet op kansengelijkheid, versterken we de
manier. We verwachten van onze medewerkers dat zij
sociale basis die ons zorgbedrijf levert op het gebied van
doen wat noodzakelijk is om de juiste ondersteuning te
jeugdzorg en ondersteuning vanuit de Wmo (onder andere
bieden. Dit betekent af en toe ook buiten de lijntjes kleuren:
thuishulp, aanpassing van de woning en dagbesteding). Het
primair denken vanuit de mensen en niet vanuit
moet voor inwoners duidelijk zijn waar zij terecht kunnen
de regelingen. We willen de wachtlijsten beteugelen.
met een hulpvraag. Op een laagdrempelige en eenvoudige
Wachten op zorg, is ook onze zorg.
Dit gaan we doen: Voor complexere zorgvragen moet het altijd mogelijk zijn
We gaan zorgcowboys de pas afsnijden. Als versterking van
om een persoonlijk keukentafelgesprek te voeren.
de toezichthoudersfunctie nodig is, trekken we daar budget voor uit.
Met jeugdzorgaanbieders en huisartsen brengen we de zorg voor jongeren zo dichtbij mogelijk. Bij de inkoop maken we
Om overbelasting van mantelzorgers tegen te gaan,
met het collectief van aanbieders afspraken over versnelde
zetten we meer in op respijtzorg. En we versterken
triage van zwaardere jeugdhulp en over uitstroom uit
de samenwerking met Vanzelfsprekend JMZ (Jonge
zwaardere zorg. We kijken kritisch of het beschikbare geld
Mantelzorger) om de bewust-wording over de grote groep
besteed wordt aan de daadwerkelijke jeugdzorg en niet aan
jonge mantelzorgers te vergroten, onder andere bij scholen
andere taken zoals bijvoorbeeld opvoedondersteuning. En
en zorgwerkers.
we versterken de aanpak vechtscheidingen om instroom in de jeugdzorg terug te schroeven.
We onderzoeken een nieuwe benadering van dakloosheid. Waarbij het uitgangspunt is dat mensen zo kort mogelijk
We willen wachtlijsten aan de kant van de gemeente
in de opvang zitten en zo snel mogelijk naar een woning
(toegang en regie) blijvend in dammen. Onder andere door
kunnen (‘housing first’).
te zorgen voor simpele procedures en voldoende personeel.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
17
Slagkracht op hoofdopgaven
1-IV. Onderscheidend ’s-Hertogenbosch We willen excelleren op wat ’s-Hertogenbosch onderscheidend maakt. In Brabant, nationaal en in Europa. Dat is onze economische positie, met onder andere een unieke binnenstad en een krachtig ICT/data-cluster. En dat is ons nationaal aansprekende culturele aanbod. We zetten daarom in op versterking van onze economische slagkracht en de ambities Toonaangevende Datastad en Cultuurstad van het Zuiden. We gebruiken de kracht van cultuur en data voor maatschappelijke opgaven. Beide dragen bovendien flink bij aan onze economie.
Economische slagkracht en toonaangevende Datastad Onze ambitie: doorontwikkelen van een economisch onderscheidend ’s-Hertogenbosch Onze gemeente staat er economisch goed voor, met sterke
binnenstad en een krachtige uitgangspositie als datastad.
bedrijven en veel banen. De werkloosheid en het aantal
We pakken daarmee door op de ambitie Toonaangevende
mensen met een uitkering is laag. Maar de vooruitzichten
Datastad. Dit heeft een sterk economisch accent, maar
zijn onzeker als gevolg van een aantal grote ontwikkelingen.
we vullen dit nadrukkelijk breder in. We blijven ons ook
Tegen die achtergrond, is het van belang om koers te
inzetten voor een sterke economische regio, met een
houden. We willen vasthouden aan waar onze kracht zit:
speerpunt op agrifood.
een sterk MKB, een aantrekkelijke en bourgondische
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
18
Slagkracht op hoofdopgaven
Zo gaan we te werk: Verstevigen van ons fundament ’s-Hertogenbosch heeft een goed economisch fundament. Er is een aantrekkelijk vestigings- en ondernemersklimaat waarbinnen veel start-ups en andere bedrijven kunnen floreren. De bereikbaarheid en het decor van de stad – zowel de binnenstad, als nieuwe locaties in de Spoorzone – zijn van groot belang. Het maakt ontmoeting, uitwisseling en netwerken mogelijk en dat is essentieel voor onze economische kracht. ’s-Hertogenbosch kent bovendien een groot cluster van midden- en kleinbedrijven. Van familiebedrijven tot innovatieve scale-ups. Het maakt ons sterk in veelheid en verbondenheid. Ook hebben we een goede uitgangspositie op het vlak bezoek en toerisme. Met onder andere de binnenstad, de omliggende dorpen en de potentie van ons cultuurhistorisch erfgoed zoals Linie 1629. Onze stevige economische basis koesteren we en willen we verder uitbouwen.
Dit gaan we doen: We stellen een nieuwe economische visie op, vertrekkend
Een ‘leven lang leren’ blijft van groot belang om mensen
vanuit de focuspunten van dit akkoord. We besteden daarin
arbeidsfit te houden. We gaan met onderwijs en
ook aandacht aan circulaire economie, de toekomst van
ondernemers aan de slag om via verkorte trajecten of
onze bedrijventerreinen, het concept ‘brede welvaart’,
andere manieren het personeelstekort in een aantal
internationale werknemers, kantoren en bedrijvenhubs.
sectoren aan te pakken. We stimuleren de kennismaking van scholieren met deze sectoren, zoals in het Traject
We investeren in de toekomst van wijkwinkelcentra.
Technische Oriëntatie van SPARK.
De winkelcentra spelen een belangrijke rol in de sociale structuur van wijken en dorpen.
We zoeken naar ruimte om MKB-bedrijven te vestigen en gaan verkennen of de locatie Groote Vliet in aanmerking
Mocht er interesse zijn vanuit het bedrijfsleven voor
kan komen.
een internationale school en de bereidheid om deze te bekostigen, dan zijn wij bereid om hieraan mee te werken.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
19
Slagkracht op hoofdopgaven
De binnenstad als economische troef ‘s-Hertogenbosch heeft een uitstraling en imago als
en een sterke troef in handen. We willen het aanbod zo
bourgondische stad. Horeca, cultuur, winkels, monumenten
inrichten dat we meerdaags verblijf verlengen. Daarbij
en evenementen bieden een mix die (inter)nationaal
streven we naar een passend aantal bedden voor logies bij
aantrekkelijk is voor bezoekers. Gecombineerd met de
hotels en B&B’s.
Bossche gastvrijheid hebben we een compleet pakket
Dit gaan we doen: We pakken door op het Economisch Perspectief Brede
We bekijken welke ruimte we post-corona kunnen geven
Binnenstad (EPBB) en investeren daarin:
aan extra terrassen in de zomer. Ook in het centrum van
• Structureel budget voor uitvoering van het perspectief,
Rosmalen. We willen geen permanente uitbreiding van
met name ruimtelijke aanpassingen.
terrassen of een privatisering van de openbare ruimte.
• We matchen de bijdrage vanuit private partners aan Den Bosch Partners. Om het binnenstadsmanagement meer slagkracht te geven. • Eenmalig budget ten behoeve van een schone openbare ruimte en tegengaan van zwerfafval. Dit budget is ook beschikbaar voor de verdere uitrol van het actieplan centrum van Rosmalen.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
20
Slagkracht op hoofdopgaven
Investeren in een Toonaangevende Datastad Met data verzilveren we kansen voor ’s-Hertogenbosch. Kansen om onze economie te versterken, talenten te ontwikkelen en om maatschappelijk impact te maken met slimme oplossingen. We hebben daarvoor een uitstekende uitgangspositie, met een krachtig cluster van ICT-/data-bedrijven, onderwijs dat behoort tot de top van Nederland en veel ervaring met praktische digitaleen datatoepassingen. Daarnaast is data een middel om innovatieve oplossingen voor maatschappelijke problemen te ontwikkelen. En om mensen meer mogelijkheden te geven om mee te doen in de samenleving. We bouwen hierop door en willen toonaangevend worden als de meest datavaardige stad van Nederland. Dat doen we door meer datagedreven te gaan werken, glasvezel gemeentebreed uit te laten rollen, in te zetten op innovatie en het versterken van de data-economie.
1. Toonaangevende data-economie We investeren in het creëren van een nationaal onderscheidend ecosysteem rond de ICT- en dataeconomie. Daarin zijn kruisbestuivingen tussen ondernemers, onderwijsinstellingen en talenten cruciaal. Juist in de samenwerking en uitwisseling, ontstaat innovatie. Verder zetten we in op kruisbestuiving tussen ‘data’ en andere economische sectoren. De focus ligt op voeding, gezondheid, bouw, logistiek en het meer datawise maken van het MKB. Bij voeding leggen we de verbinding naar het regionale speerpunt agrifood.
Dit gaan we doen: In het Economisch Actieplan richten we een nieuw
We stimuleren en ontwikkelen kruisbestuivingen tussen
programma in, gericht op data.
data en food.
We ontwikkelen het Innovatiekwartier als nationale hotspot voor ICT/data. En als ankerpunt in ons economisch ecosysteem. Onderdeel hiervan is een Hybride Leeromgeving (Hyleo).
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
21
Slagkracht op hoofdopgaven
2. Innovatie om mensen te helpen We willen dat data en digitale technologie werkt voor inwoners en ondernemers in ’s-Hertogenbosch. We zorgen ervoor dat onze inwoners beter mee kunnen doen in de samenleving en op de arbeidsmarkt door in te zetten op digitale vaardigheden. En we gaan aan de slag met concrete digitale- en data-toepassingen in zowel het fysiek als sociaal domein. We bouwen door op bestaande ervaringen, zoals rond fietsapp Schwung, de app die inzicht geeft of gehandicaptenparkeerplaatsen vrij zijn en de druktemeter voor de binnenstad.
Dit gaan we doen: We stimuleren datavaardigheden van inwoners samen met
Met Lab XL, het innovatieplatform binnen Weener XL,
partners in de stad, zoals Huis73.
jagen we innovaties aan die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt helpen om aan het werk te kunnen. Zoals
Met de doorontwikkeling van het IoT Stadslab creëren we
met een exoskelet, HoloLenzen en het inzetten van virtual
meer innovaties in de openbare ruimte. Het IoT (Internet
reality voor laaggeletterden.
of Things) Stadslab is een samenwerking van gemeente, onderwijs en bedrijfsleven, gericht op het verslimmen van
We ontwikkelen een smart city monitor en andere
de buitenruimte.
toepassingen voor onze inwoners en gemeente en zorgen dat deze zichtbaar en praktisch toepasbaar zijn.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
22
Slagkracht op hoofdopgaven
3. Innovatief en toekomstbestendig onderwijs In een datavaardige stad is een sterk onderwijscluster
stimuleren. En we zetten erop in om vanuit het
essentieel. Samen met de onderwijsinstellingen willen we
wetenschappelijk- en beroepsonderwijs nog beter de
de digitale- en datavaardigheden op alle opleidingsniveaus
verbinding te maken met onze bedrijven en ondernemers.
Dit gaan we doen: We faciliteren de verdere verankering van de Jheronimus
We pakken door op het onderwijsinnovatieakkoord met
Academy of Data Science (JADS) in het ecosysteem van
zeven Bossche onderwijsinstellingen, waarin data één van
’s-Hertogenbosch.
de pijlers is. Daarmee zorgen we er gezamenlijk voor dat iedere student in ’s-Hertogenbosch minimaal één keer
We jagen samenwerking tussen het Bossche bedrijfsleven
werkt aan een maatschappelijk vraagstuk in onze gemeente.
en de Bossche onderwijspartijen aan. We zorgen dat datavaardigheden in het gehele onderwijs een goede plek krijgen.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
23
Slagkracht op hoofdopgaven
4. Datawijze overheid We gaan als gemeente zelf ook aan de slag met onze eigen
neutraal. In de ontwikkeling en het gebruik worden keuzes
datavaardigheid. Door te investeren in de capaciteit en
gemaakt die belangrijke waarden als privacy, autonomie en
vaardigheden van onze organisatie en door gebruik te
transparantie raken. We zien in het verantwoord gebruik
maken van data bij het maken van ons beleid. Dat moet
van data veel mogelijkheden voor innovatie door andere
op een bewuste manier en met verantwoord datagebruik
partijen en werken via een helder kader aan het vrijgeven
(digitale ethiek). Data en digitale technologie zijn niet
van open data.
Dit gaan we doen: We rollen datagedreven werken organisatiebreed uit. Ieder
In het verlengde van de visie op digitale ethiek komen we
domein doet daarin mee.
met een kader voor externe partijen die data verzamelen en gebruiken in de openbare ruimte.
We gaan aan de slag met verantwoord datagebruik. We maken een visie op het gemeentelijk gebruik en openstellen van data, leggen een sensorregister aan en verkennen een algoritmeregister.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
24
Slagkracht op hoofdopgaven
Cultuurstad van het Zuiden Onze ambitie: Cultuurstad van het Zuiden voor iedereen ‘s-Hertogenbosch ís de Cultuurstad van het Zuiden.
zet mensen aan het denken en zorgt voor verwondering.
Onze musea, theaters en evenementen zijn van hoge
Dit willen we versterken door verder te bouwen aan
kwaliteit en nationaal aansprekend. We zijn trots op de
de Cultuurstad van het Zuiden voor iedereen. Voor de
gezelschappen voor podiumkunsten en muziek, onze
culturele sector zullen de gevolgen van corona
creatieve jonge makers en de urban scene die zich in onze
de komende jaren nog merkbaar zijn. De nadruk zal
gemeente ontwikkelt. Het levert een grote bijdrage aan
liggen op herstel én innovatie zodat de sector wendbaarder
onze economie, de aantrekkelijkheid en sociale binding van
kan worden.
de stad en onze dorpen. Cultuur brengt mensen bij elkaar,
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
25
Slagkracht op hoofdopgaven
Zo gaan we te werk: Van onderop beginnen: van amateurkunst tot de Bossche Zomer Een sterke cultuurstad kan niet zonder de amateurkunst.
zoals Stichting Leerorkest en Klas in Kunst, de musea en
Onze lokale makers, de muziekclubkes en andere
het Jheronimus Bosch Art Center (JBAC). Door kinderen
creatievelingen laten cultuur leven. En soms groeien ze
in aanraking te laten komen met cultuur hopen we dat
zelfs door tot lokale of nationale voorbeelden. Om die
ze actief worden in de amateurkunst. De instroom van
reden willen we dat cultuuronderwijs onderdeel wordt van
jonge makers is cruciaal om onze amateurkunst overeind
de rijke schooldag. We vragen Huis73 om daar een sterke
te houden. Ook zorgen we voor een koppeling tussen de
rol in te nemen in samenwerking met andere partners,
Bossche Zomer en de amateurkunst.
Dit gaan we doen: Een meerjarige campagne opzetten samen met de verenigingen, om mensen (met name kinderen) te motiveren om aan de slag te gaan met amateurkunst. De Bossche Zomer zetten we voort. We koesteren de oorspronkelijke insteek van ‘vakantie in eigen gemeente’ voor onze inwoners. Laagdrempelig en toegankelijk. We zoeken daarnaast verbreding met amateurkunst, leefbaarheid in de wijken, sport en erfgoed. We willen een impuls geven aan muziekonderwijs nieuwe stijl en zetten daarvoor in op lobby richting het rijk. We werken in het verlengde aan een laagdrempelig aanbod van muziekles. Na een succesvolle pilot continueren we het Bosch Amateur Cultuurhuis (BACH) en brengen we de huisvesting verder op orde.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
26
Slagkracht op hoofdopgaven
Samen verder bouwen aan de culturele basis De Cultuurstad van het Zuiden draagt bij aan ons goede
Ons culturele erfgoed en het urban aanbod is ook onderdeel
vestigingsklimaat. Daarom gaan we met het bedrijfsleven
van de culturele basis. We zorgen ervoor
in gesprek over een duurzame verbinding met de culturele
dat beide hun belangrijke rol kunnen blijven spelen.
ambities. Ook binnen de cultuursector zelf willen we
Deze periode zetten we de eerste stappen op weg naar 400
meer verbinding aanjagen. We willen makers op gang
jaar herdenking van het beleg van 1629.
helpen door te zorgen voor voldoende makersruimte.
Dit gaan we doen: We starten een pilot met een cultuurverkenner, die als taak
We kijken opnieuw naar onze verantwoordingssystematiek.
krijgt om makers, organisaties en overheid met elkaar te
Uitgangspunten zijn vertrouwen, partnerschap en
verbinden en nieuwe initiatieven verder te helpen. Na de
maatschappelijke meerwaarde.
pilot gaan we met de culturele sector in gesprek over hoe we die rol structureel kunnen borgen.
We maken de Wonderlijke Klim van de Sint-Jan weer mogelijk als het kerkbestuur die gaat organiseren.
We versterken de verbinding met het bedrijfsleven op de ambitie Cultuurstad van het Zuiden.
We onderzoeken hoe we de culturele programmering gemeentebreed op elkaar kunnen afstemmen. Zodat
Er komt een gebouw beschikbaar voor de tijdelijke
voorstellingen op de meest passende podia te zien zijn.
huisvesting van startende makers, om vervolgens door te kunnen groeien naar bijvoorbeeld een ruimte van de AtelierBeheerStichting of een commerciële ruimte op eigen kracht. De maker is zelf verantwoordelijk voor de volgende locatie. De gemeente heeft geen zorgplicht na de tijdelijk beschikbaar gestelde ruimte.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
27
Slagkracht op hoofdopgaven
Impulsen aan onze culturele vlaggenschepen De komende jaren bouwen we letterlijk door aan onze
Dit tilt het museum naar een hoger plan, doordat ook een
culturele vlaggenschepen: het Theater aan de Parade en
betere internationale uitwisseling mogelijk wordt. Die
Huis73. We zorgen er ook voor dat de culturele makers en
kans willen we graag benutten, samen met de provincie.
spelers een basis in onze gemeente kunnen blijven vinden,
Ook het Design Museum ontwikkelt zich door. Een
zowel fysiek als financieel. Verder creëren we ruimte in ons
herhuisvesting biedt dit museum ook weer kansen. Wij zien
evenementenbeleid voor nieuwe ideeën en locaties.
hierin bovendien een kans voor de gebiedsontwikkeling
Het Noordbrabants Museum heeft de unieke kans om
van de Bossche Stadsdelta. In deze periode werken we de
een topcollectie in beheer te krijgen. Daarmee wordt een
mogelijkheden uit, waarbij een solide inhoudelijk verhaal
tentoonstelling van wereldkwaliteit structureel mogelijk.
met een sterke businesscase de randvoorwaarde is.
Dit gaan we doen: De verbouwing van Huis73 aan de Hinthamerstraat
In de locatieprofielen van het evenementenbeleid nemen
wordt gerealiseerd. We zien Huis73 als onze meest
we prikkelende locaties op, zoals het Engelermeer, de
laagdrempelige voorziening met bibliotheek, amateurkunst
Citadel en het Zuiderpark. Evenementen moeten hier
en als ontmoetingsplek. Verbouwing van dit historische
toegevoegde waarde hebben en nieuwe doelgroepen
pand biedt kansen voor de doorontwikkeling van dit
(waaronder jongeren) aanspreken.
binnenstadkwartier. We zoeken ruimte en kansen om cultuur en evenementen We bereiden de verhuizing van het Design Museum voor,
dichter op de wijken en dorpen te brengen. In de
door te werken aan een programma van eisen en een solide
gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta zoeken we
businesscase. We reserveren hiervoor middelen.
permanente ruimte voor de urban scene.
In de nieuwe periode van de Bossche Culturele Basis verhogen we de structurele bijdrage. En we reserveren budget voor eenmalige ondersteuning van nieuw opkomende culturele initiatieven.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
28
2. Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
2-I. Sociale structuur: aantrekkelijke wijken en dorpen Onze ambitie: een sterke sociale basis door meer ruimte voor ontmoeting, sport en spel De sociale structuur bestaat uit de formele en informele
wijken en dorpen. We willen dit koesteren en versterken.
netwerken, verenigingen, organisaties, scholen en sport- en
Met een nieuw programma ‘sociale structuur’ investeren
wijkaccommodaties die onze gemeenschap rijk is.
we in de kracht van onze gemeenschap en in aantrekkelijke
Het is de sociale basis waar we elkaar ontmoeten,
wijken en dorpen. We zetten in op het tegengaan van
activiteiten ontplooien en omzien naar elkaar. En daarmee
eenzaamheid, (meer) ruimte voor ontmoeting, sterke
is het een essentieel onderdeel in het leefklimaat van onze
sociale netwerken, groen, sport en spel.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
29
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Zo gaan we te werk: Samen tegen eenzaamheid Te veel van onze inwoners zijn eenzaam. We zetten er erop in om deze aanzienlijke groep mee te laten doen in onze samenleving. Eenzaamheid is geen taboe en het kan iedereen overkomen. Grote gebeurtenissen in het leven, zoals het overlijden van een dierbare, het verlies van werk, echtscheiding, ziekte, schoolovergang of verhuizing kunnen gevoelens van eenzaamheid oproepen. We zien een signalerende rol bij die instellingen waar inwoners op deze momenten in hun leven aankloppen. Samen met werkgevers, scholen, woningcorporaties en zorgaanbieders willen we bouwen aan een caring community waarin deze maatschappelijke partners, ook aandacht hebben voor eenzaamheid. Goede initiatieven gericht op ontmoeting en het voorkómen van eenzaamheid, gaan we stimuleren.
Dit gaan we doen: We komen met een sluitende aanpak eenzaamheid. We stellen een actieplan mentale gezondheid op, specifiek voor jongeren, samen met onderwijspartners en werkgevers. We willen taboes doorbreken en een bijdrage leveren in het terugdringen van de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). We maken een actieplan dementievriendelijke gemeente.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
30
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Wijkgericht werken aan een sterke basis Het versterken van de sociale en fysieke structuur in wijken
onze gemeente. We zien kansen voor fysieke investeringen
en dorpen, vraagt om een benadering op maat. Daarin willen
met sociale impact en vice versa. En we zoeken naar meer
we nog veel meer ‘werk met werk maken’. We zetten in op
bundeling in de inzet en investeringen van inwoners,
het meer bundelen van krachten en investeringen rond
buurtinitiatieven en partners in de wijken en dorpen.
groen, sport & spel, talentontwikkeling, armoedebestrijding,
Kansen zien we in ieder geval op het slimmer en efficiënter
maatschappelijke ondersteuning, positieve gezondheid, etc.
omgaan met maatschappelijke voorzieningen in wijken en
Dit vraagt om het integraler inzetten van budgetten binnen
dorpen.
Dit gaan we doen: In de doorontwikkeling van wijken en dorpen verbinden we
We investeren in een doorontwikkeling van Perron-3
fysieke en sociale ontwikkelingen met elkaar.
in Rosmalen. Het perspectief is de ontwikkeling tot een volwaardige sociaal-culturele onderneming.
We maken een integrale ruimtelijke afweging voor de voormalige locatie Rodenborch en omgeving, omdat hier meerdere ontwikkelingen samenkomen. Een afweging waarin ruimte is voor woningbouw en uitbreiding van de HUB. Nieuwbouw van kindcentrum Sparrenbos landt midden in de wijk Sparrenburg.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
31
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Een openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten De inrichting van de openbare ruimte moet bijdragen aan
jongeren en senioren. Hierbij zien we vergroening van de
het behouden en versterken van de sociale structuur. Dat
openbare ruimte als het middel om meerdere vliegen in
betekent een openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten
één klap te slaan. Bij de inrichting van de openbare ruimte
en bewegen, van jong tot oud. Met een speelaanbod in de
betrekken we de inwoners van de buurt.
wijken waar gezinnen wonen en ontmoetingsplekken voor
Dit gaan we doen: We draaien de eerdere bezuinigingen op beheer en
We werken aan een hartveilige gemeente door onderhoud
vervangingskredieten voor de openbare ruimte terug.
en vervanging van AED’s in de publieke ruimte.
Daarbovenop reserveren we een aanvullend budget voor nieuwe kwaliteitsimpulsen.
We zetten in op (verdere) vergroening van schoolpleinen. We gaan met schoolbesturen in gesprek over medegebruik
We streven naar een norm voor beweging en ontmoeting
van elkaars groen en speelplekken.
in de inrichting van de openbare ruimte. En we komen met integraal speel- en beweegbeleid. Daarin bezien we de opties voor meer sportveldjes in de wijk.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
32
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Sport als middel om te verbinden en beweging te brengen Sport en spel werken verbindend. Het sportverenigings leven is daarmee een drager voor ontmoeting van elkaar en de sociale structuur. En sport heeft een belangrijke rol in een gezonde levensstijl. We zijn trots op onze verenigingen en de vele vrijwilligers die ze draaiend houden. We houden de sportaccommodaties en -velden voor de amateursport ten minste op peil en kijken naar realistische mogelijkheden voor verduurzaming van bestaande accommodaties. Hierbij gaan we op zoek naar middelen uit onder andere provinciale budgetten. De strandplassen ontvangen steeds meer bezoekers. Dat vraagt om een passend voorzieningenniveau, ook om beweging, ontmoeting en vakantie in eigen gemeente te bevorderen. Met trots verwelkomen wij LaVuelta en het EK Petanque. De komende jaren blijven we oog hebben voor nieuwe evenementen, met als voorwaarde dat de inwoners van ’s-Hertogenbosch hier ook meerwaarde van ondervinden.
Dit gaan we doen: We geven een impuls aan het onderhoud van
Elke zwemplas krijgt passende (seizoens)voorzieningen.
sportaccommodaties.
Bij de Zuiderplas komt een nieuwe vaste horecavoorziening gericht op een breed publiek. Tot die tijd blijft de huidige
Aan het einde van deze periode hebben alle bestaande
voorziening in bedrijf.
voetbalclubs een kunstgrasveld, dus ook Maliskamp, Kruisstraat en CHC.
We gaan experimenteren met het multifunctioneel gebruik van sportaccommodaties.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
33
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
2-II. Mobiliteit en bereikbaarheid Onze ambitie: vlot, comfortabel, veilig en duurzaam van A naar B We willen dat mensen vlot, comfortabel en veilig op
vervoer aantrekkelijke opties zijn. Voorzieningen houden
hun bestemming kunnen komen. Hiervoor is een goede
we bereikbaar voor iedereen. Mensen moeten dichtbij
infrastructuur nodig – zowel voor de auto als de fiets – en
hun eindpunt kunnen komen. De auto blijft, zeker met
een goede dienstregeling in het collectief vervoer.
de opkomst van de elektrische auto, een vervoersmiddel
Iedereen kan daarmee het vervoersmiddel kiezen dat het
waarmee we rekening houden. We zien ook meer vormen
beste past bij een reis. Wij richten ons op het stimuleren
van ‘mobiliteit als dienst’ opkomen. Die gaan we faciliteren,
van de vervoersmiddelen die het milieu het minste belasten.
maar ook reguleren. Want we willen overlast in de openbare
Daarom willen we dat ook de fiets en het openbaar
ruimte inperken.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
34
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Zo gaan we te werk: Een bereikbare binnenstad voor bezoekers, bewoners en ondernemers We willen een schone en groene binnenstad die aantrek-
verplaatsen. We kijken daarom naar een nieuw te realise-
kelijk is voor bewoners en bezoekers. De binnenstad moet
ren parkeervoorziening rond de Noordelijke Stadsdelta,
bereikbaar zijn voor bestemmingsverkeer, met elke vorm
Citadel, Kruithuis, ter vervanging van de Tolbruggarage.
van vervoer. Doorgaand verkeer geleiden we om de brede
Met deze verplaatsing creëren we ruimte voor vergroening
binnenstad heen, via de doorstroomassen. Op weg naar het
en ontmoeting. Aanvullend willen we de ingang van de par-
autoluwer maken van de binnenstad, werken we per gebied
keergarage Arena verplaatsen naar de Binnenstadsring. Zo
aan passende maatregelen. Daarbij kan het parkeren op
maken we hier een aantrekkelijke entree van de binnenstad,
straat verplaatst worden naar de bestaande parkeergara-
met een groene loper richting het Zuid-Willemspark.
ges. Parkeerplaatsen op het maaiveld kunnen dan anders worden ingezet. Bijvoorbeeld voor meer ruimte voor een
Om het extra verkeer van de Zandzuigerstraat richting de
uitstalling bij een winkel, vergroening, ruimte om elkaar
Nelson Mandelalaan goed af te kunnen wikkelen, investeren
te ontmoeten of een breder trottoir. De parkeergarages
we in een optimale opwaardering van de Magistratenlaan.
voor bezoekersparkeren moeten vanaf de binnenstadsring
Het doortrekken van de Vogelstraat is dan niet nodig. Wel
bereikbaar zijn. De garages binnen de binnenstadsring zijn
realiseren we een fietsdoorsteek van de Vogelstraat naar de
op termijn alleen beschikbaar voor bewoners. Deze omvor-
Nelson Mandelalaan. Deze doorsteek maken we ook geschikt
ming zal pas na deze bestuursperiode plaatsvinden, zodra er
voor de hulpdiensten zodat zij een extra ontsluiting krijgen.
duidelijkheid is over alternatieven.
Autoverkeer leiden we via de Zandzuigerstraat naar de westzijde van het station. Hiermee zorgen we ervoor dat deze
Ook in de herontwikkeling van het Gasthuiskwartier 2,
kant van het station beter bereikbaar wordt en dragen we bij
willen we het bezoekersparkeren naar de binnenstadsring
aan spreiding van bezoekers van het stationsgebied.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
35
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Dit gaan we doen: We pakken de mobiliteitsaanpak brede binnenstad per
We investeren in de opwaardering van de Magistratenlaan.
gebied op. En we kijken naar het effect van maatregelen op het omliggende wegennet.
We maken een fietsdoorsteek vanaf de Vogelstraat. Deze is ook geschikt voor hulpdiensten.
In de visie voor het gebied rond de Noordelijke Stadsdelta, Citadel, Kruithuis, nemen we een parkeervoorziening op. Ter vervanging van de Tolbruggarage. In de herontwikkeling van het Gasthuiskwartier 2, stellen we als voorwaarde dat de parkeerkelder van de Tolbruggarage behouden blijft voor de hotelfunctie.
’s-Hertogenbosch Centraal: vernieuwd en opgewaardeerd Ons centraal station is van nationaal belang. Na Utrecht hebben we het grootste overstapstation van Nederland. Het is het knooppunt op de assen Breda/Tilburg-Nijmegen/ Arnhem en Amsterdam-Eindhoven. Daarnaast is het een belangrijke mobiliteitshub voor de regio om ons heen. De afgelopen periode is het gelukt om ons station hoog op de nationale agenda te krijgen en daar pakken we op door. Voor de verdere ontwikkeling van onze Spoorzone en de ambities op verstedelijking is een slim, duurzaam en toekomstbestendig station cruciaal.
Dit gaan we doen: Met de ministeries van I&W en BZK, ProRail, NS en de
Om onze ambitie kracht bij te zetten, verhogen we het
provincie Noord-Brabant zetten we de samenwerking rond
investeringskrediet in het structuurfonds.
vernieuwing en opwaardering van het station voort. We zetten actief in op de verkenning naar een slim, duurzaam en toekomstbestendig station, in het MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport van het rijk).
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
36
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Investeren in alternatieven voor de auto We zetten in op betere fietsverbindingen binnen onze
buslijnen, maar ook wijk-/buurt- en seniorenbussen. We
gemeente en met omliggende gemeenten. Verder
willen collectief vervoer beschikbaar maken voor de
ontwikkelen we een visie op alle vormen van collectief
dorpen, wijken en bedrijventerreinen om de bereikbaarheid
vervoer. Daaronder verstaan we niet alleen de reguliere
te vergroten.
Dit gaan we doen: We zetten het Actieplan Duurzame mobiliteit voort. We
We stellen een visie Collectief Vervoer op. Hiermee
realiseren via de laadplannen per wijk extra laadpalen, om
bereiden we ons ook goed voor op de nieuwe provinciale
mee te gaan in de transitie naar elektrisch rijden.
concessie voor het Openbaar Vervoer.
We werken aan een Fietsnetwerk 3.0. Met onder andere
Om de bereikbaarheid van Nuland en Vinkel te verbeteren,
snelfietspaden naar andere gemeenten.
investeren we in nieuwe voertuigen voor de Stichting Seniorenbus.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
37
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Bereikbaarheid Oostelijke gemeentedelen Voor de Groote Wielen hebben we een fikse ambitie op het gebied van woningbouw. Die kunnen we alleen waarmaken als we de ontsluiting van de Groote Wielen goed regelen. Daarnaast gaan we het sluipverkeer door onder andere Rosmalen en Kruisstraat stevig terugdringen om de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren. De locatie De Bunders is een studielocatie voor woningbouw na deze periode. Een initiatiefnemer voor deze locatie heeft de verantwoordelijkheid om te zorgen voor een passende ontsluiting.
Dit gaan we doen: We realiseren een rondweg rond de Groote Wielen. En
We blijven met rijk, provincie en andere partners
we investeren in de westelijke ontsluiting naar de A2 (o.a.
samenwerken aan de MIRT-verkenning A2 rond knelpunten
Hustenweg en Blauwe Sluisweg).
op de snelwegen. Inclusief maatregelen om alternatieven voor de auto te stimuleren.
We nemen fysieke- en gedragsmaatregelen voor minder sluipverkeer door onder andere Rosmalen en Kruisstraat.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
38
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Veilig deelnemen aan het verkeer We willen dat iedereen veilig in het verkeer deel kan nemen.
De tweerichting rotondes voor de fiets leveren een gevoel
Daarin is de afgelopen jaren al fors geïnvesteerd en dat
van onveiligheid op. Daarom leggen we dit soort rotondes
blijven we doen. De beste maatregel is om vrijliggende
niet meer aan. Bij noodzakelijk grootschalig onderhoud
fietspaden aan te leggen. Waar dat niet mogelijk is,
van de bestaande tweerichting rotondes, maken we een
leggen we fietspaden verhoogd aan. We intensiveren de
nieuwe afweging op basis van de nieuwste verkeerskundige
verkeersveiligheidscampagnes met scholen en sportclubs.
inzichten.
Dit gaan we doen: We intensiveren onze verkeersveiligheidsaanpak, met onder andere aanpassingen aan fietspaden en nieuwe verkeersveiligheidscampagnes.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
39
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
2-III. Klimaatbestendigheid: ruimte voor groen en water Onze ambitie: slim inspelen op de gevolgen van klimaatverandering We zetten stevig in op een klimaatbestendige gemeente.
verstedelijking en verdichting. Het draagt niet alleen bij
Dat betekent dat we meer ruimte maken voor groen
aan de aantrekkelijkheid van de omgeving, maar biedt ook
en water. Dat is hard nodig om goed in te spelen op de
mogelijkheden voor meer beweging, ontmoeting, recreatie
gevolgen van klimaatverandering. We zien hierin bovendien
en natuur. Dit vraagt om nieuwe investeringen in groen
een belangrijke kans voor een mooier en prettiger woon-
en water.
en leefklimaat. Zeker in combinatie met onze inzet op
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
40
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Zo gaan we te werk: Brede vergroeningsstrategie We zetten in op een brede vergroeningsstrategie. Met een inzet op meer kwalitatief groen in onze gemeente. Groen draagt bij aan klimaatbestendigheid doordat het water vasthoudt en hittestress in bebouwd gebied beperkt. En het is belangrijk voor de biodiversiteit. We kiezen voor een flinke impuls op vergroening van onze openbare ruimte in wijken en dorpen. Aanvullend richten we ons op de grotere groenstructuren en generiek beleid.
Dit gaan we doen: In deze periode investeren we extra in de grote
Het is onze ambitie om bovengrondse hoogspanningskabels
groenstructuren. We richten dit op kwaliteitsverbetering
onder de grond te leggen. Daarmee willen we een
in wijken en buurten, parken, bedrijventerreinen en
kwaliteitsimpuls geven aan de wijken.
natuurgebieden. Daarbij zoeken we samenwerking met partners zoals provincie en waterschap om werk met werk
We gaan door met de realisatie van het Zuid-Willemspark,
te maken.
waaronder de vernieuwing van Sluis 0.
We verbinden het Westerpark en Schutskamppark met
We zoeken naar mogelijkheden voor vermindering en
elkaar, als groene ader door de wijk.
hergebruik van afval.
In het buitengebied komen veel opgaven samen. We stellen
We zetten een volgende stap in het dierenwelzijnsbeleid.
deze periode een visie buitengebied op om richting en acties te bepalen.
Bestuursakkoord Gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026
41
Prettig wonen en leven: nu en in de toekomst
Ruimte voor waterveiligheid Door klimaatverandering neemt de kans op extreme
Limburg vielen. We zullen oplossingen moeten zoeken
stortbuien toe. De overstromingen in Zuid-Limburg van
om zulke hoeveelheden water veilig op te vangen. Dat is
2021 houden ons een spiegel voor. Onze gemeente ligt in
een grote opgave en die vraagt om behoorlijk wat ruimte.
het laagste deel van Oost-Brabant. Ook wij zijn kwetsbaar
Maar de kans om dit te koppelen aan andere doelen en om
voor overstromingen bij de neerslaghoeveelheden die in
ruimtelijke kwaliteit toe te voegen, is óók groot.
Dit gaan we doen: In het hoogstedelijke gebied van