2021-02-25 Commissie Bestuur vastgesteld

Commissie BESTUUR Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

25 februari 2021 Maaspoort Sports & Events

A.P.R.G.M. van Rosmalen mr. drs. R. van der Meer J.J.E.L. van Creij, R.J.J. Geers, F.G.F. van Genugten, ing. A.J.G. de Groot, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, drs. P.E. Kagie, drs. R.M.J. van den Kerkhof, P.M. van der Krabben, mw. drs. E.J. de Ruiter, P. Slikker, W.A.M. Vugs M.J.J. van der Geld MSc, mr. J.W.F. Hoskam, drs. J.M.L.N. Mikkers, mr. H.C. van Olden.

Afwezig:

mw. C.K.J. Visscher

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen welkom. De heer Geers (VVD) vraagt de fractievoorzitters om na afloop van deze commissievergadering nog even te blijven.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter geeft aan dat het CDA de conceptmotie Tussenstap Bosch herstelfonds aan de agenda wil toevoegen. Alle partijen staan onder deze motie en hij neemt daarom aan dat de commissie hiermee instemt. Bosch Belang heeft een rondvraag ingediend over handhaving in de horeca en die wordt aan het einde van de vergadering behandeld. De agenda wordt vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bestuur van 11 februari 2021 Het verslag van de commissie Bestuur van 11 februari 2021 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en lijst openstaande moties Portefeuillehouder Mikkers meldt dat naar aanleiding van de aangenomen motie over een coronaherdenkingsbos in het weekend van 12,13 en 14 maart 2021 een iets verhoogde gedenkplek wordt onthuld en dat dit wordt gekoppeld aan het voedselbos. Dit is mede opgepakt met Csupport en de stichting Voedselbos bij het Kanaalpark. De lijst met toezeggingen en de lijst met openstaande moties zijn vastgesteld. Raadsvoorstellen

5.

Verlenging accountantscontract PricewaterhouseCoopers Accountants nv Dit agendapunt gaat als hamerstuk naar de raad.

6.

Zienswijze Kadernota 2022 Veiligheidsregio Brabant-Noord De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) gaat akkoord met de zienswijze, maar hij maakt zich grote zorgen over het doorvoeren van de Europese regelgeving met betrekking tot de brandweer. Er kan worden besloten dat de vrijwillige brandweer echt vrijwillig is en dan kan de raad niets meer verplichten, maar alleen betalen of daar taken weghalen. Hij wil weten of de raad hier nog over gaat spreken.

1

De heer De Groot (Rosmalens Belang) is het eens met de voorliggende kadernota en de zienswijze. In deze zienswijze wordt verwezen naar een bezuiniging van € 50.000 op de gemeenschappelijke regeling en hij wil weten hoe realistisch het is om dat zo bij deze zienswijze in te dienen. Deze passage staat ook in de gemeenschappelijke regeling GGD en ODBN en hij vraagt of deze € 50.000 in de eigen organisatie, die aan de gemeenschappelijke regeling bijdraagt, kan worden gevonden. De heer Slikker (PvdA) meldt dat de PvdA dit uitdrukkelijk niet wil. De eigen inkomsten dalen al jaren en daarom wordt ook steeds aan de personele kant van de eigen organisatie ingegrepen, terwijl de begroting van de gemeenschappelijke regelingen steeds toeneemt. Hij wil daarom eerst kijken wat daar vandaan kan worden gehaald. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat gewoon ge-DREVEN met een motie komt over de € 50.000 die deze week in ieder voorstel staat. De heer De Groot (Rosmalens Belang) begrijpt wat de heer Slikker zegt, maar hij wil wel weten of deze bezuiniging te realiseren is omdat meerdere gemeenten aan een gemeenschappelijke regeling deelnemen.

Portefeuillehouder Mikkers zegt dat volgens Europa gelijk werk gelijk betaald moet worden, dat is ook de opvatting van bepaalde landelijke politieke partijen en dat betekent dat vrijwilligers die hetzelfde werk als beroepskrachten doen hetzelfde betaald moeten worden. Dat heeft grote consequenties, het betekent dat er jaarlijks tientallen miljoenen bij moeten en dat is ook bij het ministerie neergelegd. Het kabinet is demissionair en neem daar nu geen besluit over, maar er moet wel over gesproken worden omdat het niet zo kan zijn dat de rekening van Europese regelgeving lokaal terechtkomt. Bovendien komt hierdoor het enthousiasme en de motivatie van de vrijwilligers in het gedrang. De raad heeft formeel geen rol, maar kan via de zienswijze op het jaarverslag en de begroting wel een mening geven. Hij stelt voor de komende maanden de raad uitleg te geven over de consequenties voor de achterbannen van de politieke partijen omdat de mensen van de vrijwillige brandweer ook mensen uit de Bossche gemeenschap zijn waarvoor veel kan veranderen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat een vrijwilliger ook echt als vrijwilliger kan worden gezien waardoor die niet hoeft te worden betaald. De raad gaat hier niet over, maar de portefeuillehouder heeft wel invloed en hij vraagt wat de portefeuillehouder in de veiligheidsregio gaat inbrengen.

Portefeuillehouder Mikkers zegt dat er een rapport is opgesteld waarin een aantal mogelijkheden staat. Als alle vrijwilligers worden gelijkgeschakeld aan de beroepskrachten kost dat geen tientallen miljoenen, maar enkele honderden miljoenen. Nu gaat het over taakdifferentiatie door verschil te maken tussen vrijwilligerswerk en beroepswerk, maar als vrijwilligers alleen slangen mogen tellen en niet meer mogen blussen, is de motivatie snel weg. Er kan ook op andere manieren verschil tussen vrijwilligers en beroepskrachten worden gemaakt, bijvoorbeeld door consignering of kazernering van beroepskrachten. De vraag is of Europa dat voldoende vindt en dat wordt nu juridisch getoetst. Hij begrijpt dat veel partijen vinden dat gelijk werk gelijk betaald moet worden, maar dat heeft wel consequenties voor de brandweer en dat maakt het wel zorgelijk. Wethouder Hoskam zegt dat de raad bij de voorjaarsnota een uitspraak heeft gedaan die bij de begroting gestand is gedaan en dat het college die uitspraak vervolgens opneemt in alle reacties op de kadernota.

Het is geen stapeling van een bezuiniging van € 50.000 bij de diverse gemeenschappelijke regelingen, maar de raad heeft wel gezegd dat een bezuiniging van € 50.000 op de gemeenschappelijke regelingen moet bijdragen aan het sluitend krijgen van de begroting van de gemeente 's-Hertogenbosch en het is wel netjes om dit tegen de gemeenschappelijke regelingen te zeggen. In 2021 zal duidelijk worden of dit realiseerbaar is. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt wat er gebeurt als alle gemeenschappelijke regelingen aangeven dat ze geen € 50.000, maar wel bijvoorbeeld € 12.000 kunnen bezuinigen. Wethouder Hoskam kan hier geen antwoord op geven, hij weet alleen dat de raad de opdracht 2

heeft gegeven om € 50.000 op de gemeenschappelijke regelingen te bezuinigen en daarom kijkt hij bij alle gemeenschappelijke regelingen of en hoeveel daar kan worden bezuinigd. In de loop van 2021 zal blijken hoe reëel deze bezuiniging is. De heer De Groot (Rosmalens Belang) leest in de zienswijze dat de komende periode wordt bekeken hoe invulling aan de taakstelling kan worden gegeven. Hij hoopt dat de wethouder nu al een tipje van de sluier kan oplichten over hoe hij dat denkt aan te vliegen. Wethouder Hoskam antwoordt dat een brief de eerste stap is. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) overweegt met motie te komen. Dit agendapunt gaat als hamerstuk naar de raadsvergadering. 7.

De Bossche Zomer 2021 De voorzitter geeft aan dat het college voorstelt een nieuwe evenementencategorie in te stellen om de flexibiliteit en slagvaardigheid te vergroten en vraagt om € 450.000 voor de Bossche Zomer beschikbaar te stellen. De heer Van den Kerkhof (D66) staat volledig achter de investering van € 300.000 en € 150.000 voor sociaalmaatschappelijke initiatieven. Hij vraagt wel bijzondere aandacht voor jongeren die hard door de crisis geraakt worden. Nu het wat warmer wordt, zoeken zij buiten vertier en hij wil dit reguleren. Hij is blij dat het college heeft besloten om niet alleen een Bossche Zomer mogelijk te maken, maar ook een Bossche Lente en een Bossche Herfst, zodat er in alle seizoenen de mogelijkheid is om grootschalige terrassen op te zetten. Hij is blij met de Bossche Bevrijdingsdagen omdat dit perspectief biedt en energie geeft. Bijvoorbeeld het Boulevardfestival in het Zuiderpark maakt veel reacties los omdat dit veel perspectief biedt. Mevrouw De Ruiter (GroenLinks) is ook positief over het voorstel, ze hoopt dat de Bossche Zomer net zo'n succes wordt als in 2020 en dat ook de retail erbij wordt betrokken. GroenLinks stelt voor studenten van diverse opleidingen bij de voorbereidingen te betrekken en goed functionerende apps te gebruiken. De heer Geers (VVD) sluit zich aan bij de complimenten en de steun van de collega's.

Hij hoopt dat het snelloket met alle disciplines niet alleen wordt ingezet voor de Bossche Zomer, maar later ook structureel als basis voor evenementen. De heer Vugs (SP) gaat akkoord met het voorliggende voorstel. De SP hoopt op een mooie en warme zomer waar vooral jongeren coronaproof voorstellingen en evenementen kunnen bezoeken. De SP wenst alle organisaties veel succes en waar de gemeente extra ondersteuning kan bieden moet zij dat niet nalaten. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) stemt in met het voorliggende voorstel. Iedereen wil de Bossche Zomer continueren, maar dan moeten wel alle terrassen open zijn. Hij hoort ook graag wat meer over de Bossche Winter voordat wordt besloten dat ook die in 2021 weer wordt georganiseerd. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vond de Bossche Zomer in 2020 een grandioos succes dat veel mensen op been bracht, maar de keerzijde is dat er daardoor nu een tweede lockdown is. Hij is huiverig voor een derde lockdown en wil daarom nu geen grootschalige zaken organiseren, maar de horeca binnen de geldende regels open laten gaan en dit sturen met bijvoorbeeld grotere terrassen. De heer Van den Kerkhof (D66) zegt dat het succes van de Bossche Zomer was dat er perspectief werd geboden en de horeca de ruimte kreeg om te ondernemen en hij vraagt welk perspectief de heer Van Creij de horeca wil bieden.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat de horeca zelf met initiatieven kan komen. Het terras op de Wolvenhoek was een succes, maar daar was 1,5 meter afstand niet altijd haalbaar en dat is een complicerende factor. 3

De heer Van den Kerkhof (D66) zegt dat de evenementenbranche en de horeca nu al vragen om extra ruimte in de zomer. Hij hoort de heer Van Creij zeggen wat hij niet wil en hij vraagt wat hij wel wil. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) vindt dat de heer van Creij een eenzijdige benadering kiest. Veel mensen hebben behoefte aan een uitlaatklep en daar past de Bossche Zomer bij. Iedereen weet dat de regels in acht moeten worden genomen en dat is in 2020 redelijk tot goed gegaan. Er zullen altijd risico's blijven, maar als mensen opgesloten blijven, ontstaan er heel andere zorgen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) wil dat de horeca zelf naar de mogelijkheden kijkt zonder dat de gemeente allerlei toeters en bellen optuigt. Hij wil burgers zeker niet opsluiten en horecazaken wel de ruimte geven, maar de gemeente hoeft daar geen € 400.000 in te investeren. De heer Geers (VVD) zegt dat de Bossche Zomer een verzamelplek was waar initiatieven van de horeca, de evenementenbranche en de cultuursector werden samengebracht. Er werd rekening met elkaar gehouden door af te spreken wie wanneer waar iets organiseerde. Hij vraagt of dit niet precies is wat de heer Van Creij verwacht. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) pleit ervoor dat de horeca binnen de geldende regels allerlei zaken optuigt omdat de horeca hier ervaring in heeft.

Mevrouw De Ruiter (GroenLinks) heeft de afgelopen periode erg veel goede samenwerkingsverbanden tussen de cultuursector, ondernemers en de horeca gezien en dat had een duidelijke meerwaarde voor de horeca. Ze vraagt hoe de heer Van Creij daarover denkt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) herhaalt dat de horeca terrassen kan exploiteren en dat de gemeente geen grootschalige dingen hoeft te organiseren. Hij wil voorkomen dat er een derde lockdown komt. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) is ook erg enthousiast over de Bossche Zomer en ze wil ook de komende zomer weer dingen in de stad mogelijk maken. In de Bossche Winter waren weinig activiteiten mogelijk, ze denkt dat daarvan geld is overgebleven en ze kijkt reikhalzend uit naar de evaluatie. Er is een Bossche Lente, een Bossche Zomer, een Bossche Herfst en een Bossche Winter en ze wil ervoor zorgen dat er in juli nog ondernemers zijn die deze Bossche Zomer gaan verzorgen. Ze roept het college daarom op om de ondernemers in de stad die problemen ervaren te ondersteunen. Bijvoorbeeld Oerwoud moest sluiten omdat die net niet 70% levensmiddelen verkocht en ze wil daar wat coulanter mee omgaan. Daarnaast zou ze het goed vinden als ondernemers die in 2020 niet van de Bossche Zomer konden profiteren in 2021 wel kunnen meedoen.

Er is in 2020 € 120.000 besteed aan personeelskosten, dat is meer dan een derde van het budget voor de Bossche Zomer en ze vraag of dit slimmer en beter kan. Ze wil het geld met name aan activiteiten besteden en niet zozeer aan personeel. De gemeente heeft € 150.000 ter beschikking gesteld voor ondersteuning door gemeenteambtenaren en hier zou op een andere manier mee omgegaan kunnen worden. Bijvoorbeeld het drukwerk kan worden verzorgd door lokale makers, waardoor de hele gemeenschap profiteert en niet alleen de projectorganisatie met de bekende partijen. In het stuk ligt de nadruk op economie en toerisme, corona heeft laten zien dat de sociale cohesie onder druk staat en ze wil daarom proberen om de Bossche Zomer voor de eigen inwoners tot een succes te maken. De heer Van Genugten (CDA) gezien wat in 2020 in korte tijd is neergezet, heeft hij hoge verwachtingen van de Bossche Zomer in 2021, alles binnen de dan geldende maatregelen. Het gaat daarbij niet alleen om de horeca, maar ook om de retail en de inwoners die perspectief nodig hebben. De Bossche Zomer is breder dan de brede Bossche binnenstad, die is ook bedoeld voor Nuland, Vinkel en Rosmalen.

In de visie Economisch perspectief op de brede Bossche binnenstad wordt gesproken over sfeergebieden en hij geeft de wethouder nadrukkelijk mee dat, als de Bossche Zomer iets kan, het juist is de verbinding tussen die sfeergebieden maken. Met de Bossche Zomer kan Den Bosch laten zien dat het de Cultuurstad van het Zuiden is, maar Den Bosch is ook een toonaangevende datastad en juist de app was in 2020 een min4

punt. Hij vraagt of er een app 2.0 komt en wat er in de Bossche Zomer verder gaat gebeuren in de richting van de toonaangevende datastad. Hij wil het succes van 2020 vasthouden, de pluspunten uitbouwen, de retail er nadrukkelijk bij betrekken, dezelfde werkwijze met een meebewegende en faciliterende overheid hanteren en snelle stappen zetten. Dan zijn er nog meer verschillende activiteiten voor nog meer verschillende doelgroepen op nog meer verschillende locaties. Het CDA wil nu doorpakken omdat, als iets citymarketing is, het deze Bossche Zomer wel is. Zijn vakantiebestemming is deze zomer 's-Hertogenbosch. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt de Bossche Zomer fantastisch, van de silo's, de camping en het Zuiderpark tot het zomerfestival en uitwaaien voor ouderen bij de Helftheuvel, en hij wil dit doortrekken. Er is € 300.000 bedoeld voor de stroomlijning en promotie van de Bossche Zomer en € 150.000 voor de juiste ondersteuning vanuit de organisatie, maar er zit ook veel geld bij gesubsidieerde instellingen zoals de Verkadefabriek en hij vraagt in hoeverre de ondersteuning van de activiteiten plaatsvindt vanuit de bestaande instellingen. Hij gaat ervan uit dat alles binnen de spelregels gebeurt en het zou mooi zijn dat er een systeem is dat ervoor zorgt dat tijdens het Boulevardfestival niet iedereen tegelijk in het Zuiderpark is.

Hij wil dat niet alleen de Bossche Zomer maar ook de Bossche Winter wordt geëvalueerd omdat het de bedoeling is dat er het hele jaar door in de geest van de Bossche Zomer wordt geprogrammeerd en hij hoopt dat er in september of oktober a.s. een evaluatie met aanbevelingen voor een jaarprogramma is. Hij gaat ervan uit dat er tijdens de Bossche Zomer niet alleen festivals en andere activiteiten zijn, maar dat ook de ondernemers volop kunnen meedoen. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) hoorde de heer Kagie zeggen dat de Bossche Zomer structureel wordt, maar hij gaat ervan uit dat er een tijd komt waarin de ondernemers en organisaties het zelf weer kunnen oppakken. Hij wil niet dat de Bossche Zomer in de gemeentelijke organisatie wordt ingebed en structureel in de begroting wordt opgenomen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het de bedoeling is dat er heel 2021 royaler wordt uitgepakt op de natuurlijke plekken die in de zomer van 2020 onder druk zijn ontdekt en dat dit de komende twee jaar wordt voortgezet. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) is het ermee eens dat die plekken moeten worden benut, maar het is de vraag wie dit gaat betalen, de gemeente of de organisatie en de ondernemers.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil daarom goed evalueren om te kijken hoe dit in de toekomst kan worden voortgezet zonder een mammoettanker aan systemen en bureaucratiekosten. Hij wil vooral de ruimte pakken. De heer Van Hattem (PVV) vindt het essentieel dat de horeca en de retail weer open kunnen. Het is maar zeer de vraag de horeca en de retail in de zomer van 2021 weer open mogen en of de plannen voor de Bossche Zomer kunnen worden uitgevoerd. Hij vraagt welke inzet de burgemeester in het Veiligheidsberaad inbrengt. Als de Veiligheidsberaad unaniem van mening is dat dergelijke activiteiten niet kunnen doorgaan omdat het onverantwoord is, is de vraag waar de raad mee bezig is. De heer Geers (VVD) zegt dat het Veiligheidsberaad een verzameling voorzitters van de veiligheidsregio's is. Hij vindt het ongemakkelijk om een beslissing van het Veiligheidsberaad in de Bossche gemeenteraad te bediscussiëren. De heer Van Hattem (PVV) spreekt de burgemeester aan als de burgemeester van Den Bosch die samen met het college met dit plan voor de Bossche Zomer komt, maar ook als gezagsdrager in het Veiligheidsberaad. Hij wil van de burgemeester weten hoe het voorliggende plan zich verhoudt tot zijn rol en zijn insteek in het Veiligheidsberaad, hij denk dat dit essentieel is om in Den Bosch iets te kunnen organiseren.

Misschien pleit de burgemeester er in het Veiligheidsberaad voor om zo veel mogelijk mogelijk te maken. De heer De Groot (Rosmalens Belang) zegt dat de burgemeester zich moet houden aan de RIVM-afspraken.

5

De heer Van Hattem (PVV) ziet dat anders. De afspraken en het beleid worden in verschillende lagen geanalyseerd. Het RIVM geeft een advies, vervolgens geeft ook het Veiligheidsberaad een advies en die worden afgewogen in het Catshuisberaad. Juist door dat proces is het belangrijk wat de burgemeester in het Veiligheidsberaad als een van de belangrijkste adviseurs van het kabinet inbrengt. De heer Slikker (PvdA) zegt dat er in 2020 al goede afspraken zijn gemaakt over hoe hiermee wordt omgegaan. De portefeuillehouder is op een aantal onderwerpen ook voorzitter van de Veiligheidsregio en moet verantwoording aan meerdere gemeenteraden afleggen. De democratische legitimatie van de raad van Den Bosch gaat over het Bossche beleid, maar de Bossche raad kan niet voorgetrokken worden omdat de burgemeester voorzitter van de Veiligheidsregio is. De heer De Groot (Rosmalens Belang) sluit zich aan bij de woorden van de heer Slikker. De heer Van Hattem (PVV) wil weten wat de burgemeester in het Veiligheidsberaad doet met de opdracht van de raad van Den Bosch om een Bossche Zomer mogelijk te maken, ook in het belang van alle andere gemeenten in Noordoost-Brabant. Hij vindt dat de horeca al lang open had moeten zijn. In de Bossche Zomer wordt sterk de nadruk gelegd op Den Bosch als Cultuurstad van het Zuiden en theaterfestival Boulevard staat bovenaan.

Dat gunt hij die organisatie van harte, maar deze instelling wordt gesubsidieerd en hij wil liever dat de horeca en de retail worden geholpen omdat die op omvallen staan. Hij wil vouchers van de gemeente voor de bevolking die ze in de Bossche horeca en retail kunnen besteden. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) geeft aan dat Boulevard helemaal niet veel subsidie ontvangt, maar dat die organisatie zelf veel geld bij sponsoren ophaalt. De heer Van Hattem (PVV) stelt dat Boulevard in ieder geval door meerdere overheden wordt gesubsidieerd. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat Boulevard wel subsidie krijgt, maar dat die organisatie 80% van de inkomsten van sponsoren van andere clubs krijgt. De heer Van Hattem (PVV) zet het geld liever in voor de horeca en de retailers die helemaal geen subsidie krijgen en die nu door overheidsoptreden helemaal niets meer kunnen doen. Door de beperkende maatregelen is er weinig van de Bossche Winter terechtgekomen en als de beperkende maatregelen in stand blijven kan dit ook met de Bossche Zomer gebeuren. Er is ook weinig terechtgekomen van de app als een van de toegangsmiddelen en als er weer een app voor het toegangsbeleid wordt ingezet, kan geen sprake zijn van indirecte dwang op het gebied van vaccinatiebewijzen; iemand met een vaccinatiebewijs mag geen voorrang hebben bij een bepaald evenement.

Er moet in alle kernen iets worden georganiseerd en als die kernen daar zelf weinig initiatief toe nemen, moet de organisatie actief meedenken zodat daar wel iets wordt georganiseerd. De positieve effecten voor alle betrokkenen in beeld brengen, zodat het beleid vooraf en achteraf goed kan worden beoordeeld. De PVV wil heel graag dat ook kermisexploitanten de ruimte krijgen. In 2020 werd in de Bossche Zomer op de velden van BVV ook ruimte gegeven aan het offerfeest met gescheiden ruimten voor mannen en vrouwen, waar vrouwen achter zwarte doeken moesten staan en hij wil dat dit in 2021 niet opnieuw gebeurt, hij wil geen vrouwendiscriminatie onder het mom van de Bossche Zomer. De PVV steunt het voorstel, maar wel met de genoemde kritische kanttekeningen. De heer Slikker (PvdA) hoorde het CDA zeggen dat de Bossche Zomer vooral een visitekaartje naar buiten moet zijn, maar hij vindt dat de Bossche Zomer vooral perspectief naar binnen moet bieden. De heer Van Genugten (CDA) zegt dat de Bossche Zomer allereerst is bedoeld als perspectief voor de eigen inwoners, maar Den Bosch is een gastvrije stad en het is prima dat er toeristen komen. Hij heeft opgemerkt dat de hele Bossche Zomer in termen van citymarketing een visitekaartje naar buiten is en dat is een mooi bijproduct. De heer Slikker (PvdA) is enthousiast over dit voorstel omdat het perspectief kan bieden door 6

de regeldruk te verminderen, speciale evenementencategorieën in te stellen en samenwerkingen tussen horeca, cultuur en retail voor elkaar te boksen. Hij benoemt drie groepen, namelijk mensen die familie en vrienden aan het virus verloren zijn, ouderen die al lange tijd thuiszitten en jongeren die aan het eind van hun Latijn zijn nadat hen een jaar van hun jeugd ontnomen is en de cliënten van Eerste hulp bij geldzaken die daar door corona de afgelopen maanden met klappertjes vol rode cijfers binnenkwamen. Hij wil die groepen, die minder gemakkelijk naar festivals in de binnenstad gaan, bij de Bossche Zomer betrekken door specifieke activiteiten te organiseren. Verenigingen en sportclubs zijn voor een groot deel ook aan het einde van hun Latijn en het zou mooi zijn als er ook een Bosch model komt om hen gedurende de Bossche Zomer wat extra ruimte te bieden; wat extra barinkomsten kunnen ervoor zorgen dat zij iets enthousiaster naar de toekomst kunnen kijken dan nu soms het geval is. Het gaat om een grote publieke investering die naar een goede en degelijke partij gaat, maar er kan in die zin ook perspectief worden geboden aan mensen die in de horeca en de evenementenbranche werkten en die ontslagen zijn.

Hij wil na 2021 het concept van de Bossche Zomer niet loslaten omdat het een succes is, maar op de lange termijn vertoont de begroting een tekort van € 3 miljoen en als enkele tonnen structureel worden, wordt een volgend college opgezadeld met een tekort van miljoenen en een grote structurele extra uitgave. De PvdA wil daartoe niet in deze periode besluiten. Mevrouw Hernández (50PLUS) vindt dat er veel geld voor de organisatie van de Bossche Zomer wordt gebruikt en ze wil meer geld gebruiken voor de activiteiten voor bewoners en verenigingen die een grote rol in de Bossche Zomer gaan spelen. Ze wil weten of de Hinthamerstraat 's avonds op slot gaat om in dat gebied ruimte voor beweging te creëren. Ze complimenteert iedereen die aan de Bossche Zomer heeft gewerkt omdat dit veel perspectief biedt. Dankzij de Bossche Zomer is er weer meer saamhorigheid en betrokkenheid, het is een goed model dat nu in ontwikkeling is en dat ook in de toekomst kan worden toegepast. De heer De Groot (Rosmalens Belang) sluit zich aan bij alle complimenten voor de Bossche Zomer van 2020. Het is de bedoeling om in 2021 de nadruk te leggen op de initiatieven die er in 2020 al waren, de snelheid van de afhandeling van de aanvragen en de leerpunten om ook in 2021 de Bossche Zomer tot een groot succes te maken, maar wel onder de voorwaarde dat het RIVM dit toestaat.

De Bossche Zomer is meer dan alleen iets voor de horeca, het is belangrijk voor cultuur, retail en de horeca, maar ook voor verenigingen en stichtingen. Wat Rosmalens Belang betreft, kan het niet breed genoeg worden georganiseerd en hij roept het college op om gemeentebrede promotie en activiteiten te blijven stimuleren. Rosmalens Belang onderstreept dat er in de Bossche Zomer diverse erg mooie sfeergebieden te maken zijn, in de binnenstad maar zeker ook op bijvoorbeeld de Nulandse hei en andere plekken, van Engelen tot en met Vinkel. Hij wil ook in de Bossche Zomer tastbaar maken dat Den Bosch een datastad is, al is het maar met een goed werkende app. In het stuk staat letterlijk dat de ambitie van het college is om van eenmalig naar structureel te gaan en dat ondersteunt hij in die zin dat er het hele jaar evenementen mogen zijn, maar het moet daarbij alleen gaan om het ruimte bieden aan dit soort activiteiten. Hij wil in de toekomst nog goed kijken naar het financiële vraagstuk. Wethouder Van der Geld heeft drie erg belangrijke lessen uit de Bossche Zomer geleerd. Allereerst was het letterlijk het creëren van ruimte, niet alleen in tijd maar ook fysiek, ruimte op de terrassen en op de terreinen waar culturele activiteiten werden gehouden, en dat wil hij vasthouden. Dat geldt ook voor de grote gastvrijheid die er was en de verrassing.

Hij onderstreept daarom dat wat er in 2020 is gebeurd niet per definitie in 2021 wordt voortgezet omdat juist de verrassing zo essentieel was voor het succes van de Bossche Zomer. Het college kijkt bij de structurele invulling primair naar de zomer omdat dit een bijzondere editie was en er in de zomer normaal gesproken minder evenementen zijn. Hij wil ervoor zorgen dat niet alleen de heer Van Genugten in de zomer in Den Bosch blijft, maar dat veel meer mensen iedere zomer in Den Bosch blijven. Het college richt zich primair op de zomer, maar hij onderschrijft de inzet om dit structureel te doen al is dat wel iets van de lange adem. De raad krijgt de evaluatie van de Bossche Winter. Die was wat minder zichtbaar omdat er gezien de coronasituatie fysiek weinig mogelijk was en de Bossche Winter bijna helemaal digitaal heeft plaatsgevonden. Hij wil ook tijdens de Bossche Zomer de coronaregels niet overtreden en de RIVM-richtlijnen volgen. Dat is de reden dat er een overkoepelende organisatie nodig is om initiatiefnemers in de stad te faciliteren en te ondersteunen qua marketing, maar ook wat betreft de coronaregels. Daarvoor zijn geld en mensen nodig en het gaat daarbij om een breed palet aan mensen uit de stad en daar zit geen groot apparaat achter. 7

De heer Van Hattem (PVV) hoorde de wethouder zeggen dat de Bossche Zomer binnen de op dat moment geldende RIVM-richtlijnen zal plaatsvinden, maar die zijn nu nog niet bekend en hij vraagt welke kaders er worden aangehouden en welke scenario's er zijn voor het geval er andere richtlijnen komen. Als het vaccinatiebeleid in de soep loopt, is het mogelijk dat winkels en horeca nog langer dicht moeten blijven. Wethouder Van der Geld baseert zich onder andere op het wenkend perspectief van het vaccin, waarmee steeds meer kwetsbare groepen beschermd zijn. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoopt dat de Bossche Zomer kan plaatsvinden, maar het is mogelijk dat er maar beperkt kan worden uitgepakt. Wethouder Van der Geld zegt dat dit inderdaad kan. Het mooie aan de Bossche Zomer is het perspectief omdat iedereen verlangt naar een doorkijk naar wat er kan, maar dat moet wel mogelijk zijn. Dit vraagt om flexibiliteit van de gemeente middels het snelloket, maar ook van de organisatie van de Bossche Zomer die verschillende varianten moet bedenken. Dit was te zien tijdens de Bossche Winter, waar eerst sprake was van meer openheid en waar is afgeschaald.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) kan zich voorstellen dat bijvoorbeeld wandelingen en speurtochten tijdens de Bossche Winter wel mogelijk zouden zijn geweest en als de COVIDregels blijven bestaan wil ze zo creatief zijn dat mensen binnen de coronaregels wel iets kan worden aangeboden. Wethouder Van der Geld is het daar helemaal mee eens. Hij wil kijken wat er binnen de mogelijkheden kan, dat is ook bij de Bossche Winter gedaan, maar dat ging vanwege de bijzondere situatie met vallen en opstaan. Hij vindt de verbinding van de sfeergebieden een erg interessante gedachte die hij meeneemt. Er wordt geld beschikbaar gesteld voor een paraplu om activiteiten te faciliteren, maar de activiteiten zelf zijn de verantwoordelijkheid van instellingen, bedrijven en bewoners. De cultuurfondsen zijn ook beschikbaar om in de zomerperiode zaken mogelijk te maken. Hij kent de actuele situatie van de Hinthamerstraat niet, daar is wethouder Kâhya als portefeuillehouder van Mobiliteit mee bezig. Mevrouw De Ruiter (GroenLinks) heeft nog geen antwoord gekregen op haar vraag over het betrekken van opleidingen en studenten erbij te betrekken. Wethouder Van der Geld vindt dat een goede gedachte en hij geeft dit mee aan de organisatie van de Bossche Zomer.

De heer Van der Krabben (Bosch Belang) wil weten of in de voorjaarsnota de aanloop wordt genomen om dit structureel in de begroting van 2022 op te nemen. Hij wil een evaluatie voordat dit gebeurt. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hoorde de wethouder zeggen de organisatie niet bestaat uit de usual suspects, maar ze leest in de evaluatie dat het gaat om onder andere Artishock, Libéma en het Theater aan de Parade en dat zijn de bekende partijen. Een derde van het gevraagde bedrag is voor personeelslasten en ze wil kijken of dit geld kan landen bij partijen in de stad, bijvoorbeeld door het drukwerk niet door Artishock of andere partijen in de stuurgroep, maar door anderen te laten verzorgen. De heer Slikker (PvdA) wil weten of de activiteiten structureel in de begroting worden opgenomen en of het mogelijk is om een Bosch zomermodel voor buurthuizen, verenigingen en sportclubs te ontwikkelen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de wethouder scherp kan aangeven wat het verschil is tussen de Bossche Zomer van 2020 en de Bossche Zomer van 2021. Hij heeft gevraagd om in september-oktober a.s. te bespreken hoe de Bossche Zomer in 2021 heeft uitgepakt en hoe het hele jaar ruimte aan initiatieven kan worden geboden. Hij wil de € 300.000 niet structureel in de boeken zetten en hij wil weten hoe de € 450.000 zich verhoudt tot de apparaten bij allerlei instellingen.

Hij heeft zelf eind augustus 2020 meegewerkt aan het zomerter8

ras bij de Helftheuvel, toen is geld opgehaald bij sponsoren en het wijk- en dorpsbudget omdat werd gezegd dat ze niet bij de organisatie van de Bossche Zomer moesten zijn en hij vraagt waar een initiatief zich moet melden. De heer Van Hattem (PVV) vraagt nogmaals in hoeverre tijdens de Bossche Zomer ruimte aan kermisexploitanten wordt geboden. Wethouder Van der Geld wilde geen namen noemen, maar nu mevrouw Hendrickx namen uit de evaluatie van 2020 noemt, geeft hij enkele namen uit de huidige projectgroep namelijk Artishock, MR-communicatie, Line eventsupport, Niels schrijft, studio Cas, Start Moving en studio Pakt. Dat zijn geen usual suspects, maar een breed palet aan Bossche partijen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt of individuele partijen een voorstel kunnen indienen om geld te krijgen of dat de organisatie van de Bossche Zomer het geld onderling verdeelt. Wethouder Van der Geld zegt dat er geen fonds ter beschikking wordt gesteld. Het college moet nog van start gaan met de voorjaarsnota. De Bossche Zomer op dit moment is een antwoord op de coronasituatie en die kan worden doorgetrokken, maar hij weet op dit moment nog niet precies hoe dat gebeurt en als er financiële consequenties zijn, komt hij terug naar de raad. Hij is bereid te kijken of social return mogelijk is, maar hij kan nog geen concrete toezegging doen.

Bij bijvoorbeeld The Dukes was te zien hoe een sportinitiatief in combinatie met de horeca gebruik van de Bossche Zomer kunnen maken. Het was conform de motie die in 2020 is ingediend ook een sportieve Bossche Zomer en daarover hoeft niet opnieuw een motie te worden ingediend, uiteraard kunnen sportclubs en buurthuizen aanhaken. Het initiatief waarover de heer Kagie sprak, had moeten kunnen aankloppen bij de Bossche Zomer. Als dat gebeurt, kijkt de organisatie van de Bossche Zomer in hoeverre die een initiatief kan ondersteunen door dat bijvoorbeeld op de website te plaatsen en mee te denken over de marketing. De afspraak is dat de stad concrete plannen aanlevert die de organisatie van de Bossche Zomer een stapje verder kan brengen. Het verschil met 2020 is dat de editie van 2021 een doorontwikkeling is. In 2020 proefde hij in de samenleving van 's-Hertogenbosch een grote mate van tolerantie, ook in de richting van dit soort evenementen in de stad en hij hoopt dat dit weer het geval is, maar dit blijft een zorg omdat er wel iets van de inwoners wordt gevraagd. Er lopen goede gesprekken met bijvoorbeeld de wijkraad Zuid, de Pettelaarse Schans en het Zuiderpark over de relatie tussen de Bossche Zomer en de directe woonomgeving van mensen. Daar moet goed op worden gelet omdat het nieuwe ervan af is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil deze aspecten in oktober a.s.

in een evaluatie meenemen. Wethouder Van der Geld denkt dat die evaluatie in oktober a.s. wel klaar is. Die komt dan naar de raad toe en hij is bereid daarover het gesprek te voeren. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat in andere steden een loket waar inwoners die overlast ervaren hun klachten telefonisch kunnen melden goed werkt Portefeuillehouder Mikkers hoorde de heer Van Hattem hem een aantal verantwoordelijkheden toedichten die hij niet heeft. Het Catshuisoverleg wordt niet gehouden nadat met hem is gesproken, maar dat is op zondag waarna de burgemeesters op maandag worden bijgepraat. De tijdelijk Wet maatregelen COVID is het leidend principe en de burgemeesters hebben geen eigenstandige bevoegdheid, die ligt bij het kabinet en de minister. De burgemeester van 's-Hertogenbosch, in welke gezagsrol dan ook, kan niet bepalen dat er in Den Bosch andere dingen mogen dan in Amsterdam. De heer Van Hattem (PVV) zei dit niet, hij vroeg alleen hoe een oproep om in het kader van de Bossche Zomer activiteiten mogelijk te maken zich verhoudt tot het feit dat er in het Veiligheidsberaad mogelijk restricties worden opgelegd. Het Veiligheidsberaad heeft wel degelijk een adviserende rol richting het kabinet en de burgemeester die daar namens de Veiligheidsregio Noordwest-Brabant in zit heeft daar ook een stem in.

Hij wil weten hoe de burgemeester vanuit zijn verschillende rollen handelt. 9

De heer Vugs (SP) vindt deze vraag buiten de orde. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat het uitgangspunt is dat tijdens de Bossche Zomer aan de COVID-maatregelen wordt voldaan, maar hij weet nog niet wat deze maatregelen op dat moment zijn. Tweede termijn De heer Van Hattem (PVV) vraagt naar het perspectief voor de kermisexploitanten binnen de Bossche Zomer. Wethouder Van der Geld antwoordt dat er tijdens de Bossche Zomer ook ruimte voor een kermis is. Wethouder Hoskam is in gesprek met de kermisexploitanten over het organiseren van een kermis tijdens de Bossche Zomer, maar gezien het ruimtebeslag zal dat gebeuren op de locatie waarop de kermis in 2020 ook stond. Dit agendapunt gaat als hamerstuk naar de raad. De voorzitter schorst de vergadering Schorsing Overige onderwerpen ter bespreking 8.

Discussienotitie Toekomstperspectief 2035, geagendeerd door Leefbaar 's-Hertogenbosch en VVD De voorzitter heropent de vergadering. De heer Geers (VVD) licht toe dat het college hard heeft gewerkt aan het Toekomstperspectief 2035, dat destijds 's-Hertogenbosch Centraal heette. Dat is ook aangeboden en mag niet onbesproken blijven. Daarom agenderen de VVD en Leefbaar 's-Hertogenbosch nu deze discussienotitie over de vraag of de raad hiermee verder wil en over welke punten later een discussie kan volgen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ging ervan uit dat bij de begrotingsbehandeling over dit Toekomstperspectief zou worden gesproken, maar dat is er niet van gekomen. Het is een proces van vallen en opstaan en meer vallen dan opstaan. Toen dit document begin november 2020 kwam, vroeg Leefbaar 's-Hertogenbosch zich af wat het met dit document zou kunnen. In augustus 2019 is er wat indringender over dit onderwerp gesproken, nu is het alweer een jaar voor de verkiezingen en hij wil weten of verder wordt gegaan met dit document en hoe het proces voor de komende tijd eruitziet. Niemand kan tegen de ontwikkelrichting van dit document zijn: een prettig en zorgzaam 's-Hertogenbosch, een toonaangevende datastad, Cultuurstad van het Zuiden, Innovatieve stad in voeding en gezondheid.

De vraag is echter of het de maatschappelijk urgente vraag zodanig raakt dat bepaalde vraagstukken de komende jaren leidend zijn. Wat Leefbaar 's-Hertogenbosch betreft is Wonen de overstijgende lijn omdat er richting 2035 een miljoen Nederlanders bijkomen die in de middelgrote steden willen wonen. Dat betekent voor Den Bosch 8000 tot 9000 mensen en dat aantal brengt een nog grotere spanning op de woningmarkt met zich mee. Er kan bij De Vliert de hoogte in worden gebouwd, maar de komende jaren worden jonge gezinnen en starters op de woningmarkt niet bediend en dat is niet zomaar opgelost. Richting 2035 is ook sprake van zware vergrijzing en hij licht dat toe. Den Bosch heeft nu 155.000 inwoners, waarvan 25.000 ouder dan 65 jaar zijn en daarvan zijn er 11.000 ouder dan 75 jaar. In 2035 zijn meer dan 37.000 mensen inwoners van Den Bosch ouder dan 65 jaar en 16.000 ouder dan 75 jaar. De komende tien tot vijftien jaar moeten startende gezinnen en jongeren op de woningmarkt worden bediend, maar is ook sprake van enorme vergrijzing en hij vraagt zich af wat dat betekent voor de sturingsdocumenten die bijvoorbeeld bij de voorjaarsnota aan de orde zijn. Hij stelt voor te beginnen met de vraag waartoe dit document op aarde is voor het komende jaar, voor deze gemeenteraad.

10

De heer Vugs (SP) las de discussienotitie zo dat wordt gevraagd of hij zich kan vinden in de vier voorgestelde stappen en dat kan de SP. Er wordt voorgesteld in januari de algemene beschouwingen te houden, dan een hearing, daarna een verdiepende discussie en als afronding de bestuurlijke afhechting en verdieping in juni 2021. Naast alle suggesties van onder andere de heer Kagie wil hij bij het onderwerp Prettig en zorgzaam 's-Hertogenbosch ook oog hebben voor het vertrouwen in de gemeente als uitvoerder van veel regels. Op dit moment zijn de Bosschenaren over het algemeen tevreden met en trots op de stad, dat wil de SP graag zo houden en mogelijk kan hier op de weg naar de toekomst ook oog voor zijn. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) ziet een mooi document waar iemand mee kan doen en laten wat hij zelf wil. Over een maand schrijft iedereen al zijn verkiezingsprogramma waarin eventueel de gewenste accenten kunnen worden opgenomen. Hij gaat niet de acht vragen beantwoorden omdat de vraag is waarom er vier thema's zijn en geen zes of twee. Er kan veel over dergelijke documenten worden gezegd, maar het gaat om de ontwikkelingsrichting en die wordt meestal aangegeven voor de vier jaar waarin er een coalitie zit. Alle andere documenten zijn leuk voor het archief.

Hij is blij met dit document en hij is voor hearings, maar dan moet er wel overeenstemming zijn over welke thema's dan aan de orde worden gesteld. Als er vier hearings met vier thema's komen, moeten er vier ballen in de lucht worden gehouden en hij denkt dat er dan weinig van terechtkomt. Hij adviseert voor één thema te kiezen en Bosch Belang zou dan kiezen voor Prettig en zorgzaam 's-Hertogenbosch omdat daar heel veel onder kan worden gevat. Er kan uren over het onderwerp Toonaangevende datastad worden gesproken en dan moet ook naar de regio worden gekeken. Hij mist de regionale samenwerking in dit document, hij wil kijken hoe regio's een sterke vuist kunnen maken naar de provincie en Den Haag. De heer Van den Kerkhof (D66) spreekt zijn dank uit aan de heren Kagie en Geers voor het opstellen van deze notitie omdat het jammer zou zijn als het Toekomstperspectief in een la zou verdwijnen. Deze notitie was er al in december 2020, inmiddels is er een extra commissie Bestuur geweest, zijn er hearings bij gekomen en wordt later deze avond voorgesteld om nog een extra commissie Bestuur te houden over de actualisering van de begroting. Hij ziet door de bomen het bos niet meer, laat staan dat de mensen buiten de raad die zien.

Hij begrijpt de behoefte om in deze commissie op een bepaald abstractieniveau te debatteren, maar hij vraagt zich wel af of dit voorstel voldoende is gezien alle andere trajecten die meer urgentie hebben. Hij vindt dit een waardevol document en een waardevolle discussie en het is ook input voor verkiezingsprogramma's, maar hij twijfelt eraan of dit proces echt moet worden doorlopen omdat hij sterk het gevoel heeft dat men elkaar hiermee bezighoudt en het op dit moment niet ten goede komt van de stad. Een stip op de horizon is wel belangrijk en er ligt hier een mooi stip op de horizon voor omdat de trein 's-Hertogenbosch Centraal goed op weg was, maar corona flink aan de noodrem heeft getrokken. Hij vindt het vreemd dat dit traject lijkt te zijn gestopt met een collegebesluit zonder dat de raad daarin gekend is of daar iets over heeft mogen vinden. Hij hoort graag wat de achterliggende gedachte daarachter is en of die trein hiermee daadwerkelijk tot stilstand is gekomen of dat er weer gesprekken in de stad worden gevoerd als dat weer kan. Hij kan zich vinden in de ontwikkelrichtingen, maar klimaatverandering staat er maar eenmaal in, terwijl dit de stad de komende jaren zeker gaat raken. D66 heeft sterk het idee dat het hier niet gaat om 2035 als stip op de horizon, maar om 2025 omdat het document erg vanuit het nu is geschreven.

Gezien alles wat er nu op de gemeente afkomt, is vraag of nu verdieping nodig is of dat de politiek zich nu moet richten op de urgente kwesties. Om stappen te kunnen zetten zijn investeringen nodig. Ambities op papier zijn mooi, maar hoe en in welke tempo die gerealiseerd worden zijn politieke keuzes en aan de hand van de verkiezingen kan wel of geen versnelling in bepaalde zaken worden aangebracht. Hij ziet dit document als een stip op de horizon waarin iedereen zich kan vinden, maar het gaat uiteindelijk om politieke keuzes. De heer De Groot (Rosmalens Belang) vindt dit een goed bespreekstuk, maar hij laat het bij een reactie. Ruim twee jaar geleden was de aftrap van dit proces bij de afdeling Bouwhistorie, archeologie en monumenten en ging men met een camper de gemeente in en de vraag is wat daarvan in dit vervolg terugkomt. In de inleiding staat 'De resultaten uit de eerste fase van 's-Hertogenbosch Centraal zijn benut in het opstellen van dit toekomstperspectief', maar Rosmalens Belang vindt het lastig om te toetsen wat dit allemaal opgeleverd heeft. Er ligt een flitsende, bruisende en goed gedocumenteerde brochure met foto's die zomaar een brochure voor citymarketing zou kunnen zijn en er staan inhoudelijk ook best aardige dingen in, maar hij mist ook zaken waarvan hij zich afvraagt of die in de eerste fase niet aan de orde waren. Hij weet dat 11

er een extern bureau bij betrokken was en hij is benieuwd of er ook andere aspecten in alle gesprekken zijn opgehaald die deze brochure niet gehaald hebben zoals de strategische ligging aan de A2 en de A59 en de Zuid-Willemsvaart en het Máximakanaal. Hij herkent de ontwikkelrichtingen, maar er moet wel veel worden ontwikkeld en misschien wordt het daarmee te breed. Rosmalens Belang vindt een stip op de horizon een gemeente waar het erg fijn wonen, werken en recreëren is, waarbij de ontwikkeling van de hele gemeente, met de binnenstad, de wijken, de dorpen en het buitengebied meer is dan de som der delen. Hij wil de gemeente integraal ontwikkelen met alle sfeergebieden, ook in de dynamiek die de komende jaren met zich meebrengen. Er wordt ook gevraagd of er een marktanalyse wordt gedaan, hoe de buitenwereld naar de gemeente kijkt en welke doelen die de komende jaren voor de gemeente ziet. De laatste tijd willen steeds meer mensen uit de Randstad ergens anders wonen en dat kan Den Bosch zijn. Hij kan die analyse nog niet goed genoeg maken, maar het is interessant om daar wat nader op in te zoomen. Hij wil van het college weten of bij de uitwerking van dit hele traject externe expertise wordt ingehuurd, welke stakeholders daarbij worden betrokken en of dat anderen zijn dan de stakeholders die er in het voortraject al bij betrokken waren.

Hij wil ook weten of de burgemeester de kartrekker van dit project blijft. Mevrouw De Ruiter (GroenLinks) kan zich vinden in de vier genoemde opgaven, Prettig en zorgzaam Den Bosch, Toonaangevende datastad, Cultuurstad van het Zuiden en Innovatieve stad in voeding en gezondheid. GroenLinks vindt ook andere opgaven zoals de klimaatopgave belangrijk, maar in het plan staat ook dat er verbinding wordt gemaakt met de omgevingsvisie en dat juicht ze toe. Ze is erg benieuwd hoe het participatietraject gaat lopen en of het college de inwoners de gelegenheid geeft om hierop te reageren of dat de raad informatieavonden of hearings organiseert. Dat moet wel duidelijk zijn naar de inwoners omdat er anders twee trajecten lopen en ook de inwoners door de bomen het bos niet meer zien. Als ze een thema moet kiezen, kiest ze voor Prettig en zorgzaam Den Bosch omdat sprake is van vergrijzing en krimpende zorgbudgettering. Dat betekent dat het een uitdaging wordt om de zorg en ondersteuning betaalbaar te houden zodat iedereen er gebruik van kan blijven maken. Ook het sociaal zorgfonds loopt bijna ten einde en daarom is dit onderwerp wellicht ook een verdiepende discussie met de raad en de partners waard. De heer Slikker (PvdA) vindt het ingewikkeld om op zoek te zijn naar de toekomst van Den Bosch. Het is de kip met de gouden eieren waarvan voor een deel bekend is dat die niet bestaat.

Het is daarom goed dat in het stuk staat dat niet wordt gezocht naar een glazenbol, maar naar een leidraad en een richting die houvast biedt, naar een kompas. Een kompas heeft twee nuttige elementen, ten eerste een duidelijk ijkpunt; iedereen weet waar het noorden is en dat hij daar naartoe moet. Ten tweede heeft het hanteren van een kompas alleen nut als iedereen hetzelfde kompas hanteert. Er wordt gezocht naar iets wat beleidsmakers, politici en vooral de inwoners en ondernemers een instrument in handen geeft om hetzelfde te gaan denken over de ontwikkelrichting van de stad. Hij vindt de vier genoemde ontwikkelrichtingen niet concreet genoeg, het zijn vier windrichtingen die iedereen belangrijk vindt, maar de vraag is of de missie in de hoofden van inwoners, ondernemers en beleidsmakers een vonk doen oplaaien. Hij geeft een voorbeeld van wat een missie ooit voor een organisatie heeft betekent. In 1961 was president Kennedy op bezoek bij de NASA en daar vroeg hij aan iemand die de vloer aan het dweilen was: wat bent u aan het doen? De man zei: ik help mensen op de maan te zetten. Dat is wat een missie moet doen en dan zijn de vier ontwikkelrichtingen niet genoeg, hij valt erbij in slaap en kan ze morgen niet reproduceren, maar dat is wel nodig.

Er moet een kop boven en dat is lastig, maar het kan bijvoorbeeld zijn 'Den Bosch, een stad waar je het leven wilt vieren en waar we verdienen aan de toekomst' omdat je in een stad waar je het leven wilt vieren uiteraard geen woningnood hebt en uiteraard wel toonaangevende cultuur, anders is het leven niet leuk. Verdienen aan de toekomst is data, food en inclusiviteit voor iedereen. Hij wil nog één slag maken om tot een net wat hoger abstractieniveau te komen waarmee het misschien lukt om iets bij de triple helix in de stad te raken. Hij denkt dat het volkomen faalt als er politiek hearings worden georganiseerd en het de bedoeling is om het politiek af te concluderen omdat het dan juist niet van de stad is. Hij ziet liever dat bijvoorbeeld de jongeren van het TOM-project en het Koning Willem I College samen met captains of industry bedenken of dit het is, of de titel hen raakt en of de thema's die eronder liggen hen inspireert om iets te doen in de samenleving. Dat is de enige manier waarop een toekomstperspectief echt nut heeft. De heer Geers (VVD) vindt het goed dat de gemeenteraad spreekt over de stip op de horizon 12

en hij ziet dit stuk vooral als een soort bidbook voor partijen in de stad, investeerders en mogelijke partijen die zich hier willen vestigen, maar het is wel zaak om hiermee de neuzen dezelfde kant op de krijgen zodat er een leidraad is waarin alles waar overeenstemming over is past. Dat wil niet zeggen dat het een politiek afvinklijstje is, maar het is bedoeld om de neuzen de goede kant op te krijgen. Het mooie aan de tweede en derde ontwikkelrichting is dat je ergens voor kiest en je ergens naartoe ontwikkeld en dat ontbreekt in de eerste ontwikkelrichting, Prettig en zorgzaam. Den Bosch is prettig en zorgzaam, maar de vraag is wat de ontwikkelrichting en de keuze die daaronder zijn, wat dat betekent en of dit ook kwaliteit van wonen, leven en de omgeving betekent. Als ervoor wordt gekozen om de komende tien jaar 10.500 woningen te realiseren, is de stad daarna vrij vol omdat er voor de kwaliteit van het leven ook onder andere groen, water en ruimte voor bereikbaarheid en bewegen moet zijn. Als Den Bosch naar meer dan 200.000 wil groeien, wordt het een woontorenstad. De woningnood moet minder worden, maar op een gegeven moment is de stad vol en gaat meer bouwen ten koste van de kwaliteit. Hij mist de kwaliteitsslag in de eerste ontwikkelrichting en die kan aangescherpt worden. Hij mist ook het Bossche sausje.

Hij wil de eigenheid van de dorpen en wijken behouden, dat hangt ook samen met kwaliteit; het past niet bij de dorpen om deze vol te bouwen. Bij Den Bosch horen ook de tradities, de eigenheid en de combinatie van nieuw en oud met de historische binnenstad. Gezondheid hoort bij de ontwikkelrichting Prettig en zorgzaam wonen en niet bij de andere ontwikkelrichtingen omdat gezondheid een basisvoorwaarde is. Bij innovatie staat terecht dat dit op voeding is gericht omdat Den Bosch ook Food Capital is en de HAS er is gevestigd, maar het hele onderwijs in Den Bosch is innovatief bezig, zoals de JADS, het groenonderwijs en allerlei andere onderwijsinstellingen. Hij vindt dat de vierde ontwikkelrichting Innovatie, voeding en onderwijs kan zijn omdat Den Bosch zich daarmee onderscheidt en ook richting de toekomst het verschil kan maken. Hij is het ermee eens dat de ontwikkelrichtingen vier losse elementen zijn waar nog iets boven moet hangen en de VVD sluit zich wat dat betreft graag aan bij de visie van VNO-NCW en MKB-Nederland met de term 'Brede welvaart' omdat het daar uiteindelijk om draait. Brede welvaart is niet alleen dat er geld moet worden verdiend, maar ook verantwoordelijkheid hebben voor de eigen omgeving, goed met de aarde omgaan en de aanwezigheid van betaalbare woningen en goede sociale voorzieningen.

Hij denkt dat het overkoepelende thema 'Brede welvaart' goed past bij een stad als 's-Hertogenbosch omdat die staat voor kwaliteit. De heer Van den Kerkhof (D66) hoorde dat de VVD het document wil aanpassen, maar het document is vastgesteld door het college en hij vraagt hoe de VVD dat wil doen. De heer Geers (VVD) wil het toekomstperspectief niet zomaar voor kennisgeving aannemen en dat betekent dat er een inhoudelijk gesprek moet worden gevoerd over de accenten. Hij gaat het stuk niet een-op-een amenderen, maar hij wil wel verdiepende gesprekken over een aantal thema's voeren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het college dit document heeft afgetikt en dat de vraag is of de raad de aandrang heeft om de toekomstvisie in 2021 ook af te tikken. De heer Geers (VVD) begrijpt dat dit een jaar voor de verkiezingen een lastige hick-up is en daarom staat in de notitie dat het de bedoeling is om dit voor de zomer van 2021 af te ronden, zodat het in de verkiezingsprogramma's kan worden meegenomen. Hij hoopt dat de Bossche gemeenteraad in staat is en de behoefte voelt om samen een fundamentele discussie te voeren over waar Den Bosch naartoe wil en niet alleen een discussie op incidenten of losse dossiers.

Een bestuursakkoord is iets anders dan een gedeeld toekomstperspectief, het eerste gaat over concrete maatregelen en het tweede gaat even uit de waan van de dag om te kijken waar iedereen naartoe wil. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) zegt dat de punten die de heer Geers net noemde in de verkiezingsstrijd aan de orde zijn. Dan is er een politiek debat geweest, maar als het nu in de raad wordt afgetikt, kan een nieuw college het document gewoon in de la leggen. De heer Geers (VVD) begrijpt wat de heer Van der Krabben zegt, maar dan is het nu klaar, ook bij het economisch perspectief kan worden gezegd 'het volgende college kan een heel ander perspectief schetsen'. Hij zegt niet dat dit de basis voor de begroting moet zijn, maar het is een leidraad van handelen en een gedachte over de ontwikkelingsrichting en hij vindt dat daarover twaalf maanden voor de verkiezingen nog een gesprek mogelijk moet zijn. Het is geen pro13

bleem als de meerderheid van de raad dat niet wil, dan blijft het in ieder geval niet boven de markt hangen of de raad nog iets met dat perspectief wil. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is het ermee eens dat de raad moet aangeven of die nog een inhoudelijke discussie over dit onderwerp wil, anders wordt het document ter kennisneming aangenomen. Mevrouw De Ruiter (GroenLinks) zegt dat er thema's ontbreken als het gaat over de brede welvaart zoals Duurzaamheid, Klimaat en Economie en ze wil weten of er nieuwe thema's worden toegevoegd en hoeveel tijd dat kost. Ze denkt dat dit vrij lang duurt en er dan iets heel anders komt dan wat nu voorligt. De heer Geers (VVD) geeft aan dat om deze reden in de discussienotitie wordt gevraagd of er zaken moeten worden toegevoegd en of daarover moet worden gesproken. In het proces zit ook een stap met gesprekken voordat bestuurlijke afhechting aan de orde is. Hij vindt het prima als de raad er iets van wil vinden en dat het daarna stopt, daarom liggen er ook procesvragen voor. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) worstelt met deze discussie omdat ze verschillende invalshoeken ziet. Het vertrekpunt was dat werd gezocht naar een dialoog met de samenleving, het was geen politiek debat, maar het idee was dat de samenleving beelden heeft die naar de burgemeester gaan en dat die beelden input zijn voor wat dan ook.

Zij heeft gevraagd waartoe dat leidt en de burgemeester zei toen dat dit leidt voor input voor iedere fractie die ermee kan doen wat hij wil. Wat haar betreft, kunnen de beelden die bij de samenleving zijn opgehaald landen in een bestuursakkoord of kan iedere fractie er haar voordeel mee doen. Ze vindt het lastig om te bepalen hoe dit een jaar voor de verkiezingen nog kan. De heer Van Genugten (CDA) zegt dat er twee processen door elkaar lopen en hij vraagt zich af of met het proces van de burgemeester het eindpunt is bereikt of dat er nog vervolgstappen komen. Tegelijkertijd ligt er een discussienotitie van Leefbaar 's-Hertogenbosch en de VVD met een eigen proces. Hij wil van de burgemeester weten hoe hij het proces ziet. De heer Geers (VVD) zegt dat de heer Kagie in november 2020 heeft gevraagd of er nog een keer over dit onderwerp moet worden gesproken en dat toen is gezegd dat dit kan als de raad zelf het initiatief hiertoe neemt. Er is in verschillende commissievergaderingen naar een stip op de horizon gevraagd, waar het met de coronamaatregelen naartoe gaat en wat er moet worden behouden, en dit kan niet het goede moment of het goede document zijn, maar deze notitie spreekt geen voorkeur uit, maar is meer een facilitator voor die discussie.

Hij vindt het persoonlijk wel jammer dat politieke partijen de kans laten liggen om los van een individueel dossier een beeld te schetsen van waar ze naartoe willen en dat zegt niets over het vervolgproces. De heer Van Genugten (CDA) zegt dat de doelstelling van dit proces een externe spiegel met een datagedreven analyse was. In het spoorboekje is toegezegd dat in de verdere uitwerking van dit traject de door het CDA ingediende motie Strategic Board wordt uitgevoerd; kennis van buiten naar binnen halen en een klankbordfunctie. Als dit het eindpunt is, is hij benieuwd hoe deze motie alsnog wordt uitgevoerd. De ontwikkelrichtingen zijn helder en belangrijk, maar het zijn ontwikkelrichtingen die in iedere andere gemeente ook omarmd zouden worden. Dit document is een basis voor de politieke beschouwingen bij de behandeling van de voorjaarsnota en input voor de verkiezingsprogramma's. In antwoord op de vraag in de discussienotitie waarover hij verder wil spreken, zegt hij dat het CDA zich graag verder wil verdiepen in het thema Wonen: hoe om te gaan met verder inbreiden en welke stappen willen we zetten? Hij wil zeker een hearing omdat Den Bosch als de fijnste woonstad de ontwikkelrichting voor het CDA zou zijn. Mevrouw Hernández (50PLUS) vindt het fijn dat de raad zich op dit moment zorgen over de toekomst maakt.

Aan het begin van de raadsperiode heeft ze al gezegd dat het erg belangrijk is om niet alleen naar de komende vier jaar, maar ook verder te kijken, maar dit document ligt er pas een jaar voor de verkiezingen. Het is een erg ambitieus document dat tot nadenken stemt, maar er staan alleen verschillende richtingen in en geen integrale visie. In haar beleving gaat het om het thema Prettig en zorgzaam Den Bosch. Een prettige stad is een leefbare stad waar kwaliteit van wonen en respect voor de omgeving bestaat, maar bij de noodwoningen zijn 14

drinkwater en de bodemkwaliteit vergeten. De ambitie is om enorme flats te bouwen, maar daarvoor moet er wel genoeg water zijn en moet de bodem geschikt zijn. Als dat zo is, is het prettig wonen in Den Bosch. Dat zijn kleine dingen waar in de toekomst naar moet worden gekeken. Ze komt uit een van de grootste steden ter wereld met 23 miljoen inwoners en doordat er niet de tijd is genomen om na te denken over de bodem en het water zijn daar nu echt enorme problemen die niet meer op te lossen zijn en dat wenst ze Den Bosch niet toe. Den Bosch is de provinciehoofdstad en daarmee een voorbeeld voor de andere steden. Ze wil in discussie gaan en participatie is zeker nodig, maar ze weet niet of het haalbaar is om dat in een jaar nog te regelen. Het is wel een basis voor de verkiezingen, iedereen heeft een bepaalde visie op de stad en de dorpen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft ook geworsteld met wat nu voorligt. Hij dacht dat er alleen punten voor de verkiezingsprogramma's uit zouden worden gehaald, maar hij hoort nu dat bijna niemand weet wat hiermee moet gebeuren. Van hem hoeft het niet allemaal groter, groter, groter en voor hem is kijken naar de regio een stip aan de horizon. Het is de vraag of er voor de toekomst 10.000 woningen bij moeten komen.