2022-10-17 Commissie Bestuur concept

Bij een goede publieke dienstverlening is de bejegening essentieel. Een ontvangstbevestiging van een brief van een burger moet standaard zijn. Taal is een instrument om elkaar te begrijpen, maar ambtelijke taal leidt daar in veel gevallen onvoldoende toe. Ambtenaren moeten doordrenkt te zijn van verplaatsingsvermogen, begrip en dienstbaarheid. Nog te vaak is het systeem en de regel leidend. Dit vraagt om een verbeteringsslag. Digitalisering mag niet leiden tot vervreemding van de burger. Het is goed dat naast het digitale bord in de hal een vriendelijke dame of heer staat die de bezoeker van dienst is. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) wijst erop dat de beantwoording van brieven van burgers geen nieuw punt is. Afgesproken is dat iedereen binnen twee dagen een ontvangstbevestiging krijgt. Mevrouw Welten (VVD) heeft de technische vraag gesteld of mensen altijd een ontvangstbevestiging krijgen. Daarop is geantwoord dat dit selectief wordt gedaan. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vindt de dienstverlening van de gemeente een mooi onderwerp voor een rekenkameronderzoek zodat daaruit lessen kunnen worden getrokken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoort de heer Van den Kerkhof zeggen dat door de verkiezingen heen moet worden gekeken als het gaat om de ambities en mevrouw Welten spreekt over haalbare zaken.

Een kleine vijf jaar geleden zei de heer Van den Kerkhof dat massa moest worden gemaakt. Aan geld geen gebrek. Een robuuste uitgangspositie in deze kritisch sociaaleconomische wankele omstandigheden. Wie had in juni kunnen denken dat het in deze diepte aan de orde zou zijn? De heer Van den Kerkhof wel. Maar de energietarieven zijn er sinds juli uitgeklapt. Het perspectief dat dat zo blijft, is nakende. Ook is nakende dat de minister van Financiën het niet kan volhouden om alle inwoners/huishoudens te blijven compenseren. Dat prijsplafond is niet vol te houden. De werkelijkheid dat men van het Russische gas af is over een jaar is ook nakende. Sociaaleconomisch wankele en onzekere omstandigheden. Op dit continent woedt een oorlog met alle ondenkbare en denkbare gevolgen. Onzekere omstandigheden die diep in de samenleving hun sporen achterlaten. Leefbaar 's-Hertogenbosch kijkt naar deze begroting met een scherp oog voor het maatschappelijk rendement, de gevolgen voor de Bossche huishoudens. De paragraaf Wonen heet nu Woningproductie. Hoeveel woningen worden er gebouwd inclusief flexwoningen als stenen woningen niet zijn vlot te trekken? EKP-Noord: stagnatie. Willemspoort-Zuid: stagnatie. Bloemenkamp komt voorlopig niet los. Energiebesparende maatregelen: 12.000 lekke woningen waarvan 4000 corporatiewoningen.

Wat betekent de gemeente op de korte termijn voor die 12.000 woningen? De binnenstad als troefkaart: een op de vijf mensen werkt in de brede binnenstad. Het lijkt hier wel Almelo van het zuiden. Twee jaar geleden is ja gezegd tegen economisch perspectief brede binnenstad. Kan nu ook worden doorgepakt met de maatregelen?

15

Mevrouw Welten (VVD) vraagt wat de heer Kagie bedoelt met Almelo van het zuiden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het meest heftige wat daar gebeurt, is dat een stoplicht uit- en aangaat. Maandag-, dinsdag- en woensdagavond leeft de binnenstad niet. De autoluwere binnenstad moet er komen. Andere opgaven die de samenleving raken: investeer in de sociale annex zorgopgave. Dubbele vergrijzing. Een enorme opgave is aan de orde. Bij veel van de mensen van boven de zeventig is het armoe troef. Randje armoede en eronder. Er wordt bezuinigd op initiatieven in dorpen en wijken, maar daar liggen de antwoorden op zware vraagstukken van het samenleven. Het is vreemd dat wordt bezuinigd op burgerinitiatieven, het uitdaagrecht van particulieren. Hoogst opmerkelijk dat op de topprioriteiten wonen en energiebesparende maatregelen, waar morgen op wordt teruggekomen, de harde doelstellingen (het aantal te bouwen woningen en het aantal woningen met zonnepanelen) uit de indicatoren zijn gehaald. De heer Van Hattem (PVV) vraagt of de heer Kagie bereid is met de PVV samen te werken om Den Bosch daadwerkelijk het Almelo van het zuiden te maken, want daar is onlangs een motie aangenomen voor een meldpunt energiearmoede. Dat is een nuttig instrument om de burgers gericht van dienst te kunnen zijn.

Is de heer Kagie het eens dat daar misschien werk met werk kan worden gemaakt? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is het er helemaal mee eens dat Den Bosch haar voordeel moet doen met goede voorbeelden uit andere gemeenten. Partijen kunnen daar samen werk van maken. Investeren in bouwprojecten: ja. Maar munten is een en die zijn er, maar de beschikbare capaciteit, de mensen bij de bouwers en de gemeente, is de remmende factor. Met inhuur gaat men het niet redden. Bij de prioritering zal Leefbaar 's-Hertogenbosch een nadere duiding geven, maar hij geeft een voorbeeld. Natuurlijk moet het station van de toekomst er komen. Natuurlijk moet werk worden gemaakt van de binnenstad die men wil verheffen, bijvoorbeeld bij het Zuid-Willemspark en het Sluis 0-park. Maar een Design Museum in deze tijd? Dan gaat hij met de heer Roovers en anderen mee. De heer Van den Kerkhof (D66) deelt de constatering van de heer Kagie niet dat Den Bosch het Almelo van het zuiden is. Wat is dan zijn oplossing om er reuring in te brengen? Het Design Museum is bij uitstek een middel om reuring te krijgen. Met het Design Museum kan een geweldige collectie van het Noordbrabants Museum worden binnengehaald die juist bezoekers gaat trekken.

Wat is een oplossing van het probleem als het Design Museum dat niet is? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) antwoordt dat het Design Museum niet de oplossing is. Hij is niet tegen dat museum. Hij is er groot voorstander van dat het Noordbrabants Museum royaal gaat uitpakken. Maar hij heeft andere denkbeelden bij het zakendoen met de provincie over het uit het Noordbrabants Museum lichten van het Design Museum. Dat staat voor € 13 miljoen in de boeken. Wat is het de provincie waard om de gemeente daar 'uit te kopen' en in staat te stellen om bijvoorbeeld op een andere locatie in de kern van de stad (bijvoorbeeld de nieuwe V&D) als alternatief om te voorkomen dat € 30 à € 40 miljoen moet worden uitgegeven. De heer Van den Kerkhof (D66) vraagt of de brede binnenstad dan het zoekgebied is voor zo een museum. Is de heer Kagie bereid om medewerking te verlenen aan de verhuizing als de provincie met een goed bod komt? Het gaat de heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) dan om een plan B: een locatie in het hart van de stad. Als het hart leeg is en er zielloos bij ligt, is er geen brede binnenstad die leeft. 'Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving' is een mooie titel. Vraag dat eens aan de senioren. Verkeersveiligheid en overlast. Goed dat een aanzet wordt gegeven, maar er moet echt worden afgerekend met die hufterigheid.

De rekening onder de streep voor de burgers – die plus 10% op de woningen, naast de 5,9% – gaat hij niet meemaken. De plus op de diverse leges en precariolasten pakt te bont uit. Daarvoor is het nu niet de goede tijd. 16

Leefbaar 's-Hertogenbosch komt met meerdere voorstellen. De heer Van den Kerkhof (D66) maakt hieruit op dat de heer Kagie geen voorstander is om de leges te verhogen. Deelt de heer Kagie dan niet het uitgangspunt dat leges kostendekkend moeten zijn? De kosten worden anders bij de gehele maatschappij gelegd en niet bij de gebruiker van de vergunning. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat het verhogen van de leges genuanceerd ligt. Leefbaar 's-Hertogenbosch komt daar gericht op terug. Bij toeristen en evenementen wordt zo royaal uitgepakt dat evenementen bij voorbaat de nek om wordt gedraaid. Volgens de heer Van den Kerkhof (D66) moeten leges worden besproken in deze commissie en kan het niet worden doorgeschoven naar een andere commissie. In 2021 is bij de voorjaarsnota door de raad akkoord gegaan met een legesverhoging per 2023. Hij hoort de heer Kagie nu terugkrabbelen. Waarom denkt de heer Kagie er nu anders over? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil gericht terugkomen op de inhoud van de leges bij de diverse commissies. Zo scherp als het nu wordt voorgesteld, lag het toen niet op tafel. Het is doorgeschoven in de context van de omstandigheden in de coronatijd. Die context is nu niet anders. Het is nu geen corona, maar de onzekerheid van de wankele economie en de wankele sociaaleconomische omstandigheden.

Mevrouw Hernández (50PLUS) sluit zich aan bij het laatste deel van het betoog van de heer Kagie. Anderhalf/twee jaar geleden werd over corona gesproken en de harde maatregelen die moesten worden genomen. Zij is trots op hoe dat is gedaan. Nu is er een gelijkwaardige situatie van een andere orde. Volgens mevrouw Welten is de gemeente financieel sterker. Hoe is het dan mogelijk dat de leges voor evenementen of de toeristenbelasting moeten worden verhoogd, of dat de inwoners hoge belastingen moeten betalen voor de ozb, de rioolheffing, de afvalstoffenheffing of hondenbelasting waarvan het de bedoeling is dat deze ooit wordt afgeschaft? Een deel van de ouderen woont in afbetaalde woningen en moeten blijven betalen en ze gaan deze winter kou lijden. Dat geldt ook voor mensen in verzorgingstehuizen. Wat wordt daaraan gedaan? Zij vraagt allen mee te denken. Zijn partijen bereid extra steun te geven als dit nodig is? Zij hoopt dat partijen elkaar daarin kunnen vinden net als in de tijden van corona. Het bestuursakkoord staat vol met uitdagingen en ambities. Is dit het moment om zo veel ambitie te tonen? Als een stap terug wordt gezet kan meer aan de mensen worden gedacht en minder aan de stenen. Het Design Museum kan wachten. Er moeten prioriteiten worden gesteld.

Misschien is de situatie over een of twee jaar anders, maar nu moet aan de burgers worden gedacht en moeten keuzes worden gemaakt. 50PLUS heeft een apart standpunt op het gebied van veiligheid. Er moet niet alleen worden gedacht aan de veiligheid, maar ook aan de civiele veiligheid. In het verleden was burgerbescherming een taak van de raad. Er dreigt een oorlog. Het is goed daarover na te denken en erover te spreken. Zij vraagt de portefeuillehouder de mogelijkheden voor burgerbescherming te onderzoeken. De tweerichtingsmogelijkheden op de rotondes aan de noordkant van de stad moeten worden aangepakt. Den Bosch heeft een van de gevaarlijkste rotondes van Nederland. Er moet worden gehandhaafd op de overal geparkeerde scooters. Een eerder ingetrokken motie wordt wellicht bij de begroting opnieuw ingebracht. 50PLUS staat voor cultuur en vindt dat aan de levendigheid moet worden gewerkt. Als subsidieregelingen worden afgeschaft kunnen sommige verenigingen niet overleven. In plaats van ze te stimuleren worden ze belemmerd. Er moet meer aan mensen worden gedacht en minder aan stenen. De heer Ploegmakers (CDA) memoreert dat de inwoners in maart jl. naar de stembus gingen om een nieuw gemeentebestuur te kiezen. Door zes partijen is een coalitieakkoord gesloten en een nieuw college gevormd. Het coalitieakkoord kreeg de titel 'slagkracht en ambitie'.

Het CDA heeft haar handtekening hieronder gezet en neemt daarmee bestuurlijke verantwoordelijkheid in een tijd waarin verschillende factoren het dagelijks leven sterk beïnvloeden. Factoren die zorgen voor onrust en onzekerheid. In de begroting staan ambities en slagkracht van het bestuursakkoord die door het college ten uitvoer worden gebracht. Slagkracht en ambitie zal in deze tijd 17

meer dan nodig zijn. Op velerlei gebieden liggen grote uitdagingen, zoals de woningbouwopgave, duurzaamheid, de warmtetransitie et cetera. Juist deze tijd vraagt om samenwerking en niet om polarisatie: 'niet ik of zij, maar wij'. Partijen moeten hun ideologische verschillen opzij zetten en met de burgers werken aan één 's-Hertogenbosch waar plaats is voor iedereen, waar niemand wordt uitgesloten, waar de Week van Respect een belangrijke bijdrage aan moet leveren, waar de hand wordt gereikt aan mensen die het nodig hebben door eenzaamheid tegen te gaan, sociale structuren te versterken, armoede te verzachten en te zorgen dat geen kind opgroeit in armoede. Een gastvrije stad waar men omkijkt naar elkaar. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of een eventuele motie om de 800 kinderen die nu nog zonder ontbijt naar school gaan toch van een ontbijt te voorzien, op steun van het CDA kan rekenen. De heer Ploegmakers (CDA) heeft begrepen dat een aantal landelijke oplossingen lokaal wordt uitgerold. Den Bosch zou daaraan meedoen. De financiën voor 2023 zijn op orde. Het huishoudboekje laat geen tekorten zien en er is ruimte voor nieuwe ontwikkelingen. Het Structuurfonds wordt aangevuld om tegenvallers op te vangen en er wordt geld uitgetrokken voor de harde plancapaciteit.

De komende jaren moet slagvaardig aan de gang worden gegaan met ingezette projecten zoals het EKP-terrein, Innovatiedistrict, Aartshertogenpark et cetera. Ook de studie van de ontwikkelingen van de Meerendonk is in gang gezet. Daar waar de gemeente handjes tekortkomt moeten kaders worden gesteld en meer ruimte worden gegeven aan marktpartijen waarbij de gemeente de regie in handen houdt en toeziet op de uitvoering van de gemaakte afspraken. Iedereen heeft recht op een dak boven zijn/haar hoofd. Er is een enorme slag te maken op het gebied van duurzaamheid. Om de doelstellingen te behalen om in 2045 energieneutraal te zijn, moeten allen voortvarend aan de slag: gemeente, inwoners, woningbouwcorporaties en bedrijven. Daarvoor worden extra middelen vrijgemaakt in 2023. De realisatie van de Duurzame Polder komt in 2023 in de beslissende fase. Bij deze ontwikkeling mogen de inwoners niet worden vergeten noch op het gebied van participatie, noch bij deelname in dit project. Daarnaast moet de gemeente de inwoners zo veel mogelijk hulp bieden en ontzorgen bij het nemen van duurzaamheidsmaatregelen. De prijsontwikkeling op de energiemarkt zorgt voor onrust en financiële onzekerheid. Wat kan worden gedaan om bijvoorbeeld de sportverenigingen tegemoet te komen? Kan de verduurzaming naar voren worden gehaald? Hierbij wordt nader stilgestaan in de commissie.

Geprobeerd moet worden de financiële gevolgen zo veel mogelijk te beperken. Iedereen heeft hierin een verantwoordelijkheid en moet deze oppakken net als het rijk. De gemeente mag ook trots zijn op wat al wordt gedaan op het gebied van armoedebestrijding en schuldsanering. Er wordt ingezet op turbosanering en er wordt een start gemaakt de Bossche Pas. Ook de middenklasse wordt geraakt door armoede en er zijn meer werkende armen. Het brede palet van Eerste Hulp Bij Geldzaken moet blijvend op een laagdrempelige manier worden aangeboden en kenbaar gemaakt. Er moet blijvend worden ingezet op vroegsignalering samen met de maatschappelijke organisaties. Het is belangrijk dat in deze tijd wordt ingezet op positieve gezondheid, zeker voor de middengroepen die in deze tijd zowel financieel als fysiek extra worden geraakt. Hierop wordt in de commissie op teruggekomen. Het CDA is benieuwd naar de plannen van Den Bosch Partners. Een broedende kip moet men niet storen. Is het ei onderhand gelegd? Er wordt verder gebouwd aan de Cultuurstad van het Zuiden, 's-Hertogenbosch als datastad met toepassingen voor alle inwoners en de opmaat naar 2029: 400 jaar beleg van 's-Hertogenbosch. Er wordt verder gebouwd aan een aantrekkelijke, leefbare, autoluwe en bereikbare binnenstad.

Hij roept de CDA-motie Hinthamerstraat in herinnering en wil dat in 2023 aan de slag wordt gegaan met de middellangetermijnoplossing uit deze motie. Wat het CDA betreft, wordt 2023 het jaar van doorpakken, het bestuursakkoord ten uitvoer brengen met slagkracht en ambitie voor alle inwoners en ondernemers. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hoort de heer Ploegmakers ook refereren aan de Hinthamerstraat en pleiten voor voortvarendheid. Waaraan denkt het CDA concreet? De heer Ploegmakers (CDA) verwijst naar de proef met het afsluiten en dat wordt toegewerkt 18

naar een autoluwe binnenstad. Wellicht kan komend jaar een start worden gemaakt met de Binnenstadsring. Zuid-Willemspark komt in het eerste kwartaal van 2024 in uitvoering. Als daarop kan worden aangehaakt door de Hinthamerdriehoek te laten aansluiten met een aantal maatregelen zou dat een uitstekende optie zijn. Vanwege de voorbereiding zou in 2023 een begin moeten worden gemaakt met de planmakerij. De heer Van Silfhout (Volt) verwijst naar een brief waarin het college aangeeft het niet te zien zitten geld te besteden aan gratis ontbijten en schoollunches. De heer Ploegmakers ziet daar wel wat in. Zal het CDA een motie hiertoe steunen? De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat dit afhankelijk is van de inhoud. De voorzitter schorst de vergadering. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) is niet verbaasd over deze begroting die in lijn is met het bestuursakkoord. Toch had Partij voor de Dieren graag andere keuzes gezien. Het college onderkent dat keuzes die vandaag worden gemaakt ten aanzien van klimaat, energie en stikstof hun schaduw ver vooruit werpen. Den Bosch bouwt op eeuwen geschiedenis en nu wordt geschiedenis gebouwd voor de komende eeuwen. Het is relevant als men zich afvraagt hoe Bosschenaren over vijftig of honderd jaar terugkijken op wat nu wordt besloten.

De komende jaren worden veel ruimtelijke keuzes gemaakt waarvoor al diverse plannen en akkoorden liggen, zoals het verstedelijkingsakkoord, de regiodeal en de Duurzame Polder. Deze omgevingsplannen moeten samenkomen in de omgevingsvisie. In het conceptkoersplan in de aanloop naar de omgevingsvisie gaan al zaken verkeerd. De andere plannen worden niet volledig meegenomen en er gaan zaken verloren waardoor de natuur uiteindelijk de grote verliezer zal zijn. Het is nodig de verschillende plannen tijdig en bindend te borgen zodat de natuur niet op de laatste plaats komt. Hierop wordt in de commissie Omgeving verder ingezoomd. In de begroting wordt hoge prioriteit gegeven aan wat de gemeente kan doen ten aanzien van de opgaves waar de gemeente voor staat, waaronder het worden van een klimaatneutrale gemeente door het aardgasvrij maken van wijken en grootschalig zon-op-dak bij bedrijven. Hierin mag meer tempo worden gebracht. Daarnaast zijn er onbenutte mogelijkheden ten aanzien van de duurzaamheidseisen en de mogelijkheden van de gebouwde omgeving. Hierop wordt later deze week teruggekomen. Als de Partij voor de Dieren kijkt naar infra en mobiliteit worden problemen, maar ook kansen gezien. Er zijn kansen om het verkeer af te remmen en de autoluwe binnenstad te stimuleren door groene biodiverse stroken aan te leggen ter versmalling voor een remmende werking.

Daarmee wordt ook de leefomgeving verbeterd, biodiversiteit gestimuleerd en bijgedragen aan klimaatadaptatie. Dit komt aan de orde in de commissie Omgeving. Ten aanzien van vervoer en de ambitie ten aanzien van duurzame mobiliteit ziet Partij voor de Dieren nog meer kansen, namelijk het stimuleren van duurzaam deelvervoer voor de minima zodat ook zij een verduurzamingsslag kunnen maken en mobiel kunnen blijven door dit op te nemen in de Bossche Pas. In het kader van duurzaamheid en gezondheid wil Partij voor de Dieren later deze week verder spreken over de afvalverwerking, de verwerking van groen afval en de biomassakachels. Een investering van € 900.000 in luchtvervuiling die ook kan worden geïnvesteerd in duurzame opwek van warmte. Dit is niet te rijmen met de duurzame ambities en de ambities vanuit het Schone Lucht Akkoord. Het college hecht aan cultuur (Cultuurstad van het Zuiden) en de economische spin-off hiervan. Daarnaast heeft het college duurzame doelen en wil het het grondstoffengebruik verminderen. De Partij voor de Dieren ziet een kans om te onderzoeken hoe het zwaartepunt van de economie naar een grondstof- en energiearme en sociaal en cultureel waardevol onderdeel van de economie kan worden verlegd. Een verschuiving binnen de huidige omvang van de economie. Geen groei van de economie, maar deze anders invullen.

Er zijn grenzen aan de groei die reeds zijn gepasseerd. Men moet samen de weg naar deze grenzen terugvinden. Ten aanzien van dieren is veel te bespreken. Armoede neemt steeds meer toe, zo ook onder huisdiereigenaren. Daarom is het noodzakelijk dat de dierenvoedselbank wordt opgenomen in 19

het programma Gezondheid, Sociale structuur en Maatschappelijke ondersteuning om hun bestaanszekerheid te waarborgen. Hierover wordt nog verder gesproken in de commissie Sociaal. In het dierenwelzijnsbeleid is aangegeven dat de opvangmogelijkheden voor andere dieren dan honden en katten worden uitgebreid. Nu wordt vanuit de eerder aangenomen motie budgetneutrale actie in het dierenwelzijnsbeleid gepland. Het is waardevol om in samenwerking met het dierentehuis de mogelijkheden voor een vooropvang van andersoortige dieren te onderzocht. Hierdoor wordt het dierenwelzijn verbeterd en kan de dierenambulance een efficiencyslag maken door meer dieren gebundeld te kunnen wegbrengen naar gespecialiseerde opvanglocaties buiten de gemeente. De Partij voor de Dieren ziet in de begroting de subsidie voor dierenparkjes en kinderboerderijen. Vooruitlopend op het op korte termijn te verwachten actieplan van de wethouder geeft zij aan dat daarin strengere dierenwelzijnseisen worden verwacht voor deze subsidie, zoals een keurmerk diervriendelijke kinderboerderij. Er liggen veel maatschappelijke opgaves. De Partij voor de Dieren kan de hiervoor noodzakelijke investeringen niet rijmen met een Design Museum van € 30 miljoen. Partij voor de Dieren moedigt de ozb-verhoging aan. Er moet ook worden gekeken naar de ozb voor bedrijven. De stijging van de leges voor culturele evenementen is fors.

De Partij voor de Dieren kan zich principieel niet vinden in de hondenbelasting zolang deze geen kostendekkende doelbelasting is. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) constateert dat er met de begroting heel wat op tafel ligt. Een jaar geleden was een begroting van deze omvang met nieuw beleid niet denkbaar gezien de gevolgen van de coronacrisis. Maar de tijd is bijgesteld. De gemeente heeft gelden van het rijk ontvangen, de inflatie is hoog en de Essentgelden komen vrij. Daardoor is € 25 miljoen beschikbaar voor nieuw en structureel beleid voor de komende jaren. Het is goed dat de stad ambitie heeft. Qua inflatie en de energiecrisis komt er heel wat op de stad af, maar men houdt er rekening mee dat de tijd in economische ontwikkeling zal tegenvallen omdat de inflatie terug moet. Omdat de inflatie terug moet, hebben de burgers zorgen over hun eigen portemonnee. Men geeft minder geld uit. Daardoor zijn er 's avonds minder mensen op straat. Mensen gaan minder uit eten of shoppen. De overheid moet investeren om te proberen de werkgelegenheid en economie draaiende te houden. Wat Bosch Belang betreft, ligt er een goede begroting voor. De uitbreiding van de BOA's is nodig. De woningbouwproductie moet omhoog.

Wat is van de door de minister afgegeven 130.000 woningen voor Brabant, concreet voor rekening van Den Bosch? Bosch Belang zegt ja tegen uitbreiding van de ambtelijke capaciteit om de ambities te kunnen waarmaken. Bosch Belang zegt niet zomaar ja tegen coffeeshops, maar bepaalt dat als er een concreet voorstel ligt. Het is jammer dat activiteiten als een Winterparadijs en andere activiteiten in de decembermaand niet kunnen doorgaan. Hij citeert geluiden die hij op straat hoort: "Elk dubbeltje moet ik omdraaien voor ik het kan uitgeven", "ik kan al jarenlang niet op vakantie, geen uitstapje of niet naar een film", 'ik kom niet uit met mijn salaris na het betalen van vaste lasten", "ik voel me een werkende arme en soms moet ik aan mijn dochter vragen of ik kan gaan eten". Bosch Belang pleit ervoor dat deze mensen de komende tijd niet in de kou komende te staan. Een motie van dergelijke strekking mag in de raad worden verwacht. Mevrouw Welten (VVD) hoort de heer Van der Krabben zich positief uitlaten over de begroting die een vertaling is van het coalitieakkoord waar Bosch Belang volgens haar niet voor was. Kan hij dat toelichten? De heer van den Kerkhof wijst erop dat de heer Van der Krabben niet aanwezig was die bewuste avond. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) laat daarom nu dit geluid horen. Hij vervolgt zijn betoog.

Het Design Museum had nog niet in de begroting moeten staan. De gemeente had eerst in een onderhandeling moeten gaan met het Noordbrabants Museum en een prijs moeten afspreken. Nu weet men dat wordt gebouwd en dan is de prijs die de gemeente ontvangt altijd lager. Allen kunnen zien dat het Theater aan de Parade niet in april kan worden opgeleverd, terwijl daar in de stukken nog steeds van wordt uitgegaan. Het ergste is dat in het antwoord op de schriftelijke vragen staat: "De aannemer heeft ons geïnformeerd dat er naar zijn mening sprake is van kostenverhogende omstandigheden die niet aan hem toegerekend kunnen worden." 20

Waar is een dergelijke forse tegenvaller in deze begroting opgenomen? Te verwachten is dat er miljoenen bij moeten en die rekening komt pas nadat de begroting is vastgesteld. Hij vraagt de wethouder de raad elke drie maanden te informeren over de stand van zaken. Op overige zaken komt Bosch Belang in de overige commissies concreter terug. De heer Van Silfhout (Volt) citeert uit het nummer Times are changing van Bob Dylan: "Come gather 'round people wherever you roam. And admit that the waters around you have grown. And accept it that soon you'll be drenched to the bone if your time to you is worth savin' and you better start swimmin' or you'll sink like a stone. For the times they are a-changin". Deze tekst gaat over stijgend water waaraan niet kan worden ontsnapt. En dat men maar moet gaan zwemmen om niet te verzuipen, want de tijden veranderen. Het water staat de inwoners van Europa, Nederland en Den Bosch aan de lippen en is nog steeds aan het stijgen. De tijden veranderen en blijven veranderen. Vandaag op Wereldarmoededag meldt de Nationale Ombudsman dat moet worden uitgegaan van een realistischer mensbeeld. De overheid is van het beeld van een frauderende burger gegaan naar een overheid die burgers het voordeel van de twijfel geeft. Dat is geen ander mensbeeld.

De Nationale Ombudsman geeft aan dat er grote verschillen zijn tussen gemeenten vanwege inkomensgrenzen voor sociale voorzieningen. Juist de financieel meest kwetsbare burgers zijn nu het zwaarst belast met het indienen van aanvragen en doorgeven van wijzigingen. Omdat de tijden zo veranderen heeft Volt moeite met delen van de begroting. De enorme investering in het Design Museum past niet in het beeld van deze tijd. Nu zo veel Bosschenaren door de mazen van het systeem glijden, kan nu niet het startschot worden gegeven voor zo een enorme investering. Volt zal in de commissie Sociaal pleiten om het startschot een jaar uit te stellen. Daarmee wordt direct € 250.000 vrijgespeeld die kan worden besteed aan armoedebestrijding, volkshuisvesting of de jeugdzorg. Daarnaast zorgt het ervoor dat de gemeente zich in tijden van nood niet vervreemdt van de inwoners. Buiten deze deuren begrijpen inwoners het niet meer. Niet alleen als zij complexe aanvragen moeten doen om een uitkering te krijgen of als ze buiten de inkomensgrenzen vallen die de gemeente stelt terwijl ze wel degelijk armoede ervaren, maar ook met stippen op de horizon waarin veel inwoners zich niet kunnen vinden. Stippen zoals het Design Museum en Cultuurstad van het Zuiden.

De heer Van den Kerkhof (D66) wijst erop dat Volt bij de behandeling van het bestuursakkoord een motie heeft ingediend die pleit om bewoners naar het museum te krijgen en nu wil Volt niet investeren in dat museum. Waar wil Volt de bewoners dan naartoe sturen? De heer Van Silfhout (Volt) antwoordt dat er voldoende musea zijn waar mensen naartoe kunnen gaan. De vergezichten staan los van de zorgen waarmee de burgers nu moeten dealen. De heer Van den Kerkhof (D66) stelt dat het er ook om gaat dat een topcollectie kan worden binnengehaald dat wordt geïnvesteerd in de Bossche Stadsdelta dat een gebied wordt verlevendigd dat dat goed kan gebruiken en dat veel meer bezoekers worden aangetrokken. Het is een langetermijnpunt. Van uitstel komt vaak afstel. Wil Volt niet meer investeren in iets wat op meerdere punten een win-winsituatie is? De heer Van Silfhout (Volt) is het niet eens met hoe de heer Van den Kerkhof het standpunt van Volt uitlegt. Van uitstel komt geen afstel. Dit punt is te snel in de begroting opgenomen. De criteria moeten eerst duidelijk zijn en er moet met het Noordbrabants Museum worden gesproken. Volt wil juist graag een Design Museum, maar het is nu niet de tijdgeest om daar nu zo veel geld voor te reserveren. Een betere overheid begint bij jezelf: bij de gemeente als eerste loket voor de inwoners.

Volt is blij dat meer budget wordt vrijgemaakt om formulieren te vereenvoudigen en gemeentelijke processen te stroomlijnen en hierbij inclusief te communiceren naar de inwoners en geen data op te vragen die niet nodig zijn voor de verwerking. Uit de criteria wordt niet duidelijk hoe de verbetering wordt gemeten. Er moeten ook criteria komen of inwoners tevreden zijn met de geboden oplossing en niet alleen of het een prettig gesprek was. Geven de criteria voldoende houvast om te kunnen meten dat de digitale dienstverlening eenvoudiger is, toegankelijker wordt en beter is te vinden? Inzichtelijker moet worden gemaakt welke belangengroepen invloed uitoefenen op de gemeente en hoeveel toegang deze groepen hebben, zodat raadsleden en inwoners beter kunnen 21

beoordelen hoe besluitvorming tot stand komt. Volt wil dit aan de criteria voor bestuurlijke vernieuwing toevoegen. Volt wil een lobbyregister implementeren voor het college en de bestuurlijke top van de gemeente. Na technische vragen aan de bestuursondersteuning bleek dat er niet veel zicht is op de lobby richting de gemeente. De gemeente ziet lobby vooral als iets wat de gemeente doet en niet als iets wat met de gemeente wordt gedaan. Dat maakt de lokale democratie kwetsbaar. Volt heeft zich sterk verbaasd over de gemeentelijke belastingen. De gemeente kiest ervoor de afvalstoffenheffing voor eenpersoonshuishoudens sterker te laten stijgen (14%) dan voor meerpersoonshuishoudens (11%). En dat terwijl eenpersoonshuishoudens al het kind van de rekening zijn. Dit zijn jonge starters, studenten, die voor het eerst in een eigen appartement gaan wonen en een stabiele toekomst proberen op te bouwen, maar niet kunnen ontsnappen aan de vrijehuursector, woonlasten en gemeentebelastingen. Ze komen niet in aanmerking voor een sociale huurwoning vanwege de lange wachtlijsten. Ze stellen kinderwensen uit, blijven langer alleen en beginnen daardoor later aan de rest van hun leven. Ook voor deze jongere generatie zijn de tijden veranderd, maar niet ten goede. Er gaan kinderen met honger naar school. Dit college is niet bereid om daar, in deze veranderende tijden, extra geld aan uit te geven.

Bij de laatste miljoenennota in Den Haag is in het programma Rijke Schooldag, waaraan de gemeente actief meedoet, via de motie-Dassen € 100 miljoen vrijgemaakt om gratis schoollunches te verstrekken. Volt zal hierop verder ingaan in de commissie Sociaal. Dit is een uitgelezen kans om dit uit te rollen. De gemeente moet weerbaarder worden tegen de invloed van lobby, omdat de lobby grote impact heeft op de ruimtelijke ordening. Hij geeft als voorbeelden de Utrechtse polder Rijnenburg en de Rotterdamse Zuidplaspolder, evenals de lobby voor meer flexwoningen waarbij Klaas Dijkhoff is betrokken. Meer tijdelijke huurcontracten en meer onzekerheid voor inwoners. Ook hierop moet meer grip worden gekregen. Er moeten meer sociale huurwoningen worden gebouwd met vaste huurcontracten zodat het volkshuisvestingsfonds goed wordt besteed door te leren van steden als Wenen en Berlijn. Volt zal over volkshuisvesting verder uitweiden in de commissie Omgeving. Tijden veranderen en de flexibiliteit die de gemeente tentoonspreidt om daarop te anticiperen is wat inwoners zich gaan herinneren. Het kan niet zo zijn dat als het water je aan de lippen staat, dat de gemeente je laat zwemmen. Dan heeft de Ombudsman gelijk: dan moet men zijn mensbeeld aanpassen. De heer Huibers (Rosmalens Belang) bedankt het college en de ambtelijke organisatie voor de sluitende begroting.

Er is sprake van een groot aantal crises, zoals de energie-, woning-, vluchtelingen- en klimaatcrisis. Dit zorgt voor een flinke druk op iedereen en de leefbaarheid in de wijken en dorpen. Het bestuursakkoord en de begroting spelen in op de veranderingen, bijvoorbeeld met de aanpak armoede en kansenongelijkheid, door de extra inzet op woningbouw en de energietransitie. Grote opgaves die in deze dynamische wereld moeten worden opgepakt. Rosmalens Belang blijft, met gevoel voor de dynamiek in de samenleving, sterk inzetten op leefbaarheid en zal hier in de verschillende commissies verder op inzoomen. Hoe de wereld er over een paar maanden of een jaar uitziet, weet niemand. Het is dan ook niet het moment om stil te staan. Stilstaan is achteruit gaan. Rosmalens Belang komt hierop terug in de verschillende commissies. Leefbaarheid in de wijken en dorpen is een speerpunt van Rosmalens Belang. Onderdeel daarvan is dat burgers zich veilig en gehoord voelen. Onlangs is het regionaal en lokaal veiligheidsplan met alle opmerkingen, zoals de raad goed blijven informeren over de voortgang, vastgesteld. Uitgangspunt daarbij is een veilige basis die onder andere steunt op een stevig fundament van het complete stelsel voor veiligheid en leefbaarheid binnen de gemeente.

De wijk- en dorpsraden, de wijkmanagers en wijkprofessionals hebben als klankbord van de burger een belangrijke rol hierin, ook als het gaat om vergroening, openbare ruimte, eenzaamheid, verkeersveiligheid en zwerfafval. Zij moeten goed georganiseerd zijn en integraal wijkgericht werken. Om de leefbaarheid en de sociale cohesie te borgen en te bevorderen is elkaar ontmoeten van cruciaal belang. Het ontmoeten begint op straat-, wijk- en dorpsniveau door leuke activiteiten en evenementen. Voor de hand liggende ontmoetingsplaatsen, zoals een school, moeten in de wijk worden behouden. Daarbij moeten de activiteiten en evenementen behouden en/of gestimuleerd te worden. De legesverordening roept vragen op. Uit de achterban en van de insprekers blijkt dat er veel onduidelijk is: Kan een activiteit of evenement nog wel doorgaan en in welke categorie hoort die? Vragen die vrijwilligers en verenigingen bezighouden, terwijl ze moeten worden gekoesterd 22

en in hun positieve energie moeten worden gehouden. Hij vraagt de wethouder de regeling en de communicatie daarover onder de loep te nemen, de onduidelijkheden eruit te halen waardoor vrijwilligers en verenigingen weten in welke categorie een evenement valt en verenigingen te helpen bij een aanvraag en waar mogelijk te wijzen op de mogelijkheden. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) constateert dat de heer Huibers zich schappelijk opstelt naar de mensen die zorgen uiten over de verhoging van de leges voor evenementen. Mochten kleine lokale evenementen niet meer kunnen doorgaan, is de heer Huibers dan ook bereid om te kijken of daarvoor iets kan worden gedaan zodat ze niet hoeven te worden afgeblazen. Het is de heer Huibers (Rosmalens Belang) opgevallen dat onduidelijk is in welke categorie een evenement valt. Hij vraagt om duidelijkheid binnen de legesverordening. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vraagt of de heer Huibers bereid is om naar mogelijkheden te kijken als kleine buurtevenementen in de problemen komen. De heer Huibers (Rosmalens Belang) wil daarop niet vooruit lopen, maar wil eerst kijken wat de communicatie oplevert. Dit is in 2021 vastgesteld. Bij alle ambities en bij wat allemaal moet worden bereikt hoort helaas een verhoging van de legeskosten.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat als de helderheid ertoe leidt dat kleine initiatieven in de duurdere categorie B vallen, dan zou ervoor gezorgd moeten worden dat ze onder A vallen. Past het Design Museum wat de heer Huibers betreft in nu zaken doen, terwijl niet bekend is waar de provincie en de gemeente op uitkomen bij het uithuizen van het Design Museum in het complex van het Noordbrabants Museum. Moet er niet eerst helderheid zijn over de poging tot zakendoen tussen de provincie en de gemeente? De heer Huibers (Rosmalens Belang) maakt uit de informatie op dat ze niet in categorie B gaan vallen. Hij hoort eerst graag van de wethouder wat de communicatiemogelijkheden zijn, omdat daarmee veel zal zijn verduidelijkt. Ook een museum zorgt voor leefbaarheid. Het nu reserveren van middelen voor het Design Museum past in die lijn. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vroeg of niet eerst zaken moeten worden gedaan met de provincie voordat de gemeente het opvoert als project. Volgens de heer Huibers (Rosmalens Belang) hoeft het een het ander niet te bijten. Er kan aan de voorkant iets worden gereserveerd. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) vraagt of Rosmalens Belang bereid is ruimte in de begroting te maken om mensen te steunen die door de energiecrisis hun rekening niet meer kunnen betalen.

De heer Huibers (Rosmalens Belang) vindt dat momenteel voldoende financiële middelen worden gereserveerd en hij wil eerst met dit pakket aan de slag gaan. Het college is alweer een aantal maanden aan de slag. Er liggen grote uitdagingen die de gemeente niet alleen kan oplossen. In de lijn van D66 acht Rosmalens Belang de regionale, landelijke en internationale lobby van groot belang. Hij wilde de wethouder vragen of al successen zijn behaald, maar de heer Van den Kerkhof heeft al een mooie samenvatting gegeven. De voorzitter gaat over tot de beantwoording door het college. Het college zal vanavond uitgebreider ingaan op de vragen over de onderwerpen van de commissie Bestuur. Veel van de andere onderwerpen komen later deze week aan bod. Reactie college Wethouder Van der Geld merkt op dat er veel is gezegd. In de begroting zijn veel ambities zichtbaar omdat de gemeente ook veel ambities heeft. Er ligt daarom vandaag een investeringsagenda voor. De begroting is op orde ondanks heel veel onzekerheden. In de inleiding van de 23

begroting is ook aangegeven dat wordt gekeken naar de noden van nu maar met het oog op de toekomst. Er wordt gebouwd aan verstedelijking, economie, onderwijs, cultuur en energie. Bij het bestuursakkoord zijn moties ingediend, ook door een aantal oppositiepartijen. Deze zijn verwerkt in de begroting. Mogelijk komt er economisch zwaar weer aan. Richting 2026 is er nog een groot vraagteken ten aanzien van hoe een en ander er financieel gaat uitzien. Daaraan is ook al in de commissie gerefereerd. Geprobeerd wordt daar zo goed mogelijk rekening mee te houden. Ondanks dat de ozb wordt verhoogd, kent de gemeente Den Bosch nog steeds een van de laagste tarieven van Nederland. Gevraagd is waar budget is opgenomen voor tegenvallende kosten, zoals de kosten voor het theater. Er is een bedrag van € 10 miljoen opgenomen in het structuurfonds. Dit bedrag is bestemd voor tegenvallers op het gebied van bouwen. Dat is breder dan alleen het theater. De raad wordt periodiek geïnformeerd. Zodra bekend is wat de tegenvaller concreet is, wordt de raad daarover direct geïnformeerd. Er zal niet worden gewacht tot er weer een nieuw informatiemoment is. In de commissie Bedrijvigheid wordt nog uitvoerig gesproken over het Design Museum. Dit is het moment van het opnemen van de verkenningsfase.

De planning is dat in december 2022 zal worden gesproken over het voorbereiden dat nodig is voor de voorbereidingsfase. Tegen die tijd zijn ook de financiële plaatjes van de provincie en het Noordbrabants Museum bekend. De gesprekken met de provincie hierover zijn in een vergevorderd stadium. De heer Van Hattem (PVV) stelt dat er destijds over Theater aan de Parade duidelijke afspraken zijn gemaakt dat de dekking van de kosten binnen bestaand budget zou moeten worden gevonden. Dat staat ook zo in de huidige begroting. Als er extra middelen uit het structuurfonds worden gehaald voor de bekostiging van het Theater aan de Parade, wordt er buiten de met de raad afgesproken kaders getreden. Komt het college met een voorstel richting de raad als de middelen vanuit het structuurfonds hiervoor benut gaan worden? Wethouder Van der Geld antwoordt dat de raad budgetrecht heeft en uiteindelijk beslist over het voteren van het budget. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) staat achter de ozb-verhoging. Zij zou graag zien dat er wordt gekeken naar een benchmark voor de ozb voor bedrijven (vergelijking met de rest van het land). Wethouder Van der Geld antwoordt dat er voor zover bekend geen benchmark voorhanden is. Een aantal jaren geleden is wel gekeken naar hoe de ozb voor bedrijven in andere gemeenten was geregeld.

Toen is gebleken dat Den Bosch redelijk gemiddelde tarieven hanteert voor de ozb voor bedrijven. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) maakt zich zorgen over de kosten van het Theater aan de Parade en probeert al langere tijd de stand van zaken boven water te krijgen. Kan daarover iets worden gezegd of moet worden gewacht tot er iets definitief is? Als dat het geval is, stelt zij voor dat de raad in vertrouwen wordt bijgepraat. Wethouder Van der Geld begrijpt de zorgen en de behoefte aan informatie. Op dit moment is er niet meer informatie beschikbaar dan het eerder met de raad gedeelde waarschuwingssignaal. Zodra er meer informatie komt, verwacht hij dat deze informatie vrij definitief zal zijn. Die informatie kan dan waarschijnlijk openbaar met de raad worden gedeeld. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt dat het goed is deze informatie op een later moment publiekelijk te delen. Hij gaat er dan wel van uit dat het complete dossier inclusief de stand van de post Onvoorzien op tafel komt. Wethouder Van der Geld begrijpt de vraag en gaat zich erin verdiepen. Als het enigszins mogelijk is probeert hij het hele dossier voor te leggen. Als dit niet kan, zal hij goede argumenten geven waarom dit niet kan. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) vindt het belangrijk om op dat moment te kunnen zien wat de prijsverhogingen op de materialen zijn geweest.

24

Wethouder Van der Geld vindt dit een terechte opmerking. Wethouder Ralph Geers denkt dat veel vragen donderdag in de commissie Bedrijvigheid aan de orde komen. Er waren complimenten van de heer Van Creij voor de beantwoording van de technische vragen. Er waren er veel. Hij leidt de complimenten graag door naar de ambtelijke organisatie. Er is hard gewerkt om hele technische en diepgaande vragen van een goed antwoord te voorzien. De onderbezetting van de ambtelijke organisatie is één opgave en hoe de beschikbare capaciteit wordt ingezet is een tweede. De 350 technische vragen, plus nakomende vragen en eventuele andere technische vragen worden allemaal netjes en uitgebreid behandeld. Dat kost veel tijd en capaciteit. Dat geldt ook voor de artikel 71-vragen. Uiteraard mag elke vraag worden gesteld. Ze zullen ook netjes worden beantwoord maar de beschikbare capaciteit moet ook zo goed mogelijk worden ingezet. Het beantwoorden van de technische vragen vraagt veel tijd en capaciteit. Er is een gezamenlijke verantwoordelijkheid als het gaat om een sterke ambtelijke organisatie. Hij is blij dat er niet een verdere afbraak van de ambtelijke organisatie heeft plaatsgevonden. Bij diverse bezuinigingen is besloten dat er vrij gemakkelijk een aantal fte konden worden wegbezuinigd. Dat is niet langer het geval.

Niet voor niets wordt op basis van het bestuursakkoord € 3 miljoen geïnvesteerd in nieuwe capaciteit, mensen op het gebied van data, wonen, energietransitie, positieve gezondheid, gelijke kansen. Voor de onderwerpen waar de ambitie groot is, is ruimte vrijgemaakt om mensen aan te trekken. De gemeente Den Bosch is net als alle andere gemeenten op zoek naar projectleiders duurzaamheid, planjuristen, planeconomen en consulenten en dat begint te knellen, ook bij de gemeente Den Bosch. Er wordt gestart met een nieuwe arbeidsmarktcampagne en er wordt gekeken naar het aantrekkelijker maken van de arbeidsvoorwaarden. Er wordt ook flink ingezet om personeel ook vooral vast te houden. In de tabel bij een van de technische vragen is zichtbaar dat de instroom de afgelopen jaren fors hoger is dan de uitstroom. Dat betekent dat de gemeente mensen vast weet te houden en dat de ambtelijke organisatie echt wordt versterkt waar het nodig is maar net als in het hele land blijft dat een grote opgave. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) ziet bij andere gemeenten dat zij personeel verleiden om bij hen te komen werken, zoals bijvoorbeeld het beschikbaar stellen van een woning. Neemt de wethouder dit ook in zijn overwegingen mee? Wethouder Ralph Geers vraagt zich af of het wenselijk is om, in deze gespannen woningmarkt, een bepaalde groep voor te trekken. Het is ook maar de vraag of dat kan.

De raad heeft bij andere urgentieregelingen ook twijfels geuit. De gemeente wil vooral kijken naar vergoedingen voor openbaar vervoer, arbeidsmogelijkheden en -omstandigheden en doorgroeimogelijkheden maar vooral wil zij in de campagne benadrukken dat de gemeente Den Bosch een hele fijne gemeente is om voor te werken. Er is veel ruimte voor experimenten. Zo worden de positieve kanten van de gemeente ingezet zonder een concurrentiestrijd aan te gaan met andere gemeenten. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vraagt of het dierentehuis onder deze commissie valt of dat haar vraag hierover later in de week moet worden gesteld. De voorzitter laat deze afweging aan de wethouder. Wethouder Ralph Geers heeft een voorkeur voor behandeling tijdens de vergadering van de commissie Bedrijvigheid van 20 oktober a.s. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vertelt dat op 13 mei jl. de gemeentesecretaris een brief heeft geschreven naar de onderhandelaar over de wenselijkheid van een haalbaarheidstoets. Het is duidelijk dat het knelt in de ambtelijke organisatie. Gevraagd wordt of de wethouder kan aangeven waar het precies knelt in de ambtelijke organisatie als het gaat over capaciteit en inzet met betrekking tot vraagstukken rondom wonen, energiebesparing, enzovoort.

Wethouder Ralph Geers zegt dat hij reeds eerder heeft aangegeven in welke categorieën de gemeente Den Bosch moet concurreren met andere gemeenten om mensen te vinden. De gemeente Den Bosch heeft een sterke positie omdat het een aantrekkelijke gemeente is om voor te werken. Het college heeft ambities en werkt er hard aan om die te realiseren. Wanneer op 25

voorhand ambities worden afgeschaald, worden ze zeker niet gehaald. Het college brengt zodanig prioriteiten aan dat de meeste impact wordt gerealiseerd. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of wordt gekeken naar de eventuele verlaging van de toelatingseisen bij het aantrekken van personeel. Wanneer personeel wordt ingehuurd, is dat duur maar er komt wel kennis en kunde beschikbaar die nieuwe mensen ten goede zou kunnen komen. Wethouder Ralph Geers stelt dat kennis voor een deel wordt binnengehaald met inhuur. Deze gaat verloren op het moment dat de inhuur eindigt. Daarom wil de gemeente het liefst mensen in dienst nemen, zodat de kennis in de ambtelijke organisatie wordt bewaard. De arbeidsmarkt is in transitie. Dat houdt in dat het aannamebeleid daarop is aangepast. Er wordt nadrukkelijk gekeken naar jonge mensen/starters op de arbeidsmarkt. Er wordt ook meer en meer gekeken naar de competenties van mensen in plaats van dat uitsluitend naar een cv wordt gekeken. Zo hoopt de gemeente Den Bosch de juiste mensen met de juiste competenties op de juiste plek neer te kunnen zetten. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt wat het gevolg is van het niet kunnen vinden van medewerkers voor de opgaven die volgend jaar op de gemeente afkomen.

De ambities moeten zeker worden gehandhaafd, maar ten aanzien van cruciale dossiers wordt zij graag geinformeerd als er sprake is van vertraging, bijstelling of anders, zodat de raad weet wat hij wel en niet kan verwachten. Wethouder Ralph Geers neemt de raad uiteraard mee als keuzes moeten worden gemaakt. Het college legt de dilemma's graag op tafel. Volgende maand komt hij met een discussienotitie over het handhavingsbeleid. Ook daar moeten prioriteiten worden gesteld die met de raad worden afgestemd. Portefeuillehouder Mikkers geeft in reactie op de vraag over vuurwerkoverlast Maaspoort aan dat via Dtv de goede samenwerking tussen de wijkraad van Maaspoort, de wijkmanager, politie en portefeuillehouder kan worden waargenomen. De doelstelling voor het veiligheidsbeleid is een score van 6,9. 7 was de doelstellling. Voor het Integraal Veiligheidsbeleid dat twee weken geleden door de raad is vastgesteld, is gezegd voor 2023 niet direct op een 7,0 in te zetten. In eerste instantie wordt gericht op 6,9. De heer Van Hattem (PVV) vindt het teleurstellend dat er geen extra ambitie is als het gaat om het Integraal Veiligheidsbeleid. Pas in 2026 zou de veiligheidsbeleving een 7,0 moeten scoren. Dat is slechts 0,1 verschil met de veiligheidsbeleving op dit moment.

Waarom is het ambitieniveau zo laag? Portefeuillehouder Mikkers verwijst naar een notitie die twee weken geleden is vastgesteld met deze cijfers. Hij vindt het vreemd dat nu alweer nieuwe doelstellingen/ambities zouden moeten worden vastgesteld. De heer Van Hattem (PVV) heeft zich tegen het IVP uitgesproken vanwege het gebrek aan ambities in het plan. Het college zou de drang moeten hebben om het in de wijken veiliger te maken. Het zou goed zijn om in 2023 toch extra inzet te plegen. Portefeuillehouder Mikkers wil elke dag een 10 scoren qua veiligheid, maar wil ook realistisch zijn en vasthouden aan de gemaakte afspraken. Voor wat betreft de coffeeshop stelt hij voor eind van het jaar met een plan van aanpak te komen van hoe het beleid moet worden vormgegeven en dat heeft ook gevolgen voor de Hinthamerstraat. De Burgerbescherming is binnen de Veiligheidsregio georganiseerd. Vorige week was er een bijeenkomst voor alle raadsleden om te spreken over doelstellingen en ambities van de Veiligheidsregio. Het meerjarenbeleidsplan zal in 2024 naar voren komen. Als gevraagd wordt om iedereen die lobbiet te inventariseren dan ontstaat er een lijst met 160.000 burgers en vermoedelijk 17 miljoen Nederlanders. Als de Haagse motie wordt bedoeld, dan zouden lobbyisten in kaart gebracht moeten worden. Hij heeft in de afgelopen vijf jaar nog nooit een lobbyist gezien. 26

De heer Van Silfhout (Volt) heeft gesproken met hoogleraren, waaronder de heer Voermans, die heeft geadviseerd een lobbyregister op te zetten. Dit betreft het in kaart brengen van de grote spelers. De fractie is niet tegen lobbyen maar wil equal acces garanderen. Portefeuillehouder Mikkers meent dat dan een soort politiek register wordt voorgesteld, want er wordt niet alleen gesproken met grote bouwers, corporatie en dergelijke maar ook met klimaatpartijen, sportverenigingen en zorginstellingen. Moeten deze er ook bij worden betrokken? Door de zojuist door de heer Van Silfhout aangegeven typering wordt eigenlijk een politiek register gevraagd in plaats van een lobbyregister. Hij adviseert goed te definiëren wat precies wordt bedoeld. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) is van mening dat lobbyisten ook worden betaald door de gemeente, o.a. voor Brussel. Wie stuurt deze mensen dan aan? Portefeuillehouder Mikkers zegt dat de vraag van de heer Van Silfhout ging om het feit dat de gemeente belobbyd wordt. Door de gemeente wordt gelobbyd door medewerkers die in dienst zijn van de gemeente of de provincie. De heer Van Hattem (PVV) vindt het een interessante discussie. Hij heeft de indruk dat bepaalde bedrijven makkelijker of veelvuldiger toegang hebben tot het college dan andere partijen, bijvoorbeeld Libéma.

Is daarin transparantie te betrachten zodat gezien kan worden welke bedrijven op deze manier diensten leveren en overleggen voeren met de gemeente? Portefeuillehouder Mikkers denkt dat het op deze manier inderdaad een politiek register betreft. Er wordt kleuring gegeven aan degenen met wie wordt gesproken en op welke manier. Als met Libéma wordt gesproken betreft het dan lobby of gewoon een gesprek hebben? Er bestaat ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid rondom de Brabanthallen. Als men een register wil rondom belobbyen, moet men transparant zijn over alle 160.000 personen en 17 miljoen Nederlanders en dat is niet te doen. De heer Van Hattem (PVV) vraagt of inzage kan worden gegeven in met welke partijen wordt gesproken over gemeentelijke projecten. Portefeuillehouder Mikkers meent dat dat weer iets anders is. Gemeentelijke projecten moeten worden aanbesteed onder geldende aanbestedingsregels. Gedurende een aanbestedingsprocedure mag er terecht niet met partijen in gesprek worden gegaan. De heer Van Hattem (PVV) denkt dat het misschien nog smaller moet worden gemaakt door inzicht te verschaffen over bouwplannen en projectontwikkelingen. Dan betreft het gemeentelijke grond, bepaalde percelen, bestemmingsplannen. Kan daar iets meer transparantie in worden betracht? Portefeuillehouder Mikkers denkt dat de gemeente daar al transparant in is.

De gemeente doet uitvraag aan partijen die zich kunnen melden. Dat staat voor iedereen vrij. Hij vraagt zich af wat men zoekt. Er wordt een suggestie gedaan dat de gemeente in het geheim dingen doet, maar hij is van mening dat het zeer transparant is dat zoveel mogelijk partijen de mogelijkheid wordt geven om mee te doen. Als er gemeentegrond wordt uitgegeven wordt er een voorstel gedaan waarop partijen wel of niet kunnen inschrijven. Dat heeft niets te maken met hoe de gesprekken worden gevoerd. Dat mag namelijk niet, dat is juridisch heel zwak. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vroeg naar de vuurwerkoverlast in de Maaspoort, maar hij wordt doorverwezen naar Dtv en naar beantwoording van vragen van de Partij voor de Dieren. Er zouden verbeteringen en plannen zijn om dit terug te dringen. Wat is de stand van zaken daarvan? Portefeuillehouder Mikkers heeft een informatieavond gepland voor Q4 met de Maaspoort, de wijkagent en de wijkmanager om te spreken over het opgerichte meldpunt en om samen te kijken naar wat de beste oplossingen zijn.

27

Wethouder Roy Geers geeft aan dat de leges op evenementen verschillende keren zijn genoemd. Het college voert een unaniem genomen collegebesluit van juni 2020 om in 2023 leges te verhogen met € 100.000 uit. Het is nooit leuk om meer te moeten gaan betalen. De leges in 's-Hertogenbosch zijn de afgelopen jaren juist heel laag geweest. In vergelijking met andere steden zitten de leges van 2023 nog steeds onder de leges die andere gemeenten voor vergelijkbare evenementen in rekening brengen. Wellicht is er wat onduidelijkheid over in welke categorie partijen thuishoren. Hij verwijst naar Informeren & Ontmoeten. Er zijn twee partijen op de informatieavond van de gemeente geweest. Overige partijen zijn niet op de uitnodiging ingegaan. De betreffende twee partijen hebben daar vernomen dat ze in een lagere categorie thuishoren dan ze dachten. Alle organisaties hebben een brief gehad met de aankondiging, een uitnodiging voor de informatiebijeenkomst en een telefoonnummer voor verduidelijkende vragen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) verwijst naar de onderbouwing van destijds met betrekking tot de € 100.000. Het gevolg zou zijn hogere opstartkosten voor horecaondernemers. Er wordt niet meer gesproken over het feit dat ook voor lokale evenementen de verhoging zou gelden.

Kan de wethouder dat toelichten? Wethouder Roy Geers verwijst naar het raadsvoorstel Voorjaarsnota 2021 dat op 7 juli 2020 is behandeld. Daarin werd voorgesteld om een aantal voorstellen pas in 2023 in te laten gaan. De verhoging van de leges horeca en evenementenvergunning is daar een van. Dat besluit is unaniem genomen en is nu in uitvoering genomen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) is van mening dat dit ombuigingen spoor 1 en 2 2021 betrof. Op pagina 7 staat de onderbouwing van het voorstel. Die is anders dan wat er in de brief staat die nu aan de organisaties van de evenementen is gezonden. Wethouder Roy Geers wijst erop dat de raad budgetrecht heeft. Het college voert het besluit van de raad op dit moment uit. Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt waarom ervoor is gekozen om de leges in één keer met 500% te verhogen. Wethouder Roy Geers voert namens het college een unaniem genomen raadsbesluit uit. De raad heeft in dit besluit aangegeven in 2023 deze stap te zetten. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat indertijd een pas op de plaats is gemaakt omdat de economische omstandigheden erom vroegen om dit besluit niet door te zetten. De werkelijkheid is nu heel anders dan toen verondersteld werd. Kan de wethouder hierop reageren? Wethouder Roy Geers heeft zojuist op de tarieven in andere steden gewezen waar nog steeds een levendige evenementenbranche is.

In veel gemeenten betaalt men flink meer aan leges. De evenementenbranche is daardoor niet in een keer afgenomen. Hij snapt dat het niet leuk is en soms lastig om meer te moeten betalen, maar om naar kostendekkende leges te gaan is deze verhoging nodig. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt nogmaals naar de pas op de plaats die indertijd is gemaakt. Toen was nog niet bekend hoe de sociaaleconomische omstandigheden nu bijna gelijk zouden zijn als drie jaar geleden. Toen betrof het corona en nu een crisis++. Wethouder Roy Geers geeft aan dat als de raad iets anders wil, dat dan kan worden aangegeven. Het college doet een voorstel om deze stap te zetten en is van mening dat deze stap kan worden gezet. Organisatoren denken in een andere categorie uit te komen dan ze daadwerkelijk uit komen. Vragen daarover kunnen worden gesteld. De heer Van Hattem (PVV) hoort dat in andere steden voldoende levendigheid overblijft. Door de hogere energielasten en de leges en degelijke dreigt het Bosch Winterparadijs dit jaar geen doorgang te vinden. Hij heeft in de eerste termijn gevraagd of het college aan kan geven of dat voor komend jaar wel het geval zal zijn. Zijn deze leges niet de nekslag voor dit mooie 28

evenement? Wethouder Roy Geers vindt dat Den Bosch Partners moet deelnemen aan het gesprek om Winterparadijs structureel te organiseren. Dat gesprek wordt zeker aangegaan want de Bossche binnenstad in winterse sferen is het uitgangspunt voor 2023 en verder. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) zegt dat bij het Bosch Winterparadijs de Parade is aangekleed. Blijven de kerstboom, de kerstversiering in de stad en dergelijke met de kerstdagen wel geplaatst worden, want er wordt veel bezuinigd. Wethouder Roy Geers denkt dat de partners in de stad met wie dat wordt georganiseerd dat blijven organiseren. Datgene wat in het raadsinformatiebulletin staat betreft het Winterparadijs op de Parade en niet de aankleding van de binnenstad. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wacht nog op de evaluatie van de Bossche Zomer. Wanneer is deze te verwachten? Zij vraagt of ook naar een andere partij kan worden gekeken voor het organiseren van allerlei evenementen in de stad. Wethouder Roy Geers antwoordt dat de Bossche Zomer recent is afgesloten en nog wordt geevalueerd met wethouder Van der Geld. Den Bosch Partners is een belangrijke partij met een binnenstadmanager die contacten heeft met de binnenstadondernemers. Hij wil graag kijken of het een evenement kan worden vanuit de binnenstadondernemers en vindt daarom juist Den Bosch Partners een belangrijke partij hierin.

De heer Van Hattem (PVV) poogt het Winterparadijs voor 2022 nog te redden. Kan de wethouder kijken of er onderuitputtingen in de Begroting 2022 zijn zodat dat budget misschien nog in 2022 kan worden besteed aan een kerstmarkt, het Bosch Winterparadijs met een kunstijsbaan et cetera. Wethouder Roy Geers heeft in het informatiebulletin aangegeven dat het een keuze is van Stichting Winterparadijs om gezien de omstandigheden en beschikbare middelen geen risico te willen lopen. Het gaat dus verder dan de hoeveelheid geld die de gemeente beschikbaar heeft. Het gaat dus ook om de keuze en de mogelijkheden die de initiatiefnemer daar voor heeft. In het overzicht moties en amendementen staat nog een motie open over schoner taxivervoer. De hele discussie met de taxibranche over de verbeterslag in de dienstverlening van de taxi voor de Bossche binnenstad zit opgesloten in een totaalgesprek. De coronamaatregelen hebben veel impact gehad op de taxibranche, daarom is besloten dat gesprek nog even uit te stellen. In 2023 wordt gekeken of het weer actief kan worden opgepakt. De bewonersraden bespreken en regelen met een enorme passie het beste voor hun wijk. Dat werkt bij verschillende bewonersraden effectief en efficiënt. Daar kan ook goed mee in overleg worden gegaan. Bewonersraden zijn een belangrijke overlegpartner van de gemeente.