Accountantsverslag 2024 gemeente 's-Hertogenbosch
Tekst van het document
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Accountantsverslag 2024
Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik
Gemeente ‘s-Hertogenbosch
Onze samenwerking Bijlagen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 28 mei 2025
0I
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
1
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Aanbiedingsbrief
Jaarverslag
Gemeente ‘s-Hertogenbosch T.a.v. de raad en het college van burgemeester en wethouders Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch
Vooruitblik
28 mei 2025
Uitkomsten controle 2024
Onze samenwerking Bijlagen
Referentie: NLE00031951.1.1 Geachte leden van de raad en het college, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2024 inclusief de rechtmatigheidsverantwoording (de ‘jaarrekening’) van gemeente ‘s-Hertogenbosch te controleren. We hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 18 december 2024 dat wij met de organisatie hebben afgestemd en hebben rekening gehouden met de aanpassingen in de Kadernota Rechtmatigheid 2024 en de bijbehorende Audit Alert van de NBA die 5 februari 2025 is gepubliceerd. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie en de portefeuillehouder financiën van het college besproken op 6 mei 2025.
Wij hebben de inhoud van dit verslag tijdens de raadssessie informeren en ontmoeten op 12 mei 2025 toegelicht. Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
drs. A.E. Gerritsma RA senior director
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Fascinatio Boulevard 350, 3065 WB Rotterdam, Postbus 8800, 3009 AV Rotterdam T: 088 792 00 20, F: 088 792 96 40, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop) voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
2
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.
01
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
2I
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen (1/2)
Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Een goedkeurende controleverklaring
Ontwikkelingen in uw gemeente
Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2024 van gemeente ‘s-Hertogenbosch afgerond. Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring op het aspect getrouwheid te verstrekken. Daarnaast zijn we voornemens ook een goedkeurend oordeel te verstrekken over de rechtmatigheid van de specifieke uitkeringen zoals verantwoord in de SiSabijlage. Dit alles onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad. Verder geldt dat we geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving hebben.
In het ruimtelijk domein zien we dat de resultaten over 2024 positiever zijn dan begroot. Het risicoprofiel neemt toe, voornamelijk door de nieuwe grondexploitaties. Risico’s als netcongestie en stikstofproblematiek zijn in voldoende mate gereflecteerd in de grondexploitaties. De toekomstige baten en lasten in de grondexploitaties zijn evenwichtig geraamd, maar wel ambitieus om te realiseren.
Rechtmatigheidsverantwoording van het college voldoet aan de vereisten
Dit verslag is opgesteld uitsluitend voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Op dit verslag kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan de gemeente ‘s-Hertogenbosch.
Het college heeft een verantwoording over rechtmatigheid opgesteld in de jaarrekening en de bevindingen nader toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. De rechtmatigheidsverantwoording voldoet aan de afspraken die zijn gemaakt met de raad in de financiële verordening. De begrotingsafwijkingen komen voornamelijk voort uit de ongeautoriseerde reservemutaties; deze mutaties zijn onlosmakelijk verbonden met het systeem van “gesloten circuits” en zijn conform de financiële verordening 212 acceptabel. Daarnaast is voor €2,6 miljoen aan onrechtmatigheden geconstateerd die voortkomen uit het ten onrechte niet Europees aanbesteden van inkoopcontracten. In totaal blijven de onacceptabele onrechtmatigheden onder de verantwoordingsgrens.
De lasten in het sociaal domein op het gebied van jeugdzorg en Wmo nemen toe; tekorten worden gecompenseerd uit de reserve Sociaal & Zorgfonds. Gemeente ‘s-Hertogenbosch neemt maatregelen om grip te houden op de kosten. Binnen de bedrijfsvoering zien we dat de interne beheersing voldoende volwassen is. Met de implementatie van Unit4 ERPx is de financiële administratie centraler ingericht. De organisatie maakt stappen in het optimaliseren en standaardiseren van processen, zoals het inkoopproces. De migratie naar Unit4 ERPx is afgerond. Wij hebben vastgesteld dat de data juist en volledig is gemigreerd. Voor een eventuele toekomstige migratie van andere applicaties hebben we aanvullingen op het migratieplan en verbetering van de vastlegging van de uitgevoerde controles geadviseerd.
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
2II
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen (2/2)
Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Financiële positie is goed
De kwaliteit van uw jaarverslag is goed
Uw positie is goed ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Het gerealiseerde resultaat is €4,5 mln. positief; het saldo voor mutaties reserves is €28,2 mln. positief, waar in de begroting na wijziging €12,1 mln. negatief was verwacht. In de meerjarenbegroting wordt uitgegaan van een negatief resultaat. Indien er geen maatregelen genomen worden, betekent dit dat hiervoor de reserves worden aangesproken.
•
De jaarrekening en het jaarverslag zijn met elkaar verenigbaar.
•
Kwaliteit en informatiewaarde van het jaarverslag is goed. Wij hebben de volgende suggesties voor verbetering:
Binnen de bestemmingsreserves zijn ook middelen beschikbaar om nadelen op een bepaald beleidsterrein op te vangen, zoals de reserve Werk- en ontwikkelbedrijf, door de gesloten circuits. De afgelopen jaren zijn met name de bestemmingsreserves gestegen. De weerbaarheid is daarmee uitstekend en geeft ruimte om de voorziene tekorten voor de komende jaren op te vangen. Observaties jaarrekening Dit verslag is opgesteld uitsluitend voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Op dit verslag kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan de gemeente ‘s-Hertogenbosch.
Schattingen van het college zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen.
– in de paragraaf bedrijfsvoering inzicht geven in de genomen maatregelen met betrekking tot fraudepreventie (zoals een gedragscode, specifieke interne controles). – duiding van de gerealiseerde waarden van indicatoren; in de jaarstukken wordt de totstandkoming van de indicatoren wel toegelicht, maar wordt weinig ingegaan op de ontwikkeling in de kengetallen en wat dat zegt over de effectiviteit van de gekozen maatregelen.
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
3
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de getrouwheid van de verantwoording over de financiële positie en over rechtmatigheid toe.
02
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
3I
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Ons oordeel bij uw jaarstukken 2024 is goedkeurend
Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld
Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid
Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2024 van de gemeente ‘s-Hertogenbosch afgerond. Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring inzake de getrouwheid van de jaarrekening, waarin ook de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen, onder het voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad. Wij hebben geen controlebevindingen in de WNT-verantwoording 2024.
In totaliteit hebben we twee controleverschillen geconstateerd in relatie tot getrouwheid, waarvan er één is gecorrigeerd. De overzichten van deze fouten en onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond.
Rechtmatigheid specifieke uitkeringen Wij hebben in onze controleverklaring ook een goedkeurend oordeel verstrekt over de baten en lasten als mede de balansmutaties met betrekking tot de specifieke uitkeringen, zoals verantwoord in de Sisa-bijlage.
Getrouwheid Oordeel:
Goedkeurend
Geen wijzigingen van het controleplan Ten opzichte van ons controleplan hebben wij geen nieuwe risico’s geïdentificeerd. De onderkende risico’s hebben wij opgenomen in de bijlagen. Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag, programmaverslag, de paragrafen en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt. Geen aanwijzingen of signalen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving geïdentificeerd
30,000 20,000
Tijdens de controle van de jaarrekening 2024 zijn er geen aanwijzingen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.
10,000
Fouten = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
Onzekerheden = door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
3II
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €500.000
#
1
2
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Fouten
Reclassificatie crediteuren als gevolg van foutieve boekingen batches. Bij de overgang naar het boekjaar 2025 zijn er betaalbatches 2025 geboekt op de openstaande crediteuren per 31 december 2024. De betalingen hadden geen betrekking op deze facturen. Hierdoor ontstond er onterecht een debetsaldo op de crediteuren.
Netto vlottende schulden met een rente typische looptijd korter dan 1 jaar @ Crediteuren
13.308.034
Reclassificatie debitbedragen onder de crediteuren
Netto vlottende schulden met een rente typische looptijd korter dan 1 jaar
3.750.374
13.308.034
@ Crediteuren
3.750.374
Totaal
17.058.408
Onzekerheden
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
3III
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onduidelijkheden inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de ongecorrigeerde fouten en onduidelijkheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €500.000. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college. #
Beschrijving
Jaarrekeningpost Lasten @ (Voorziening) Voorraad
2.468.673
3
Voor het verwachte verlies op de grondexploitatie Tramkade is geen voorziening gevormd. De raad heeft in februari 2025 besloten dit tekort te dekken uit het Structuurfonds. Ultimo 2024 had echter formeel deze voorziening moeten worden gevormd.
Bestemmingsreserve @ Onttrekking aan reserves
2.468.673
Totaal
Fouten
2.468.473
2.468.473
2.468.473
Onzekerheden
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
4
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Uitkomsten controle 2024
Uitkomsten controle 2024
In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste uitkomsten van de controle voor het ruimtelijk domein, het sociaal domein en de overige domeinen, waaronder de bedrijfsvoering.
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Interne beheersing Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
03
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
5
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein (1/2) De grondexploitaties zijn evenwichtig geraamd, maar wel ambitieus om te realiseren
Uitkomsten controle 2024 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Interne beheersing Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking
Realisatie 2024 is positiever dan begroot
Besteed van beschikbaar krediet 2020-2024
In 2024 is voor circa 214 woningen en voor circa 1,9 ha bedrijven bouwgrond uitgegeven. Als totale opbrengst was €17,1 miljoen geraamd. Gerealiseerd is €40,1 miljoen. Ondanks dat minder woningen zijn uitgegeven dan beoogd, zijn de opbrengsten hoger dan geraamd. Dit komt vooral door de toegekende rijksbijdrage WBI en Novex van in totaal €32,6 miljoen voor de projecten DGW Noord, Van Herpenseweide en De Vliert. Daarnaast is er een hogere verkoopopbrengst dan verwacht op de kavels in de vrije sector gerealiseerd.
Voor 9 ontwikkellocaties is krediet beschikbaar gesteld van €2,8 miljoen. Hiervan zijn 5 projecten geopend.
Als totale lasten was €19,6 miljoen begroot en er is €20,5 miljoen gerealiseerd. Hiermee liggen de kosten in lijn met de ramingen.
In 2024 is voor €7,15 miljoen aan tussentijdse winstnemingen gerealiseerd (volgens de methodiek van het BBV). Daarnaast is voor €4,0 miljoen aan dividend ontvangen uit het samenwerkingsverband Paleiskwartier. De verliesvoorziening is toegenomen met €1,4 miljoen (naar €17,8 miljoen). Dit 60 50
Bijlagen
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties 2024
2023
40 30 20 10 0 Prognose resultaat (positieve grondexploitaties)
Risico's (cf. paragraaf weerstandvermogen)
Verliesvoorziening (negatieve grondexploitaties)
Gerealiseerd van doel woningbouw 2024 214 woningen gerealiseerd (doel 300 woningen)
65% 71%
komt voornamelijk door het te verwachten verlies van €2,5 miljoen voor de nieuwe grondexploitatie De Tramkade. We zien dat de inschattingen van de gemeente ten aanzien van de resultaten van de grondexploitaties conservatief zijn. Daarbij wordt er een realistische inschatting gemaakt van te verwachten verliezen. Vereisten WBI en Novex haalbaar, maar ambitieus Voor de ontvangen rijksbijdragen gelden verschillende vereisten, waaraan de gemeente moet voldoen, zoals bijvoorbeeld het aantal woningen, startdatum bouw en cofinanciering. Op projectniveau is inzichtelijk gemaakt dat de gemeente verwacht aan deze vereisten te kunnen voldoen. Echter betekent dit wel dat er vanaf 2027 een uitgifte zal moeten zijn van bouwkavels voor circa 1.000 woningen per jaar (gemiddeld ligt de uitgifte de afgelopen jaren op 300 woningen). Dit is ambitieus en vraagt veel van de capaciteit in de organisatie. Daarnaast zijn er diverse externe factoren, die hierop van invloed kunnen zijn, zoals netcongestie en de stikstofproblematiek. Deze risico’s zijn opgenomen in de risicoanalyse van de gemeente.
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
5I
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein (2/2) De grondexploitaties zijn evenwichtig geraamd, maar wel ambitieus om te realiseren
Uitkomsten controle 2024 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Interne beheersing Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Gemeente ‘s-Hertogenbosch heeft de actuele thema’s gereflecteerd in de grondexploitaties
De stijgende bouwkosten, het stikstofdossier, juridische vertragingen en het stroomnet van Nederland dat overvol is. Dit zijn de thema’s die impact hebben op de grondexploitaties. Wij hebben geëvalueerd of deze onderwerpen in voldoende mate zijn gereflecteerd in de grondexploitaties. De impact van deze ontwikkelingen zijn in kaart gebracht. De stikstofproblematiek heeft voornamelijk impact op het project Willemspoort en de netcongestie op Heesch West. Dit zorgt voor vertragingen in de bouw en de afzet van kavels, wat ingerekend is in deze projecten. De conjuncturele risico’s en projectspecifieke risico’s op de totale grondportefeuille is voor 2024 ingeschat op €54,9 miljoen. De algemene reserve grondbedrijf dekt deze risico’s af.
Parameter
Beoordeling 2024
De gehanteerde rekenrente
Dit percentage is gekoppeld aan de feitelijk betaalde rente voor financiering en het resultaat van een berekening die we hebben gecontroleerd
De kostenstijging
Op basis van historische cijfers komt het gemiddelde langjarige kostenstijgingspercentage op 2% uit. De 2% sluit aan met onze verwachting binnen de sector.
De opbrengstenstijging
De grondprijzen, ingerekend in de grondexploitaties, zijn marktconform en ingerekend op marktwaarde. Op basis van de ontwikkelingen op de woning- en vastgoedmarkt wordt geen rekening gehouden met toekomstige opbrengstenstijging. Wij beschouwen dit als evenwichtig.
De gehanteerde programmering
De programmering wordt in de controle van de grondexploitaties gecontroleerd. In de jaarrekening is in paragraaf ‘3.11 –prognose voor 2025 en volgende jaren’ de programmering door de gemeente in detail weergegeven. Wij kunnen ons vinden in het ingerekende programma.
Tekort gebiedsontwikkeling de Bossche Stadsdelta wordt gedekt vanuit structuurfonds Uw heeft in oktober het ontwikkelplan voor de Bossche Stadsdelta vastgesteld. De gebiedsexploitatie is op basis hiervan geopend en het financieel beleisdskader is vastgesteld. In 2024 is de grondexploitatie Tramkade geopend, die onderdeel is van deze gebiedsontwikkeling. In totaal is er voor de gebiedsontwikkeling een tekort van €12 miljoen geraamd, dat wordt gedekt vanuit het structuurfonds. De gemeente ‘s-Hertogenbosch heeft de risico’s van deze gebiedsontwikkeling voldoende in kaart gebracht en daarbij ook een goede inschatting gemaakt met betrekking tot de mogelijk niet te verhalen kosten op de faciliterende projecten.
Observaties
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
6
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Interne beheersing Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Sociaal domein (1/2) De kosten in het sociaal domein op het gebied van jeugdzorg en Wmo nemen toe. Gemeente ‘s-Hertogenbosch neemt maatregelen om grip te houden op de kosten De lasten in het sociaal domein nemen toe; tekorten worden gecompenseerd uit de reserve Sociaal & Zorgfonds Gemeente ‘s-Hertogenbosch ziet de financiële druk op jeugdzorg toenemen door stijgende tarieven, de groeiende vraag naar jeugdhulp en de stijging van de zorgkosten per jeugdige. Tekorten worden aangevuld vanuit de reserve Sociaal & Zorgfonds. Om de toenemende kosten te beheersen wordt de landelijke Hervormingsagenda Jeugd gevolgd. De Hervormingsagenda bevat een pakket afspraken met als doel de jeugdzorg te verbeteren en financieel gezond te maken. De Hervormingsagenda is regionaal omgezet in een beleidskader en een driejarig uitvoeringsprogramma. Daarnaast is er in 2024 een evaluatie geweest over de bekostigingssystematiek. De adviezen die hieruit zijn voortgekomen, heeft de gemeente toegepast om kostenbesparingen te realiseren. Ook zijn er pijlers om preventief kosten te besparen voor de specialistische zorg. Kortom, het college heeft de kostenstijgingen in beeld en neemt diverse maatregelen om de financiële uitdagingen aan te pakken. De inschattingen rondom de te betalen kosten zijn goed De uitgaven voor het programma jeugdhulp zijn €1 miljoen lager dan begroot.
Dit komt doordat het tempo waarop de middelen nodig zijn, lager ligt dan verwacht. Daarnaast is er een deel van de kosten gefinancierd vanuit het integraal zorgakkoord met het Rijk. Daarnaast is er nog een overschot van €1,3 miljoen op de uitgaven voor jeugdhulp, ondanks dat de groei in lijn ligt met het landelijk gemiddelde. Door toevoeging aan de reserve Sociaal & Zorgfonds blijft dit overschot beschikbaar voor het sociaal domein.
Ontwikkeling zorglasten 140,000 120,000 100,000 80,000 60,000
40,000 20,000 2021
2022
2023
Totale zorglasten (Wmo + Jeugd) Wmo Jeugd
2024
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
6I
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Interne beheersing Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Sociaal domein (2/2) De kosten in het sociaal domein nemen toe. Gemeente ‘s-Hertogenbosch neemt maatregelen om grip te houden op de kosten Ook in 2024 blijken onzekerheden rondom de prestatielevering Zorg in Natura – opgelost met aanvullende informatie De gemeente ‘s-Hertogenbosch is voor het vaststellen van de prestatielevering van grote zorgaanbieders volledig afhankelijk van de productieverklaringen van aanbieders. Voor de kleine aanbieders heeft de gemeente in 2024 met een set aan interne beheersingsmaatregelen de prestatielevering van zorg in natura zelf zelfstandig vastgesteld. De interne beheersingsmaatregelen zijn gedurende 2024 meer in lijn gebracht met de SDO-notitie van de NBA. Hierbij zijn verbeteringen doorgevoerd zoals bijvoorbeeld standaardagenda’s en templates voor de vastlegging van gesprekken met de zorginstellingen. Het effect hiervan is zichtbaar maar heeft niet kunnen voorkomen dat voor enkele zorgaanbieders de prestatielevering niet op basis van interne processen kon worden aangetoond. Op basis van de productieverantwoordingen is alsnog voldoende controle-informatie verkregen om te onderbouwen dat de prestaties ook daadwerkelijk zijn geleverd.
Ten aanzien van de pgb-bestedingen Jeugdzorg en Wmo constateren we dat de accountant van de SVB diverse bevindingen heeft geconstateerd ten aanzien van rechtmatigheid. De gemeente heeft om de prestatielevering vast te stellen aanvullende werkzaamheden uitgevoerd. De resterende onzekerheid komt voort uit de rapportage van de SVB en de gemeente kan deze onzekerheden niet verder beperken. Voor 2024 valt de onzekerheid onder de rapportagetolerantie en is daarom niet verder opgenomen. 2024 (x €1.000)
2023 (x €1.000)
Getrouwheid
Fout
Onzekerheid
Fout
Onzekerheid
Jeugdzorg ZiN
-
-
-
-
Jeugdzorg pgb
-
-
-
-
Wmo ZiN
-
-
-
-
Wmo pgb
-
-
-
-
Prestatielevering pgb is vastgesteld
Voor alle cliënten die een pgb ontvangen, worden door de gemeente beschikkingen verstrekt aan de cliënt. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) verzorgt het administratieproces en legt daarvoor verantwoording af, maar controleert niet of de prestatie is geleverd voor gedeclareerde zorgkosten.
Totaal Tabel Overzicht van fouten en onzekerheden sociaal domein
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ontwikkelingen in de bedrijfsvoering De organisatie maakt stappen richting de gewenste gemeentebrede organisatieontwikkeling
Uitkomsten controle 2024 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Interne beheersing Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Implementatie Unit4 ERPX In 2024 is Unit4 ERPX in gebruik genomen. Dit heeft veel tijd en energie van de organisatie gekost. De datamigratie is in oktober 2024 afgerond. De gemeente heeft diverse controles voor- en achteraf uitgevoerd, om de juistheid en volledigheid van de datamigratie te borgen. Momenteel ondervindt de organisatie nog wel problemen in het systeem, zoals verkeerde standaardboekingen op systeemrekeningen en verschillen tussen het grootboek en de subadministratie. Hieruit is ook een correctie gebleken (Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid). Daarnaast is het lastig om diverse standaardrapportages uit Unit4 ERPX te draaien, zoals de kolommenbalans en openstaande postenlijst crediteuren. De financiële administratie in Unit4ERPx is centraler ingericht en ondersteunt de organisatie in het optimaliseren en standaardiseren van processen. Dit sluit aan op de door het college geïnitieerde gemeentebrede organisatieontwikkeling gericht op een cultuur van “samen, wendbaar en warme zakelijkheid”. Door een centrale administratie zijn er echter ook taken verschoven van de sectoren naar Concern Financiën. Een voorbeeld is het goedkeuren van de memoriaalboekingen. De effecten van de verschuiving waren niet voorzien, waardoor de capaciteit niet is gewijzigd en de werkdruk specifiek bij Concern Financiën hoger is geworden.
7
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
8
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen (1/2) De schattingen van het college nader uitgelicht
Uitkomsten controle 2024 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Schattingen Rechtmatigheid
Schatting
Waarde (x €1 miljoen)
Oordeel Opmerkingen
2024
2023
2024
2023
Afschrijvingen van materiële vaste activa
39
34,3
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector.
De waardering van het vastgoed
635
625
Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben. Vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) wordt gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs en wordt conform het BBV niet afgewaardeerd bij een duurzaam lagere marktwaarde. Bij de waardering van het vastgoed met een economische functie kan dat wel aan de orde zijn en we hebben de inschattingen daarvan in detail gecontroleerd.
De waardering van de grondexploitaties
24,8
49,4
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages van externe partijen.
Interne beheersing Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
8I
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen (2/2) De schattingen van het college nader uitgelicht
Uitkomsten controle 2024 Ruimtelijk domein Sociaal domein
Schatting
Rechtmatigheid Interne beheersing
Oordeel Opmerkingen
2024
2023
2024
2023
De juistheid en volledigheid van de onderhoudsvoorziening
26,9
21,7
Met betrekking tot de voorziening onderhoud hebben wij geconstateerd dat de onttrekkingen achterblijven op het onderhoudsplan. Uit nader onderzoek blijkt dat dit achterwege blijft als gevolg van tekorten aan personeel in de bouw.
De waardering van de financiële vaste activa
170,2
226,7
Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd, inclusief de deelnemingen. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van de waardering van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand zijn gekomen.
De waardering en indexatie van de APPAvoorziening
7,5
4,8
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) per eind 2024 is onderbouwd door actuariële berekeningen van PROambt. Deze organisatie heeft de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. Daarnaast is de voorziening geïndexeerd met 1,84%. Er is aanvullend rekening gehouden met de geplande collectieve afdracht naar het ABP in 2028. Wij zijn akkoord met de uitgangspunten die het college heeft gehanteerd.
De juistheid en volledigheid van de voorziening verlofsparen
2,2
1,5
Wij hebben vastgesteld dat de voorziening is gevormd op basis van de beste inschatting die het college kan maken. De grondslagen die zijn gehanteerd, zijn geschikt.
Overige ontwikkelingen Schattingen
Waarde (x €1 miljoen)
Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
9
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid Uw rechtmatigheidsverantwoording voldoet aan de vereisten
Uitkomsten controle 2024 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Interne beheersing Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Rechtmatigheidsverantwoording van het college voldoet wel aan de vereisten Het college legt verantwoording af over de rechtmatigheid van de baten, lasten en balansmutaties via de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Als uw accountant hebben wij de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording meegewogen in ons oordeel over de jaarrekening als geheel (indirect oordeel over de rechtmatigheid). Het college heeft onrechtmatigheden boven de verantwoordingsgrens van €8,7 miljoen geconstateerd. Het college heeft over 2024 €75,6 miljoen aan begrotingsafwijkingen gerealiseerd. Hiervan is €74 miljoen acceptabel en €1,6 een onacceptabele onrechtmatigheid. De begrotingsafwijkingen komen voornamelijk voort uit de ongeautoriseerde reservemutaties. Deze mutaties zijn onlosmakelijk verbonden met het systeem van “gesloten circuits”, die conform de financiële verordening 212 wel acceptabel zijn. Wij adviseren om na te gaan of de financiële verordening zodanig kan worden aangepast, dat deze mutaties van de reserves niet meer als onrechtmatigheden hoeven te worden verantwoord. Daarnaast is voor €2,6 miljoen aan onrechtmatigheden geconstateerd die voortkomen uit het ten onrechte niet Europees aanbesteden van inkoopcontracten. Deze contracten zien voornamelijk toe op inhuur personeel, wat in lijn is met bevindingen uit voorgaande jaren. Inhuur personeel is belegd bij de sectoren.
Bewustwording van de aanbestedingswetgeving binnen de sectoren is een aandachtspunt.
In totaal blijven de onacceptabele onrechtmatigheden onder de verantwoordingsgrens.
Onrechtmatigheden € 80,000,000 € 70,000,000 € 60,000,000 € 50,000,000 € 40,000,000 € 30,000,000 € 20,000,000 € 10,000,000 €-
Onrechtmatigheden
= Acceptabele onrechtmatigheden
= Onacceptabele onrechtmatigheden = Verantwoordingsgrens
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
10
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Interne beheersing
Uitkomsten controle 2024
De kwaliteit van de interne beheersing is van voldoende niveau om tot een betrouwbare jaarrekening en rechtmatigheidsverantwoording te komen.
Ruimtelijk domein
Geen significante tekortkomingen in de interne beheersing
Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen
Interne beheersing Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik
Bijlagen
Overgang naar Unit4 afgerond, nieuwe migraties op de planning
SOCIAAL
De overgang naar Unit4ERPx en de bijbehorende controles op de data zijn eind 2024 volledig afgerond. De organisatie heeft diverse controles tijdens en na de migratie uitgevoerd, waarmee zij de juiste en volledige migratie van de data hebben geborgd. Wij hebben vernomen dat er nieuwe migraties op de planning staan, namelijk 1) de cloudgang (SaaS) van ZorgNed, en 2) de vervanging van
FYSIEK
Onze samenwerking
Wij zien dat de organisatie zich nog aan het aanpassen is aan het nieuwe financiële pakket Unit4ERPx. Gemeente 's-Hertogenbosch zet een eerste stap richting standaardisatie en optimalisatie van de processen met behulp van het nieuwe financiële pakket, zoals voor het inkoopproces. Hierna zijn nog vervolgstappen te maken.
Proces
BEDRIJFSVOERING
Rechtmatigheid
De kwaliteit van de interne beheersing is van voldoende niveau om tot een betrouwbare jaarrekening en rechtmatigheidsverantwoording te komen. Op basis van onze interim-werkzaamheden hebben wij onze bevindingen samengevat en gedeeld met de organisatie (zie de figuur hiernaast). Bij twee processen zien wij nog mogelijkheden voor verbetering. De verbeteringen in het inkoopproces zien toe op de signaleringsfunctie van aflopende contracten en de vastlegging van de relatie tussen de inkooporder, factuur en prestatielevering. Uit de beoordeling van de IT-omgeving blijken aandachtspunten op het gebied van leveranciersmanagement, kritiek toegangsbeheer en informatiebeveiliging.
K2B door het cloudsysteem GouwBelastingen. De overgang naar Unit4 had een aanzienlijke belasting voor uw organisatie en onze auditaanpak. Voor de aankomende migraties benadrukken wij opnieuw het belang van een gedegen migratieplan en aantoonbare controles op de juistheid en volledigheid van de gemigreerde data. Kwalteit T.o.v. 2023
Inkopen en betalingen
Aanbestedingen
Salarissen
Inkomende subsidies
IT
Grondexploitatie
Belastingen
Parkeren
Sociaal domein
Sociale zaken
Verstrekte subsidies
Bevinding Voldoende, verbetering mogelijk Voldoende
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
11
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Update Informatiebeveiliging Diverse ontwikkelingen informatiebeveiliging
Uitkomsten controle 2024 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Interne beheersing Informatiebeveiliging Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Binnen gemeente ‘s-Hertogenbosch zijn er diverse ontwikkelingen op het gebied van informatiebeveiliging sinds onze rapportage van de interimbevindingen. Wij hebben gedurende onze testwerkzaamheden gesproken met de CISO en kennis genomen van de ontwikkelingen. Capaciteitstekort opgevolgd, nieuwe informatiebeveiliging richtlijnen hebben hier mogelijk wel nog verdere impact hierop Het structurele tekort aan capaciteit binnen de afdeling Informatieveiligheid is opgevolgd. Het security team is inmiddels gegroeid naar drie Information Security Officers (ISOs) die de CISO ondersteunen. Deze uitbreiding zal de organisatie helpen bij het oppakken van projecten, zoals de formele beoordeling van assurance-rapportages van leveranciers, dat als aandachtspunt is gerapporteerd in de interim-rapportage. We hebben vernomen dat dit proces verder zal worden geformaliseerd en uitgevoerd. Dat de gemeente in staat stelt om beter toezicht te houden op de beheersing van externe dienstverlener. Het bewaken van de capaciteit om aan de behoeftes van de organisatie en externe veranderingen te voldoen, blijft belangrijk. Eisen vanuit externe richtlijnen zoals de Network and Information Security Directive (NIS2-richtlijn) en Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) hebben aanzienlijke impact op de benodigde capaciteit.
Ondanks dat richtlijnen vanuit de NIS2 nog altijd onduidelijk zijn, hebben wij vernomen dat de gemeente wel is begonnen met de voorbereiding op naleving van deze richtlijn.
Diverse aanbestedingen om weerbaarheid te vergroten zijn onderhanden Binnen de gemeente zijn verschillende aanbestedingen gaande gericht op het versterken van de digitale weerbaarheid. Een van deze aanbestedingen betreft de vernieuwing van de leverancier van firewalls, terwijl een andere aanbesteding gericht is op de implementatie van een Security Operations Center (SOC) en een Security Information & Event Management (SIEM)-oplossing. Beide initiatieven ondersteunen bij het verbeteren van de netwerkbeveiliging, het proactief beheren van bedreigingen en het versterken van de algehele informatiebeveiligingshouding. Gezien de toenemende dreiging van cybercriminaliteit adviseren wij om dit project zo snel mogelijk ten uitvoer te brengen. Recente incidenten benadrukken de noodzaak van verbetering weerbaarheid en bewustzijn In augustus 2024 heeft zich een significant datalek voorgedaan, waarbij een inwoner door een menselijke fout per vergissing de persoonsgegevens van 23.000 parkeervergunninghouders heeft ontvangen. Dit incident heeft geen significante financiële impact gehad - wel is er mogelijk imagoschade opgelopen - en heeft de controle niet beïnvloed. Verder hebben er gedurende het controlejaar geen andere significante incidenten plaatsgevonden. Dit voorval benadrukt de noodzaak van verbeterde weerbaarheid en bewustzijn binnen de gemeente 's-Hertogenbosch.
Wij adviseren de gemeente om het belang van continue awareness-campagnes over informatiebeveiliging te onderstrepen en actief te blijven investeren in het vergroten van het bewustzijn onder medewerkers, om zo de algehele weerbaarheid tegen datalekken en andere cybersecurity-incidenten te versterken.
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
12
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2024
Jaarverslag
Jaarverslag
In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is opgevallen in relatie tot de informatiewaarde van het jaarverslag. Daarnaast beschrijven we onze visie op de financiële positie.
Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
04
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
13
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie (1/3) De kerngetallen laten een positieve ontwikkeling zien, in meerjarenperspectief inzet reserves verwacht
Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Goede financiële positie ten opzichte van het landelijk gemiddelde Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. Hierbij hebben wij ook de landelijke cijfers gepresenteerd (zie de tabel hiernaast). Uw positie is goed ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Het gerealiseerde resultaat is €4,5 mln positief en het saldo voor mutaties reserves €28,2 mln positief, waar in de begroting na wijziging €12,1 mln negatief was verwacht. Dit houdt in dat de reservepositie (eigen vermogen) ultimo 2024 uitkomt op €794,4 miljoen.
In de meerjarenbegroting wordt uitgegaan van een negatief resultaat voor mutaties van €82 miljoen in totaal voor de jaren 2025 tot en met 2028. Indien er geen maatregelen worden genomen, betekent dit dat hiervoor de reserves worden aangesproken. De reserves worden ook ingezet voor de realisatie van de investeringsagenda en de invulling van de reserve structuurfonds. De solvabiliteit is in 2024 61% en laat een lichte stijging zien ten opzichte van 2023 (59%). Dit komt omdat het eigen vermogen relatief meer is gestegen dan het balanstotaal. Om te beoordelen of de gemeente ‘s-Hertogenbosch in staat is om in te spelen op de toekomstige risico’s is het belangrijk de solvabiliteit te bezien in verhouding tot het weerstandsvermogen (zie volgende pagina). Ook de wendbaarheid die tot uitdrukking komt in de nettoschuldquote en de belastingcapaciteit is in 2024 verbeterd en ruim beter dan het landelijk gemiddelde.
Kengetallen
Gemeente ‘s-Hertogenbosch
Landelijk**
2024
2023
2024*
2023
Solvabiliteit
61%
59%
35,2%
39,1%
Grondexploitaties
6%
5%
7,4%
5,6%
Structurele exploitatieruimte
0%
0%
2,0%
3,3%
Nettoschuldquote
30%
33%
56,5%
37,6%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
13%
13%
51,4%
32,3%
Belastingcapaciteit
84%
82%
101%
99,7%
Weerbaarheid
Wendbaarheid
* **
Op basis van de begroting 2024. Bron: https://findo.nl/jive
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
13I
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie (2/3) De kerngetallen laten een positieve ontwikkeling zien, in meerjarenperspectief inzet reserves verwacht
Uitkomsten controle 2024
Financiële positie
2024
€ 58,900 € 61,000
2023
€ 57,500 € 55,400
2022
€ 60,500 € 55,900
€ 740,300
Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De rol van de raad bij keuzes in de begroting
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
Jaarverslag
Bestemmingsreserves (x €1.000) Risico's (x €1.000)
€ 721,500
€ 703,100 Weerstandscapaciteit (x €1.000)
De weerbaarheid is de afgelopen jaren gestegen De weerstandscapaciteit wordt gevormd door de algemene reserve en de onbenutte belastingscapaciteit. De stand ultimo 2024 van de algemene reserve betreft €49,6 miljoen, het resultaat na mutaties reserves van €4,5 miloen wordt hier nog aan toegevoegd. De onbenutte belastingcapaciteit is berekend op €9,3 miljoen. Binnen de bestemmingsreserves zijn ook middelen beschikbaar om nadelen op een bepaald beleidsterrein op te vangen, zoals de reserve Werk- en ontwikkelbedrijf, door de gesloten circuits. De afgelopen jaren zijn met name de bestemmingsreserves gestegen. De weerbaarheid is daarmee uitstekend en geeft ruimte om de voorziene tekorten voor de komende jaren op te vangen.
In de jaarrekening 2024 stelt het college vast dat diverse werkzaamheden doorlopen in 2025 en daarvoor budgetten worden overgeheveld naar 2025. Voor het begrotingsjaar 2026 verwacht het college een tekort dat wordt gedekt vanuit de reserves. Als extra rijksmiddelen uitblijven zal de gemeente ‘s-Hertogenbosch vanaf 2027 moeten kiezen of reserves verder worden ingezet of dat mogelijk ombuigingen moeten worden doorgevoerd. In dit artikel geven we de volgende adviezen aan raadsleden voor het proces om tot deze keuze te komen: Raad aan het roer! Geef kaders vooraf over het proces van inventariseren, de betrokkenheid van de raad, de denkrichtingen/voorkeuren en de gewenste informatie bij besluitvorming. Denk opgavegericht Maak onderscheid tussen de dagelijkse uitvoering/wettelijke taken en de ambities/opgaven van de gemeente en kies aan de hand van het effect van de ombuiging. Hou hierbij rekening met de beschikbare capaciteit (realisatiekracht). Bewaak de wendbaarheid en weerbaarheid van de financiële positie Zorg bij de voorgestelde ombuigingen voor inzicht in het effect op de wendbaarheid voor de toekomst en laat de (realisatie) risico’s vertalen naar het weerstandsvermogen.
Na kiezen volgt monitoren: zorg dat daarvoor een dashboard is ingericht Worden de ombuigingen wel gerealiseerd (financieel) en zoals bedoeld is conform de voorgestelde uitwerking? Is het negatieve effect op de gemeente niet te groot? Worden de opgaven gerealiseerd?
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
13II
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie (3/3) Het resultaat voor reservemutaties van de gemeente ‘s- Hertogenbosch is positief
Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Het voorspellend vermogen van de gemeente ‘s-Hertogenbosch kan worden verbeterd Met de toekomstige onzekerheden over de bijdragen vanuit het Rijk na 2026 is het voorspellend vermogen des te belangrijk geworden. Wij hebben uw voorspellend vermogen beoordeeld op basis van een vergelijking tussen begrote en gerealiseerde saldi van baten en lasten. Er is een trend te zien waaruit blijkt dat de gemeente ‘s-Hertogenbosch consistent een positief resultaat heeft, waarbij vooral het jaar 2022 een opvallend jaar is. In de begroting na wijzigingen werd nog rekening gehouden met een resultaat voor bestemming van €14,3 miljoen, terwijl uiteindelijk een overschot is behaald van €80,4 miljoen voor bestemming. In de jaren 2023 en 2024 zijn de verschillen tussen het begroot en gerealiseerd resultaat minder groot. Voor het jaar 2024 komen de verschillen voornamelijk voort uit lagere kapitaallasten als gevolg van het uitstellen van investeringen, het hogere resultaat op de grondexploitaties Ruimtelijk domein (1/2) en de effecten van de decembercirculaire.
Voorspellend vermogen van de gemeente ‘s-Hertogenbosch 100,000 90,000 80,000 70,000 60,000 50,000 40,000 30,000 20,000 10,000 -
2020
2021
2022
2023
2024
verschil gerealiseerd resultaat / oorspronkelijk begroot resultaat verschil gerealiseerd resultaat / bijgesteld begroot resultaat
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
14
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag (1/2) De kwaliteit van uw jaarverslag is voldoende
Uitkomsten controle 2024
Bevinding Voldoende maar voor verbetering vatbaar Voldoende
Jaarverslag Jaarverslag
Beoordeling
Observaties
Financiële positie Observaties jaarverslag
Verenigbaarheid jaarrekening en het jaarverslag
Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn. In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV. In het programmaverslag zijn ook de toelichtingen opgenomen over de baten en lasten per programma, waarbij de reservemutaties niet afzonderlijk zichtbaar zijn. Het inzicht wordt vergroot als een splitsing wordt gemaakt tussen de baten en lasten en de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves, zodat ook de aansluiting met het overzicht van baten en lasten zichtbaar is te maken.
Kwaliteit paragrafen
Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. Deze geven veel informatie over de realisatie ten opzichte van de uitgangspunten van het beleid. Daarnaast zijn paragrafen opgesteld over specifieke onderwerpen. Wij adviseren wel om bondiger en meer op hoofdlijnen te rapporteren.
Inzicht in fraudepreventiesysteem in paragraaf ‘Bedrijfsvoering’
In de paragraaf bedrijfsvoering is beschreven dat er een frauderisicoanalyse heeft plaatsgevonden. Verdere inzichten met betrekking tot fraudepreventie ontbreken.
Voldoende inzicht in het vermogen om risico’s uit de bedrijfsvoering financieel op te vangen in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’
Wij hebben vastgesteld dat de gemeente ‘s-Hertogenbosch alle relevante informatie heeft opgenomen in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’. Daarnaast zijn alle relevante ontwikkelingen uit de sector en de impact daarvan op de gemeente ‘s-Hertogenbosch opgenomen in de toelichting. Wij vinden dat de gemeente ‘s-Hertogenbosch in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ een goede reflectie heeft gegeven op het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen. Eerder wezen we al op de mogelijkheid risico’s beter te kwantificeren en te spiegelen aan de weerstandscapaciteit die daarvoor aanwezig is.
Informatiewaarde jaarverslag
Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein. Wij missen nog een duiding van de gerealiseerde waarden van indicatoren. Zo merken wij op dat in de jaarstukken de totstandkoming van de indicatoren wel wordt toegelicht, maar weinig wordt ingegaan op de ontwikkeling in de kengetallen en wat dat zegt over de effectiviteit van de gekozen maatregelen.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
14I
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag (2/2) Toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering inzake rechtmatigheid
Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Paragraaf bedrijfsvoering
Beoordeling
Observaties
Afwijkingen + maatregelen toegelicht
Gemeente ‘s-Hertogenbosch heeft een toelichting op alle afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen voor zover deze de rapportagegrens overschrijden. Daarnaast zijn er beperkt maatregelen toegelicht over hoe deze afwijkingen in de toekomst worden voorkomen.
Rapportering niet-naleving normen gids proportionaliteit
Indien bij inkopen en aanbesteden de normen uit de gids proportionaliteit veelvuldig niet nageleefd worden of slecht gedocumenteerd en/of gemotiveerd zijn, dan moet het college hierover rapporteren via de paragraaf bedrijfsvoering. Voor de gemeente ‘s-Hertogenbosch is dit niet van toepassing over 2024.
Niet financiële onrechtmatigheden toegelicht
Niet financiële onrechtmatigheden in verband met het niet naleven van bepalingen in de wet Fido en bijbehorende Regelingen moeten worden opgenomen en toegelicht worden in de paragraaf bedrijfsvoering.
Toelichting begrotingsrechtmatigheid
Volgens artikel 28 van de BBV dienen overschrijdingen en onderschrijdingen van zowel de baten als de lasten ten opzichte van de begroting na wijziging bij het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te worden toegelicht. W ij hebben vastgesteld dat de toelichting inzake begrotingsrechtmatigheid voldoet aan de vereisten van de BBV. Het college betrekt de afwijkende baten en onderschrijdingen van lasten en investeringen die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of niet tijdig zijn gemeld aan de gemeenteraad in de rechtmatigheidsverantwoording. En vanzelfsprekend ook de overschrijdingen van lasten en investeringen die niet passen binnen het vastgestelde beleid en de criteria uit de financiële verordening.
Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Bevinding Voldoende maar voor verbetering vatbaar
Voldoende
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
15
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitblik In dit hoofdstuk van het verslag bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2025 relevant zijn voor uw gemeente. Dat is onder meer de verandering van de materialiteit.
07
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
15I
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Belangrijke aandachtspunten komend jaar
Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Verbeteringen nodig bij de afvalstoffendienst Grote investeringen: In de komende jaren zal de focus liggen op aanzienlijke investeringen in het wagenpark van de afvalstoffendienst. Een belangrijk onderdeel hiervan is de elektrificatie van het wagenpark, wat een stap richting duurzame bedrijfsvoering vertegenwoordigd. De verkoop van het huidige wagenpark kan naar verwachting financiële middelen opleveren die gedeeltelijk in deze transitie kunnen worden geherinvesteerd. Daarnaast zal de organisatie haar personeelsbestand uitbreiden om aan de groeiende operationele eisen te voldoen. Kwaliteit van de begroting: De afvalstoffendienst ziet zich geconfronteerd met aanzienlijk stijgende kosten als gevolg van het uitvoeren van haar diensten. De financiële tekorten voor het afgelopen jaar waren meer dan wat in de begroting was opgenomen. De kostenoverschrijding is deels veroorzaakt door de noodzaak om aanvullende voertuigen inclusief chauffeur in te huren via commerciële partijen. Hiernaast zijn de personeelskosten gestegen en zijn er aanpassingen aan het terrein en gebouwen uitgevoerd. Dit resulteerde in een negatief verschil met de begroting van ongeveer €6 miljoen. Dit is na ontrekking van €2,1 miljoen aan de voorziening afvalstoffenheffing. Het college stelt voor het nadeel van €5,8 miljoen ten laste te brengen van de algemene middelen.
Voor het jaar 2025 wordt eveneens een tegenvaller van ongeveer €2,6 miljoen ten opzichte van de begroting verwacht. Er is een dringende noodzaak om dit jaar te focussen op strengere financiële controle en het terugwinnen van grip op de begroting om zo de toekomstige planning te verbeteren. Om de kosten te dekken en gezien de huidige tarieven van de gemeente 's-Hertogenbosch, zal het noodzakelijk zijn om de tarieven de komende jaren te verhogen. Uitvoeringskracht en schaarste: Momenteel wordt het volledige management van de afvalstoffendienst op interim basis ingevuld. Verder houdt de arbeidsinspectie de organisatie nauwlettend in de gaten na enkele kleine incidenten die zonder slachtoffers zijn verlopen. Daarnaast is er een integraal verbeterplan opgesteld, dat in 2025 aan de gemeenteraad zal worden gepresenteerd. Dit plan moet bijdragen aan het verbeteren van de operationele activiteiten en het minimaliseren van risico's in de toekomst.
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
15II
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Belangrijke aandachtspunten komend jaar
Onze conclusies Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag
Schaarste op de arbeidsmarkt, werkdruk binnen de organisatie en uitvoeringskracht
Wijziging van het BBV en Bado definitief geworden met ingang van boekjaar 2025
Vooruitblik
Binnen de organisatie van de gemeente ‘s-Hertogenbosch is op verschillende afdelingen en binnen verschillende sectoren sprake van een hoge werkdruk bij medewerkers. Ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld het nieuwe financiële pakket Unit4 ERPx hebben hier in 2024 ook aan bijgedragen. Wij verwachten dat ook toekomstige ontwikkelingen, bijvoorbeeld op het gebied van informatiebeveiliging en cybersecurity aandacht vragen. Gezien de schaarste op de arbeidsmarkt is het niet eenvoudig om deze werkdruk te verlagen door middel van het verhogen van de capaciteit. Bij de ambities ten aanzien van de organisatieontwikkeling is het van belang om de impact van deze veranderingen op de werkdruk van de medewerkers vooraf in te schatten en op te anticiperen, ten einde de focus op de uitvoeringskracht van de gemeente niet te verliezen.
Het ministerie van BZK heeft artikel 2 van het Bado met betrekking tot de materialiteit gewijzigd. De maximale materialiteit is met ingang van 2025 gewijzigd naar 2% van de totale lasten exclusief de toevoegingen aan de reserves en zal betrekking hebben op afwijkingen en onzekerheden samen. Hier hebben we inzichtelijk gemaakt wat dat op basis van de 2024 cijfers voor u betekent.
Onze samenwerking Bijlagen
Aantrekken nieuwe medewerkers Jaarlijks voert PwC (dit jaar samen met Scorius) een onderzoek uit onder jongeren tussen achttien en vijfendertig jaar. Jong talent dat zich oriënteert op de arbeidsmarkt blijkt grote waarde te hechten aan een stabiel salaris, leuke collega’s, zinvolle, uitdagende werkzaamheden, persoonlijke groeimogelijkheden en werk-privé balans. Uit het onderzoek blijkt dat het met name van belang is om extra aandacht te schenken aan de (snelheid van de) groeimogelijkheden en de uitdaging en veelal ook afwisseling van het werk om jongeren aan een organisatie te binden.
De verantwoordingsgrens voor de rechtmatigheidsverantwoording kan kent een mogelijke range van 0-2% (met dezelfde omvangsbasis). Wij adviseren deze grens gelijk te stellen met de materialiteit voor de (interne) controle en tijdig de financiële verordening aan te passen aan de nieuwe wetgeving. Overigens is met deze wetgeving ook de rechtmatigheidsverantwoording (eindelijk) formeel onderdeel van het BBV en daarmee de jaarstukken. De wijziging betekent een verlichting voor de (interne) controledruk In het controleplan 2024 zijn wij reeds ingegaan op de mogelijk impact. Samengevat betekent de wijziging van de materialiteit een aanpassing van de diepgang van de (interne) controle: het aantal posten en stromen die in de reikwijdte vallen van de (interne) controle neemt af, het aantal deelwaarnemingen van gegevensgerichte werkzaamheden kan over het algemeen verminderen tenzij het aantal fouten en onzekerheden dichtbij de materialiteitsgrens komt. In het controleplan 2025 zullen we de impact voor uw gemeente concreet uitwerken.
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
15III
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ontwikkelingen inzake fiscale aspecten van inhuur Gemeente ‘s-Hertogenbosch speelt in op ontwikkelingen Wet DBA
Uitkomsten controle 2024 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Einde handhavingsmoratorium Wet DBA Per 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium Wet DBA beëindigd. Dit betekent dat de Belastingdienst weer kan handhaven op schijnzelfstandigheid met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. In 2025 zal de Belastingdienst bij een correctie nog geen vergrijp- of verzuimboete opleggen indien de gemeente aantoonbaar stappen heeft ondernomen om schijnzelfstandigheid te voorkomen. Het Deliveroo-arrest vormt nog steeds de basis voor de handhaving. Gebruik modelovereenkomsten is verlengd In tegenstelling tot eerdere berichten geeft de Belastingdienst aan dat alle lopende en goedgekeurde modelovereenkomsten tot eind 2029 kunnen worden gebruikt. Nieuwe overeenkomsten worden niet meer getoetst. Het werken met een modelovereenkomst biedt enkel zekerheid als ook wordt gewerkt volgens de bepalingen uit de modelovereenkomst. Gemeente ‘s-Hertogenbosch speelt in op ontwikkelingen Bij de gemeente ‘s-Hertogenbosch is sprake van inhuur (15%), waarbij er centraal (afdeling personele zaken onder de sector D&B) weinig zicht was hierop. Het inhuren van medewerkers is vooral belegd bij de sectoren. De juristen van de personele afdeling zijn gestart met het inventariseren van de inhuur en de aard van de opdrachten. Hierbij wordt een vragenlijst gehanteerd, welke gebaseerd is op de uitgangspunten van het Deliveroo- arrest. Zo wordt
per situatie bekeken of er mogelijk sprake is van schijnzelfstandigheid en hier opvolging aan gegeven. De overeenkomsten en inhuurvoorwaarden zijn beoordeeld door externe juristen en voldoen aan de vereisten van de wet DBA. Mogelijkheid tot vooroverleg over de beoordeling van de arbeidsrelatie De Belastingdienst heeft het formulier 'Verzoek vooroverleg beoordeling arbeidsrelatie' gepubliceerd waarmee je als opdrachtgever een vooroverleg kan opstarten ter beoordeling van één specifieke arbeidsrelatie. Vooroverleg kan leiden tot een standpuntbepaling van de Belastingdienst of tot een vaststellingsovereenkomst over de arbeidsrelatie. Nieuwe wetgeving
In het eerste kwartaal van 2024 is het nieuwe wetsvoorstel Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties (VBAR) omtrent het werken met zelfstandigen naar de Raad van State gestuurd. Vanaf 1 januari 2026 zal de VBAR naar verwachting in werking treden en beoogt het meer duidelijkheid te geven over wanneer iemand in dienstbetrekking werkt. Ook komt er een rechtsvermoeden onder de VBAR. Eenieder die tegen een beloning van niet meer dan €33 (exclusief btw) per uur arbeid verricht, kan dit rechtsvermoeden inroepen. Dit rechtsvermoeden geldt in beginsel civielrechtelijk, maar indien dit civielrechtelijk wordt gevolgd werkt dit door naar fiscaliteit en sociale zekerheid.
Accountantsverslag 2024 | Gemeente ‘s-Hertogenbosch
16
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze samenwerking
Uitkomsten controle 2024
In dit hoofdstuk beschrijven we hoe wij hebben samengewerkt met u en uw medewerkers. Daarnaast presenteren wij een overzicht van het aantal uren dat er is gewerkt aan de controle.
Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen