Document · PDF

1. Bijlage Conceptbegroting 2025

Gemeenteraad 13 november 2024, gemeente 's-HertogenboschBij agendapunt: Conceptbegroting 202523.819 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Conceptbegroting 2025 Gemeente ‘s-Hertogenbosch

Begroting 2025

Inhoudsopgave Hoofdlijnen ..................................................................................................................................... 11 Bestuurlijke hoofdlijnen............................................................................................................... 11 Financiële hoofdlijnen ................................................................................................................. 12 Programma's ................................................................................................................................... 16 Bestuursorganen- en ondersteuning ............................................................................................ 16 Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving ...................................................... 26 Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke Ondersteuning............................................. 31 Veiligheid .................................................................................................................................... 45 Cultureel klimaat ......................................................................................................................... 54 Gelijke kansen op talentontwikkeling...........................................................................................

70 Verstedelijking en wonen ............................................................................................................ 80 Openbare ruimte, water en groen ............................................................................................... 93 Bereikbare stad, dorpen en wijken ............................................................................................ 108 Sport en recreatie ...................................................................................................................... 116 Energie, duurzaamheid en milieu............................................................................................... 129 Cultuurhistorische kwaliteit ....................................................................................................... 144 Ruimte voor economie en voorzieningen................................................................................... 151 Werk en inkomen ...................................................................................................................... 165 Gelijke kansen op financiële zelfredzaamheid ............................................................................ 176 Beleggingen en overige baten en lasten .....................................................................................

181 Gemeentelijke belastingen ........................................................................................................ 188 Algemene uitkering gemeentefonds .......................................................................................... 189 Paragrafen..................................................................................................................................... 191 Lokale heffingen ........................................................................................................................ 191 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................ 200 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................... 208 Financiering ............................................................................................................................... 213 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 217 Verbonden partijen ................................................................................................................... 222 Grondbeleid ..............................................................................................................................

230 Financiële begroting ...................................................................................................................... 244 Overzicht van de baten en lasten ............................................................................................... 244 Financiële positie ....................................................................................................................... 248 Afdeling Orthen ......................................................................................................................... 269 Bijlagen ..................................................................................................................................... 270 2

Begroting 2025 Wijk- en buurtmonitor................................................................................................................... 293 Contact ......................................................................................................................................... 294

Begroting 2025

Hoofdlijnen Bestuurlijke hoofdlijnen Met deze begroting zijn we begonnen aan de tweede helft van deze bestuursperiode. Daarin willen we impact blijven realiseren voor onze inwoners, met de doelen en ambities uit het bestuursakkoord als houvast. Er ligt een stevige basis om onze stad, wijken en dorpen verder te brengen met de resultaten en plannen tot nu toe. Zoals toegezegd aan uw raad ontvangt u separaat nog een hoofdlijnenoverzicht van de voortgang van het bestuursakkoord. We bouwen onverminderd door op de resultaten uit de eerste helft van deze periode. In de Voorjaarsnota zijn keuzes gemaakt die hun uitwerking krijgen in deze begroting. Het vertrekpunt blijft ongewijzigd: onze financiële uitgangssituatie is goed, maar vanaf 2026 moeten we, door besluitvorming en onzekerheid op nationaal niveau, rekening houden met nieuwe uitdagingen. We zetten ons solide financiële beleid door en nemen geen extra nieuw beleid op in deze begroting, zonder deze van dekking te voorzien. De dekking voor beleidsvoornemens zoeken we in bestaande budgetten (oud-voor-nieuw). Daarnaast bereiden we ons voor op eventuele ombuigingen voor de periode vanaf 2027. Zodat de gemeenteraad in staat is keuzes te maken als zich daadwerkelijk een structureel tekort voordoet. In lijn met een motie van uw raad, ontvangt u een separate discussienotitie over hoe we komen tot een aanpak voor wendbaar begroten.

Los van eventuele ombuigingen willen we wendbaarder worden in de inzet van ons financiële middelen. Stevig door op de ambities uit het bestuursakkoord We werken stevig door op de koers die we hebben ingezet. Zo blijven we werken aan voldoende betaalbare woningen en binnenstedelijke verdichting. We liggen de afgelopen jaren op koers met onze woningbouwproductie. En voor nieuwe grote binnenstedelijke woningbouwlocaties – station oost, IKDB, Orthen d’n Herp, Stadsdelta – ronden we binnenkort de planvorming af. Waarbij we telkens in staat zijn om meer woningen in te passen dan we aanvankelijk dachten. Zonder in te boeten op de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Dit is allesbehalve vanzelfsprekend. Om te zorgen dat de motor kan blijven draaien, reserveren we met deze begroting incidenteel 1 miljoen euro om nieuwe bouwlocaties voor te bereiden. Verder zetten we nieuwe stappen in onder andere de Bossche Stadsdelta, waar we met een sprong over de Dieze werken aan een nieuw stuk Brede Binnenstad. We haalden al veel rijksbijdragen binnen voor onze verstedelijkingsambities en hebben aanvullende uitvoeringsafspraken gemaakt met Rijk, provincie, regio en waterschappen in het kader van NOVEX Stedelijk Brabant. We zullen bij het rijk in ieder geval aandacht blijven vragen voor benodigde investeringen op bereikbaarheid.

Met name als het gaat om de opwaardering van het station en de aanpak van de A2 tussen Deil en Vught. We willen dat onze gemeente bereikbaar blijft als we nieuwe woningen bijbouwen. Verder blijven de mobiliteitsaanpak voor de binnenstad en bereikbaarheid van de oostelijke gemeentedelen voor ons van belang. Met het versnellen van de ambitie klimaatneutrale gemeente naar 2045, nemen we onze verantwoordelijkheid voor het tegengaan van klimaatverandering. De komende periode staan we voor een aantal belangrijke mijlpalen. Voor de Duurzame Polder ronden we het voorkeursalternatief af. Verder zetten we stappen op weg naar een collectief warmtenet en de oprichting van een publiek warmtebedrijf. Ondertussen gaan we door met het ontwikkelen en opschalen van maatregelen uit de Besparingsaanpak. De Klimaat Impact Analyse brengt scenario’s in beeld voor de volgende stappen op weg naar nul CO2-uitstoot in 2045. Met de Gebiedspaspoorten versterken we de klimaatbestendigheid van 's-Hertogenbosch en geven we een impuls aan de leefbaarheid van onze wijken, biodiversiteit en natuur. Verder zien we mogelijkheden om weer vaart te maken met het 4

Begroting 2025 herstel van Sluis 0 en omgeving. Het Zuid-Willemspark kan dan op deze plek de invulling krijgen die het verdient en we kunnen de af- en doorvoer van water borgen. En dat is voor de veiligheid belangrijk. De komende periode geven we uitvoering aan de plannen gericht op gelijke kansen en een sterke sociale basis. We willen dat iedereen mee kan doen in onze samenleving en het beste uit zichzelf kan halen. Veel is in de steigers gezet en in uitvoering, bijvoorbeeld met de Gelijke Kansen aanpak op talentontwikkeling en onze inzet op vroegsignalering, de aanpak van problematische schulden en het aan werk helpen van mensen die langer dan twee jaar in de bijstand zitten. Daar gaan we mee door. Het recente programma Samen Gezond zorgt ervoor dat we nog gerichter kunnen werken aan gelijke kansen op gezondheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen. En we geven in deze begroting een impuls op de Lokale Inclusie Agenda. We streven ernaar dat alle inwoners zichzelf kunnen zijn, zich welkom voelen en dat iedereen meetelt en kan meedoen. Met het programma sociale structuur werken we aan de beweging van ‘ik naar wij’. Een benadering die gericht is op het ondersteunen én benutten van initiatief in wijken en dorpen en het versterken van de kracht van de gemeenschap.

We zien dat we in vergelijking met andere steden voorop lopen met deze benadering, door in de breedte in te zetten op verbinding en ontmoeting, door de kracht van sport, spelen, beweging in de openbare ruimte, erfgoed en cultuur, verenigingsleven en vrijwilligerswerk. Bovendien maken we met deze begroting geld vrij voor investeringen in onze wijkaccommodaties en buurthuizen. Zo faciliteren we de ontmoeting en investeren we op het tegengaan van eenzaamheid en polarisatie. Met het ontwikkelplan voor het Innovatiekwartier Den Bosch (IKDB) en een nieuwe economische visie, bouwen we verder aan een economisch sterk en onderscheidend ’s-Hertogenbosch. Op het gebied van Datastad werken we onder andere met praktijklabs aan concrete data-toepassingen en we reserveren budget voor hackatons voor studenten en een platform voor open data. Een kersvers theater, nieuw cultuur- en atelier/broedplaatsen beleid en de gestarte verbouwing van Huis 73 geven een slinger aan de doorontwikkeling van de Cultuurstad van het Zuiden. In de komende periode werken we door op deze ambitie met de herhuisvesting van het Design Museum en een plek voor ‘urban’ in de Bossche Stadsdelta. Ook investeren we in capaciteit voor onze ambities op het gebied van cultuur. Onder andere om tot meer verbinding met het bedrijfsleven te komen.

We zijn trots dat onze binnenstad op de 5e plek staat in de recente ranglijst van meest vitale binnensteden. Eén plek hoger bovendien, dan twee jaar geleden. Met deze begroting investeren we ook in uitvoeringskracht. We maken ruimte voor extra capaciteit op veiligheid en op communicatie en participatie op het gebied van verkeersveiligheid en mobiliteit. We constateren op basis van het recente medewerkerbelevingsonderzoek dat onze organisatie gewaardeerd wordt, maar dat de werkdruk in de organisatie hoog is. Deze investeringen alleen zullen dat niet ineens wegnemen. We zijn ons hiervan bewust en we nemen de signalen uit het onderzoek serieus. Het betekent ook dat we blijvend scherp moeten zijn op realistische verwachtingen bij (nieuw) beleid en uitvoering. Tot slot ‘Onzekerheid’ is een rode draad in bijna alle voorjaarsnota’s en begrotingen die we maakten in deze periode. Vaak gaat het dan om financiële onzekerheid, met name door besluitvorming – of gebrek daaraan – op rijksniveau. Maar we zien breder dat onduidelijkheid op rijksniveau, sociale en economische dynamiek of onvoorziene nieuwe werkelijkheden ons vaak voor nieuwe uitdagingen stelt. Denk bijvoorbeeld aan schaarste-vragen die ontstaan door krapte op de arbeidsmarkt, op het energienet, in stikstofruimte en in het vertrouwen in ‘de overheid’ en ‘de politiek’.

De gemene deler is dat verdere ontwikkeling op deze vraagstukken lastig te voorspellen is en maar beperkt te 5

Begroting 2025 beïnvloeden zijn vanuit (alleen) de gemeente. Tegelijkertijd raakt het wel de grote opgaven waarvoor we staan: betaalbaar wonen, zorgen voor gelijke kansen, bestaanszekerheid, klimaat en energie, toekomstbestendige zorg en ondersteuning, etc. Onze strategie om met toenemende onzekerheid en dynamiek om te gaan is tweeledig. Allereerst stellen we onze antennes af op relevante nieuwe ontwikkelingen om tijdig mogelijke impact voor ’sHertogenbosch in kaart te brengen. En ten tweede houden we koers op de hoofdlijnen van ons bestuursakkoord. Een robuuste koers uitzetten en vasthouden geeft juist in dynamische en onzekere tijden houvast voor consistent, effectief en toekomstbestendig handelen. Een basis voor afwegingen wat ons wel en niet raakt en hoe we daarmee om gaan. Ons houvast is en blijft het bestuursakkoord en de daaruit volgende beleidskaders. Tegelijkertijd zien we steeds meer dat uitdagingen en ontwikkelingen die de schaduw verder en mogelijk ingrijpender vooruit werpen. Dat vraagt om een robuuste onderlegger voor de ontwikkeling van stad, wijken en dorpen op langere termijn. Tegen deze achtergrond, plus mogelijke ombuigingen die op ons afkomen, willen wij in het volgend voorjaar met u in gesprek over zo’n verhaal voor de toekomst van ’s-Hertogenbosch.

Begroting 2025

Beleidskaders Naar het Bestuursakkoord. Naar de Begroting 2024 Naar de Jaarstukken 2023

Begroting 2025

Begrotingsproces Spoorboekje Begroting 2025 1. Inleiding Het Presidium stelt jaarlijks een tijdschema op voor de behandeling van de begroting, het zogenaamde spoorboekje. Voor u ligt het spoorboekje voor de begroting 2025 waarin u kunt nalezen hoe dit jaar de behandelprocedure van de begroting is. Zoals gebruikelijk staan naast de begroting 2025 de volgende met de begroting samenhangende voorstellen op de agenda:  verordening op de heffing en invordering van parkeerbelasting;  belastingvoorstellen. 2. Het tijdschema Het tijdschema voor de behandeling van de begroting ziet er als volgt uit: Datum 27 september

Tijdstip

14 oktober

19.00 uur

14 oktober

20.30 uur

15 oktober

23 oktober

28 oktober

19.00 uur

29 oktober

19.00 uur

30 oktober

19.00 uur

31 oktober

19.00 uur

12 november

12.00 uur

13 november

14.00 uur

Activiteit Digitale begroting 2025 beschikbaar voor de raad Informatiebijeenkomst begroting 2025 (tijdens Informeren & Ontmoeten) Inspreken begroting (tijdens Informeren & Ontmoeten) Sluitingsdatum indienen schriftelijke technische vragen begroting Beantwoording schriftelijke technische vragen Begrotingsbehandeling in Commissie Bestuur Begrotingsbehandeling in Commissie Omgeving Begrotingsbehandeling in Commissie Sociaal Begrotingsbehandeling in Commissie Bedrijvigheid Uiterste tijdstip indienen moties en amendementen bij de griffie (later binnenkomende moties worden ter vergadering ingediend en toegelicht) Afsluitende begrotingsbehandeling

Begroting 2025 3.Toelichting tijdschema Aanbieding van de begroting 2025 Op vrijdag 27 september krijgt u de beschikking over de digitale begroting (website). Daarnaast zal een PDF-bestand van de begroting worden gemaakt. Behandeling technische vragen Om de behandeling van technische vragen zo efficiënt mogelijk te laten verlopen zijn de volgende afspraken gemaakt:    

Technische vragen worden per fractie verzameld en tegelijk ingediend; Technische vragen worden via e-mail ingediend bij de Afdeling M&D/F; Contactgegevens: Hendrik-Jan Schep; h.schep@s-hertogenbosch.nl, 073-6159809; Het indienen van technische vragen over de begroting kan vanaf het moment van aanbieden tot de sluitingsdatum 15 oktober;  De schriftelijke beantwoording van de technische vragen vindt uiterlijk 23 oktober plaats, zodat de antwoorden nog kunnen worden meegenomen bij de commissiebehandeling;  Vragen kunnen natuurlijk ook later nog worden gesteld, maar dan is er geen garantie meer dat het antwoord op 23 oktober beschikbaar is. Informatiebijeenkomst en inspreekbijeenkomst begroting 2025 De informatiebijeenkomst en de inspreekbijeenkomst over de begroting vinden plaats tijdens de Informeren & Ontmoeten bijeenkomst van 14 oktober. Commissiebehandeling De commissievergaderingen vinden plaats op de volgende data: 28 oktober 2024,

19.00 uur

Bestuur

29 oktober 2024,

19.00 uur

Omgeving

30 oktober 2024,

19.00 uur

Sociaal

31 oktober 2024,

19.00 uur

Bedrijvigheid

De commissiebehandeling wordt gestart met de commissie Bestuur, zodat in deze commissie de grote lijnen uiteengezet kunnen worden waarin in andere commissies gedetailleerd op door kan worden gegaan. Als gevolg hiervan vindt de commissie Bedrijvigheid op donderdag plaats. De commissievergaderingen staan uitsluitend in het teken van de begrotingsbehandeling en de bijbehorende voorstellen. Dat betekent dus dat er in principe geen andere raadsvoorstellen worden besproken. Gelet op de samenhang tussen de begroting en de andere stukken worden deze in de vergadering als één onderwerp behandeld. De commissies behandelen de onderwerpen binnen de begroting 2025 die in hun portefeuille vallen. Gelet op de veelheid van onderwerpen die in een begroting aan de orde komen is een debat volgens de nieuwe structuur met een korte pitch in eerste termijn en een uitgebreide tweede termijn niet praktisch. Voor de wijze van behandeling wordt daarom teruggegrepen op de ‘traditionele’ debatstructuur met een spreektijd per fractie van 6 minuten in de eerste termijn en 3 minuten in de tweede termijn. In beide termijnen mag geïnterrumpeerd worden. Fracties mogen in dit geval met twee woordvoerders werken en geven zoveel mogelijk aan welke punten zij willen bespreken in de 9

Begroting 2025 raad. Eventuele moties en amendementen worden waar mogelijk aangekondigd Voor het college geldt een totale spreektijd van 25 minuten (onderling te verdelen tussen de portefeuillehouders) en de helft daarvan in de tweede termijn. Moties en amendementen Bij de behandeling van de begroting in de raad worden in verhouding veel moties en amendementen ingediend. Om andere fracties en het college de gelegenheid te geven zich voor te bereiden, worden moties en amendementen uiterlijk 12 november 12.00 uur aangeleverd via het mailadres raadsondersteuning@s-hertogenbosch.nl. Moties en amendementen die na dit tijdstip worden aangeleverd worden ter vergadering ingediend. Moties en amendementen worden via Notubiz aan de raad beschikbaar gesteld. Voor advies over het gebruik van moties en amendementen en voor ondersteuning bij het formuleren ervan, kunt u zich wenden tot de medewerkers van de griffie. Vooral bij amendementen is het aan te bevelen om vooraf de juridische/financiële correctheid te laten toetsen. Afsluitende begrotingsbehandeling Op woensdag 13 november is de afsluitende begrotingsbehandeling. De vergadering start om 14.00 uur. Deze vergadering is volledig gewijd aan de behandeling van de begroting 2025 en bijbehorende stukken. Gelet op de samenhang tussen de begroting en de andere stukken worden deze in de vergadering als één onderwerp behandeld.

Voor de besluitvorming wordt vanzelfsprekend wel een splitsing tussen de onderwerpen aangebracht. De vergadering kent de volgende indeling: 

 



termijn voor de fracties. De nadruk ligt op de toelichting op eigen moties en amendementen en de bespreking van moties en amendementen van andere fracties. De ervaring leert dat de meeste fracties hun bijdrage beginnen met enige algemene noties om richting te geven aan hun standpunten over moties en amendementen, hiervoor is ook ruimte binnen de vergadering. Iedere fractie krijgt 6 minuten spreektijd, interrupties zijn toegestaan (deze gaan niet van de spreektijd af). Alle raadsleden mogen interrupties plaatsen (dit is niet alleen beperkt tot de woordvoerders). De volgorde van spreken door de fracties wordt zoals gebruikelijk bepaald door de fractiegrootte, te beginnen met de grootste oppositiefractie en vervolgens alternerend met de grootste coalitiepartij. de eerste termijn raad is er een gezamenlijke maaltijd. termijn voor het college: reactie college op de inbreng van de raad en de ingediende moties en amendementen. De portefeuillehouder Financiën start met een reactie op de financiële beschouwingen van de raad. In de collegetermijn wordt helder, welke zaken voor het college aanvaardbaar zijn en welke zaken niet. Met het oog op het verhelderen van het collegestandpunt, laat de raadsvoorzitter interrupties van de kant van de raad toe. Voor het college geldt een totale spreektijd van 45 minuten, onderling te verdelen tussen de portefeuillehouders.

en laatste termijn exclusief voor de raadsfracties, spreektijd 3 minuten per fractie. De laatste mogelijkheid om moties en amendementen in te dienen. In de afgelopen jaren is het gebruik gegroeid dat in de eerste termijn de hoofdmoot van de discussie plaatsvindt en dat de tweede termijn gebruikt wordt voor enkele concluderende opmerkingen. Wanneer gebruik wordt gemaakt van de laatste mogelijkheid om moties en amendementen in te dienen, krijgt het college nog de gelegenheid om hierop te reageren.

Begroting 2025 

de fracties hun tweede termijn hebben gebruikt, wordt overgegaan tot de besluitvorming. Fracties kunnen hun stem desgewenst toelichten met een stemverklaring. Hierbij wordt de volgende volgorde aangehouden: o Amendementen en moties voor alle voorstellen o Voorstel begroting 2025 o Voorstel over de verordening op de heffing en invordering van parkeerbelasting; o De belastingvoorstellen Met in achtneming van het bovenstaande ziet het vergaderschema er als volgt uit: 14.00 – 18.00 uur eerste termijn raad 15.30 – 15.45 uur pauze 18.00 – 19.00 uur gezamenlijk diner 19.00 – 21.00 uur eerste termijn college 21.00 – 21.15 uur pauze 21.15 – 22.30 uur tweede termijn raad 22.30 – 23.00 uur besluitvorming

Begroting 2025

Financiële hoofdlijnen In de voorjaarsnota 2025 gaven wij u de volgende kernboodschap mee over de stand van onze gemeentefinanciën: “Vanwege de onzekerheid rondom de financiering vanuit het Rijk blijft het sluitend houden van onze begroting vanaf 2027 een uitdaging. Op dit moment staan wij er financieel nog goed voor. Voor de jaren 2025 en 2026 verwachten wij met incidentele middelen vanuit het Rijk een sluitende begroting aan uw raad te kunnen aanbieden. Daarnaast beschikken wij over risicobuffers, bijvoorbeeld via onze gesloten financieringen. Als extra rijksmiddelen uitblijven zullen vanaf 2027 wel ombuigingen noodzakelijk zijn”. Hieraan ligt ten grondslag, dat onze gemeente in 2025 nog eenmalig geld van het rijk ontvangt vanwege de afspraak met de VNG om het volume-accres te bevriezen in de periode 2023-2025. Al enkele jaren is echter duidelijk, dat vanaf 2026 de financieringssystematiek wijzigt en dat daarmee de gemeentefondsuitkering fors terugvalt. De plus in 2025 is daarom incidenteel en niet structureel, net zoals de plus in 2024 als incidenteel aan te merken was. Na uw behandeling van de voorjaarsnota is de meerjarenbegroting 2025 opgesteld. In deze financiële hoofdlijnen gaan we nader in op de financiële uitkomst. Deze ligt in lijn met de kernboodschap uit de voorjaarsnota.

Voorjaarsnota van het Rijk heeft structureel een positief effect, maar voor 2025 een nadelig effect. Ten tijde van het opstellen van deze begroting, zijn wij nog in afwachting van het regeerprogramma van het nieuwe kabinet. Wij informeren u, op het moment dat de gevolgen voor onze gemeente op onze meerjarenraming hiervan in te schatten zijn. In onze eigen voorjaarnota konden wij u nog wel op de valreep de effecten melden van de voorjaarsnota van het Rijk op ons meerjarenbeeld. In zijn voorjaarsnota heeft het rijk opgenomen dat de opschalingskorting vanaf 2026 wordt geschrapt (voordeel € 675 miljoen). Hier staat tegenover dat het gemeentefonds in 2025 eenmalig wordt gekort met € 675 miljoen. Het structurele tekort wordt hiermee lager, maar zo ook het incidentele voordeel in 2025. Financieel beeld De begrotingsvoorbereiding resulteert in een positief saldo van € 4,8 miljoen in 2025. Deze incidentele ruimte reserveren we om het verwachte tekort in 2026 incidenteel op te vangen, waarmee we onze remweg verlengen. Dit is conform de lijn die ons college in de voorjaarsnota aan uw raad voorlegde. Het financieel beeld ziet er als volgt uit (bedragen x € 1.000): Bedragen (*€1.000) Uitkomst begroting 2024 1. Actualisatie: Budgettair-neutraal 2. Actualisatie: Onontkoombaar Stand geactualiseerde begroting 2024 3. Voorjaarsnota: voorgenomen nieuw beleid met dekking oudvoor-nieuw

2025 235 0 1.235 1.000 0

2026 442 0 1.633 1.191 0

2027 -414 0 -790

2028 -414 0 -790

1.204 0

Begroting 2025 Meerjarenbeeld na voorjaarsnota 2025 * 4. Begrotingsvoorbereiding 2025 5. Incidentele storting in de algemene reserve Concept uitkomst meerjarenbegroting *excl PM post Klimaatbos

1.000 5.766 4.766 0

1.191 1.473

1.204 1.628

1.204 1024

282

424

-180

Het voordeel van € 4,8 miljoen wordt in de algemene reserve gestort ten behoeve van de dekking van het verwachte nadeel in 2026. Hiermee verlengen we onze remweg. Bovenstaande tabel laat zien, dat op basis van onze huidige inzichten de meerjarenraming jaarlijks een beperkt positief resultaat laat zien en in 2028 een beperkt negatief resultaat. De meerjarenraming 2025-2027 liet een negatieve meerjaren-uitkomst zien van -/- € 0,4 miljoen in 2027. In de actualisatie 2024 is hier een verslechtering in opgetreden onder andere door de effecten van de hogere CAO, de hogere kosten Onderwijshuisvesting, de hogere bijdrage energiekosten Sportiom, de hogere inzet evenementen en de hogere OVA index. Het geraamd tekort werd daardoor -/- € 1,2 miljoen in 2027. Dit tekort nam bij de Voorjaarsnota niet verder toe doordat alle voornemens nieuw beleid van dekking oud-voor-nieuw zijn voorzien. Ten opzichte hiervan heeft zich in deze conceptbegroting 2025 voor 2027 een verbetering van ca. € 1,6 miljoen voorgedaan. Het tekort voor dat jaar wijzigt in een positief saldo van circa € 0,4 miljoen. Deze verbetering wordt met name veroorzaakt door de positieve ontwikkeling van het accres. In 2028 is er sprake van een nadelige ontwikkeling van ca. € 0,6 miljoen t.o.v. het positieve saldo van € 0,4 miljoen in 2027.

Deze ontwikkeling wordt met name veroorzaakt door de voorziene kapitaallasten vanuit het investeringsplan en door areaaluitbreiding. Autonome ontwikkelingen in het komend jaar zullen het financieel beeld verslechteren, aangezien hier in 2026 geen extra geld vanuit het Rijk tegenover zal staan. Meerjarig is er nu nog sprake van een beperkt positief beeld in de jaren 2026 en 2027 en een beperkt negatief beeld vanaf 2028. Hierbij maken we wel de opmerking dat conform onze gebruikelijke werkwijze nog geen rekening is gehouden met autonome ontwikkelingen alsmede volumegroei in het sociale domein voor 2026 en verder, zoals die zich tot het moment van vaststellen van de begroting 2026 zullen voordoen. De omvang hiervan laat zich lastig voorspellen, maar op basis van het verleden houden we voor autonome ontwikkelingen een marge aan van -/- € 2,5 tot -/- € 4 miljoen per jaar. Aangezien deze ontwikkelingen zich altijd lastig hebben laten voorspellen, hanteren wij altijd het uitgangspunt dat deze afgedekt zouden moeten worden uit het toename van de algemene uitkering in een jaar (ook dat ramen wij niet meerjarig in). Dit is altijd een redelijk uitgangspunt geweest. Voor 2026 is echter een toename van onze bijdrage uit het gemeentefonds ter dekking van deze autonome ontwikkelingen vanuit het Rijk niet te verwachten.

Ook niet ná 2026, dus werkt dit structureel door in onze meerjarenbegroting. We verwachten daardoor dat ons meerjarenbeeld zal verslechteren. Grofweg schatten we op dit moment een tekort van zo’n -/- € 2,1 tot -/- € 3,6 miljoen in voor de jaren 2026 en 2027 en -/- € 2,7 tot -/- € 4,2 miljoen voor 2028.

Begroting 2025

Bedragen (*€1.000) Meerjarenbeeld begroting 2025 Bandbreedte verwachte autonome ontwikkelingen 2026 (structureel)

2025 0 0

Bandbreedte verwacht meerjarenbeeld begroting 2025

2026 282 2.500/ -4.000 2.218/ -3.718

2027 424 2.500/ -4.000 2.076/ -3.576

2028 -180 2.500/ -4.000 2.680/ -4.180

Hierbij gaan wij er wel vanuit, dat we vanaf 2027 voldoende extra geld uit het gemeentefonds ontvangen op basis van de nieuwe BBP-systematiek om de extra kostenstijgingen (loon- en prijsontwikkelingen en autonome ontwikkelingen) die vanaf 2027 ontstaan op te vangen. Binnen deze systematiek stelt het Rijk in het voorjaar de definitieve prijsindexatie voor het gemeentefonds vast. Als blijkt dat de werkelijke inflatie afwijkt, wordt dit niet meer gecorrigeerd. En naar alle waarschijnlijkheid ook niet in latere jaren. Dit kan leiden tot structurele voor- of nadelen. Een recente analyse van de afgelopen zeven jaar, toont aan dat het Rijk de prijsindexatie in het voorjaar structureel te laag inschat. De VNG heeft aangegeven te onderzoeken of hiermee de door het Rijk te hanteren BBP-systematiek dus feitelijk wel toereikend is. Zo niet, dan zal hierover indringend het gesprek met het Rijk worden gevoerd. Hiermee blijft onze boodschap uit de voorjaarsnota dus overeind. Verdere ingroei gemeentefonds nog in beeld We weten, dat een verdere ingroei van de herijking van het gemeentefonds tot de mogelijkheden behoort. Bij onverkorte toepassing van het nieuwe verdeelmodel krijgen we op termijn structureel nog ruim 10 miljoen extra uit het gemeentefonds. De invoering van het nieuwe verdeelmodel zal echter vóór 2026 worden geëvalueerd.

Pas daarna besluit het Kabinet over de invulling vanaf 2026. Met deze verdere ingroei hebben we in onze meerjarenraming nog geen rekening gehouden. We zijn in afwachting van de financiële vertaling van het hoofdlijnenakkoord Met de meicirculaire 2024 is de Voorjaarsnota van het Rijk verwerkt. Het hoofdlijnenakkoord van de coalitie moet nog financieel vertaald worden. In het hoofdlijnenakkoord staan wel de volgende voornemens, welke effecten kunnen gaan hebben op onze gemeentelijke financiën:  Voortbouwen op het bestaande budgettaire kader uit de Voorjaarsnota, dus geen correctie op het lager vaststellen van het gemeentefonds vanaf 2026  Afschaffen van specifieke uitkeringen vanaf 2026 (met uitzondering van in ieder geval de BUIG) en de middelen na aftrek van 10% efficiencykorting aan het gemeentefonds toevoegen  Twee nieuwe belastingen introduceren waarvan de opbrengsten (uitsluitend) ten goede komen aan woningbouw en infra in betreffende gemeente: een planbatenheffing en een (onbebouwde) grondheffing.  Afspraken maken met gemeenten om de woonlasten (OZB) te maximeren  De extra bezuiniging op de Jeugdzorg van € 511 miljoen vervalt  Er komen extra middelen voor woningbouw en infrastructuur 14

Begroting 2025

Naar verwachting gebeurt financiële vertaling in de miljoenennota met doorvertaling in de septembercirculaire. Conform onze bestendige gedragslijn baseren wij onze begroting op de meicirculaire. Wij zullen, zoals te doen gebruikelijk, de raad separaat informeren over de septembercirculaire. Tegelijkertijd met deze begroting zal een discussienotitie voorliggen om uw raad in stelling te brengen voor een naar verwachting noodzakelijk ombuigingstraject. Ook als de noodzaak om te bezuinigen er toch niet blijkt te zijn, willen wij een traject starten om te komen tot meer wendbaar begroten. Ook hiervoor zal deze discussienotitie de start zijn. Nieuw beleid Voorjaarsnota In de voorjaarsnota 2025 gaven wij aan het positieve resultaat in de begroting 2025 te willen reserveren voor een verwacht nadeel in 2026. Vanaf 2027 stelden wij een grote mate van onzekerheid ten aanzien van de rijksmiddelen vast. Als extra rijksmiddelen uitblijven zullen vanaf 2027 ombuigingen noodzakelijk zijn. Met de eerste helft van de bestuursperiode achter de rug willen we echter wel blijven voortbouwen op de stevige basis die we de afgelopen twee jaar hebben gelegd. We hebben dan ook geen extra nieuw beleid in deze begroting opgenomen, maar de gewenste beleidsvoornemens voorzien van dekking uit bestaande budgetten.

De in de voorjaarsnota 2025 voorgenomen voorstellen nieuw beleid (met dekking oud-voor-nieuw) kunnen volledig in de conceptbegroting 2025 worden opgenomen zonder het verwachtte structurele tekort verder te vergroten. We hebben bij de begrotingsvoorbereiding 2025 hier nog 1 extra voorstel aan toegevoegd. Het betreft de “Doorontwikkeling van de organisatie en toekomstbestendigheid van de sociale werkvoorziening”. Dit laatste vraagt een extra incidentele investering van € 500.000 in 2025 en € 400.000 in 2026 welke geheel ten laste van de reserve Werk- en Ontwikkelbedrijf gebracht kan worden. Voor een volledige overzicht van het nieuw beleid verwijzen wij u naar paragraaf Financiële begroting/Financiële positie/ Nieuw beleid 2025 Structuurfonds Een herzien overzicht van de projecten Structuurfonds is opgenomen in deze begroting. Dit is te vinden in de paragraaf Financiële begroting/Financiële positie/Structuurfonds. Woonlasten Een van de uitgangspunten van ons tarievenbeleid is dat de woonlasten in onze gemeente in beginsel niet anders worden verhoogd dan met een inflatiecorrectie. Onder woonlasten worden in dit verband verstaan: OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Autonome kostenstijgingen rekenen bij de laatste twee heffingen wel mee. Afhankelijk van de WOZ-waarde stijgen de woonlasten voor woningeigenaren met 3,9% tot 4,0%. De woonlasten voor huurders stijgen met 3,93%.

Wij merken hierbij op dat de totale woonlasten van onze gemeente tot de laagste in het land behoren. De lokale lastendruk voor een bedrijf stijgt ten opzichte van 2023 met 4,0%.

Begroting 2025

Programma's Bestuursorganen- en ondersteuning Ambitie We staan actief in verbinding met ál onze inwoners en partners. Hiervoor leggen we ons oor goed te luister. Ook bij die Bosschenaren die zich minder snel roeren of die we minder automatisch bereiken. De betrokkenheid en deelname bij het collectief van onze democratie mag en moet echt beter. Alleen vanuit wederkerigheid en mede-eigenaarschap komen we samen verder in de aanpak van opgaven en aandachtspunten. Naast het vaste en meer traditionele instrumentarium gaan we daarom ook actief op zoek naar een nieuwe creatieve en meer interactieve instrumenten om inwoners te boeien en te (ver)binden. We beseffen ons zeer dat dit iets anders vraagt van ons als lokale overheid. Zowel van de ambtelijke organisatie, het college alsook de gemeenteraad. Dat we een betrouwbare partner zijn en blijven, staat buiten kijf. We investeren in meer duidelijke besluitvormingstrajecten voor iedereen, we zijn transparant over verwachtingen en daarbij passende rollen en we werken samen op basis van co-creatie met inwoners. Experimenteren en proeftuinen gaan ons daarbij helpen. Deze ambitie raakt iedere opgave, project en programma. Dwars door de gemeente.

Begroting 2025

Doelstellingen De ambities uit het Bestuursakkoord 2022-2026 zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Op de volgende pagina's ziet u de vertaling van het bestuursakkoord naar outcome-indicatoren ("Wat willen we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat gaan we er voor doen?").

Actief en vanuit wederkerigheid in verbinding Wat willen we bereiken?  



Met lobby en public affairs zetten we in op partnerschap om vanuit mede-eigenaarschap in gezamenlijkheid projecten en opgaven een stap verder te brengen. We richten ons daarbij op meerdere niveaus: van provincie tot Europa. En van VNG tot B7. Partnerschap staat ook centraal bij onze regionale samenwerking. Als gemeente kunnen we sommige opgaven niet alleen oppakken. Daar is goede samenwerking met medeoverheden voor vereist. In onze regio, in Brabant en in het land. Onder meer in de regio NoordoostBrabant vervullen we een actieve rol, die ook van ons centrumgemeente verwacht mag worden. Ook continueren we de samenwerking in BrabantStad. In onze lokale democratie dient iedere stem gehoord te worden. Ook de stem van die groepen die we nu nog te weinig horen en zien. Hiervoor zetten we niet alleen in op een versterking van het meer ‘traditionele’ participatie- en inspraakinstrumentarium. Maar ook experimenteren we met nieuwe vormen. Alleen met elkaar kunnen we het onderling democratisch debat voeren. We gaan vernieuwing hierbij niet uit de weg. Vanuit verbinding communiceren we met inwoners en partners. Laagdrempelig en vanuit wederkerigheid. We zijn waar de inwoner is en de interactie voorop staat. We leggen ons oor goed te luister. We communiceren met focus op de hoofdopgaven.

Rond bestuurlijke representatie richten we ons op de betekenis voor en in verbinding met de Bossche samenleving. Ons uitnodigingsbeleid rond grote(re) en kleinere evenementen richt zich op de impact voor en nabijheid van inwoners. En op het imago van de stad. Inhoudelijk staat ook hier de slagkracht op de hoofdopgaven voorop.

Nulmeting Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: “De burgemeester en wethouders leggen hun besluiten duidelijk uit”. 13% Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: ”Inwoners worden vooraf voldoende betrokken 17

Doelstelling 2025

Ambitie 2026

Bron

15%

Omnibusenquête (O&S)

Begroting 2025 Nulmeting bij het maken van gemeentelijke plannen". 21%

Doelstelling 2025

Ambitie 2026

Bron

23%

Omnibusenquête (O&S)

Wat gaan we ervoor doen? Partnerschap en samenwerking binnen regionale samenwerkingsverbanden. Dat doen we in 2025 door:  Voort te bouwen op de besluitvorming uit 2024 rond het nieuwe samenwerkingsconvenant voor de Regio Noordoost-Brabant. Te blijven zoeken naar verbinding van onze lokale agenda met die van partners in de regio, BrabantStad, op nationaal niveau en in de EU. Ieders stem is belangrijk in een democratie. In 2025 doet we dat door:  Samen met inwoners aan een integraal participatiekader te werken, zodat inwoners weten en ervaren wat ze op dit vlak van de gemeente kunnen verwachten. Een overall visie over de ontwikkeling en aanpak van bewonersparticipatie met de praktische vertaling van wat hiervoor nodig is om dit in de organisatie duurzaam te borgen. Dit leggen we vast in een uitvoeringsprogramma en een participatieverordening. Na de evaluatie van het doorlopen burgerberaad over de Woonzorgvisie bereiden we in 2025 een nieuw burgerberaad voor. Bestuurlijke representatie vanuit betekenis en verbinding.

In 2025 doet we dat door:  het algemeen gemeenschappelijke belang, het politiek-bestuurlijke belang en het imago van de stad - geformuleerd in ons bestuursakkoord ‘Slagkracht en ambitie’ - centraal te stellen, waardering uit te spreken voor wat inwoners of derden in en voor ’s-Hertogenbosch doen, vanuit drie invalshoeken: invulling geven aan de maatschappelijke wens bestuurlijk onze gemeente te representeren, zelf doelgericht uitnodigen bij evenementen en activiteiten en zelf initiëren van de verbinding met en tussen (doel)groepen. Lobby & public affairs vormen hier onderdeel van. Communicatie vanuit verbinding en wederkerigheid. In 2025 doen we dat door:  Het verder uitwerken van het communicatiebeleid van de gemeente, met als doel nog meer doelgroepgericht, open en transparant communiceren.  Vanuit communicatie de doorontwikkeling van het participatiebeleid stimuleren om daarmee het netwerkgericht en interactief werken van de organisatie te ondersteunen.  We doen onderzoek hoe we op een effectieve en persoonlijke manier in contact blijven met de inwoner. Dit doen we door buiten naar binnen te halen met omgevingsanalyses , (persoonlijk) dialoog en aanvullende persoonlijke onderzoeken via O&S We zoeken op nieuwe (digitale) kanalen naar interactie en mogelijkheden. Dit om benaderbaar te zijn én blijven. En ruimte voor externe inbreng mogelijk te maken en uit te breiden.

Met lobby inzetten op partnerschap en creëren van mede-eigenaarschap. In 2025 doet we dat door:  we gaan door met het aanboren en onderhouden van ons netwerk bij relevante politici, bestuurders en directeuren, onder andere door werkbezoeken in ‘s-Hertogenbosch te organiseren. We besteden telkens aandacht voor wederkerigheid: ’s-Hertogenbosch heeft 18

Begroting 2025

oplossingen voor problemen waar andere overheidspartners iets aan hebben en tegelijkertijd zijn wij ook afhankelijk van bijvoorbeeld middelen die andere partners ons aanreiken om inhoudelijke opgaves aan te gaan.  we verkennen hoe we met partners uit de stad nog meer massa en impact kunnen maken in onze lobby.  we blijven de handen net als in 2024 ineen slaan met strategische partners zoals de G40 en de VNG om de doelen uit ons bestuursakkoord te behalen. we zetten ons strategisch uitnodigingsbeleid op evenementen voort. We koppelen dit aan onze hoofdopgaven en actuele lobbykansen.

Begroting 2025

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse baten en lasten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000) Omschrijving Lasten Baten Saldo van lasten en baten

Rekening 2023 17.732 -4.592 13.140

Begroting Begroting 2024 2025 18.698 19.178 -1.306 -1.309 17.392 17.869

Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 18.494 18.909 18.909 -1.224 -1.224 -1.224 17.270 17.685 17.685

Begroting 2025

Investeringen Zie de bijlage Investeringen bestaand beleid voor een totaal overzicht van de investeringen op basis van bestaand beleid inclusief de toelichtingen. Binnen dit programma staan de volgende investeringen gepland (bedragen x € 1.000)

Geo-Informatie: innovatieve investeringen

2025 0

2026 30

2027 30

2028 30

Begroting 2025

Subsidies Binnen dit programma worden de volgende subsidies verleend (bedragen onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad en resultaten van afspraken):

Doelstelling/Subsidieontvanger Belangenbehartiging van bewoners in de wijk. Wijkraden Verstrekken subsidie Nationaal monument kamp Vught Nationaal Monument kamp Vught

Geraamde verstrekking 2024

Geraamde verstrekking 2025

107.080

111.660

24.240

25.280

Begroting 2025

Verbonden Partijen In het Register verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vindt u in de Paragraaf Verbonden Partijen. Dit programma kent de volgende verbonden partijen:

Brabantstad Financieel belang De bijdrage is begroot op € 69.610 per partner.

Eigen vermogen 1-1 nvt

Eigen vermogen 3112 nvt

Vreemd vermogen 11

Vreemd vermogen 31-12

Resultaat

nvt

Risicomanagement Het bestuurlijk netwerk BrabantStad is een samenwerking van de B7 steden en de provincie NoordBrabant. Er is geen sprake van een afzonderlijke rechtspersoon. Afspraken in het netwerk worden gezamenlijk gemaakt, op basis van gelijkwaardigheid. Dit is altijd onder voorbehoud van de beschikbaarheid van eigen middelen, capaciteit en lokale besluitvorming. De financiële risico’s zijn beperkt.

Begroting 2025

Stadsgewest Financieel belang nvt

Eigen vermogen 1-1 € -1.573.000

Eigen vermogen 3112 € -1.501.000

Vreemd vermogen 11

Vreemd vermogen 31-12

€ 2.500.000

Resultaat

nihil

Risicomanagement Het takenpakket van Stadsgewest ’s-Hertogenbosch is beperkt tot het beheer van de gesloten stortplaats Vlagheide te Schijndel. Bij begroting 2020 is besloten om € 4,5 MIO van het negatief saldo af te rekenen met de deelnemende gemeenten die hiervoor een voorziening hadden getroffen. Het resterende negatief saldo (eind 2023 € 1.5701.000) wordt gefinancierd met een lening van de gemeente ’s-Hertogenbosch. Het bestuur verwacht de lening af te kunnen lossen uit teveel opgebouwd doelvermogen in het nazorgfonds voor de eeuwigdurende nazorg van stortplaats Vlagheide. De overdracht van de nazorg aan de Provincie vindt niet eerder plaats dan 2029. Op 4 maart 2024 heeft de Provincie de te hanteren rekenrente voor het bepalen van het doelvermogen voor gesloten stortplaatsen gewijzigd naar 3,45%. Dit heeft voor Vlagheide tot gevolg dat het gewenst doelvermogen per 1-1-2024 is herberekend op € 34,1 MIO waardoor er een tekort is van ca € 19,0 MIO indien we per 1-1-2024 zouden overdragen. Het aandeel voor de gemeente ’sHertogenbosch bedraagt 39,2% oftewel € 7,4 mln. De gemeente ’s-Hertogenbosch heeft op basis van de eerder vastgestelde doelvermogens een voorziening hiervoor getroffen van € 1,3 mln. Het uiteindelijke over te dragen doelvermogen is onderhavig aan de toekomstige beleggingsrendementen van het nazorgfonds en de op dat moment te hanteren rekenrente.

Het moment van overdracht is nog niet definitief bepaald.

Begroting 2025

Risico's Dit programma kent geen risico's

Beleidskaders Nota verbonden partijen s- hertogenbosch 2024-2027

Begroting 2025

Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving Ambitie Vanuit het Bestuursakkoord en onze visie op (publieke) dienstverlening geven we invulling aan onze gemeentelijke dienstverlening. Hierbij hechten we groot belang aan het in verbinding zijn met onze inwoners en ondernemers. Nu digitale dienstverlening steeds meer de norm wordt in de maatschappij, wordt een goede borging van het menselijke aspect ook steeds belangrijker. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de behoefte aan persoonlijk contact met de overheid en ondersteuning bij dienstverlening blijft bestaan. Mensen willen, zeker bij complexe en ingrijpende gebeurtenissen, nog altijd graag geholpen worden door echte mensen met echte emoties. Aan ons om hierin duidelijk te krijgen wat de behoefte van onze inwoners en ondernemers daadwerkelijk is en onze dienstverlening hierop in te richten. We vinden het belangrijk dat we als de overheidsorganisatie die het dichtst bij de burger staat goed bereikbaar zijn, helder en begrijpelijk communiceren en transparant zijn over onze processen en afwegingen. Hiermee laten we het vertrouwen ontstaan dat inwoners op de door hun gewenste manier met ons in contact kunnen komen en we samen komen tot passende dienstverlening.

We doen dit door in onze dienstverlening de mens centraal te zetten, in te zetten op continu leren en verbeteren en hierbij slim gebruik te maken van data en nieuwe technologische mogelijkheden.

Begroting 2025

Een goed bereikbare en facilitaire dienstverlening Wat willen we bereiken?  We zijn goed en snel bereikbaar  We gebruiken in onze communicatie eenvoudige en begrijpelijke taal  We zijn transparant over onze processen en maken deze zo eenvoudig mogelijk We staan open voor en gebruiken opgehaalde feedback om onze dienstverlening continu te verbeteren. Hierbij maken we optimaal gebruik van nieuwe ontwikkelingen Nulmeting Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over de mogelijkheden van dienstverlening via internet (bv. afspraken maken of aanvragen indienen) 82%

Doelstelling 2025

Ambitie 2026

Bron

83%

85%

Klantpanel & Omnibus enquête

Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over de telefonische bereikbaarheid. 72%

75%

Klantpanel & Omnibus enquête

Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over persoonlijke contacten met de gemeente nvt

nulmeting

Wordt bepaald na nulmeting

nvt

Wat gaan we ervoor doen? Bereikbaarheid en dienstverlening: We maken gezamenlijke afspraken om onze interne en externe bereikbaarheid te verbeteren. Datagedreven dienstverlening:

Begroting 2025



We zetten in op het gebruik van data en nieuwe technologische mogelijkheden, zodat wij passende, proactieve dienstverlening kunnen bieden aan onze inwoners en ondernemers. Voorbeeld hiervan is het analyseren van de contactmomenten van het GCC, waarbij middels textmining terugkerende onderwerpen in kaart worden gebracht. De nieuwe website biedt ons de mogelijkheid om de digitale dienstverlening te blijven doorontwikkelen. Hier maken we optimaal gebruik van. Dienstverlening met de mens centraal: We blijven werken aan vereenvoudiging van onze dienstverlening door waar mogelijk gebruik te maken van landelijke standaarden, en methodieken ter ondersteuning van procesverbetering. Inzet op continu leren en verbeteren:  Als onderdeel van het programma Dienstverlening brengen we gemeente breed het belang van dienstverlening en specifiek houding en gedrag van onze medewerkers onder de aandacht.  Er zijn doorlopende en/of periodieke kwaliteits- en tevredenheidsonderzoeken. Deze onderzoeken voeren we uit bij inwoners en ondernemers. De resultaten gebruiken we om verbeteringen in de dienstverlening te realiseren. Bij het verbeteren van processen gebruiken we gemeente brede methodieken vanuit het klantreis principe en de inzet van serviceformules; hiermee stellen we de standaard vast, rekening houdend met de behoefte en verwachtingen van onze inwoners en ondernemers.

Toegankelijke dienstverlening  Om onze inwoner en ondernemers zo goed mogelijk te bedienen gaan we aan de slag om onze communicatiekanalen beter bij elkaar te brengen. We onderzoeken of onze huidige kanalen voldoen aan de klantvraag en experimenteren we met de inzet van nieuwe kanalen. We geven invulling aan toegankelijke en begrijpelijke dienstverlening door het creëren van ondersteuningsmogelijkheden voor (kwetsbare) inwoners. Hiervoor werken we samen met o.a. met de wijkpleinen, het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en het servicepunt op het stadskantoor.

Begroting 2025

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse baten en lasten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000) Omschrijving Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 Lasten 7.341 7.570 7.783 8.032 8.030 8.029 Baten -3.390 -4.059 -4.108 -4.473 -4.473 -4.473 Saldo van -3.951 3.510 3.675 3.558 3.557 3.555 lasten en baten

Begroting 2025

Investeringen Zie de bijlage Investeringen bestaand beleid voor een totaal overzicht van de investeringen op basis van bestaand beleid inclusief de toelichtingen.

Dit programma kent geen investeringen

Subsidies Dit programma kent geen subsidies

Verbonden partijen In het Register verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vindt u in de Paragraaf Verbonden Partijen.

Dit programma kent geen verbonden partijen.

Risico's Omschrijving Dit programma kent geen risico's.

Beleidskaders Bestuursakkoord 2022-2026

Begroting 2025

Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke Ondersteuning Ambitie We willen dat onze inwoners zich zo goed en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen redden in hun eigen woning en mee kunnen doen in de maatschappij. We streven daarom naar meer gezonde en gelukkige jaren voor onze inwoners. De kans hierop is niet voor alle inwoners gelijk. Gezondheidsverschillen zijn en blijven groot. Dit leidt tot gezondheidsachterstanden die we willen verkleinen door er bijvoorbeeld voor te zorgen dat (meer) inwoners in een kwetsbare positie hun gezondheidspotentieel beter kunnen inzetten. Voor al onze inwoners blijven we investeren in een gezonde leefstijl, een gezonde leefomgeving en dat iedereen die dat wil, kan meedoen. We investeren in een sterke sociale structuur binnen onze wijken en dorpen, waarbij we inzetten op het tegengaan van eenzaamheid, (meer) ruimte voor ontmoeting, sterke sociale netwerken, groen, sport en spel. De sociale structuur bestaat uit de vele (in)formele netwerken, verenigingen, scholen en sport- en wijkaccommodaties binnen onze gemeente. Inwoners hebben een sterke sociale steunstructuur van mantelzorgers, sociaal netwerk en vrijwilligers. Vanuit deze basis zijn inwoners, van jong tot oud, in staat om elkaar te ontmoeten, activiteiten te ontplooien en om te zien naar elkaar. We helpen de inwoners voor wie dat niet vanzelf gaat.

Als er (tijdelijk) extra ondersteuning nodig is, zorgen we voor maatwerk: niet meer en langer dan noodzakelijk en niet minder of korter dan nodig. We werken daarbij minder vanuit systemen en meer vanuit de leefwereld van inwoners. Via het persoonlijke contact met de inwoner, versimpelde en verkorte (her)indicaties en het samenspel met de zorgaanbieders, bieden we hulp en ondersteuning sneller en persoonlijker . We zorgen dat alle activiteiten en voorzieningen voor iedereen bereikbaar en toegankelijk zijn. In het licht van bevolkingsontwikkelingen waarin we steeds ouder worden en met relatief veel oudere mensen samenwonen in de eigen omgeving, zetten we in op passende woonvormen en een samenleving waarin we meer omzien naar elkaar.

Begroting 2025

Sociale structuur Wat willen we bereiken? 

Inwoners hebben een sterk sociaal netwerk waardoor zij het gevoel hebben mee te tellen en mee te kunnen doen in de samenleving.  Minder inwoners voelen zich eenzaam door de sluitende aanpak tegen eenzaamheid. Mensen met dementie wonen zo lang mogelijk prettig en zelfstandig thuis met ondersteuning. Nulmeting Het aandeel inwoners dat zich (zeer) ernstig eenzaam voelt. 11%

Doelstelling 2025

Ambitie 2026

Bron

10%

<11%

GGD, ouderenmonitor, volwassenmonitor

Het aandeel inwoners dat zich inzet als vrijwilliger 38%

39%

>38%

enquête Sport en Welzijn ( gemeente 'sHertogenbosch)

Het percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling 'ik heb het gevoel mee te tellen in de samenleving' 73% (18-64 jarigen) en 65% (65-plussers)

75% (18-64 jarigen) en 72% (65-plussers)

omhoog

volwassenmonitor en ouderenmonitor (GGD) en enquête Sport en Welzijn (gemeente 'sHertogenbosch)

Percentage mantelzorgers dat de mantelzorg (zeer) belastend vindt.

Begroting 2025 Nulmeting 14%

Doelstelling 2025 12%

Ambitie 2026 11%

Bron enquête Sport en Welzijn (gemeente 'sHertogenbosch)

Wat gaan we ervoor doen? We gaan verder met de interventies voor de sluitende aanpak eenzaamheid. We willen een dementievriendelijke gemeente zijn. Op basis van de dementiescan en het uitvoeren van het actieplan dementievriendelijke gemeente, werken we hiernaar toe. Onderdeel hiervan is de verdere implementatie sociale benadering dementie. Netwerken van bestaande vrijwilligersinitiatieven (Netwerk Informele Ondersteuning (NIO), Senioren Platform, e.a.), bestaande en nieuwe bewonersinitiatieven en besturen van sociaal culturele accommodaties, worden beter ondersteund door de gemeentelijke organisatie. Dat doen we onder andere door: - bestaande initiatieven met regelmaat bijeen te brengen en relevante thema’s uit te diepen - nieuwe initiatieven beter de weg de wijzen via het initiatieven-team - bestaande regelingen te herijken op gebruiksvriendelijkheid Als gemeentelijke organisatie werken we vanuit vertrouwen om laagdrempelig en ontschot in te spelen op bewonersinitiatieven. In de inkoop basisondersteuning (jongerenwerk en welzijnswerk) wordt ingezet op de versterking van vrijwillige en informele en formele inzet om mogelijk te maken dat inwoners beter de weg vinden naar bestaande activiteiten en passende ondersteuning. We gaan we met alle partners in de basisondersteuning gebiedsgericht werken in samenwerking met lokale maatschappelijke initiatieven.

We richten de openbare ruimte en het groen in onze wijken/dorpen in zodat deze meer uitnodigt voor ontmoeten en contact, er meer ontmoetingsplekken in de openbare ruimte zijn en laagdrempelige ontmoetingsplekken in de buurt (toegankelijker) worden gemaakt. We geven uitvoering aan het meerjarenprogramma Sociale Structuur: waarderen, stimuleren, benutten en toekomstbestendig maken van bestaande vrijwillige inzet. We starten met de realisatie van een regionale logeervoorziening voor respijtzorg om mantelzorgers te ontlasten Een aanjaagteam van uitvoerende sleutelpersonen vanuit o.a. wijkpleinen, Koo-belteam, NIO, Seniorenplatform e.a. voorziet de versterking van verbindingen tussen informele en formele inzet van concrete acties zodat vindbaarheid en toegankelijkheid over en weer verbetert. Voor het toekomstgericht vrijwilligerswerk versterken we het ondersteuningsaanbod vanuit SSport, Galant en Huis73. We dagen verenigingen en organisaties uit om gastvrij te zijn voor die inwoners die niet vanzelfsprekend hun weg naar hen vinden en werken aan nieuwe partners die hier ook aan meedoen, zoals erfgoed, energiewerkgroepen.

Begroting 2025

Maatschappelijke ondersteuning Wat willen we bereiken? 

Inwoners kunnen zich zelfstandig redden en benutten hun zelfoplossend vermogen. Wanneer dat (tijdelijk) niet lukt, is er professionele hulp op maat  Inwoners met een hulpvraag worden zo snel als mogelijk geholpen, waarbij de wachttijden zo kort mogelijk zijn Iedereen heeft een eigen (t)huis met zorg, ondersteuning en begeleiding

Nulmeting Het aandeel inwoners met een Wmovoorziening per 1.000 inwoners 73

Doelstelling 2025

Ambitie 2026

Bron

Lager dan de referentie-groep

Vergelijkbaar met 100.000-300.000 gemeenten

CBS

Het aantal (dreigend) dakloze mensen nvt

Geen meting in 2025

40% lager dan de nulmeting in september 2023

Telmeting op basis van ETHOS light, Hogeschool Utrecht

Het percentage inwoners met een Wmo-voorziening dat aangeeft: ‘Door de ondersteuning kan ik mezelf beter redden’ 87%

Minimaal 88%

>87%

cliëntervaringsonderz oek Wmo

Wat gaan we ervoor doen? We implementeren lokaal en regionaal het Regionaal actieplan aanpak dakloosheid. We werken aan de ‘zachte landing’ van inwoners die uitstromen uit een voorziening voor beschermd wonen of maatschappelijke opvang en die zelfstandig in de wijk gaan wonen. We stellen de visie op wonen en zorg vast en werken aan de implementatie ervan, rekening houdend met de 34 adviezen van het burgerberaad op het thema Wonen en Zorg. Vanuit het Regionaal programma gemeenten Integraal Zorgakkoord (IZA) ontwikkelen we met regiogemeenten en partners uit Zorgzaam een veranderaanpak waarbij we werken vanuit dezelfde uitgangspunten voor integraal werken met meerdere methodieken naast elkaar: de Samenwerkwijze bij niet-geëscaleerde casuïstiek en de Doorbraakmethode bij geëscaleerde casuïstiek. We implementeren het (regionale) uitvoeringsplan van het (regionale) Koersplan Veilig in Afhankelijkheidsrelaties 2023-2028.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14552713/5