1. Gebiedspaspoort Citadelpoort
Tekst van het document
bodemenergiesystemen. In het Bodemenergieplan
Voor de nieuwe gebouwen in dit plangebied wordt het
welke randvoorwaarden bodemenergiebronnen kunnen
wekken (zonnepanelen) en worden de mogelijkheden om
noordelijke Spoorzone is beschreven waar en onder
worden geslagen. Dat betekent dat de oplossing in grote lijnen vastligt. Het deelplan “Citadelpoort’ is met veel
beschikbare dakvlak optimaal benut om energie op te energie op te slaan nader onderzocht.
woningen, parkeergarage en het Design Museum een
Circulair
grote uitdagingen:
is voor waardebehoud van grondstoffen. Nieuwe
energie-intensief gebied. In de Citadelpoort spelen drie 1.
Energiezuinige woningbouw - De woningbouw
in dit gebied moet zo energiezuinig mogelijk. Een
We gaan, zoveel als technisch en financieel mogelijk materialen zijn hernieuwbaar, biologisch, afbreekbaar en/ of herbruikbaar. Soms is dit nog niet mogelijk. Indien hier
33
niet aan kan worden voldaan, wordt dat gemotiveerd in
ZE-zone voor vrachtverkeer en bestelauto’s te liggen.
aanpak bij geluidmaatregelen: bronmaatregelen,
verkeer, verkeersaantrekkende werking, inzichtelijk
volgens het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen
de keuze van inprikkers naar de binnenstad, waardoor
ontvanger. Eveneens dient bij de ontwikkeling rekening
bebouwing. Hierbij geldt het principe dat het geluid
een circulair plan. In ieder geval streven we ernaar om te bouwen en meer te doen dan de MilieuPrestatie
Gebouwen voorschrijft. Gemaakte keuzes worden nader toegelicht. Daarnaast schrijven we voor om voor ieder
gebouw een materialenpaspoort op te stellen, waarmee terugwinbaarheid van materialen wordt bevorderd.
Duurzame mobiliteit
De Citadelpoort ligt in de Brede Binnenstad, waar
vol wordt ingezet op de voetganger, fietser en het
De verkeersdrukte in het gebied neemt op termijn af bij doorgaand verkeer hier niet meer rijdt. Natuurlijk komt er ook verkeer bij door het te bouwen programma, echter
ook daar wordt ingezet op duurzame mobiliteitsvormen. Bewoners, medewerkers en bezoekers van het
gebied en ook de Brede Binnenstad parkeren in een
ondergrondse parkeergarage. De parkeervoorziening
biedt een ruime keuze deelmobiliteit. Minimaal 10% van de parkeerplaatsen heeft een laadpunt.
openbaar vervoer. De afstand tot het station is kort
Milieuaspecten en waarden
verkeersverbindingen. Voor de auto is het gebied nog
archeologie en natuur en stikstof wegen op de
en we creëren een fijnmazig netwerk van langzaam
steeds goed bereikbaar. Juist door de parkeergarage
onder het gebied in combinatie met fietsenstalling en
Tolbrugstraat naar de grens van de Brede Binnenstad
gehouden met geluid van wegverkeer, milieubelastende
wordt gebracht. Het aantal gereden autokilometers in de Brede Binnenstad vermindert als gevolg hiervan. Meerdere wegen rond de Citadelpoort gaan naar
30km/u. Ook komt het gebied per 2025 deels in een
kwaliteit leefomgeving, waarin is opgenomen dat een
beoordeling moet plaatsvinden van de aanvaardbaarheid van het gecumuleerde geluid. Geluid van wegverkeer •
voldoet aan de standaardwaarde en is derhalve niet relevant voor dit plangebied. Om geluidshinder zo
Milieubelastende activiteiten (evenwichtige toedeling van functies aan locaties) •
Voor het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta is een
indicatief geluidsonderzoek naar wegverkeerslawaai
worden gehouden met alle betrokken belangen.
Zoals het faciliteren van gewenste ontwikkelingen
(Design Museum en atelierruimtes), maar ook het
de Orthenseweg en aan de Citadellaan hoog
niet overschreden. Wel dient er een geluidluwe gevel per hoogbelaste woning te worden gerealiseerd. Dit
beschermen van de gezondheid van mensen (goed •
is gelet op de locatie, met de instraling van geluid
•
goed als mogelijk te voorkomen geldt de reguliere
Voor het realiseren van de kop met circa 40
-
nader uit te werken aspect.
-
woningen moet de kruising vervangen worden
(Orthenseweg, Vogelstraat, Citadellaan) niet
vervangen door een rotonde en geen sprake
•
worstcasescenario. De kop van de Orthenseweg is
‘losgeknipt’ door een smal straatje te maken in het
•
een mer-plicht of mer-beoordelingsplicht (project)
Mogelijke maatregelen en voorzieningen moeten in
een vroeg stadium worden meegenomen. Denk aan
voorzieningen eventuele geurdoorslag.
Elk initiatief zal worden beoordeeld in het licht van
het ruimtelijke en programmatische eindbeeld van
aanpalende ontwikkeling die wel gepland, maar nog
te kunnen zorgdragen voor een aanvaardbaar en
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
buitenruimte (Ravelijn uitgezonderd)
een initiatiefnemer rekening moet houden met een
de gebouwen / woningen een leidend principe om
effecten ten gevolge van het veranderende
aanzienlijke mate van geluid, waaronder het
de Bossche Stadsdelta. Het kan dus voorkomen dat
Wegverkeerslawaai is bij het verder ontwerp van
Bij de verdere uitwerking moeten de akoestische
externe veiligheidsrisico’s
van contactgeluid, trillingen, bodembeschermende
verlengde van de Willem van Nassaulaan.
acceptabel woon- en leefklimaat.
IPPC-installaties
een goede bouwkundige constructie, het voorkomen
snelheid (en dus minder verkeersgeluid). De
stedenbouwkundige opzet houdt rekening met dit
grootschalige milieubelastende productie
ten gehore brengen van muziekgeluid in de
van minder verkeersbewegingen en een lagere
34
volgende activiteiten in ieder geval uitgesloten: -
worstcasescenario is de bestaande kruising
•
Om de balans te kunnen bewaken worden de
van diverse wegen vanuit diverse windrichtingen een
‘ruimte’ voor de te realiseren woningen. In de
•
en veilig woon- en leefklimaat).
-
door een rotonde. De nieuwe rotonde creëert
Huidige oever van de Citadelpoort
(ETFAL) betekent dat er een balans bestaat tussen gebied kunnen vervullen. Hierbij moet rekening
wegen. Uit dit onderzoek blijkt dat de gevels aan
geluidbelast zijn. De grenswaarde voor geluid wordt
Evenwichtige toedeling van functies aan locaties verschillende functies die locaties binnen een
scenario aan verkeersintensiteiten op de omliggende
Geluid is een uitdaging in dit gebied. Er wordt rekening activiteiten en evenementen. Railverkeerslawaai
met niet meer dan 1,5 dB mag toenemen.
uitgevoerd. Hierin is uitgegaan van het worstcase
Citadelpoort het zwaarst mee. Geluid
worden gemaakt op de bestaande geluidgevoelige
te worden gehouden met de voorwaarden uit het Besluit
De milieuaspecten geluid, externe veiligheid, bodem,
OV-halte is het de ideale hub voor de Brede Binnenstad. Waarbij het binnenstadsparkeren van de parkeergarage
overdrachtsmaatregelen en tot slot maatregelen bij de
niet vergund is. Dit geldt voor zowel ontwikkelingen •
binnen als buiten de Citadelpoort.
In de Citadelpoort moet verder rekening worden gehouden met mogelijk geluidsoverlast van
35
hulpdiensten (gestationeerd ten noorden van de
Trillingen
Archeologie
uitbreiden en verbinden van groenblauwe structuren
geluidsuitstraling van een electriciteitsvoorziening en
omliggende verkeerswegen en toekomstige
bovengrondse flankmuur van het Ravelijn zijn beschermd
ambassadeursoorten. Het Ravelijn en het park nabij het
Vogelstraat), laad- en losactiviteiten van transport,
luchtbehandelingsunits, ventilatoren en/of apparaten voor koeling (onder andere ten behoeve van
conditioneren van expositieruimte Design Museum). Geluidsonderzoek naar deze bronnen zal moeten worden uitgevoerd om de geluidsbelasting op
toekomstige en eventueel huidige woningbouw te
berekenen. Hieruit kan voortkomen dat de nieuwe woningen extra voorzien moeten worden van geluidswerende maatregelen/voorzieningen. Geluid door evenementen •
Op het Ravelijn kunnen kleinere evenementen en incidenteel grotere evenementen tot 2500
bezoekers plaatsvinden. De exacte inrichting van het terrein, aantallen evenementen, type, duur,
eindtijd, bronvolume, aandeel laagfrequent geluid
van het evenemententerrein zal rekening gehouden
moeten worden met het mogelijke effect van trillingen in relatie tot het Design Museum. Andersom zal het
ontwerp van het Design Museum ook rekening moeten houden met de toekomstige evenementen op het Ravelijn.
Externe veiligheid
De Citadelpoort ligt binnen het gifwolkaandachtsgebied (1.500 meter) van het spoor. Daarbinnen moeten, in
overleg met gemeente en Veiligheidsregio, maatregelen
worden getroffen om voldoende beschermingsniveau te bereiken. Overige externe veiligheidsrisico’s zijn niet.
van evenementen op deze locatie berekend. De
Daarna vestigden diverse vervuilende bedrijven zich in
hogere geluidsniveaus zullen ervaren. Een eventueel gevolg kan zijn dat er extra geluidsisolatie van de
te realiseren nieuwe woningen wordt vereist en dat
het museumgebouw ook geluidstechnisch rekening
houdt met de mogelijk plaatsvindende evenementen. In de voorbeeldverkaveling voor dit gebied heeft het Design Museum een geluidsafschermende werking
De Citadelpoort is vanaf 1890 gebruikt als vuilstort.
het gebied. De uitgevoerde bedrijfsactiviteiten hebben
op diverse plaatsen geleid tot bodemverontreiniging: Uit diverse bodemonderzoeken blijkt dat zowel de bodem als het grondwater licht tot sterk verontreinigd is. Het
Tramkade en Cultuurplein, en ook de incidentele geluidsbelasting vanuit de Brabanthallen.
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
Rondom de vestingwerken is de archeologische
verwachting hoog. Voorafgaand aan bodemingrepen is aanvullend archeologisch onderzoek vereist. Natuur en stikstof
Ontwikkelingen binnen de Citadelpoort kunnen
invloed hebben op onder andere het Natura 2000-
gebied Vlijmens Ven, Moerputten en Bossche Broek.
De sloop-, aanleg- en gebruikersfase van het project mogen geen significante negatieve gevolgen op de
instandhoudingsdoelstellingen van de Natura 2000-
gebieden hebben. Een berekening met rekeninstrument
AERIUS Calculator moet uitwijzen of de stikstofdepositie, conform de huidige wet- en regelgeving, beneden de
aan bijdragen. Het Ravelijn wordt onderdeel van het
Oeverpark waarin flora en fauna leidend zijn en de mens te gast is.
Het Ravelijn ligt in de ecologische verbindingszone c.q.
Natuur Netwerk Brabant (NNB). Ontwikkelingen moeten derhalve getoetst worden aan de voorwaarden van de Omgevingsverordening. Ontwikkelingen in het Natuur
Netwerk Brabant dienen bij te dragen aan het behoud, herstel of duurzame ontwikkeling van de ecologische
waarden en kenmerken van het gebied. Aantasting van de NNB is in principe niet toegestaan: nee, tenzij. In
het ontwerp van het Ravelijn wordt hier rekening mee gehouden.
0,00 mol N/ha/jaar blijft. Blijkt het meer, dan dienen
Explosieven
provincie zal uiteindelijk beoordelen of de ontwikkeling
gekeken in welke delen van ’s-Hertogenbosch we
er mogelijke oplossingen te worden onderzocht. De
een aantasting van het Natura 2000-gebied betekent. De provincie is het bevoegd gezag omvergunning te verlenen.
In 2023 is een bommenkaart opgesteld. Daarbij is mogelijk bepaalde soorten oorlogsresten kunnen
aantreffen. We kunnen in de Citadelpoort mogelijk
munitiesoorten tegenkomen, zoals geschutsmunitie.
ongeveer 1,0 m.
gebouwbewonende soorten zoals vleermuizen,
werken met het protocol “aantreffen oorlogsresten”.
gesaneerd, door het aanbrengen van een leeflaag van
aanvullend bodemonderzoek nodig. Zo kan worden
binnen de Bossche Stadsdelta, te weten op de
bodemingrepen niet toegestaan zonder vergunning.
Design Museum en de nieuwe woonbebouwing zal hier
Voor de omgang met deze oorlogsresten is beleid. In
het geluid afkomstig van evenementen wordt ook
die gelden bij de andere toegestane evenementen
als gemeentelijk archeologisch monument. Hier zijn
is van belang voor de biodiversiteit en de aanwezige
De ontwikkelingen dienen natuurinclusief te
De kwaliteit van de bodem heeft invloed op de fysieke
In de afweging over de aanvaardbaarheid van
De Citadel, het tracé van de tweede stadsmuur en de
zuidelijk deel van de Citadelpoort is in het verleden al
t.o.v. de bestaande woningen aan de Citadellaan.
rekening gehouden met de regels en voorwaarden
36
hierin voorgestelde functies niet verwacht. Bij het gebruik
Bodem en ondergrond
conclusie is dat bestaande en nieuwe woningen
•
bedrijvigheid, wordt bij het beoogde programma en de
etc. moet nog uitgewerkt worden. In een indicatief
geluidsonderzoek is het effect van het organiseren
•
Overlast door trillingen ten gevolge van de spoorweg,
leefomgeving. Voordat gebouwd kan worden is bepaald of de bodemkwaliteit geschikt is en/of saneringsmaatregelen nodig zijn.
In het gebied bevinden zich diverse kabels en leidingen, waarvan een groot deel verlegd dient te worden om de bouwopgaven mogelijk te maken.
zijn. Gebouwen dienen geschikt te zijn voor
huismussen en zwaluwen. Gevelgroen zal worden ingezet voor onder andere vlinders, vogels en planten.
Tevens worden er van de huidige situatie quickscans ecologie uitgevoerd om te onderzoeken welke
beschermde dier- en plantensoorten er aanwezig
zijn en wat de verplichtingen en vereisten hiervoor
zijn (soortenbescherming). In de uitwerking van dit
dit geval houdt dat in dat we bij graafwerkzaamheden Overigens zijn er ook diverse redenen waarom het
gebied (deels) toch niet verdacht is. Zo is een deel van de locatie (Vaalthaven) na de oorlog gedempt. Verder
zijn alle huidige verhardingen, kabels, leidingen en het
huidige rioolsysteem na de oorlog gelegd of (meerdere malen) vervangen.
plangebied wordt hier zo goed als mogelijk rekening mee gehouden middels een flora- en faunagerichte
aanpak. De ligging aan de watergang biedt ook kansen om biodiversiteit te behouden en te versterken. Het
37
Uitwerking
6. Bereikbaarheid De Citadelpoort wordt een gebied voor fietsers en
voetgangers met gemotoriseerd verkeer langs de randen. Het Oeverpark strekt tot de Citadellaan en biedt ruimte
voor een fijnmazig netwerk van routes en verblijfsplekken in het groen. Voor bewoners en omwonenden voegt
dit nieuwe netwerk in het groen een interessant nieuw te ontdekken gebied. Daar wil iedereen van kunnen genieten. De openbare ruimte moet daarom ook toegankelijk zijn voor mindervaliden.
Doorgaand fietsverkeer maakt gebruik van de
Orthenseweg en de Citadellaan. Vanuit het gebied ben je via de Citadellaan snel in de binnenstad of je neemt
de Lage Diezebrug naar een ander deel van de Bossche
komt een ondergrondse parkeergarage (circa 370-400 kan parkeren. Je vervolgt je weg te voet of op de fiets
richting de historische binnenstad te gaan. De looproute van de parkeergarage tot aan de Arena is vergelijkbaar
met de afstand van de parkeergarage St.-Jan tot aan de Markt. De parkeergarage krijgt een toegang vanaf de Citadellaan en de uitgang komt op de Orthenseweg. Hierdoor worden beide wegen gelijk belast met het
parkeerverkeer en wordt een veilige (rechtsafslaande) kruisen. In de nieuwe parkeergarage is ook ruimte
hun fietsen inpandig. Bezoekers kunnen hun fiets parkeren in de ondergrondse parkeergarage (circa 500 plekken).
Citadelpoort wordt de toegang tot de Brede Binnenstad vanuit het noorden. Daarmee vormt het een overgang van sfeer die zich ook uit in de verkeersstructuur. De
verkeersdrukte in het gebied neemt af door de keuze voor inprikkers naar de binnenstad (Citadellaan en
Orthenseweg), waardoor doorgaand verkeer hier niet meer rijdt. Middels een nieuwe rotonde (Vogelstraat,
Daarnaast werken we met dynamische dropzones die in
het kader van evenementen kunnen worden gerealiseerd.
echt overstappunt (mobiliteitshub) functioneren voor de Brede Binnenstad.
voor vrachtverkeer en bestelauto’s te liggen. Dit stelt
termijn 30km/u, waardoor je hier ook goed over kunt steken.
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
Parkeergarage voor auto en fiets (exacte locatie ntb)
Netwerk van voetgangersroutes
Naar Tramkade en station
eisen aan het type vervoer dat hierbinnen mag rijden. laden en lossen in de openbare ruimte. Het museum krijgt een inpandige voorziening ten behoeve van kunsttransporten.
waar politie, ambulance en brandweer zijn gevestigd. Het is de doorstroming op de nieuwe rotonde voor prioritaire
Citadellaan 30km/u
Halte transferiumbus (exacte locatie ntb)
Laden en lossen Design Museum Halte voor touringcar
In het gebied komen verder specifieke locaties voor
gebied Citadelpoort is goed bereikbaar. Aandachtspunt
omgeving. De Orthenseweg en Citadellaan worden op
Snelfietsroute naar station
Een deel van het gebied komt in 2025 in de ZE-zone
Citadellaan blijft toegankelijk voor bestemmingsverkeer Orthenseweg die toegang biedt aan het station en de
P
In/uitgang parkeergarage voetgangers
parkeergarage en deelmobiliteit gaat deze locatie als een
Ten westen van de Citadelpoort ligt het veiligheidsplein,
voor de omliggende wijken. Datzelfde geldt voor de
Orthenseweg 30km/u
de transferiumbus komt straks langs dit gebied waarbij er
Orthenseweg, Citadellaan) krijgt het verkeer een duidelijk keuzemoment welke inprikker het in wil rijden. De
Bushaltes (exacte locatie ntb)
voor deelmobiliteit (deelfietsen, -scooters en -auto’s).
ook haltes worden gerealiseerd. Samen met de nieuwe
Inrit parkeergarage (exacte locatie ntb)
Uitrit parkeergarage (exacte locatie ntb)
route gecreëerd die weinig ander verkeer hoeft te
naar Eindhoven en Zaltbommel, via de Orthenseweg/ snelfietsroute naar Oss. Bewoners en medewerkers stallen
Nieuwe Rotonde
om de Bossche Stadsdelta te ontdekken of via de Citadel
Rond de Citadelpoort lopen meerdere busroutes en ook
Aartshertogenlaan maak je verbinding met de
Snelfietsroute Oss
Snelfietsroute Zaltbommel Eindhoven
parkeerplekken) waar je als bewoner of centrumbezoeker
Stadsdelta en aangrenzende gebieden. Richting de Vogelstraat vind je aansluiting op de snelfietsroutes
38
Je hoeft niet verder met de auto, in de Citadelpoort
Toegang tot Ravelijn Lage Diezebrug
Naar historische binnenstad
Naar historische binnenstad
Bereikbaarheid op de Citadelpoort
ritten richting het zuiden, noorden en oosten van de stad.
zorgt altijd voor overlast en hinder voor het overige
is gerealiseerd. Het huidige kruispunt zal dus nog wel een
zieningen op de hoek Citadellaan vragen om een
Citadellaan/Orthenseweg pas worden gerealiseerd,
verkeersintensiteiten nu nog te hoog zijn.
De fasering van de parkeergarage en de woonvoor-
goede afstemming. Het bouwen op dit soort locaties
verkeer. Daarbij kan het woonblok op de hoek
wanneer het inprikkersysteem voor de Brede Binnenstad
aantal jaren moeten blijven functioneren, aangezien de
39
de appartementen ligt aan de Orthenseweg. In het
(Ecofabriek en Insteekhaven) een aantrekkelijk
voor niet-wonen programma op de begane grond.
de hoogbouw op de rest van de noordoever
Het kopgebouw circa 35m
De woontoren circa 70m
de Sint- Jan. De woontoren vormt samen met
accent op de kop van de Orthenseweg is ruimte
silhouet aan de noordzijde van de Dieze, gezien
Alle plinten hebben een minimale vrije hoogte van
vanuit de binnenstad en omliggende wijken als De Muntel en Orthenpoort. Vanaf de Lage Diezebrug zorgen de woontoren en het Design Museum
3,5 meter. 7.
voor visuele aantrekkingskracht die mensen moet
Het parkeren op de Citadelpoort vindt plaats in
aan beide zijden van de Orthenseweg moeten een
tussen deze gebouwen en de openbare ruimte
verleiden de brug over te steken. De hoogbouw
een nieuwe centrumgarage, zodat het de overgang
bepaalde eigenheid laten zien in hoogte, oriëntatie,
niet belast. De parkeergarage is ondergronds,
positionering, materialisering en architectuur. Indicatieve doorsnede van de Citadelpoort
waardoor de begane grond van de gebouwen op
de Citadelpoort een open en levendige uitstraling
Het kopgebouw benadrukt de overgang tussen de
kan krijgen en aansluiting vindt bij de aantrekkelijke
omliggende wijken en de Citadelpoort, maar stelt
zich tevens bescheiden op. De maximale hoogte (35 Uitwerking
7. Hoogbouw
1.
De slankheidcoëfficiënt is de hoogte gedeeld door minimaal 2,2 en bij voorkeur 2,6 of meer bedragen.
De woontoren heeft een slankheidcoëfficiënt van 2,8
plan en de analyse ten opzichte van de Nota Hoogbouw.
Is een gebouw hoger dan 25 meter, dan is het hoogbouw
Citadelpoort. Een woontoren van 70 meter staat naast
2.
Muntel.
plangebied in de luwte ligt qua geluid en fijnstof
conform het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta, vanaf
aan de noordzijde van de Dieze en de relatie met
Het dak is de vijfde gevel. Het is geen optelsom van
Stadsdelta trekken. Zowel het kopgebouw (1e lijn)
draagt bij aan de verbeelding. Ieder dak krijgt een
architectonische ontwerpfase, getoetst aan de 10 punten uit de Nota Hoogbouw:
vanuit het noorden. 3.
Silhouet De hoogbouw op de Citadelpoort heeft geen
afgeschermd. De Citadellaan veroorzaakt namelijk
een lagere geluidsbelasting dan de Orthenseweg. Dit komt de beleving en gezondheid van toekomstige
gebruikers ten goede. Het gebouw Design Museum
heeft een afschermende werking (t.o.v. woningen aan
De beëindiging van het gebouw
de Citadellaan) voor geluid van evenementen op het Ravelijn aangezien deze als object er tussen wordt
installaties en andere praktische oplossingen, maar
als de woontoren (2e lijn) staan in de as van de
invloed op de visuele ‘schaduw’ (zichtzone) van
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
5.
die mensen naar de noordzijde van de Bossche
De hoogbouw is, en wordt ook in de komende
geluidsbron wegverkeer, te weten de Orthenseweg,
beeldkwaliteit.
Diezebrug. Samen vormen ze een publieke plek
Orthenseweg en markeren daarmee de Citadelpoort
de geluidsbelasting in het park van de grootste
architectuur. Dit is uitgewerkt in het hoofdstuk
Orthenseweg staat een gebouw van circa 35 meter, dat
meter.
deze weg. Door deze opzet te kiezen wordt
het Design Museum vraagt om hoogwaardige
De nieuwe woontoren accentueert samen met
noorden. Richting De Muntel loopt de kop af tot circa 20
(zie ‘Duurzaamheid en milieu’) ten opzichte van
Architectuur
het Ravelijn en gaat een ruimtelijke relatie aan met
de entree tot de Brede Binnenstad markeert vanuit het
ervoor dat het nieuw te realiseren park in de
tegen generieke torens. De prominente positie
Maatwerk
ontworpen daklandschap. 6.
Milieu-aspecten De bebouwing langs de Orthenseweg zorgt
Het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta waarschuwt
het Design Museum de aanlanding van de Lage
8.
de zijde van De Muntel) zorgt voor een geleidelijke
en voldoet aan het uitgangspunt. Bij het gebouw
25 meter hoogte toegepast.
Design Museum aan het water. Op de kop van de
40
4.
op de kop van de Orthenseweg wordt dit vereiste,
volgens de Nota Hoogbouw.
openbare ruimte.
overgang naar rijksbeschermd stadsgezicht De
de grootste breedte van de woontoren. Die moet
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de hoogbouw in het
Er is ruimte voor twee hoge gebouwen op de
meter) en getrapte opbouw (tot circa 20 meter aan
De slankheidsbepaling
De omgevingskwaliteit
De plint van het gebouw Op de begane grond en de eerste verdiepingen van de woontoren is ruimte voor makers en
design. Hiermee wordt de relatie met de entree
van het Design Museum versterkt. De entree tot
gerealiseerd. 9.
Bezonningsaspecten De hoogbouw op de Citadelpoort heeft beperkt invloed op de bezonning in de omgeving, zie
afbeeldingen op de volgende pagina. Het voldoet
evenwel aan de stelregel in de Nota Hoogbouw van
ten minste 2 mogelijke bezonningsuren in de periode 19 februari-21 november (gedurende 9 maanden)
41
bij een zonnestand van meer dan 10. Dit is een
aandacht. Hier zijn mogelijk windafschermende
strengere norm dan de veelgebruikte TNO norm.
positioneren van gebouwen). In de volgende fase zal moeten worden.
In dit hoofdstuk wordt de nagestreefde beeldkwaliteit
Aan de noordzijde kondigt een markant kopgebouw
Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta vertaald en uitgewerkt
de Orthenseweg en aan het begin van de groene as
daarom opnieuw windklimaatonderzoek uitgevoerd
Het windklimaat op de Citadelpoort is tijdens
de haalbaarheidsfase van de Bossche Stadsdelta
getoetst. De voorkeursvariant uit het participatief
De architect moet het voorlopige en definitieve
gebied van wind. Het gebied rondom de woontoren,
hoogbouwaspecten en de resultaten met de gemeente
ontwerpproces is door experts beoordeeld op
de positionering van de woonbebouwing i.r.t. het Design Museum en het kopgebouw verdienen
dynamiek. Het Ravelijn bruist tijdens een evenement. Is er
8. Beeldkwaliteit
maatregelen noodzakelijk(anders ontwerpen /
10. Windklimaat
Uitwerking
architectonische ontwerp toetsen aan alle
delen. Vervolgens wordt bepaald of er aanpassingen in het ontwerp nodig zijn.
uiteengezet. Waarbij de beeldkwaliteitskaders uit het
zijn naar de concrete situatie voor Citadelpoort. Met de
uiteenzetting in dit hoofdstuk laten we zien welke kant we uit willen met de beeldkwaliteit in Citadelpoort.
De Stadspoort
De Citadelpoort verandert in een bruisende entree van
de Brede Binnenstad. Het Oeverpark dringt door tot diep in het gebied en zorgt voor een prettig groen karakter.
Bezonningsstudie Citadelpoort
Dwalen door de binnenstad begint hier. Waar het
autoverkeer nu nog domineert, is straks volop ruimte om te wandelen, ontmoeten en verblijven.
Op de plek waar de Lage Diezebrug de noordoever bereikt, ontstaat een levendig stuk stad. Het Design
Museum verleidt mensen de Dieze over te steken en
de stad te bezoeken. Samen met het Design & Maak
programma in de woontoren zorgt het voor reuring en 21 maart - 9.00 uur
21 maart - 12.00 uur
21 maart - 15.00 uur
21 juni - 9.00 uur
21 juni - 12.00 uur
21 juni - 15.00 uur
geen evenement, dan genieten bewoners en bezoekers hier van het groen, water en het prachtige uitzicht.
(35 meter) de binnenstad aan. Deze plek, ín de as van door De Muntel (ooit het geplande tracé van de Zuid-
Willemsvaart), vraagt om een feestelijk en subtiel gebouw.
Blik op de toekomst
De Citadelpoort kijkt vanuit het verleden naar de
toekomst. Het allernieuwste en alleroudste komen hier samen. De Citadel en het Ravelijn vertellen ons de
militaire geschiedenis van de plek. Terwijl het Design
Museum reflecteert op vandaag en ons de weg wijst naar de toekomst. De visuele interactie tussen de gesloten
vestingarchitectuur van de Citadel en de hedendaagse open architectuur van het museum symboliseert de
dynamiek van ’s-Hertogenbosch. Het nieuwe museum heeft mogelijk een flexibele component, waarmee kan
worden ingespeeld op toekomstige wensen en behoeften, denk aan verdere hybridisering van het fysieke en digitale museum en de mix van tentoonstellingen en activiteiten.
21 juni - 18.00 uur
Voorbeeldverkaveling Citadelpoort in 3d 21 september - 9.00 uur
42
21 september - 12.00 uur
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
21 september - 15.00 uur
43
Footprint • •
Vaste footprint van circa 2000m2
Tijdelijk uitbreidbaar met circa 500-1000m2
Hoogte • •
Basishoogte van 20 meter, plaatselijk tot 25 meter Tijdelijk uitbreidbaar tot 30 meter
Entree •
Hoofdentree aan de westzijde, bij de aanlanding
•
Het gebouw opent zich naar het water en de
van de Lage Diezebrug
omgeving. Aanvullende entrees zijn wenselijk
Rooilijnen •
Binnen en buiten verbonden - Ecole d’architecture (Nantes)
Speelt met de richtingen van het Ravelijn en de Citadel
Kappen • Het museum als schakel tussen water en land - Centro Botín (Santander)
Gebruik van duurzame materialen als hout - Marga Klompé gebouw (Tilburg)
•
Vrij
Platte daken worden ingezet als tentoonstellingsof ontmoetingsruimte, voor groen of energie
Plinten •
Alzijdig gebouw
•
Binnen en buiten lopen in elkaar over, zodat één
Overgangen en buitenruimte publieke ruimte ontstaat
Logistiek en parkeren •
Een ‘uitbreidbaar’ gebouw - The Shed (NY)
Design Museum (Londen)
Design Museum
Een publieke eyecatcher Het Design Museum is dé eyecatcher aan de noordzijde
de eigenheid van het museum en voldoende nabijheid om te profiteren van de reuring op het plein.
Verlengen van de openbare ruimte Tate Modern (Londen)
Gebruik van het dak Moesgaard Museum (Aarhus)
inspiratie en persoonlijke ontwikkeling.
van culturele en technische innovatie. Een dynamisch,
Vooruitstrevend in het nadenken over de conditionering
historische Citadel. Het gebouw kent een nieuwe
gebruik, niet alle ruimtes hoeven (altijd) aan ‘klassieke’
Uitdagend vormgegeven als een alzijdig gebouw in het
toekomstgericht gebouw tegenover de statische en
samen tot één publieke ruimte. Het gebouw is
uitnodigend en toegankelijk. Als je langsloopt vang je een glimp op van tentoonstellingen en activiteiten, en word je verleid een kijkje te nemen. Deze tentoonstellingen kunnen ook in de buitenruimte of op het dak plaatsvinden. De programmering, werkplaatsen (waar ook
makers gebruik van kunnen maken) en horeca versterken de relatie met de openbare ruimte nog meer. De relatie
met het Ravelijn is delicaat, met voldoende afstand voor
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
en opwindende typologie, met de bijzondere
karakteristieken van een designmuseum. Uniek ten
opzichte van bestaande designmusea én kunstmusea. Elke keer een verrassing, zowel van binnen als buiten!
Dit past als een jas bij de kernwaarden van de Bossche
en beleving.
voor ontmoeting en debat, bewondering en verbazing,
en afwerking van ruimtes. Het museum faciliteert flexibel museale condities en afwerking te voldoen. Het Design
Museum verbindt zo het alledaagse met het bijzondere,
waarbij de vormgeving van het gebouw de functionaliteit niet in de weg staat.
Stadsdelta.
De architectuur erkent de verschillende soorten
Innovatief in zijn flexibiliteit. Soms in de letterlijke zin van
gebouw. Het gebouw is daarbij een afspiegeling van
het woord. Het gebouw zou zich kunnen aanpassen en
Parkeren ondergronds in de mobiliteitshub
ruimte buiten. Verrassend in verschijningsvorm, navigatie
toekomstige wensen. Soms groter, soms kleiner met meer
de buurt. En meer symbolisch naar de regio en het land.
Het Design Museum is een voorloper op het gebied
kunnen laden en lossen
digitale programma van het museum. Dit biedt ruimte
Verrassing!
stadszijde, en opent zich tegelijkertijd naar het water en
de Citadellaan. Kunsttransport moet inpandig
veranderen om zo maximaal in te kunnen spelen op
van de Dieze. Het trekt je aandacht, vooral vanaf de
park. Binnen en buiten versmelten als vanzelfsprekend
44
Slim omgaan met conditionering - FRAC (Duinkerken)
•
Logistiek zoveel mogelijk inpandig, ontsloten via
bezoekers, activiteiten en functionaliteiten in het
de (voortgaande) hybridisering van het fysieke en
45
Wonen aan het Oeverpark
Kop van de Orthenseweg
Orthenseweg volgt en grenst aan het Oeverpark. Op
tot de historische Brede Binnenstad. De kop verwelkomt,
De woningen bevinden zich in een gebouw dat de
De kop van de Orthenseweg is dé nieuwe Stadspoort
een plint staat een woontoren (70 meter). De bebouwing
samen met de woontoren bij het Ravelijn, bewoners en
zoekt aansluiting bij De Muntel en tegelijkertijd gaat de
bezoekers die vanuit het noorden de stad binnenrijden
woontoren een ruimtelijke relatie aan met het museum.
voor een dagje Den Bosch. Maar dat is niet alles. Deze
De woontoren valt op in de omgeving vanwege zijn hoogte en vorm. Qua materialisatie, detaillering en
architectuur wordt daarom gekeken naar De Muntel.
manier blijft het Design Museum de eyecatcher.
Het kopgebouw sluit in zijn subtiliteit, warmte en
subtiel, vooruitstrevend en warm, groen en baksteen. materiaalgebruik (baksteen) aan bij De Muntel. Maar deze plek verdient meer. De entree tot de Brede
•
Plint - circa 12-20 meter. Hoger aan de Orthenseweg,
Binnenstad mag gevierd worden en een voorbode
•
Woontoren - maximaal 70 meter
feestelijke, architectonische knipoog of wordt dit zichtbaar
aflopend richting de Citadellaan
Entree •
Entree woontoren - aan de zuidzijde of aan de
•
Woningen op begane grond hebben zoveel mogelijk
Orthenseweg
• •
•
door vooruitstrevende technieken of een groen gebaar? We dagen de architect uit een subtiel feestje te vieren.
Formele straatwand langs de Orthenseweg
Hoogte
deze verspringen
•
Langs het park is de rooilijn minder formeel en mag
Kappen •
voor het Design Museum zijn. Geeft het gebouw een
voordeuren aan het Oeverpark en de Orthenseweg
Rooilijnen
Vrij
Platte daken worden ingezet voor groen, dakterrassen of opwekking van energie
•
35 meter aan de zijde van de Orthenseweg
Aflopend naar circa 20 meter aan de zijde van De Muntel
Entree •
Woningen en voorzieningen op begane grond hebben zoveel mogelijk voordeuren aan de straat
Plinten
Rooilijnen
•
Kappen
•
Transparante plinten van minimaal 3,5 meter hoog
Afwisseling tussen wonen en werk- en cultuurfuncties
Overgangen en buitenruimte •
Formeel langs de Orthenseweg - buitenruimtes binnen
•
Informeel aan het park - ruimte voor balkons,
het hoofdvolume
dakterrassen en geveltuintjes
Parkeren • •
•
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
beschermde stadsgezicht van De Muntel.
De architectuur wordt een combinatie van feestelijk en
Hoogte
46
Trapsgewijze opbouw met ruimte voor groen
Door het gebruik van baksteen (of een daarbij passend
materiaal) wordt gestreefd naar rust en eenheid. Op die
Gebruik van baksteen om aan te sluiten bij De Muntel
plek markeert ook het begin van de groene as langs het
Ondergronds in de mobiliteitshub
Toegang parkeergarage aan de Citadellaan, uitgang
parkeergarage aan de Orthenseweg (in de gevel of in het wegprofiel)
Toegang parkeergarage voor voetgangers via de voet van de woontoren, bij voorkeur aan de zuidzijde
•
Formele straatwand rondom
•
Vrij
•
Platte daken worden ingezet voor groen, dakterrassen of opwekking van energie
Plinten • •
Transparante plinten van minimaal 3,5 meter hoog
Afwisseling tussen wonen en werk- en cultuurfuncties, die de verbinding leggen met de omliggende buurt
Overgangen en buitenruimte •
Formeel - buitenruimtes binnen het hoofdvolume óf op een terugliggend dakterras
Parkeren •
Ondergronds in de mobiliteitshub
47
DEEL III
VERVOLGSTAPPEN RICHTING REALISATIE Referenties voor beeldkwaliteit van de openbare ruimte
9. Fasering en planning Na het vaststellen van het Gebiedspaspoort Citadelpoort wordt het proces van ontwerpen gestart. Waarbij de beoogde
gebouwen en openbare ruimte nader worden ontworpen. Dit gebeurt na Europese aanbesteding van de adviesdiensten. Het ontwerpproces wordt in nauwe samenwerking met de omgeving, stakeholders en belanghebbenden gedaan. Na
het maken van de ontwerpen volgen de besluitvorming over de Structuurfondsprojecten en de ruimtelijke procedures
en zodra deze zijn afgerond zal, na aanbesteding van de realisatie, de bouw van de eerste projectfase kunnen beginnen. In deze fase wordt eerst de parkeergarage gerealiseerd, vervolgens het Design Museum en het eerste woonblok.
Voorafgaand worden de terreinen vrijgemaakt van de bestaande bebouwing en bouwrijp gemaakt. Na aanpassing van de kruising wordt, als tweede projectfase, het woonblok op de kop gerealiseerd, de planning hiervan hangt af van de
Openbare ruimte
De Citadelpoort ligt aan het Waterplein en is onderdeel van het Oeverpark. De Citadel is de belangrijkste speler
natuurvriendelijk ingericht, zonder kades. Verblijfsruimtes aan het water worden als steigers vormgegeven.
voortgang van de herinrichting van de gemeentelijke verkeersinfrastructuur. Na realisatie van de gebouwen wordt (per
fase) de openbare ruimte ingericht. Dit proces neemt enkele jaren in beslag. Het realiseren van het projectgebied kent een doorlooptijd tot in ieder geval 2032.
aan het Waterplein. Door het opnieuw blootleggen van
De nieuwe Diezebrug wordt een echte stadsbrug. De
bouwwerk ooit was. Door de materialisatie van de
Bossche Stadsdelta; creatief, verbindend tussen oud en
“Vanmorgen kwam ik vanaf het noorden naar de stad gereden en gelijk voelde
Waterplein: de vormgeving is dan ook ingetogen en
Citadelpoort is de korte looproute naar de binnenstad een verfrissende ervaring.
het Ravelijn wordt zichtbaar hoe imposant dit militaire flankmuren is te zien dat het een verdedigingswerk was van de Citadel. Het Ravelijn wordt een groen
evenementenplein, met gras, zowel op het terreplein als op de wallen rondom.
De Citadelpoort ligt in het Oeverpark. Een park dat
Diezebrug moet ambitie uitstralen en passen in de
nieuw. De brug is niet de belangrijkste speler aan het
anders dan de andere spelers, ook in materialisering en kleur.
ik dat ik een ander gebied inreed: de Brede Binnenstad. Vanaf parkeergarage Wat een groene oase midden in de stad. Terwijl ik door de sfeervolle straatjes van de binnenstad wandel, ontdek ik de gezellige cafés, marktkramen en de unieke boetieks. De historische charme van de stad komt voor mij echt tot leven.
bestaat uit moerasbossen, bloemrijke graslanden en
Op de terugweg wandel ik door de Citadel en word ik weer verrast door de
Citadelpoort is zichtbaar onderdeel van het Oeverpark,
prachtig uitzicht, maar ook de kans om even te pauzeren en te genieten van de
materialen. Straatmeubilair en lichtmasten zijn hetzelfde
deel van de Brede Binnenstad een ware ontdekkingstocht.”
sleedoornstruwelen. Het buurtpark in het hart van de
door de toepassing van natuurlijke beplanting en ruige
rustige sfeer. De oude vestingwerken van de Citadel bieden niet alleen een natuur. Deze combinatie van historie en ontspanning maakt de route door dit
als elders in het Oeverpark. De oever van de Aa wordt 48
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
49
10. Ontwikkelaanpak en grondexploitatie Binnen de Citadelpoort is een mix van functies
Ten aanzien van wonen is de doelstelling de realisering
Ontwikkeluitwerking
De woongebouwen en bijbehorende plinten komen
van de gebouwen (maatschappelijke) voorzieningen
Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta. Uitgaande van het
uitwerking in concrete bouwplannen.
parkeergarage Citadelpoort en het gebouw van het
voorzien. Naast woningen worden er in de plinten
gerealiseerd, krijgt het Design Museum een plek en wordt er een ondergrondse parkeergarage aangelegd. De gemeente en BrabantWonen hebben
eigendomsposities in het gebied Citadelpoort. Enexis en de Roeivereniging hebben zakelijke rechten in het gebied. Met BrabantWonen is de afspraak gemaakt dat de gemeente voor eigen rekening en risico de
vigerend woonbeleid wordt uitgegaan van de volgende woningbouwdifferentiatie: •
30% sociaal
•
10 % betaalbare koop
• •
30% middeldure huur 30% vrije sector (duur)
grondexploitatie van de gebiedsontwikkeling zal voeren.
Beoogd wordt een hoog tempo van realisering. Voor
plangebied om die reden verkopen aan de gemeente.
oplevering in 2030. Voor de woningen gaan we uit van
BrabantWonen zal haar eigendommen binnen het
De grondexploitatie Citadelpoort is één van de
deelexploitaties van de gebiedsexploitatie Bossche
Stadsdelta. Deze gebiedsexploitatie is geopend bij de
vaststelling van het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta op
8 oktober 2024. Voor Citadelpoort is een grondexploitatie opgesteld. Het Design Museum en de parkeergarage maken geen onderdeel uit van de grondexploitatie.
het Design Museum is er sprake van een gewenste
een gefaseerde realisering, waarbij beoogd is om sociaal en middeldure huur (inclusief de onderliggende plint
met niet-wonen programma) bij woningbouwcorporatie BrabantWonen onder te brengen en de koopwoningen
en vrije sector huurwoningen (inclusief de onderliggende plint) als een tweede projectfase via een tender op de markt te brengen.
Beide projecten hebben een eigen business case
De gemeente is in staat en bereid om het risico van de
raakvlakken tussen de gebiedsontwikkeling en deze twee
De gemeente verwerft voor haar rekening en risico alle
en projectfinanciering. Uiteraard zijn er wel diverse vastgoedprojecten.
Daarnaast handhaven we de Bascule, welke onderdeel gaat uitmaken van onze kunstwerkenportefeuille en daarmee het beheer en onderhoud van de Bascule langjarig geborgd wordt. Het is ook de ambitie om het Ravelijn te herstellen met mogelijkheden voor
evenementen. Dit is een stadsbrede opgave, maakt onderdeel uit van de Gebiedsexploitatie Bossche
Stadsdelta en om het Ravelijn mogelijk te maken zullen er onder andere middelen moeten worden gevonden vanuit Erfgoed.
50
van circa 185-200 woningen zoals genoemd in het
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
grondexploitatie te voeren van de gebiedsontwikkeling. benodigde eigendommen en zakelijke rechten en richt de openbare ruimte in.
Dit Gebiedspaspoort vormt de basis voor de verdere De gemeente, Design Museum en BrabantWonen
vormen gezamenlijk een Ontwerpteam dat werkt aan het voorbereiden van de ontwerpen. Na vaststelling
van het Gebiedspaspoort komen de gemeente Design Museum en BrabantWonen in gezamenlijkheid tot
een architectonisch Voorlopig Ontwerp (VO) voor het
ensemble van het projectgebied, waarna gemeente en BrabantWonen ieder voor hun eigen plandeel tot een
nadere uitwerking komen van de bouwplannen binnen
de uitgangspunten van het Gebiedspaspoort en het VO.
in private handen (o.a. bij BrabantWonen). De
Design Museum komen na oplevering in handen
van Maatschappelijk Vastgoed van de gemeente, die met Design Museum huurafspraken maakt en met
Stadstoezicht de exploitatie van het parkeren verzorgt. Deze interne gemeentelijke organisatie zijn en worden
nauw betrokken bij de planvoorbereiding en vervolgens ook de uitvoering. Voor het woonblok beoogd voor
BrabantWonen is BrabantWonen reeds aangehaakt in de planvoorbereiding.
Voor het bouwblok op de huidige kruising wordt een
tender uitgeschreven. De kaders uit het Ontwikkelplan, de uitwerking daarvan in het Gebiedspaspoort en de
uitwerking van het VO gelden ook voor het te tenderen bouwdeel, zodat het ensemble van Citadelpoort bij elkaar blijft passen.
Voorbeeldverkaveling Citadelpoort in 3d
Er zal onder supervisie van de gemeente een
Kwaliteitsteam (Q-team) worden ingesteld om de kwaliteit te bewaken. Voordat formele omgevingsvergunningen worden aangevraagd, is de instemming van het Kwaliteitsteam een vereiste.
In de uitwerking van de grote gemeentelijke bouw-
opgaven, het Design Museum en de parkeergarage
Citadelpoort, wordt de gemeenteraad in positie gebracht om afwegingen te maken en te besluiten: de benodigde
stappen volgens de afspraken omtrent het Structuurfonds worden doorlopen en de afwegingen ten aanzien van ambities, beoogde effecten, investeringen en risico’s
kunnen derhalve zorgvuldig worden gemaakt, mede
indachtig het recent opgestelde rekenkameronderzoek aangaande het Theater aan de Parade.
51
Participatief Ontwerpproces
11. Communicatie en participatie De communicatie over de Citadelpoort is al gestart
ten tijde van de interactieve sessies over de Bossche
Stadsdelta. Deze sessies waren input voor de vormgeving en invulling van het gebied Citadelpoort. In deze fase was het natuurlijk nog weinig concreet. Naarmate de
tijd vordert, wordt steeds concreter hoe het gebied eruit komt te zien en dit levert andere gesprekken en reacties op. Vanaf 2023 is de participatie met de omgeving geïntensiveerd.
De gemeente organiseerde op 6 december 2023 en 5 februari 2024 informatiebijeenkomsten voor direct betrokkenen en omwonenden van de Citadelpoort. 6 december 2023 was een avond gericht op de
Citadelpoort en de directe omgeving. 5 februari 2024
was een grote informatiebijeenkomst over alle projecten in de Spoorzone. Er zijn die avonden plantoelichtingen gegeven, vanuit omwonenden en stakeholders veel
vragen gesteld en suggesties aangereikt ter verbetering van de plannen. Over de impact van het plan op het beschermd stadsgezicht De Muntel. Over het besluit
met betrekking tot de sloop en herontwikkeling van het Citadelhofje. Over de hoogte van de nieuwbouw en
het water te creëren. Over de huidige verkeersdrukte
een slag verder uitgewerkt. Tijdens de derde sessie op
en ontsluiting van het gebied en hoe het parkeren
5 februari 2024
wordt opgelost. En, tot slot, over de situering en
Inloopbijeekomst Noordelijke Spoorzone
vormgeving van het Design Museum. De gemeente
besloot daarop om, in lijn met het bestuursakkoord,
11 april 2024 Introductiesessie
deze vragen, ideeën en betrokkenheid op te pakken
7 mei 2024
We hebben de belanghebbenden daarom uitgenodigd
en onderdeel te maken van een participatief proces.
Werksessie 1
30 mei 2024 Werksessie 2
24 juni 2024 Werksessie 3
8 juli 2024
Advies aan het College
9 september 2024
uitgewerkte legovarianten getoond, vond er een eerste
Over de wens om meer groen en verblijfsplekken aan
6 december 2023
Inloopbijeenkomst Citadelpoort
Inloopbijeekomst Citadelpoort en Lage Diezebrug
de invloed die dat op bezonning en windklimaat heeft.
Participatief Ontwerpproces
om deel te nemen aan een participatief ontwerpproces over de stedenbouwkundige invulling van het gebied. Waarin de opgaven, vragen, zorgen en mogelijke oplossingsrichtingen een plek konden krijgen.
Het ontwerpproces bestond uit een introductie sessie en drie werksessies. De inleidende sessie op 11 april
52
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
24 juni 2024 zijn de kansrijke varianten teruggebracht tot
twee voorkeursvarianten: Het Stadsblok en de Verbeterde Groene Stadsentree. De deelnemers hebben tijdens deze sessie de contouren van het advies geschetst,
waarin variant De Verbeterde Groene Stadsentree de
meeste supporters had. Het advies van de deelnemers is opgesteld onder begeleiding van een onafhankelijke
voorzitter van de werksessies. Op 8 juli 2024 is dit advies aangeboden aan de wethouder. In de periode van het participatief ontwerpproces, en ook nadat dit formeel
was afgerond na overhandiging van het advies aan de wethouder, zijn verschillende gesprekken gevoerd met direct belanghebbenden.
2024 was een introductie over het proces. De eerste
Om ook alternatieve oplossingen voor de roeivereniging
van het voorwerk met inspiratiemodellen dat door
vertegenwoordigers van de roeivereniging in het
werksessie op 7 mei 2024 bestond uit een presentatie de gemeente was verricht. De deelnemers bouwden
vervolgens binnen gestelde kaders, varianten met lego. Fysieke bijeenkomsten in 2023 en 2024
schifting plaats en werden de kansrijke varianten nog
Tijdens de tweede sessie op 30 mei 2024 werden de
te bekijken hebben het gemeentelijke team en
voorjaar een excursie naar roeiverenigingen in Nijmegen, Wageningen en Deventer gemaakt.
53
Op 19 september 2024 heeft een cultuur informatie-
kaart brengen, mogelijkheid geven tot het stellen van
is uitgenodigd om een toelichting te krijgen op de
het geven van advies. Daarnaast kan de klankbordgroep
bijeenkomst plaatsgevonden waar de culturele sector plannen in de Bossche stadsdelta en noordelijke
Spoorzone. Waar de gelegenheid is gegeven om over de concrete deelgebieden, waaronder Citadelpoort,
verder te spreken en aan te melden voor een creatief
vervolgproces. Ongeveer 70 belangstellenden hebben zich aangemeld voor deze sessie. Zowel huidige
huurders van de Tramkade als individuele makers
waren vertegenwoordigd. Er werden vragen gesteld over de voortgang van de projecten en men was
nieuwsgierig naar vestigingsmogelijkheden in het
gebied in de toekomst. In het komende proces, wat
start na het vaststellen van het Gebiedspaspoort, wordt met geïnteresseerden nagedacht over de conceptuele
invulling van het design&maak cluster (de toekomstige plint onder de woonbebouwing).
Ook wordt regelmatig het gesprek gevoerd met een
signalen afgeven van het sentiment van de omgeving. Deelnemers van de klankbordgroep kunnen zelf
ook proactief hun ideeën inbrengen. Daarmee is de
klankbordgroep bedoeld ter versterking van de dialoog met de omgeving en de klankbordgroep fungeert
veelal als eerste aanspreekpunt voor het projectteam
om onderwerpen die relevant zijn voor de omgeving
te bespreken en daar waar het mogelijk is rekening te houden met de wensen van de omgeving.
Er is een open houding vanuit de gemeente naar de
samenleving toe. Niet alleen vertellen over de plannen maar vooral ook luisteren naar meningen, zorgen,
verhalen uit de omgeving. Participatie wordt breed
georganiseerd: alle doelgroepen die een belang hebben worden betrokken. De initiatiefnemers werken hierin samen.
vertegenwoordiging van de Bossche binnenstad
Naast het participatief proces zetten we de komende
gezet worden in de plannen van de Bossche Stadsdelta,
in het bijzonder het design&maak cluster. Waarbij we het
ondernemers. Zij worden meegenomen in de stappen die waaronder de Citadelpoort.
Voor het project richten we na het vaststellen van het Gebiedspaspoort Citadelpoort een klankbordgroep op. Deze klankbordgroep bestaat uit verschillende vertegenwoordigers van achterbannen. Op
54
kritische vragen over keuzes die gemaakt worden en
jaren ook stevig in op het positioneren van het project en positioneren van het Design Museum als dé trekker en
eyecatcher in het gebied gaan neerzetten als hét Design
“Mijn ervaring in het nieuwe Design Museum, het Oeverpark en de ateliers op Citadelpoort
en communicatie aanpak die we de komende jaren
creativiteit en innovatie. De expositie was niet alleen visueel aantrekkelijk, maar ook uitdagend.
Museum van Nederland. Dit vraagt om een marketing-
was echt verfrissend. In het Design Museum werd ik omringd door een inspirerende mix van
steeds verder uitbouwen.
Ik vond het geweldig om te zien hoe design ons dagelijks leven beïnvloedt. De interactieve elementen maakten het bovendien een leuke en leerzame ervaring, wat me deed verlangen
inloopbijeenkomsten en via de projectsite kunnen
naar een tweede bezoek om alles nog eens rustig te bekijken. Het Oeverpark bood een oase
stellen we duidelijke kaders en denken we van buiten
gevoel van ontspanning. De combinatie van natuur en kunst in het park zorgde ervoor dat
de klankbordgroep voorleggen stellen we vooraf vast.
wilde otter gezien. Ik wil daar zeker terugkomen, vooral om weer te genieten van de serene
wordt voorgezeten door een onafhankelijk persoon.
een heerlijke verrassing. Het was inspirerend om de creativiteit en passie van de kunstenaars
omgevingscommunicatie) willen we de omgeving op
nieuw perspectief op kunst. Ik kijk ernaar uit om terug te keren en misschien zelf een workshop
rondom Citadelpoort, belangen van de achterban in
me op zijn eigen manier geraakt en ik kan niet wachten om ze opnieuw te bezoeken!”
mensen zich hiervoor opgeven. In de klankbordgroep
van natuurlijke schoonheid. Wandelen langs het water en de groene ruimtes gaf me een
naar binnen. De onderwerpen van gesprek die we bij
ik even kon ontsnappen aan de drukte van het dagelijkse leven. Nog nooit had ik eerder een
Daarnaast is het van belang dat de klankbordgroep
omgeving en misschien een boek te lezen onder een boom. De ateliers op Citadelpoort waren
Met de klankbordgroep (en ondersteund door onze
in actie te zien. De mogelijkheid om met hen te praten over hun werk en proces gaf me een
een zorgvuldige manier betrekken bij de ontwikkelingen
te volgen, zodat ik mijn eigen creativiteit kan ontdekken. Kortom, elk van deze plekken heeft
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024
56
Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Citadelpoort 2024