Document · PDF

1. Bijlage Conceptbegroting 2025

Gemeenteraad 13 november 2024, gemeente 's-HertogenboschBij agendapunt: Conceptbegroting 202523.819 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

GROEN is nu nog een project van Reinier van Arkel maar wordt een netwerkorganisatie waarbij de partners als huis- en jeugdartsen en onderwijs ernaar kunnen verwijzen. Een jeugdhulpbeschikking is niet nodig. Met GROEN willen we bijdragen aan het voorkomen van instroom in de specialistische GGZ, en/of snellere uitstroom en een duurzamer behandelresultaat. We beschikken meer op maat voor de triple L doelgroep. Dat wil zeggen dat ouders niet per se ieder jaar een beschikking aan moeten vragen wanneer duidelijk is dat er geen veranderpotentieel

Begroting 2025

is in de situatie, maar een beschikking kunnen krijgen voor een langere periode. Denk aan handicaps die blijvend zijn. In de pilot opgroeiondersteuning zijn alle deelnemende scholen gestart. In totaal zijn dat 7 scholen in het primaire onderwijs (PO) en 2 scholen in het voortgezet onderwijs (VO). De evaluaties in het PO worden in het voorjaar gedaan en voor het VO in het najaar. Proeflab wachtruimte van Youthlab start. We richten een plek in met coaches van o.a. TOM, waar jongeren terecht kunnen die op de wachtlijst staan voor een behandeling bij de S-ggz en waar met hen wordt gewerkt aan het hervinden van een dagritme en te werken aan andere randvoorwaardelijkheden om hun mentale gezondheid te bevorderen. We onderzoeken hoe we de rechtsbescherming van inwoners beter kunnen bewaken en zetten acties uit om dit te verbeteren. We hebben hierbij extra aandacht voor de inwoners en gezinnen die te maken krijgen met mogelijke kinderbeschermingsmaatregelen. We versterken het informeel steunaanbod in onze basisondersteuning om te zorgen dat minder gezinnen gebruik hoeven te maken van specialistische jeugdhulp of jeugdhulp met verblijf. We toetsen hiervoor middels een pilot de werkwijze en het aanbod van Steunouders. We handhaven de uitbreiding van uren POH GGZ Jeugd bij de huisartsen. De huisartsen verwijzen kinderen/jongeren en hun ouders naar de POH-er.

De POH-er voert een aantal gesprekken en geeft psycho educatie waardoor doorverwijzing naar de GGZ in een behoorlijk aantal gevallen niet nodig is. We versterken de integrale aanpak voor veiligheid in afhankelijkheidsrelaties middels de visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid en bereiden ons voor op het ontwikkelen van een regionaal veiligheidsteam volgens het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.

Begroting 2025

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse baten en lasten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000)

Omschrijving Rekening 2023 Lasten 152.068 Baten -58.994 Saldo van 93.074 lasten en baten

Begroting Begroting 2024 2025 139.610 144.505 -49.572 -49.056 90.039 95.448

Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 146.524 142.293 142.133 -46.168 -43.139 -43.136 100.356 99.154 98.997

Begroting 2025

Investeringen Zie de bijlage Investeringen bestaand beleid voor een totaal overzicht van de investeringen op basis van bestaand beleid inclusief de toelichtingen. Binnen dit programma staan de volgende investeringen gepland (bedragen x € 1.000)

Basisschool de Hoogakker vernieuwing oudste delen Extra investeren onderwijshuisves ting 2025 JOP's/Wijkspeelpl aatsen KC Stadshart nieuwbouw kinderopvang KC Stadshart nieuwbouw school Mariaschool kinderopvang BSO Nieuwbouw kinderopvang Groote Wielen NO-hoek Nieuwbouw school Groote Wielen NO-hoek Onderwijsleerpak ket Spoedvoorzienin gen

2025 110

2026 4.731

2027 0

2028 0

6.096

1.498

4.830

1.193

2.367

10.712

134

262

14.027

18.244

300

434

Begroting 2025

Subsidies Binnen dit programma worden de volgende subsidies verleend (bedragen onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad en resultaten van afspraken): Doelstelling/Subsidieontvanger Een samenleving waarin de jeugd zich geborgen en geaccepteerd weet. Collectief en preventief aanbod jeugd Risicojongeren Gedragsverandering voor risico- en criminele jongeren Preventie en gezag Het mede mogelijk maken van projecten die bijdragen aan het behalen van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen Duurzame ontwikkelingsdoelen Kinderen en jongeren moeten de ruimte krijgen om hun talenten te ontwikkelen Actieplan Leerbanen Innovatie Leren en Werken Innovatiebudget/uitvoering Passende arrangementen binnen kindcentra Projecten VVE Regionale aanpak VSV RMC registratie en trajectbegeleiding Kinderen en jongeren moeten de ruimte krijgen om hun talenten te ontwikkelen. Lokaal Onderwijs kansenbeleid Vrijwilligers in staat stellen met jongeren van 4 t/m 24 jaar activiteiten te organiseren op het gebied van ontmoeting, ontspanning en ontplooiing. Ze vinden plaats in de vrije tijd van jongeren en worden gedurende het gehele jaar uitgevoerd. Subsidieregeling jongeren We willen dat jongeren nu en in de toekomst maatschappelijk betrokken zijn en in staat zijn zelfstandig initiatieven te ontplooien

Geraamde verstrekking 2024

Geraamde verstrekking 2025

18.511

315.165

326.012

27.583

300.000

33.298

51.782 53.269 141.150 948.000

0 36.876 455.150 946.133

4.431.064 591.458 1.088.031

4.531.064 591.458 1.210.000

8.326

8.772

581.537

611.009

Begroting 2025 Doelstelling/Subsidieontvanger Cityboost

Geraamde verstrekking 2024 35.213

Geraamde verstrekking 2025 36.998

Verbonden Partijen In het Register verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vindt u in de Paragraaf Verbonden Partijen.

Dit programma kent geen verbonden partij.

Risico's Dit programma kent geen risico's.

Beleidskaders Beleidskader onderwijshuisvesting Bossche Educatieve Agenda 2023-2035 Jaarverslag leerplicht en doorstroompunt 21-22 en 22-23 Regionaal beleidsprogramma jeugd 2024 - 2028 Noordoost Brabant Centrumregeling Jeugdhulp Noordoost Brabant 2024

Begroting 2025

Verstedelijking en wonen Ambitie Wij willen dat iedereen een woning kan vinden die aansluit bij de eigen wensen en mogelijkheden. Daarmee houden we onze gemeente toekomstbestendig en bereikbaar voor iedereen. We zetten daarom stevig in op onze verstedelijkingsopgave. Met bijbehorende investeringen en scherpe keuzes voor versnelling van de woningbouwproductie. Door de juiste woningen te bouwen willen we ook de doorstroming op de woningmarkt een impuls geven. Verder leggen we de nadruk op inbreiding door het toevoegen van woningen binnen bestaand bebouwd gebied. Onze ambitie hebben we vertaald in vier onderwerpen. Per onderwerp beschrijven we het doel dat we willen bereiken en de indicatoren waarmee we de resultaten inzichtelijk maken.

Doelstellingen De ambities uit het Bestuursakkoord 2022-2026 zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Op de volgende pagina's ziet u de vertaling van het bestuursakkoord naar outcome-indicatoren ("Wat willen we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat gaan we er voor doen?").

Verstedelijking Wat willen we bereiken? In ‘s-Hertogenbosch ligt een forse bouw-, transformatie en herstructureringsopgave. Naast de grote vraag naar woningen en bedrijvigheid willen we ook andere opgaven oplossen m.b.t. klimaatadaptatie, energietransitie, slimme mobiliteit, biodiversiteit, gezondheid en circulaire economie. Duurzaam verstedelijken dus om de stad de stad te laten zijn en de dorpen de dorpen. De dorpen profiteren van de stedelijke voorzieningen en nieuwe woon- en werkmilieus en de stad profiteert van een rijk en ontspannen achterland. Nulmeting Besluitvorming Regionale Verstedelijkingsstrate gie MIRT afspraak Stedelijk Brabant als start regionaal proces

Doelstelling 2025

Ambitie 2026

Bron

De afspraken uit de Uitvoeringsagenda NOVEX Stedelijk Brabant voor korte termijn oppakken, wo het sluiten van een samenwerkings-ovk/agenda met Provincie en het opstarten van een onderzoeks- en ontwikkelstrategie

Besluitvorming Stedelijke Ontwikkelstrategie en vertaling in Bossche Omgevingsvisie

nvt

Begroting 2025 Nulmeting

Ingrepen in het mobiliteitssysteem voor versterking Hoogwaardig Openbaar vervoer MIRT-afspraak Verkenning Knooppuntontwikkelin g

Verhogen percentage verdichting en vergroening in woonen werkmilieus in binnenstedelijk gebied Huidige gebiedsontwikkelinge n

Doelstelling 2025 voor woningbouw in spoorzone na 2030

Ambitie 2026

Bron

Het mobiliteitspakket van regio ’sHertogenbosch inbrengen in de multimodale agenda (MA) Zuid-Nederland en deze vaststellen met Provincie en Rijk. Tegelijkertijd doorgaan met mobiliteitstransitiema atregelen om geplande inbreiding mogelijk te maken

Start werkzaamheden

nvt

Duurzame verstedelijking door verhoging % verdichting & vergroening: 1. Focus op woningproductie en betaalbaarheid 2. Onderzoeken nieuwe woon- en werklocaties 3. Groots vergroenen: Starten uitvoering Gebiedpaspoorten Groen en Klimaatbestendigheid:

Planvorming 2040 in binnenstedelijke gebiedsontwikkeling met extra programma

nvt

Wat gaan we er voor doen? Coalitievorming met Rijk, provincie, waterschappen en regio-gemeenten (o.a. Oss, Meierijstad, Maashorst, Vught en Waalwijk) t.b.v. verstedelijkingsafspraken:  Opstellen Stedelijke Ontwikkelstrategie voor korte en langere termijn;

Begroting 2025



Verdiepende studies naar woningbouw, mobiliteit en werklocaties en vertaling in gebiedsontwikkelingen; Lobby en bestuurlijke en ambtelijke positionering in landelijke en provincie samenwerkingsverbanden in combinatie met concrete subsidie-aanvragen op rijks- of provinciale beschikbare gelden;

Begroting 2025

Woningbouwproductie Wat willen we bereiken? Om de woningbouw te versnellen maken we scherpe keuzes, met bijbehorende investeringen. We gaan daarbij voor tempo en impact. De woningmarkt is in crisis, dus dat gaan we ook op zo'n manier benaderen. Dat vraagt om ambitieuze, scherpe keuzes én om realisme. We weten dat we sterk afhankelijk zijn van de economische / marktomstandigheden en onze partners in de stad. Met die partners zoeken we dan ook de samenwerking op. We zetten vol in op het realiseren van plannen. Samen met marktpartijen en woningcorporaties zorgen we voor voldoende harde plannen. Daarnaast houden we de potentiële woningbouwcapaciteit op peil. Zodat ook op (middel)lange termijn de woningbouw op peil blijft. Het streven is om altijd 130% plancapaciteit hebben, ten opzichte van het gewenste aantal te realiseren woningen. We maken hiervoor een aantal richtinggevende keuzes. Zo kiezen we ervoor om de capaciteit van onze organisatie te focussen op grote plannen (met veel woningen). Bouwen in dorpen moet mogelijk zijn en faciliteren we. We zoeken samen met de corporaties naar extra mogelijkheden voor flexwoningen op de korte termijn. Nulmeting Totaal potentiële woningbouwcapacitei t 13.400

Doelstelling 2025

Ambitie 2026

Bron

14.000

Jaarlijks collegevoorstel potentiele woningbouwcapaciteit tbv Provincie NoordBrabant

Waarvan harde plannen 4.800

5.200

5.500

Jaarlijks collegevoorstel potentiële woningbouwcapaciteit tbv Provincie NoordBrabant

Wat gaan we er aan doen? De ambtelijke capaciteit blijven we primair inzetten op grote plannen met meer dan 100 woningen Ook door optimaal gebruik van de bestaande woningvoorraad, realiseren we woningen We stimuleren gemeenschappelijke woonvormen, zoals opgeroepen in de motie ‘stimuleren gemeenschappelijk wonen’ (3-7-2024)

Begroting 2025

We bieden de raad eind 2024 en begin 2025 diverse Ontwikkelkaders ter vaststelling aan (Bossche Stadsdelta, De Vliert, Herpenseweide). Daarmee leggen we voor deze gebieden de ruimtelijke kaders voor de herontwikkeling vast. In 2025 concretiseren we met corporaties en marktpartijen de plannen, met als doel om in 2026/2027 een start te kunnen maken met de bouwwerkzaamheden We voegen nieuwe locaties toe om de plancapaciteit op orde te houden, daarbij focussen we op kansrijke binnenstedelijke locaties.

Woningbouwmix Wat willen we bereiken? De stip op de horizon is méér betaalbare woningen, kortere wachtlijsten, betere doorstroming, kortom meer inwoners die zich over een fijn thuis geen zorgen hoeven te maken. Daarom gaan we nadrukkelijk gemeentebreed en meerjarig sturen op de woningbouwmix. Dat doen we met het nodige realisme: we zijn hierin sterk afhankelijk zijn van de economische/ marktomstandigheden en onze partners in de stad. Met die partners zoeken we dan ook de samenwerking op. We willen sturen op meer betaalbare woningen. Dat doen we in de zachte plannen. Voor deze plannen sturen we op de mix: 30% sociale huur, 10% betaalbare koop, 30% middenhuur en 30% dure huur en (middel)dure koop. Bij harde plannen, waar al afspraken zijn over woningbouw categorieën, sturen we op snelle realisatie. We gaan dan niet terug naar de tekentafel. Door bij te sturen op de zachte plannen, zal het totale programma (dat slechts traag bij te sturen is), groeien naar een groter aandeel betaalbare woningbouw. Nulmeting % middenhuur en betaalbare koop in plannen waar dit college afspraken over heeft gemaakt nvt

Doelstelling 2025

Ambitie 2026

Bron

40%

Haalbaarheidsbrieven en overeenkomsten met marktpartijen en woningcorporaties.

% sociale huur in plannen waar dit college afspraken over heeft gemaakt nvt

30%

Haalbaarheidsbrieven en overeenkomsten met marktpartijen en woningcorporaties.

Wat gaan we er voor doen?

Begroting 2025

We sturen daarmee op het aandeel sociale huur, middenhuur en betaalbare koop in de (nu nog) zachte plannen. Dat doen we door het maken van afspraken over woningbouwprojecten met marktpartijen en woningcorporaties. We zetten het gemeentelijk instrumentarium in om te sturen op onze ambitie om 70% betaalbare woningbouw te realiseren We continueren de samenwerking met de woningcorporaties op sociale huur én middenhuur. We geven invulling aan de motie ‘meer woningen in het middensegment’ (3-7-2024), waarmee we toewerken naar het halen van de doelstelling. Daar waar er mogelijkheden zijn om subsidies te verkrijgen, zetten we daar vol op in We zetten het budget van het volkshuisvestingsfonds in om betaalbaar wonen te stimuleren. Een deel van het budget wordt ingezet om starters meer kans te geven op koopwoningen. Ook wordt een deel van het budget ingezet om via beter benutten bestaande voorraad woningen toe te voegen

Wonen en Zorg Wat willen we bereiken? We willen zorgen voor voldoende diverse woonoplossingen voor specifieke doelgroepen. Bijvoorbeeld voor mensen die naast/bij hun woning extra zorg en ondersteuning nodig hebben ten aanzien van hun fysieke en/of geestelijke gezondheid. Voor die mensen zorgen we voor voldoende (betaalbare) woningen met toegang tot de juiste zorg. Op basis van een nog op te stellen woonzorgvisie gaan we hiermee aan de slag. Er wordt ook gewerkt aan een nieuwe aanpak dakloosheid, dit komt terug in het programma Gelijke kansen op gezondheid.

Wat gaan we er voor doen? In 2025 bouwen we meerdere woonprojecten voor uiteenlopende doelgroepen, zoals Boschmeersingel Annakerk voor SWZ (mensen met een fysieke beperking), Orthen-Links 4e fase voor Cello (mensen met een stoornis in het autistisch spectrum) en Hoff van Hollantlaan voor Buro3O We stellen de woonzorgvisie (inclusief mantelzorgwoningen) vast, waarin de aanbevelingen uit het eindrapport van het eerste Bossche Burgerberaad een plaats krijgen Nieuwe aanpak dakloosheid (wonen-eerst), zie programma Gelijke kansen op gezondheid

Begroting 2025

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse baten en lasten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000)

Omschrijving Rekening 2023 Lasten 91.444 Baten -76.117 Saldo van 15.327 lasten en baten

Begroting Begroting 2024 2025 75.728 77.461 -65.879 -67.424 9.849 10.037

Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 76.180 72.754 58.998 -67.835 -64.525 -50.776 8.346 8.229 8.223

Begroting 2025

Flexwoningen Investeringen grondbedrijf

2025 0 39.578

2026 700 37.590

2027 0 40.837

2028 0 29.315

39.578

38.290

40.837

29.315

Subsidies Dit programma kent geen subsidies

Begroting 2025

BV Paleiskwartier Financieel belang € 226.890 (aandelenkapitaal BIM)

Eigen vermogen 1-1 € 17.370.000

Eigen vermogen 3112 € 9.648.000

Vreemd vermogen 11

Vreemd vermogen 31-12

Resultaat

€ 17.873.000

€ 11.074.000

€ 1.278.000

Risicomanagement Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2023. In 2023 is het laatste deelproject van de BV Paleiskwartier in aanbouw: Palazzo, gelegen aan het Residentieplein. Voor de start bouw eind 2022 waren alle huurwoningen en een deel van de commerciële ruimte verkocht en een (klein) deel van de koopwoningen. Eind december 2023 was circa 2/3 van het totale project verkocht. Verwacht wordt dat bij oplevering in 2025 (vrijwel) alle woningen zijn verkocht. Het afzetrisico van de woningen is beperkt. Als bij oplevering niet alle woningen en/of commerciële ruimte zijn verkocht, dan zijn maatregelen zoals het verhuren van gerealiseerde woningen en het zo nodig in delen verhuren van commerciële ruimte aan geïnteresseerde partijen, maar ook het in verhuurde staat verkopen van appartementen aan een belegger reële opties. In het directieverslag wordt in een aparte paragraaf ingegaan op de door de vennootschap gebruikte financiële instrumenten. Het management bewaakt nadrukkelijk de liquiditeitspositie van de vennootschap. De onderneming bewaakt de liquiditeitspositie door middel van opvolgende liquiditeitsbegrotingen. Het management ziet erop toe dat voor de onderneming steeds voldoende liquiditeiten beschikbaar zijn om aan de verplichtingen te kunnen voldoen en dat tevens voldoende financiële ruimte onder de beschikbare faciliteiten beschikbaar blijft.

BV Willemspoort Financieel belang € 18.000 (aandelenkapitaal, waarvan € 6.000 in het bezit van de gemeente ’s-Hertogenbosch)

Eigen vermogen 1-1 € -/- 60.343

Eigen vermogen 3112 € -/- 67.635

Vreemd vermogen 11

Vreemd vermogen 31-12

Resultaat

€ 144.100

€ 144.420

€ -/- 7.292

Risicomanagement Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2022. In het jaarverslag van Willemspoort B.V. wordt niet ingegaan op het risicomanagement, omdat gebruik gemaakt wordt van de vrijstelling tot het opstellen van een bestuursverslag.

Begroting 2025 Risicomanagement is regelmatig onderwerp van gesprek tussen directie en raad van commissarissen. Het vormt een belangrijk onderdeel van de besturing van Willemspoort.

CV Willemspoort Financieel belang € 6 miljoen (aandelenkapitaal, waarvan € 2 miljoen in het bezit van de BIM)

Eigen vermogen 1-1 € 1.900.971

Eigen vermogen 3112 € 3.354.123

Vreemd vermogen 11

Vreemd vermogen 31-12

Resultaat

€ 821.512

€ 3.749.257

€ -/- 486.848

Risicomanagement Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2022. Het noordelijke plandeel is afgerond: Alle woningen zijn opgeleverd en de omliggende openbare ruimte is ingericht. In het stedenbouwkundig plan voor Willemspoort Zuid zijn ongeveer 500 appartementen voorzien. Opgeteld bij de 300 appartementen in Noord levert dat een totaal van ongeveer 800 appartementen. Onderdeel van het stedenbouwkundig plan is een bezoekersgarage ten behoeve van bezoekers van zowel het JBZ als van Willemspoort. Deze parkeergarage P1 is inmiddels gerealiseerd en in gebruik genomen. Interparking exploiteert deze garage. De provincie Noord-Brabant heeft voorjaar 2023 een vergunningenstop afgekondigd voor projecten waar sprake is van stikstofdepositie. Er vindt uitgebreid overleg plaats om hiervoor een oplossing te vinden en in 2025 te kunnen starten met de realisatie van Willemspoort-Zuid. In dit stadium kan nog geen zekerheid worden gegeven over de gemeentelijke grondopbrengsten en de haalbaarheid van de grondexploitatie van de BV. Bovenstaande betekent, dat de kans groot is, dat de historische boekwaarde van € 5,6 miljoen, die zwaar op het plan drukt, niet (volledig) terugverdiend kan worden. In de gemeentelijke jaarrekening 2013 is uit voorzichtigheidsoverwegingen binnen het grondbedrijf op dit project een voorziening ter grootte van € 4 miljoen getroffen.

Als gevolg van onder andere lagere rentekosten is deze voorziening inmiddels bijgesteld naar € 2,9 miljoen. De B.V. en het grondbedrijf blijven de risico’s van het project kritisch beoordelen. Door kapitaalstortingen vanuit de N.V. BIM en Heijmans Vastgoed Deelnemingen BV is het eigen vermogen toegenomen in 2022. Het vreemd vermogen is eveneens gestegen in 2022, met name door vooruitontvangen bedragen van BrabantWonen voor plankosten, waarborgsom en eenmalige vergoeding voor de verplichting tot de vestiging van een erfdienstbaarheid voor parkeerplaatsen. Het negatieve resultaat komt met name door kosten uitbesteed werk en andere externe kosten.

Begroting 2025

Haverleij BV Financieel belang € 23.143 (aandelenkapitaal, waarvan € 7.714 in bezit BIM)

Eigen vermogen 1-1 € 1.457.813

Eigen vermogen 3112 € 1.504.269

Vreemd vermogen 11

Vreemd vermogen 31-12

Resultaat

€ 1.291.806

€ 1.225.324

€ 46.456

Risicomanagement Bovenstaande cijfers hebben betrekking op boekjaar 2023. De activiteiten van de B.V. waren sinds 2012 grotendeels bevroren en zijn in 2016 weer opgepakt. PPHP (Sjoerd Soeters) heeft een actueel stedenbouwkundig plan opgesteld voor de kastelen Oeverhuyze en Heesterburgh. Het kasteel Heesterburgh omvat 49 woningen en 24 appartementen en is inmiddels opgeleverd. Ook kasteel Oeverhuyze is ontwikkeld met 57 woningen en 14 appartementen en is opgeleverd. Het woonrijpmaken van Oeverhuyze wordt medio 2024 afgerond. Einde 2020 is overeenstemming bereikt over de verkoop van de golfbaan. In 2022 heeft er een dividenduitkering van € 12.000.000 (€ 4.000.000 aan elk van de drie deelnemers) plaatsgevonden, waardoor het eigen vermogen aanzienlijk gedaald is. De marktrisico’s voor de B.V. zijn in deze afrondende fase zeer beperkt en kunnen binnen de vennootschap opgevangen worden, mede in het licht van het resterende eigen vermogen van de B.V. Eind 2024 wordt de liquidatie van de B.V. per 31-12-2024 voorbereid.

Heesch-West Financieel belang 58% batig/nadelig saldo ten gunste/laste van de gemeente ‘s-Hertogenbosch

Eigen vermogen 1-1 -/- € 216.772

Eigen vermogen 3112 € 0,-

Vreemd vermogen 11

Vreemd vermogen 31-12

Resultaat

€ 37.000.000

€ 49.000.000

€ 216.772

Risicomanagement Het vreemde vermogen bestaat uit de aangetrokken geldleningen. In juli 2023 is aanvullend € 12 miljoen aangetrokken.

Begroting 2025 De grondexploitatie van de GR Heesch-West wordt elk jaar geactualiseerd en bij tekorten zullen de deelnemende gemeenten (Bernheze, 's-Hertogenbosch en Oss) het tekort aanvullen. Hierdoor is er geen reserve als weerstandsvermogen binnen de GR nodig. De geactualiseerde exploitatieberekening van begin 2024 sluit met een tekort van € 43,5 miljoen. De deelnemende gemeenten hebben daarop hun verliesvoorziening afgestemd (€ 43,5 miljoen) en deze is bij overdracht van de gronden in april 2022 eveneens overgedragen. Verder is er een beperkt beschikbare weerstandscapaciteit in de grondexploitatie bij het budget bouw- en woonrijp maken opgenomen (post voorzien) en is er een behoedzaamheidsmarge aangehouden voor wat de grondopbrengsten.

Regionaal samenwerkingsverband Noord Oost Brabant Financieel belang € 3,12 per inwoner per jaar

Eigen vermogen 1-1 370192

Eigen vermogen 3112 565101

Vreemd vermogen 11

Vreemd vermogen 31-12

Resultaat

€ 3.534.846

3055866

194909

Risicomanagement De bestuurlijke regionale samenwerking kent beperkte risico’s omdat zij alleen participeert in overheidsprojecten. De regionale samenwerking is sinds 1 april 2021 gepositioneerd als RNOB. RNOB is zelf geen opdrachtgever maar dit zijn de gezamenlijke deelnemende gemeenten en twee Waterschappen. Deze worden rechtsgeldig vertegenwoordigd door de gemeente ’s-Hertogenbosch als penvoerder. De basis voor de samenwerking is een convenant met een looptijd van 1-1-2021 tot en met 31-12-2024. Dit convenant is door alle raden en besturen goedgekeurd en door de colleges en Waterschappen ondertekend. RNOB heeft een langlopende opdrachtovereenkomst met Agrifood Capital BV. Deze looptijd loopt synchroon met het convenant. Het jaarplan van Agrifood Capital BV wordt door het stichtingsbestuur goedgekeurd. Dit jaarplan vormt de basis voor de uitvoering van de opdracht die door RNOB vanuit de bijdragen wordt gefinancierd. De BV participeert in publieke en private projecten. De hoogte van het totale bedrag is gelimiteerd tot de opdrachtwaarde van € 1 miljoen. Agrifood Capital B.V. probeert zo veel mogelijk additionele publieke en private (Europese) financiering te verkrijgen bij de uitvoering van haar projecten.

De Stichting Agrifood Capital houdt 100% van de aandelen en het stichtingsbestuur bestaat uit vertegenwoordigers van RNOB, de regionale opleidingsinstituten en vertegenwoordigers van werkgeversverenigingen. Een Raad van Commissarissen houdt toezicht op Agrifood Capital B.V. Het risico is dat de stichting AgriFood Capital en de BV Agrifood Capital in financiële problemen kunnen komen. In dat geval is de regio Noordoost Brabant als deelnemer in het stichtingsbestuur en daarmee de gemeenten als deelnemers in de regionale samenwerking (mede) verantwoordelijk. Het financiële risico is echter beperkt tot het aandelenkapitaal van € 1,--.

Begroting 2025

Risico's Dit programma kent geen risico's

Beleidskaders Woonvisie 2020 Doelgroepenverordening 2023 Huisvestingsverordening 2021 RV opkoopbescherming 2022 – aanpassing Huisvestingsverordening RV verdeling huurwoonwagenstandplaatsen 2022 – aanpassing Huisvestingsverordening RV Startersleningen 2022 Paraplu bestemmingsplan Woningsplitsing, verkameren en parkeren 2023

Begroting 2025

Openbare ruimte, water en groen Ambitie We zorgen voor een duurzame inrichting en beheer van de openbare ruimte. Dit leidt tot vermindering van grondstoffen, hergebruik van materialen en afval en het terugdringen van het gebruik van (fossiele) brandstoffen. Hierbij maken we steeds meer gebruik van slimme technieken en data. We willen dat de buitenruimte uitnodigt tot ontmoeten, spelen en bewegen. We zetten in op een brede vergroeningsstrategie. Met een inzet op meer kwalitatief groen in onze gemeente. Groen draagt bij aan klimaatbestendigheid doordat het water vasthoudt en hittestress in bebouwd gebied beperkt. Ook is het belangrijk voor de biodiversiteit. We kiezen voor een flinke impuls op vergroening van onze openbare ruimte in wijken en dorpen. Aanvullend richten we ons op de grotere groenstructuren. Zo komen we tot een aantrekkelijke, groene en toekomstbestendige stad in een natuurrijke omgeving. Samen met onze partners werken we aan oplossingen voor de grote waterveiligheidsopgave in de stad en regio. Gezien onze bijzondere ligging, integreren we water in onze gebiedsontwikkeling

Begroting 2025

Zuid-Willemspark Wat willen we bereiken?  Meer ruimte voor groen en water  Realiseren van een mooier en prettiger woonklimaat Mogelijkheden creëren voor beweging, ontmoeting, recreatie en natuur

Wat gaan we er voor doen? 

Het inspiratiedocument Zuid-Willemspark dient als leidraad voor ontwikkelingen in en rondom het Zuid-Willemspark. De afgelopen periode zijn er verschillende projecten rondom de Zuid-Willemsvaart gerealiseerd. Zoals de stadscamping aan de sluiswachterskade, pluspakket kanaalboulevard fase 2/3, Van Veldekekade en het Kruithuispark.  Voor de korte termijn staan er verschillende projecten op de planning. Zoals de langzaamverkeersbrug bij de Tolbrugstraat. Voor de brug is een apart budget door de Raad gereserveerd. Vanuit het programma Zuid-Willemspark wordt er gekeken hoe hieraan kan worden bijgedragen.  Er staan nog verschillende projecten op de planning voor de langere termijn. Zoals de Bossche Stadsdelta, de Citadelpoort en Sluis 0. Voor alle projecten zal er worden aangehaakt bij de ongeplande ontwikkelingen en wordt er gekeken hoe er vanuit het programma Zuid-Willemspark kan worden bijgedragen. Sluis 0: We willen voortgang maken met de uitvoering van Sluis 0. Daarom hebben we de opdracht tot uitvoering verleend aan de 2e inschrijver. Als het project niet binnen het bijgestelde budget kan worden uitgevoerd, gaan we over op een alternatief plan. Vanuit het programma ZuidWillemspark zal er worden gekeken op welke manier er kan worden bijgedragen aan een groene invulling van het plan waarbij de verbinding centraal staat.

Begroting 2025

Circulaire Openbare Ruimte Wat willen we bereiken? We streven naar een circulaire economie. In onze beheer- en vervangingsopgaven willen we het gebruik van grondstoffen terugdringen en grondstoffen zoveel mogelijk hergebruiken dan wel een nieuw leven geven. Ontwerp en beheer worden sterker op elkaar gericht om zodoende in de ontwerpfase reeds tot een reductie van grondstoffen te komen.

Wat gaan we er voor doen? We voeren een pilot uit met de Bossche tegel, wat een reductie van 25 % aan grondstoffen oplevert. Bij het Rodenborch-college is een proefstrook aangelegd, waar we gedurende meerdere seizoenen de robuustheid van de tegel bij verschillende weersomstandigheden monitoren (o.a. mos- en rijpvorming). In 2025 brengen we de resultaten van de pilot in beeld We dagen onze marktpartijen uit om bij vervangingsprojecten en het dagelijks beheer en onderhoud zoveel als mogelijk duurzaam en circulair te zijn. We zetten bij ieder project, waar mogelijk, in op hergebruik van materialen. Dit doen we door materialen in de projecten terug kunnen plaatsen of uit te wisselen met andere gemeenten. Door bestaande materialen in dezelfde functie te hergebruiken besparen we op grondstoffen en vermindert de uitstoot door nieuwe productie. We kijken daarbij naar de toepassing van de meest duurzame materialen op de totale levensduur en de meest hoogwaardige manier van hergebruik We experimenteren in projecten om te leren waar ons vaste stramien, gedachten en werkprocessen ons belemmeren in de transitie naar een circulaire openbare ruimte. In 2025 continueren we dit, zoals bij de vitalisering van de Belgische buurt (hergebruik van materialen) en door bewoners aan de voorkant betrekken bij het bedenken van oplossingen in hun woonomgeving (bijvoorbeeld aanpak wateroverlast Aaborch).

Dit doen we met behulp van een dynamische leeragenda waarmee we onszelf in het experiment constant uitdagen buiten de gebaande kaders te denken om duurzamer te ontwikkelen Het onderzoek naar de mogelijkheid om van afvalplastic een vergunbare voetgangersbrug te maken in het Concordiapark is afgerond. Delen van de brug zijn uitgevoerd met onderdelen uit 3D geprint afvalplastic. Samen met Avans, TU Delft en TU Eindhoven onderzoeken we de effecten van toepassing van plastics in de openbare ruimte op langere termijn. Op basis van dit onderzoek bepalen we wat dit betekent voor de keuzes die wij maken bij de toepassing van deze materialen

Begroting 2025

Groen en klimaatbestendig Wat willen we bereiken? We maken ‘s-Hertogenbosch beter bestand tegen de gevolgen van klimaatverandering door in te zetten op een groene en klimaatbestendige inrichting van de gemeente.

Wat gaan we er voor doen? We blijven werken aan de bewustwording en de eigen bijdrage van bewoners in de vergroeningsen ‘ontstenings’ambitie. Met een ondersteunende communicatiecampagne laten we goede voorbeelden zien en informeren we over (subsidie)regelingen. We promoten groene tuinen en daken, de aanleg van geveltuintjes, en de adoptie van boomspiegels en groenvakken. We organiseren buurtgerichte activiteiten om bewoners te enthousiasmeren en te ondersteunen. We zoeken hierbij telkens samenwerking met Waterschap, woningcorporaties, wijk-, buurt- en dorpsraden en natuurorganisaties. Zowel bij vervanging en (her)inrichting van de openbare ruimte als in het reguliere beheer benutten we de kansen om bewoners mee te laten doen We continueren de uitvoering van het Bomenplan en zoeken hiervoor naar geschikte locaties We creëren een klimaatadaptieve en waterrobuuste leefomgeving door het stimuleren van inwoners om woningen af te koppelen, groene daken aan te leggen, tuinen te ontstenen en te vergroenen We werken aan de grote groenstructuren en richten ons op kwaliteitsverbetering in wijken en buurten, parken, bedrijventerreinen en natuurgebieden We continueren het ecologisch beheer en ronden de uitvoering van het Oeverplan af. Het verwijderen van beschoeiing en het omvormen naar natuurlijkvriendelijke oevers die bijdragen aan biodiversiteit van flora en fauna.

In het Plan Water en Riolering (PWR 2023-2028) is het afkoppelen van hemelwater leidend. Hemelwater wordt, waar mogelijk, lokaal en in groenvoorzieningen geïnfiltreerd Op basis van het nieuwe uitvoeringsprogramma Groen en Klimaatbestendig voeren we projecten uit en geven we integraal advies bij gebiedsontwikkelingen. We gaan hierbij uit van de in 2024 door de raad vastgestelde Gebiedspaspoorten Groen en Klimaatbestendig. We blijven de gemeentelijke Verordening Bomen, Water en Groen toepassen We stimuleren vergroening van schoolpleinen met een regeling die aanvullend is op de lopende provinciale subsidieregeling In 2024 is de verkenning voor de dijkverbetering van de Maasdijk tussen Lith en Bokhoven gestart. Het project is onderdeel van het Hoog Water Beschermings Programma (HWBP). Voor dit traject is waterschap Aa en Maas de trekker. Samen maken we een integraal plan voor het gebied. De ontwikkeling van de Henriëttewaard is hiervan een integraal onderdeel Bij vitaliseringsprojecten pakken we kansen voor ontstening en vergroening. Te denken valt aan het gebruik van grasbetonstenen in plaats van asfalt of klinkers, aanplant van meer groen/bomen, het stimuleren van adoptiegroen, geveltuinen en adoptie van boomspiegels. Dit is deels een uitwerking van de Gebiedspaspoorten. We zetten in op gerichte gedragscampagnes om bewoners te stimuleren om met dergelijke initiatieven te komen.

Hierin sluiten we gericht aan bij de gebieden waar de meeste winst te behalen is op basis van de informatie uit de Gebiedspaspoorten (bijvoorbeeld hittestress) Met de Hoogwater Aanpak Brabant Oost (HoWaBo) werken we in regionaal verband aan waterveiligheid en de waterbergingsopgave. Hiertoe stellen de waterschappen, samen met de HoWaBo-partners, een programma op. We kijken daarbij ook naar oplossingen bovenstrooms. Met het ingaan van de Omgevingswet is het waterschap bevoegd gezag geworden voor de

Begroting 2025

maatregelen die getroffen gaan worden. Om de gemeentelijke belangen voldoende te borgen is een samenwerkingsovereenkomst opgesteld

Onderhoud Openbare Ruimte Wat willen we bereiken? We willen een openbare ruimte die uitnodigt tot spelen, bewegen en ontmoeten voor iedereen. Een aantrekkelijke openbare ruimte waar de inwoners tevreden over zijn, die uitnodigt tot ontmoeting, spelen en bewegen, en waar zij zich betrokken bij voelen. Dat wordt bij voorkeur zichtbaar in een actieve bijdrage van inwoners in het kader van een levendige en leefbare buurt. Nulmeting Schaalscore KTO Onderhoud fysieke voorzieningen voor de jeugd 7,0 Tevredenheid beheer en onderhoud openbare ruimte (% tevreden) 62%

Doelstelling 2025

Ambitie 2026

Bron

7,2

7,3

KTO

65%

68%

KTO

Wat gaan we ervoor doen? De looptijd van het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte (2015-2025) eindigt. We ontwikkelen een nieuw beleidsplan, waarin de actuele opgaven (o.a. klimaatadaptatie, duurzaamheid/circulariteit, consequenties van de energietransitie voor de openbare ruimte) een belangrijke plaats krijgen. Het nieuwe beleidsplan wordt in het 4e kwartaal aan de raad voorgelegd In het dagelijks beheer en onderhoud zorgen we voor de basiskwaliteit in de buitenruimte, zoals door de raad is vastgesteld. Daarbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij de behoefte van de inwoners en dagen we ze uit om mee te denken en mee te doen Bij aanleg en vervanging van parkeerplaatsen hanteren we als uitgangspunt klimaatbestendig en groen, tenzij niet haalbaar. Op basis van opgedane ervaringen uit diverse proefprojecten stellen we in 2025 een aantal standaardinrichtingen voor groene parkeerplaatsen vast en nemen we die op In het Kwaliteitshandboek Openbare Ruimte (KOR

Begroting 2025

Schone, hele en veilige Openbare Ruimte Wat willen we bereiken? Een aantrekkelijke openbare ruimte is, naast bruikbaar ook schoon, heel en veilig. In ons dagelijks onderhoud en in onze vervangingsopgaven brengen we de openbare ruimte op het gewenste kwaliteitsniveau. Door het op orde brengen van de onderhoudsbudgetten en het geleidelijk inlopen van de vervangingsachterstand geven we een kwaliteitsimpuls aan de buitenruimte. Nulmeting Schaalscore onderhoud groen 6,9 Schaalscore onderhoud wegen 7,1 Schaalscore schoonhouden naaste woonomgeving (excl. hondenpoep) 6,3

Doelstelling 2025

Ambitie 2026

Bron

7,2

7,5

KTO

7,2

7,3

KTO

6,4

6,6

KTO

Wat gaan we ervoor doen? We stimuleren en faciliteren kleinschalige bewonersinitiatieven, waarbij voldoende draagvlak in de buurt een uitgangspunt is. We continueren de aanpak Bossche Wijkhelden (vrijwilligers die zwerfafval in hun omgeving opruimen). We faciliteren landelijke acties (zoals bijv. World Clean Up Day en de Landelijke Opschoondag). We hebben oog voor maatwerkinitiatieven samen met bewoners en in relatie tot gedragsbeïnvloeding Voor het programma constructieve veiligheid gaan we in 2025 aan de slag met de laatste projecten (o.a. Sint Jorisbrug, Sint Josephbrug en Visbrug) uitgevoerd De komende jaren lopen we de vervangingsachterstand geleidelijk in. We stemmen de programmering van de vitaliseringsprojecten af op de doelen van de stad (zoals klimaatadaptatie en energietransitie). Bij de aanpak van de openbare ruimte lopen we zoveel mogelijk gelijk op met projecten van de woningcorporaties, nutsbedrijven en andere partijen. We zorgen dat de overlast van tijdelijke verminderde bereikbaarheid tot een minimum beperkt blijft. Om dit te mogelijk te maken, blijven we onze meerjarige programmering ook in 2025 verder verbeteren In 2025 willen wij tot drie jaar vooruit kunnen programmeren Bij ontwikkelingen en uitbreiding van het areaal in de openbare ruimte is het van belang dat de beheer- en onderhoudskosten aan de voorkant worden meegenomen in de (ontwerp)keuzes.

Hierdoor borgen we een goede instandhouding van de openbare ruimte. We starten met de uitvoering van het meerjaren groot onderhoud van het metselwerk in de Binnnendieze. We nemen sinds 2024 deel aan de Citydeal Tijdloze grachten, waardoor we kennis en ervaringen uitwisselen met deelnemende steden Een veilige openbare ruimte en werkomgeving hebben hoge prioriteit. Voor elektrotechnische installaties is de gemeente als eigenaar verantwoordelijk voor het waarborgen van een veilige bedrijfsvoering en de elektrotechnische veiligheid van deze installaties. Vanuit vigerende (arbo)wet- en regelgeving gaan wij de installatieverantwoordelijkheid helder en eenduidig organiseren. We werken met een groeimodel. We starten in 2025 met de volgende assets in de openbare ruimte (openbare verlichting, verkeersregelinstallaties, sluizen en beweegbare bruggen,

Begroting 2025

riolen en gemalen). De opgedane ervaringen kunnen we gebruiken bij de uitrol naar andere disciplines (bijv. Markten en evenementen)

Begroting 2025

Slimme Buitenruimte We willen met techniek, data en innovatie de inrichting en beheer van de fysieke buitenruimte verbeteren. We ontwikkelen het innovatiekwartier als nationale hotspot voor ICT/data. En als ankerpunt in het economisch ecosysteem. Onderdeel hiervan is een hybride leeromgeving (Hyleo). Met de doorontwikkeling van het IoT Stadslab, een samenwerking van gemeente, onderwijs en bedrijfsleven, creëren we meer innovaties in de openbare ruimte.

Wat gaan we er voor doen? We werken aan een nieuwe generatie ‘intelligente’ verkeersregelinstallaties (VRI's) die op basis van data aangestuurd worden. Dit geeft de mogelijkheid om bepaalde verkeersstromen voorrang te geven (bijv. Nood- en hulpdiensten) en waarmee we in het kader van doorstroming mogelijk besparingen realiseren in bijvoorbeeld tijd, brandstof en CO2 uitstoot In 2023 hebben we de gevelverlichting overgenomen van Stichting Lichtcentrum. We ontwikkelen samen met Den Bosch partners een nieuw lichtplan voor de binnenstad. Tot de uitrol daarvan beheren we de huidige installaties We zijn in 2022 gestart met een meer programmatische, opgavengerichte werkwijze m.b.t. het I.o.T. Stadslab (slimme bewatering, Streetsense, aquathermie). We continueren deze werkwijze en gaan in 2025 de resultaten vanuit het Stadslab beter borgen door deze –binnen vigerende regelgeving- ook buiten het innovatiekwartier toe te passen We nemen deel aan een pilot van Avans en de gemeente Breda om zwerfafval door middel van Artificial Intelligence (AI) te detecteren We ‘verslimmen’ de openbare verlichting. Op een aantal toegangswegen (o.a. Sluisweg en Randweg) en fietspaden wordt de lichtintensiteit door middel van sensoren geregeld. Ook in de binnenstad is de openbare verlichting inmiddels grotendeels ‘verslimd’.

Op basis van beschikbare data passen we de intensiteit van de openbare verlichting aan op het gebruik van de openbare ruimte (o.a. omgevingslicht, verkeersintensiteit, weersomstandigheden). Bij vervanging van de OVL in de wijken passen we de opgedane kennis toe

100

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14552713/5