Document · PDF

Wat nou oud - Onderzoek naar ouderenbeleid in Delft - getekend

Commissie Sociaal Domein en Wonen 8 juli 2021, gemeente DelftBij agendapunt: 2125512 Delftse Rekenkamer - onderzoek ouderenbeleid in Delft15.448 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

De leden van het ouderenpanel geven aan dat zij betrokken willen worden in het gesprek over huisvesting, omdat er tot nu te veel over hen wordt gesproken in plaats van met hen waardoor hun wensen en behoeften op het gebied van huisvesting onderbelicht blijven. Door actief betrokken te worden bij het gesprek hopen ouderen dat hun vraag en het woningaanbod in Delft beter op elkaar worden afgestemd. Kader 3.1

Speerpunten ouderen

• Meer betaalbaar woningaanbod; • Meer levensloopbestendig woningaanbod; • Ouderen proactief betrekken bij het gesprek over huisvesting zodat er met hen over hun wensen en behoeften kan worden gesproken waardoor vraag en aanbod beter overeenkomen. Beleid Ouderen benoemen als speerpunten op het gebied van huisvesting het realiseren van meer betaalbaar woningaanbod, meer levensloopbestendig woningaanbod en de wens om proactief betrokken te worden bij het gesprek over huisvesting zodat vraag en aanbod beter op elkaar aansluiten. We zien dat vanuit het beleid de nadruk ligt op het langer zelfstandig thuis wonen en het creëren van een divers woningaanbod waarbij er keuzemogelijkheden zijn voor ouderen hoe zij wonen en zorg kunnen combineren. Een allereerste conclusie is dat de speerpunten van ouderen en de gemeente van elkaar afwijken, omdat de ouderen de verhuiswens benadrukken terwijl de gemeente ouderen juist langer thuis wil laten wonen door aanpassingen aan de huidige woning. We zien bijvoorbeeld in de Kadernota’s Innovatie Sociaal Domein deel I-III en Sociale Visie Delft dat de gemeente veel aandacht besteedt aan het langer zelfstandig thuis wonen, omdat door het wegvallen van verzorgingshuizen en de vergrijzing de (ouderen)zorg onder druk staat.

Daarom dienen verschillende maatregelen of instrumenten, zoals de aanpassing van woningen, zorg aan huis en technische ondersteunende voorzieningen het langer zelfstandig thuis wonen van ouderen te faciliteren. Deze maatregelen worden uitgewerkt in het de uitvoeringsagenda Langer en Weer Thuis

Delft (2019-2022). Deze uitvoeringsagenda benoemt het belang van de verbinding tussen de fysieke en sociale component van huisvesting. Veertien verschillende partners werken hierin gezamenlijk en integraal aan de ambitie om de kwaliteit van leven (en wonen) inwoners van Delft (waaronder ouderen) te verbeteren door zich te richten op wonen, woonomgeving én welbevinden. De focus ligt daarbij op drie pijlers: een geschikte woning, een fijne woonomgeving die toegankelijk is met goede basisvoorzieningen en goede samenwerkende informele en formele ondersteuning die bijdraagt aan het welbevinden van ouderen. Het leveren van maatwerk indien noodzakelijk krijgt daarbij specifiek aandacht. De samenwerking van de verschillende partners heeft tot doel dat inwoners, waaronder ouderen, gemakkelijker zelfstandig kunnen blijven wonen. Verder besteedt de Woonvisie Delft aandacht aan de woonvoorraad in Delft, ook voor ouderen. Benadrukt wordt dat er diverse combinaties van wonen en zorg mogelijk moeten zijn in Delft. De gemeente wil voorzien in voldoende aanbod voor ouderen die volledig zelfstandig thuis wonen, ouderen die thuis wonen met een (lichte) vorm van hulp en intramuraal wonen. Ook acht de gemeente een vangnet in de wijk met verschillende voorzieningen noodzakelijk voor ouderen.

De speerpunten geformuleerd in de Woonvisie zijn geconcretiseerd in de Ontwikkel- en uitvoeringsagenda Langer en Weer Thuis. Het belang van een divers woonaanbod en de keuzemogelijkheden voor ouderen passend bij de situatie en behoeften worden hierin nogmaals benadrukt. De gemeente onderscheid in deze agenda verschillende woon-zorg combinaties, zoals zelfstandig wonen (met indien nodig zorg), geclusterde vorm van wonen en zorg (zelfstandig wonen maar met servicepakket) en intramuraal wonen. Ook komen verschillende maatregelen of instrumenten aan bod in deze agenda, zoals de ‘blijverslening’ (een lening aan ouderen om aanpassingen aan het huis te doen of benodigde zorg in te kopen zodat zij zolang mogelijk thuis kunnen blijven wonen), (bekostigde) aanpassingen aan bestaande en nieuwe woningen (mede door technische vernieuwingen door de E-Health Academy7) en het versterken van het vangnet en voorzieningen in de wijk waar ouderen wonen (bijvoorbeeld door buurthuiskamers, ambulante voorzieningen, actieve bewonersplatforms, professionals in de wijk die regelmatig contact leggen). Ook besteedt de Woonvisie Delft aandacht aan de aanpak van de gemeente om vraag en aanbod van woningen beter overeen te laten komen in Delft. De gemeente benadrukt in de Woonvisie dat er een grotere woonvoorraad gecreëerd moet worden voor de ouderendoelgroep.

Daarbij is getracht om de behoeften van ouderen beter in kaart te brengen door middel van verschillende onderzoeken. Zo is in de wijk Wippolder in kaart gebracht welke aanpassingen noodzakelijk geacht worden voor het meer ‘ouderenproof’ maken van de wijk en heeft Companen een onderzoek uitgevoerd naar de woonbehoeften van ouderen. Kader 3.2

Speerpunten vanuit beleid

• Langer zelfstandig thuis wonen; • Meer aandacht voor de woonvoorraad voor de ouderendoelgroep; • Meer aandacht voor een divers woonaanbod en keuzemogelijkheden voor ouderen passend bij de situatie en (zorg-)behoeften. Uitvoering Ook op uitvoerend niveau is er aandacht voor het woningaanbod van ouderen in Delft, met name van de Ouderenbonden, Adviesraad Sociaal Domein, Delft Support en werkgroep dementie. De uitvoerders geven aan dat de gemeente meer initiatief moet nemen om een grotere en 7

Begin 2021 opgeheven. 24

geschiktere woonvoorraad te creëren die beter zou aansluiten bij de wensen van ouderen. Er werden verschillende suggesties aangedragen door de uitvoerders hoe er een groter woningaanbod voor ouderen gerealiseerd zou kunnen worden. Bijvoorbeeld door een wijk met verschillende woonvormen te bouwen zodat ouderen die nog zelfstandig kunnen wonen en ouderen die meer zorg nodig hebben bij elkaar in de buurt kunnen (blijven) wonen. Verder zouden er meer appartementen van verschillende groottes moeten worden gebouwd met een mogelijkheid om zorg in te kopen waardoor het woningaanbod beter aansluit op de wensen van verschillende groepen ouderen in verschillende leeftijdscategorieën. Andere voorstellen zijn om het concept van woonzorgcentra nieuw leven in te blazen of om een woonservicezone te creëren. Deze voorstellen moeten wel worden aangepast op de mogelijkheden die de gemeente Delft kan bieden wat betreft grond, bestaande woningbouw en financiering. Ook geven uitvoerders aan dat de gemeente beter zou moeten anticiperen op de woonwensen van ouderen in verband met de dubbele vergrijzing. Aangezien ouderen tegenwoordig steeds ouder worden, ontstaat er meer diversiteit in wensen van ouderen rond de combinatie wonen en zorg.

Er moet bij de realisatie van nieuw woningaanbod voor ouderen beter rekening worden gehouden met zowel de wensen van ouderen (zoals mogelijkheden tot sociaal contact in centrale ruimtes), de benodigde voorzieningen (bijvoorbeeld stalling voor de scootmobielen) als ook de mogelijkheden om langer thuis te blijven wonen (bijvoorbeeld zorg inkopen). Ook zou er rekening moeten worden gehouden met de diversiteit in wensen en behoeften van ouderen vanwege hun etnische afkomst en sociaaleconomische status. Eveneens benadrukken uitvoerende partijen dat de gemeente in haar beleid rekening houdt met de omvang van de woonvoorraad in Delft en dat de woningen in de toekomst vaker levensloopbestendig zijn, zoals beschreven in de Woonvisie en het Convenant Langer en Weer Thuis. Er worden daarnaast ook bijvoorbeeld seniorenmakelaars ingezet om ouderen die anders willen wonen te ondersteunen bij het onderzoeken van de verhuismogelijkheden. Kader 3.3

Speerpunten volgens uitvoerders

• Gemeente moet meer initiatief nemen om grotere en geschiktere woonvoorraad te creëren die aansluit bij wensen van ouderen; • Gemeente moet beter anticiperen op ouderendoelgroep in verband met dubbele vergrijzing en als gevolg daarvan de diversiteit van wensen en behoeften binnen deze groep.

Verschilanalyse Tabel 3

Verschilanalyse speerpunten huisvesting Ouderen

Gemeente

Uitvoerders

Speerpunten ouderen Meer betaalbaar woningaanbod ++ +/+ Meer levensloopbestendig woningaanbod ++ + / ++ ++ Ouderen proactief betrekken bij het gesprek over huisvesting ++ - / -+ zodat er met hen over hun wensen en behoeften kan worden gesproken waardoor vraag en aanbod beter overeenkomen Speerpunten gemeente Langer zelfstandig wonen +/++ Meer aandacht voor woonvoorraad voor ouderen + ++ ++ Meer aandacht voor een divers woonaanbod en keuzemoge++ ++ + lijkheden voor ouderen passend bij de situatie en (zorg-)behoeften Speerpunten uitvoerders Gemeente moet meer initiatief nemen om grotere en geschik+/+/++ tere woonvoorraad te creëren die aansluit bij wensen van ouderen Gemeente moet beter anticiperen op ouderendoelgroep in + ++ ++ verband met dubbele vergrijzing en als gevolg daarvan de diversiteit van wensen en behoeften binnen deze groep ++: benoemd als speerpunt, +: benoemd als aandachtspunt, +/-: neutraal, -: niet benoemd als aandachtspunt, --: niet benoemd als speerpunt, -/-- niet benoemd als aandachts- en speerpunt.

Wanneer we de speerpunten van ouderen, de gemeente en de uitvoerders met elkaar vergelijken, zien we dat zij allemaal de nadruk leggen op meer aandacht voor woningen voor de ouderendoelgroep in Delft en dat deze woningen beter overeenkomen met de wensen en behoeften van ouderen. Toch geven voornamelijk ouderen en de gemeente een net iets andere invulling aan deze prioriteit. Waar ouderen aangeven (ook) te willen verhuizen naar een adequate en betaalbare woning, vertaalt de gemeente dit toch vooral in het langer thuis blijven wonen van ouderen in hun huidige woning door middel van aanpassingen waardoor deze levensloopbestendig wordt. Ondanks de gelijkenissen op hoofdlijnen, worden er in de uitvoering verschillende accenten gelegd waardoor de ouderen, gemeente en uitvoerders op deze speerpunten nog beter naar elkaar toe zouden kunnen bewegen. Er zouden meer gesprekken moeten plaatsvinden tussen ouderen, gemeente en uitvoerders om consensus te bereiken over de invulling van woningen voor de ouderendoelgroep in Delft. Door middel van deze gesprekken kan elke groep haar input geven, discussies worden gevoerd en kunnen vraag en aanbod in Delft beter op elkaar worden afgestemd. Ook benadrukken zowel ouderen als uitvoerders dat ouderen proactief betrokken moeten worden in het gesprek over huisvesting zodat er met hen over hun wensen en behoeften kan worden gesproken.

Hiermee wordt bedoeld dat er beter geanticipeerd moet worden op de ouderendoelgroep in de toekomst en rekening moet worden gehouden met de diversiteit van wensen en behoeften binnen deze groep. De gemeente legt de verschillen in woonwensen en –behoeften van ouderen uit door middel van de zorgbehoeften (bijvoorbeeld zelfstandig wonen (met indien nodig zorg), geclusterde vorm van wonen en zorg (zelfstandig wonen maar met servicepakket) en intramuraal wonen), maar deze woonwensen en –behoeften van ouderen worden ook beïnvloed door bredere factoren als de dubbele vergrijzing, etnische achtergrond en sociaaleconomische status aldus de uitvoerders.

Hoofdstuk 4 - Huiselijke relaties en sociaal netwerk Leefwereld ouderen De Omnibusenquête laat een lage eenzaamheidsscore onder ouderen zien. Ouderen kunnen hun dagelijkse problemen voldoende kwijt en hebben contact met kinderen, vrienden, kennissen uit de buurt. Cijfers uit de Gezondheidsmonitor laten een ander beeld zien. 48 procent van de 65plussers voelt zich matig tot zeer ernstig eenzaam.8 Deze trend bestaat al sinds 2008. Ook ouderen uit het ouderenpanel wijzen op de toenemende eenzaamheid. De eenzame ouderen zijn moeilijk vindbaar en maken vaak weinig gebruik van het activiteitenaanbod. De inzet van bijvoorbeeld vrijwilligers, actieve ouderen of studenten om contact te leggen met ouderen in de wijk kan volgens ouderen bijdragen aan het bereiken van deze eenzame ouderen. Verder wijst het ouderenpanel op het faciliteren van laagdrempelige ontmoetingsmomenten en -locaties. Met het wegvallen van buurthuizen is de plaats voor laagdrempelig sociaal contact weggevallen. Frequent aanbod en de organisatie van sociale activiteiten door organisaties én inwoners moet daarom meer gestimuleerd worden. Daarnaast zou in iedere Delftse buurt een buurthuis of ontmoetingscentrum moeten zijn zodat alle ouderen gemakkelijk bij elkaar kunnen komen. Kader 4.1

Speerpunten volgens ouderen

• Versterkte inzet op bestrijding van eenzaamheid; • Vergroot laagdrempelige ontmoetingsmogelijkheden. Beleid Volgens ouderen in Delft vereisen twee speerpunten meer aandacht: de laagdrempelige ontmoetingsmogelijkheden en de bestrijding van eenzaamheid. Ook de gemeente besteed aandacht aan de bestrijding van eenzaamheid, zoals bijvoorbeeld in de gezondheidsnotitie 2016. De gemeente zet extra geld en aandacht in voor de eenzaamheidsbestrijding. De oprichting van de lokale werkgroep tegen eenzaamheid is een belangrijk initiatief in dat kader. Samen met welzijnsorganisaties en de ouderenbonden denkt de gemeente na over geschikte interventies, aanvullend op regulier aanbod. Uitgangspunt is een sterke sociale infrastructuur in de wijk, onder andere door een wijkgerichte aanpak en door het vormen en ondersteunen van (bestaande) netwerken. Verder bestaat een Meldpunt Bezorgd waar signalen over ernstig eenzame inwoners in Delft kunnen gemeld.9 In het kader van eenzaamheidsbestrijding is ook een onderzoek gestart naar eenzaamheid onder migrantenouderen. Op het gebied van sociaal contact en ontmoeting zien we in mindere mate visies of agenda’s van de gemeente Delft. Wel is in het Kader voor samenwerking met Delft voor Elkaar 2020-2022 (2020) verder uitgewerkt hoe sociaal contact tussen buurtbewoners of kwetsbare doelgroepen wordt gestimuleerd en gefaciliteerd.

Delft voor Elkaar heeft bijvoorbeeld in beeld welke drempels inwoners ervaren rond sociaal contact en richt zich op het verhogen van de zichtbaarheid en vindbaarheid van het ontmoetingsaanbod in Delft. Daarbij krijgen bijzondere en kwetsbare doelgroepen (waaronder ouderen) ondersteuning in het onderlinge contact zoeken door bewoners en Delft voor Elkaar. Ook zijn er in lijn met dit leefdomein een aantal interventies en werkgroepen opgezet rond (in)formeel sociaal contact met ouderen. Een van deze interventies is het tabletproject van Compaan waarin ouderen ondersteuning ontvangen bij het gebruik van een tablet om 8

Thema ‘Eenzaamheid’ (Gezondheidsmonitor 2016) geraadpleegd 26 mei 2021, via https://gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/delft/themas/sociale-gezondheid/eenzaamheid/ 9 De gemeente voert verkennende gesprekken met Delft Support en Delft voor Elkaar over het opzetten van een Signaalpunt Eenzaamheid. 27

contact te onderhouden met hun naasten én digitale vaardigheden leren. Thuisgekookt is een interventie waarbij vrijwilligers maaltijden bereiden die andere bewoners kunnen langsbrengen. Dergelijke interventies en werkgroepen dienen bij te dragen aan het voorkomen of terugdringen van sociaal isolement en het stimuleren van ontmoeting. Een van de knelpunten die de gemeente zelf adresseert, is het ontbreken van een goede sociale kaart: het activiteitenaanbod is niet goed vindbaar voor inwoners van Delft. Dit belemmert volgens de gemeente het bereik van o.a. ouderen. Op dit moment investeert de gemeente in de ontwikkeling van deze sociale kaart. De verwachting is dat het beschikbaar stellen van een overzicht van het aanbod bijdraagt aan de vindbaarheid en dus de toegankelijkheid van het activiteitenaanbod. De gemeente stelt zichzelf wel de vraag in hoeverre zij de (eenzaamheids-)problematiek kunnen wegnemen. Hechte sociale verbindingen die ouderen hadden en wegvallen kunnen niet direct vervangen worden door nieuwe verbindingen. Kader 4.2

Speerpunten vanuit beleid

• Eenzaamheidsbestrijding (d.m.v. de lokale werkgroep); • Bekendheid van sociale interventies vergroten. Uitvoering Diverse uitvoerders bieden een groot aanbod sociale activiteiten aan. Zo is er een ouderensoos, zijn er koffieochtenden en diverse ontmoetingsprojecten (bijvoorbeeld met inzet van studenten), voeren vrijwilligers huisbezoeken uit en organiseren de ouderenbonden een winter- en zomerweek vol activiteiten voor ouderen. Al deze activiteiten hebben tot doel sociaal contact en verbinding tussen inwoners te stimuleren. Het bereik van deze activiteiten is goed, maar het zijn vooral de actieve, vitale ouderen die aan de activiteiten deelnemen, constateren de uitvoerders. Een belangrijke opgave volgens de uitvoerende organisaties is het bereiken van eenzame, kwetsbare ouderen. Hiervoor is het onder andere van belang dat activiteiten laagdrempelig toegankelijk zijn. De fijnmazige ontmoetingsstructuur in de wijken die er voorheen was, bestaat niet meer. Ontmoetings- en buurtcentra zijn grotendeels weggevallen en activiteiten zijn meer verspreid over de stad. Niet alle ouderen zijn vitaal genoeg of beschikken over geschikt vervoer om bij de activiteiten te kunnen komen. Uitvoerders zetten graag, net als ouderen, in op het creëren van meer laagdrempelige ontmoetingslocaties. De sociale kaart zal gedeeltelijk een oplossing bieden voor de matige vindbaarheid van de activiteiten.

Het lost echter niet het gehele probleem op. Er zal meer nodig zijn om eenzame ouderen te bereiken. Uitvoerders komen met verschillende initiatieven en ideeën om de bereikte doelgroep te vergroten en zien daarin ook een rol voor de gemeente als aanjager. Een voorbeeld is het actief bezoeken van (jongere) ouderen om een gesprek te voeren of om hen wegwijs te maken in het activiteitenaanbod. Daarnaast is het, mede door het wegvallen van ontmoetingscentra, extra van belang alle (wijk)initiatieven van organisaties en inwoners te stimuleren en vast te houden. Ieder kleinschalig initiatief in de wijk kan bijdragen aan het bestrijden van sociaal isolement van ouderen in die betreffende wijk. Kader 4.3

Speerpunten vanuit de uitvoering

• Uitbreiding aanbod van sociale activiteiten en ontmoetingsmogelijkheden; • Versterkte inzet op bereiken kwetsbare/ eenzame ouderen in de buurt.

Verschilanalyse Tabel 4

Verschilanalyse speerpunten huiselijke relaties en sociaal netwerk Ouderen

Gemeente

Uitvoerders

Speerpunten ouderen Versterkte inzet op bestrijding van eenzaamheid ++ ++ ++ Vergroot laagdrempelige ontmoetingsmogelijkheden ++ + + Speerpunten gemeente Eenzaamheidsbestrijding (d.m.v. de lokale werkgroep) ++ ++ ++ Bekendheid van sociale interventies vergroten ++ + Speerpunten uitvoerders Uitbreiding aanbod van sociale activiteiten en ontmoetings+ + ++ mogelijkheden Versterkte inzet op bereiken kwetsbare/ eenzame ouderen ++ + ++ in de buurt ++: benoemd als speerpunt, +: benoemd als aandachtspunt, +/-: neutraal, -: niet benoemd als aandachtspunt, --: niet benoemd als speerpunt.

Op grote lijnen komen de speerpunten van de drie werelden overeen. Allemaal focussen ze op het voorkomen en bestrijden van sociaal isolement en eenzaamheid. De speerpunten hebben echter andere accenten. Ten aanzien van ontmoeting richten ouderen zich op het uitbreiden van ontmoetingsmogelijkheden en -locaties op buurtniveau. Ook uitvoerders vragen aandacht voor het uitbreiden van ontmoetingsmogelijkheden en het bereiken van kwetsbare ouderen op buurtniveau. De gemeente focust in mindere mate op nieuw(e) aanbod of locaties en zet met name in op het vergroten van de bekendheid en vindbaarheid van bestaande (sociale) activiteiten en ontmoetingsinitiatieven. Daarnaast zetten ouderen, gemeente en uitvoerders in op eenzaamheidsbestrijding. Ouderen en uitvoerders missen concrete uitwerking van de aanpak in de buurten en pleiten voor concrete acties en een proactievere houding. De aanpak zou fijnmaziger en kleinschaliger ingestoken moeten worden door de aanpak vorm te geven op wijk- en buurtniveau, geënt op de verschillende ouderen in de wijken. Om dat behapbaar te maken qua inzet kan daarbij gefocust worden op zaken die echt mis - dreigen te - gaan zonder inzet van de gemeente. Daarom kan dit het beste worden vormgegeven door ook hierover met ouderen zelf in gesprek te gaan en hen te laten meedenken over behoeften, bedreigingen en passende initiatieven.

Hoofdstuk 5 - Vrijetijdsbesteding en maatschappelijke participatie Leefwereld ouderen Vrijetijdsbesteding en voorzieningen Volgens de cijfers van de Omnibusenquête doet ongeveer een derde van de 55-74-jarigen en een kwart van de ouderen van 75 jaar en ouder aan vrijwilligerswerk, respectievelijk voor ongeveer acht en zes uur per week. Verder worden er veel verschillende activiteiten georganiseerd voor ouderen in Delft, maar de ouderen van het ouderenpanel geven aan dat deze maar relatief weinig mensen weten te bereiken omdat ouderen niet op de hoogte zijn van het activiteitenaanbod. Om meer ouderen te bereiken, mag er meer bekendheid worden gegeven aan het activiteitenaanbod zodat meer ouderen deel kunnen nemen aan activiteiten. Verder is het opvallend dat hoewel het merendeel van de ouderen vrijwilligerswerk uitoefent of deelneemt aan activiteiten in de buurt, vooral ouderen van 75 jaar en ouder minder actief zijn dan ouderen tussen de 55 en 74 jaar. Ook geven ouderen aan dat er voorzieningen in de wijk ontbreken waardoor zij geen optimale woonomgeving ervaren. Het gaat voornamelijk om een supermarkt en winkels op loopafstand en om gebouwen met een sociale functie (zoals een bibliotheek en buurthuis).

Het ongenoegen over de woonomgeving en ontbrekende voorzieningen is terug te zien in de score die de gemeente Delft ontvangt voor de publieke ruimte aangezien Delft in negatieve zin afwijkt van het landelijke gemiddelde voor de publieke ruimte.10 Toegankelijkheid van activiteiten en voorzieningen De cijfers van de Omnibusenquête suggereren dat het aanbod van activiteiten en voorzieningen redelijk onbekend is bij de ouderen. Hoewel het percentage ouderen die niet bekend is met het aanbod is gedaald in de periode tussen 2015 en 2019, is bijna dertig procent van de ouderen (nog) niet op de hoogte over het bestaande (activiteiten- of ondersteunings-) aanbod in 2019. Dit is vaker het geval voor de oudere groep ouderen (75 jaar en ouder) dan voor de jongere groep ouderen (55 tot 64-jarigen). De ouderen van het ouderenpanel sluiten zich aan bij deze bevinding en benadrukken dat het belangrijk is dat zij op een laagdrempelige manier toegang moeten kunnen hebben tot sociale contacten, hulp en zorg. De laagdrempeligheid kan worden vergroot door het activiteiten- en ondersteuningsaanbod dichterbij ouderen te organiseren, bijvoorbeeld per wijk of in wijkcentra. De ouderen in het ouderenpanel geven aan dat vele ouderen voorheen gebruikt maakten van het activiteitenprogramma in buurthuizen.

Verder wisten ouderen hulpinstanties beter te vinden met hun hulp- of zorgvraag wanneer medewerkers fysiek aanwezig waren in wijkcentra om informatie te geven of hulp te bieden. Bereikbaarheid De Omnibusenquête laat zien dat ouderen minder tevreden zijn over de bereikbaarheid binnen Delft met de auto en het openbaar vervoer. Dit punt wordt ook benoemd door de ouderen uit het ouderenpanel, want zij geven bijvoorbeeld aan dat de loopafstand naar haltes van het openbaar vervoer te ver is voor ouderen. Hierdoor zijn zij afhankelijk van de Regiotaxi of particulier vervoer wanneer zij zich binnen Delft willen verplaatsen.

Fysieke omgeving: Publieke ruimte. Geraadpleegd op 26 mei 2021 via https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/gezondheid 30

Kader 5.1

Speerpunten volgens ouderen

• Vergroot bekendheid van het activiteitenaanbod voor ouderen in de wijk; • Betere bereikbaarheid van activiteiten en voorzieningen binnen Delft (zowel te voet, met de auto als het openbaar vervoer). Beleidsanalyse De ouderen in Delft wijzen op twee speerpunten, namelijk vergroot bekendheid van het activiteitenaanbod voor ouderen in de wijk en een betere bereikbaarheid van activiteiten en voorzieningen binnen Delft. Een analyse van relevante visies en uitvoeringsagenda’s wijst erop dat het beleid in Delft vooral gericht is op het realiseren van voldoende sport- en cultureel aanbod en de bereikbaarheid binnen Delft. Sport en bewegen komt in verschillende beleidsdocumenten terug. Zo wordt er in de overkoepelende Visie op sport en bewegen 2017-2025 gesteld dat ouderen onvoldoende bewegen. Doel is om in overleg met (gezondheid)partners te bepalen hoe ouderen meer gestimuleerd kunnen worden om te bewegen, bijvoorbeeld door middel van georganiseerde sport. Daarom moet er meer sportaanbod zijn specifiek voor de ouderendoelgroep. Andere beleidsdocumenten die aandacht besteden aan sport zijn het Delfts Sportakkoord en het Uitvoeringsplan Sport en Bewegen. De documenten stellen drie hoofdthema’s centraal: sportstimulatie en -innovatie, verenigingsondersteuning en verbinden van het sport- en sociaal domein.

In het kader van sportstimulatie en -innovatie heeft de Werkgroep Sportstimulatie- en innovatie vraag en aanbod van sportactiviteiten voor ouderen geïnventariseerd. Dit wordt najaar 2021 ontsloten op een online-platform. Ook benaderen en stimuleren zij ouderen actief om deel te nemen aan geschikte sportactiviteiten, mede door sport op maat aan te bieden. In het kader van sportstimulering onder ouderen ontwikkelen de gemeente en uitvoerende partijen (in samenwerking met KBO) sport-, spel- en beweegactiviteiten speciaal voor ouderen zoals wandelen, fietsen en denksport. Daarnaast werkt de gemeente in het kader van inclusie en participatie aan het stimuleren van samenwerking tussen sportverenigingen en maatschappelijke organisaties. Dit met het doel sport en het sociaal domein te verbinden en passend sportaanbod te bieden voor alle (kwetsbare) doelgroepen in de gemeente Delft. De gemeente zet hierbij in op een wijkaanpak, waarbij op basis van kenmerken van de wijk maatwerk wordt gefaciliteerd. Een belangrijk onderdeel van dit plan is het verbinden van (bestaande) initiatieven en partijen. De combinatiefunctionaris krijgt daarbij een centrale rol. Naast verbinder is de combinatiefunctionaris ook zelf organisator. Hij biedt namelijk laagdrempelige activiteiten aan in de wijk, ook voor ouderen.

Ook zijn er enkele specifieke interventies gericht op het stimuleren van sport en beweging bij ouderen, zoals de wandel- en beweegcursus voor 55-plussers en de beweeginterventie ‘Powerful Ageing’. Powerful Ageing richt zich op het stimuleren van beweging van (inactieve) ouderen door middel van functionele oefeningen voor in het dagelijks leven. Doel hiervan is de vitaliteit, het fysiek functioneren en de zelfredzaamheid van ouderen verbeteren. Door het groepskarakter van de interventie draagt dit eveneens bij aan het tegengaan van sociaal isolement. Er is naast het sportaanbod ook cultureel aanbod beschikbaar in de gemeente Delft, zoals het Cultuurhuis. Dat biedt plaats voor ontmoetingen van bewoners en een divers cultuuraanbod, zoals theater, dans, film en muziek. Ook deze plek staat in het teken van maatschappelijke participatie en ontmoeting. De activiteiten in het kader van vrijetijdsbesteding en maatschappelijke participatie dragen bij aan het stimuleren van ontmoetingen en contact. Verder faciliteert de gemeente Delft met de Boodschappen- en Uitjesdienst Delft (BUDD) ook dat inwoners deel kunnen nemen aan vrijetijdsbestedingen, waaronder het culturele aanbod. Uit de beleidsanalyse, aansluitend op het leefdomein huiselijke relaties en sociaal netwerk, blijkt dat de gemeente Delft een divers 31

aanbod van dagbestedingsactiviteiten voor ouderen kent, bijvoorbeeld laagdrempelige activiteiten in de wijk, bewegingsactiviteiten, geheugenactiviteiten en gezamenlijk eten. Alhoewel de gemeente vindt dat er relatief veel aandacht wordt gegeven aan voorlichting en communicatie over het activiteitenaanbod door hen en de maatschappelijke partners, zijn ouderen vaak niet op de hoogte van het aanbod. De gemeente tracht om de bekendheid van het activiteitenaanbod in Delft verder te vergroten door middel van een website, maar door omstandigheden is de website er (nog) niet gekomen. Een ander speerpunt dat de gemeente noemt in haar beleid is de bereikbaarheid van voorzieningen binnen Delft. Zo wordt in het Bestuursprogramma 2018-2022 benoemd dat er aandacht is voor de bereikbare en leefbare stad. In de kadernota’s Innovatie Sociaal Domein deel I-III en Sociale Visie Delft wordt er onder andere aandacht besteedt aan doelgroepenvervoer. Uit gesprekken met de wethouders blijkt dat het voor ouderen soms lastig is om voorzieningen te bereiken, omdat de staat van de infrastructuur voor uitdagingen zorgt door hobbels, kuilen in stoepen of er bevinden zich obstakels op de looproute (bijv. een steile brug naast de invalideparkeerplaats om de winkels te kunnen bereiken).

Daarom heeft de gemeente geïnventariseerd welke aanpassingen van openbare ruimten noodzakelijk zijn zodat deze toegankelijker worden voor (o.a.) kwetsbare ouderen. Er is daarom een onderzoek uitgevoerd naar de toegankelijkheid van en beperkingen in de openbare ruimten. Het onderzoek heeft geleid tot aanbevelingen aan de gemeente. Kader 5.2

Speerpunten vanuit het beleid

• Voldoende toegankelijk sport- en cultureel aanbod voor alle doelgroepen in Delft; • Meer aandacht voor het stimuleren van ouderen om te (blijven) bewegen; • Aandacht voor de bereikbare en leefbare stad, ook voor minder mobiele ouderen. Uitvoering Vrijetijdsbesteding en voorzieningen Uitvoerders benadrukken dat cultuur een prominent speerpunt inneemt binnen het beleid van de gemeente Delft, maar dat het onduidelijk is of lokale initiatieven, zoals Abtswoude bloeit of de Compaan tablet, in de toekomst op ondersteuning kunnen blijven rekenen van de gemeente. Verder geven uitvoerders aan dat zij veel activiteiten en ontmoetingsmomenten organiseren voor ouderen in Delft, maar dat het in de praktijk moeilijk blijkt om (meer) ouderen te bereiken. De ouderen die deelnemen aan de activiteiten of ontmoetingsmomenten zijn vaak de ouderen die van het bestaan af weten, maar de uitvoerders zouden ook juist ouderen willen bereiken die de flat niet uitkomen en zich in een sociaal isolement bevinden. Verder is het volgens uitvoerders belangrijk dat er wordt geluisterd naar de ideeën van de ouderen over het activiteiten- en ondersteuningsaanbod in Delft.

Er is bijvoorbeeld behoefte onder ouderen aan een overzicht van het activiteitenaanbod en laagdrempelige hulp voor kleine klusjes (zoals een spijker in de muur slaan) en computervragen, maar ouderen weten momenteel niet welke organisatie zij hiervoor moeten inschakelen. Toegankelijkheid van activiteiten en voorzieningen Volgens uitvoerders moet het activiteiten- en voorzieningenaanbod laagdrempelig en toegankelijk zijn voor ouderen, ook op financieel gebied. Onder ouderen en professionals is er behoefte aan een overzicht bij wie zij terecht kunnen voor verschillende hulpvragen (bijvoorbeeld om spijker in de muur te slaan of om een lamp te vervangen). De uitvoerders pleiten ervoor dat ouderen meer aan de hand moeten worden meegenomen in dit proces door de gemeente of henzelf, omdat de ouderen zich steeds minder goed weten te redden in de systeemwereld. Het aanvragen 32

van hulp is een ingewikkelde weg voor ouderen die niet bekend zijn met de systeem- en zorgwereld en het bijbehorende jargon. Uitvoerders stellen voor dat ouderen ergens binnen zouden moeten kunnen lopen waar iemand hen helpt zoeken naar passende hulp, bijvoorbeeld in wijkcentra. Bereikbaarheid Ook geven uitvoerders aan dat ouderen terughoudend zijn in deelname aan activiteiten omdat de bereikbaarheid van activiteiten en voorzieningen soms een belemmering vormt. Door de huidige staat van de publieke ruimte is het voor ouderen lastig om voorzieningen te bereiken vanwege de hoeveelheid obstakels in de publieke ruimte, zoals klinkertjes of bruggen. Daarom wordt er relatief veel gebruik gemaakt van de Regiotaxi. Andere redenen om vaker gebruik te maken van de Regiotaxi zijn dat voorzieningen te ver liggen om lopend te bereiken voor ouderen of door de inrichting van het openbaar vervoer in Delft. Uitvoerders geven het voorbeeld dat er soms bus- of tramhaltes ontbreken in wijken waar veel ouderen wonen. Kader 5.3

Speerpunten volgens uitvoerders

• Meer aandacht besteden aan de wensen en behoeften van ouderen zodat activiteiten- en ondersteuningsaanbod beter overeenkomen met de wensen en behoeften van ouderen; • Meer begeleiding bieden aan ouderen bij hulpvragen zodat ondersteuningsaanbod laagdrempelig en toegankelijk is en blijft voor ouderen; • Betere bereikbaarheid van activiteiten en voorzieningen, ook voor minder mobiele ouderen. Verschilanalyse Tabel 5

Verschilanalyse speerpunten vrijetijdsbesteding en maatschappelijke participatie Ouderen

Gemeente

Uitvoerders

- / --

+/-

- / --

Speerpunten ouderen Vergroot bekendheid van het activiteitenaanbod voor ouderen in de wijk Betere bereikbaarheid van activiteiten en voorzieningen binnen Delft (zowel te voet, met de auto als het openbaar vervoer) Speerpunten gemeente Voldoende toegankelijk sport- en cultureel aanbod voor alle doelgroepen in Delft Meer aandacht voor het stimuleren van ouderen om te (blijven) bewegen Aandacht voor de bereikbare en leefbare stad, ook voor minder mobiele ouderen Speerpunten uitvoerders

Meer aandacht besteden aan de wensen en behoeften van ou+ - / -++ deren zodat activiteiten- en ondersteuningsaanbod beter overeenkomen met de wensen en behoeften van ouderen Meer begeleiding bieden aan ouderen bij hulpvragen zodat acti+ + ++ viteiten- en voorzieningenaanbod laagdrempelig en toegankelijk is en blijft voor ouderen Betere bereikbaarheid van activiteiten en voorzieningen, ook ++ ++ ++ voor minder mobiele ouderen ++: benoemd als speerpunt, +: benoemd als aandachtspunt, +/-: neutraal, -: niet benoemd als aandachtspunt, --: niet benoemd als speerpunt, -/--: niet benoemd als aandachts- en speerpunt. 33

Op hoofdlijnen weten ouderen, gemeente en uitvoerders elkaar te vinden, omdat zij benoemen dat er voldoende toegankelijk sport- en cultureel aanbod moet zijn in Delft. Een verschil is dat de gemeente meer aandacht heeft voor sport en bewegen en ouderen meer aandacht hebben voor cultuur en de nadruk leggen op cultuurparticipatie. Ook benadrukken zowel ouderen, gemeente als uitvoerders dat Delft een bereikbare en leefbare stad moet blijven, ook voor minder mobiele ouderen. Verder benadrukken uitvoerders doet er meer begeleiding moet worden geboden aan ouderen wanneer zij hulpvragen hebben zodat activiteiten en voorzieningen laagdrempelig en toegankelijk blijven voor ouderen. Ouderen benoemen dit ook als aandachtspunt voor het beleid en stellen voor om dit vraaggerichter in te steken terwijl de gemeente dit punt onderkent, omdat zij zich niet uitspreken over dit onderwerp.

Hoofdstuk 6 - Financiën Leefwereld ouderen In Delft heeft ongeveer driekwart tot tachtig procent van de ouderen geen moeite met rondkomen van het huidige inkomen. De resultaten van de enquête stemmen wel tot nadenken wanneer het gaat om de financiën van jongere ouderen in de leeftijd tot 64 jaar. In 2019 geeft een hoger percentage 55-64-jarigen aan over voldoende geld te beschikken om leuke dingen te doen, maar de enquête laat ook zien dat 15% van deze groep schulden hebben. Daarnaast heeft 8% van de 65 tot 74-jarigen en 3% van de 75 jaar en ouder schulden. En voor een kleine groep van deze ouderen zijn de schulden zodanig dat zij in de problemen zijn gekomen of zullen komen in de toekomst. Daarbij komt dat 90% van de ouderen met schulden aangeeft geen hulp te zoeken. Gevraagd naar het waarom geeft het ouderenpanel aan dat veel ouderen niet weten bij welke instanties zij om hulp kunnen vragen voor schuldhulpverlening of financieel-gerelateerde vragen. Een andere reden heeft te maken met vermeende schaamte onder ouderen om hulp te vragen aan anderen als zij in de financiële problemen zijn geraakt. Om deze redenen blijven ouderen met financiële problemen of schulden buiten beeld, aldus de leden van het ouderenpanel.

Volgens de ouderen voldoet het generieke hulpaanbod niet en worden zij onvoldoende bereikt: extra aandacht voor hen is noodzakelijk juist omdat ouderen aangeven geen hulp te zoeken vanwege schaamte en omdat zij het aanbod niet weten te vinden. Kader 6.1

Speerpunten volgens ouderen

• Meer aandacht voor ouderen met schulden; • Vergroot de bekendheid van het aanbod van organisaties die hulp kunnen bieden bij financiële problemen of schulden (zoals Financiële Winkel van Delft, Humanitas en Delft voor Elkaar); • Maak financiële problemen of schulden bespreekbaar. Beleid De ouderen benoemen dat er meer aandacht voor ouderen met schulden moet zijn, er meer bekendheid moet worden gegeven aan het aanbod van organisaties die hulp kunnen bieden bij financiële problemen en dat het praten over financiële problemen of schulden moet worden gestimuleerd. Deze punten worden in het huidige beleid niet expliciet benoemd, omdat de gemeente beoogt om iedereen die schuldhulpverlening nodig heeft hiermee te kunnen helpen, waaronder ouderen. In het Bestuursprogramma 2018-2022 en in de Nota Schuldhulpverlening 2019-2022 wordt breed ingezet op het stimuleren van economische zelfstandigheid van inwoners van Delft. De economische zelfstandigheid kan worden gestimuleerd door inwoners beter bekend te maken met beschikbare regelingen en het gebruik ervan te bevorderen. Ook wordt de pilot ‘verbetering van vroegsignalering’ voortgezet met behulp van het programma EMMA (Eerder Melden Minder Achterstanden).

Ook zijn er verschillende initiatieven opgenomen in het beleid om ouderen te ondersteunen: Werkgroep ouderenmishandeling en financieel misbruik die zich onder andere richt op het voorkomen van financieel misbruik van ouderen, Financiële Winkel als onderdeel van Delft Support, waar ouderen heen kunnen voor financiele ondersteuning, bijvoorbeeld in geval van schulden, en Het voorstel voor gratis OV voor ouderen in de Delftse wijken (sociale visie). De gesprekken met de gemeente bevestigen dat de schuldhulpverlening breed is ingericht in Delft, maar dat er twijfels bestaan of het beleid effectief genoeg is omdat de gemeente een relatief klein deel van de inwoners met schulden in beeld heeft. Een verbetermogelijkheid zou kunnen zijn om casemanagers in te zetten om mensen met financiële problemen (eerder) te begeleiden. 35

Wanneer casemanagers eerder in beeld hebben wie er in de financiële problemen kunnen komen of zitten, kan de schade worden beperkt of worden voorkomen. Kader 6.2

Speerpunten vanuit beleid

• Aandacht voor economische zelfstandigheid van inwoners van Delft; • Nota schuldhulpverlening verder aanscherpen; • Pilot ‘verbetering van vroegsignalering’ continueren. Uitvoering Er is een aantal uitvoerders die zich bezighouden met de financiële situatie van inwoners in Delft, ook voor ouderen (zoals Humanitas of Delft voor Elkaar). Verder zijn er een paar andere uitvoerders die kennis hebben over de financiële situatie van ouderen, omdat zij contact met ouderen in hun organisatie hebben en daardoor weten welke ondersteuning geboden kan worden (zoals de SSBO en het Cultuurhuis). In het algemeen geven uitvoerders aan dat er meer aandacht moet worden besteed aan de financiële situatie van ouderen, omdat men uit ervaring weet als ouderen alleen AOW ontvangen dat zij relatief vaak te maken hebben met financiële problemen. Bij financiele problemen of schulden moeten ouderen vaak zelf actie ondernemen, maar deze nadruk op zelfredzaamheid is niet wenselijk omdat ouderen zelf niet op de hoogte zijn van het aanbod van hulp of ondersteuning waardoor zij deze niet weten te bereiken en vaak geen actie ondernemen. Er wordt voorgesteld om ouderen meer aan de hand te nemen in het proces van hulp aanvragen zodat meer ouderen kunnen worden geholpen met hun financiële problemen. Kader 6.3

Speerpunten vanuit de uitvoerders

• Meer aandacht besteden aan de financiële situatie van ouderen; • Meer begeleiding bieden aan ouderen om financiële hulp aan te vragen zodat er een groter bereik ontstaat onder ouderen die hulp nodig hebben. Verschilanalyse Tabel 6 Verschilanalyse speerpunten financiën Ouderen

Gemeente

Uitvoerders

Speerpunten ouderen Meer aandacht voor ouderen met schulden ++ + ++ Vergroot bekendheid van hulpaanbod van organisaties ++ - / -- / -die zich richten op financiële problemen of schulden Maak financiële problemen of schulden bespreekbaar ++ - / -- / -Speerpunten gemeente Aandacht voor de economische zelfstandigheid van inwo+/++ +/ners van Delft Pilot ‘verbetering van vroegsignalering’ continueren - / -++ - / -Speerpunten uitvoerders Meer aandacht voor financiële situatie van ouderen ++ +/++ Meer begeleiding bieden aan ouderen bij aanvragen van + - / -++ (financiële) hulp ++: benoemd als speerpunt, +: benoemd als aandachtspunt, +/-: neutraal, -: niet benoemd als aandachtspunt, --: niet benoemd als speerpunt, -/-- niet benoemd als aandachts- en speerpunt.

Tabel 6 laat zien dat er veel verschillen zijn tussen de speerpunten van ouderen, gemeente en uitvoerders op het leefdomein financiën: bijvoorbeeld over de vindbaarheid en bekendheid van 36

hulpaanbod voor financiën of schulden en in hoeverre ouderen meer begeleiding zouden moeten ontvangen bij het aanvragen van financiële hulp. Toch lijken de ouderen, gemeente en uitvoerders het eens te zijn dat er meer aandacht moet komen voor de financiële situatie van inwoners van Delft, waaronder ouderen. De gemeente heeft de financiële (schuld-)hulpverlening breed ingericht en wil iedereen die dit nodig heeft bedienen, waaronder ouderen. Ouderen vinden dat deze generieke aandacht onvoldoende is en dat zij onvoldoende bereikt worden. Ouderen geven aan dat zij uitgelicht moeten worden in beleid, omdat zij schuldhulpverlening als hoge drempel ervaren. Redenen hiervoor zijn dat ouderen niet gewend zijn om te praten over financiën, schaamte ervaren en omdat zij de hulp niet weten te vinden. De cijfers van de Omnibusenquête laten ook zien dat ouderen in de financiële problemen zijn gekomen en het merendeel geen hulp zoekt.

Bijlage 1: overzicht van nota’s en activiteiten per leefdomein Tabel B.1

Overzicht nota’s, uitvoeringsagenda’s en activiteiten per leefdomein, geraadpleegd voor het onderzoek

Leefdomein

Beleidsnota’s

Huisvesting

Gezondheid

Bestuursprogramma 2018-2022 ‘Voorbereid op de toekomst’ (2018) Kadernota’s Innovatie Sociaal Domein I-III (2014, 2015, 2017) Sociale Visie Delft: Delft, de sociale kracht in de stad (2017) Verordening Wmo (2019-2020) Regiovisie op zorg – Westland, Schieland, Delfland (DSW) (2020) Gezondheidsbeleid Delft 2020-2016 concept notitie – Werken aan Positieve Gezondheid (2020)

Ontwikkel- en uitvoeringsagenda’s Uitvoeringsagenda Langer en Weer Thuis 2019-2022 (2019) Convenant Langer en Weer Thuis (2018) Ontwikkelagenda wonen en zorg (20152018) (2015) Passende woonvormen voor ouderen (2020)

Projecten, werkgroepen, activiteiten, etc. Belangenvereniging Binnenstad Noord (over woningen) OuderenProof Wippolder Delft Flatcoach (sociaal begeleider binnen een flat die behoeften koppelt) Opgave Delft voor Elkaar: Langer thuis wonen Onderzoek Companen Langer en Weer Thuis Delft Blijverslening

Inkoop/ aanbestedingsdocumenten (2017-2018) Uitvoeringsagenda Sociaal Domein ‘Van droom naar Daad’ 2016-2020 (2016)

Huiselijke relaties en sociaal netwerk

Bestuursprogramma 2018-2022 ‘Voorbereid op de toekomst’ (2018)

Lokale werkgroep dementie (Delft Dementiewijzer, voor mantelzorgers, naasten, professionals, mensen zelf) Je Passie Vergeet je Niet (beginnende dementie laten meedoen aan maatschappij) Werkgroep Keten Kwetsbare Ouderen (casemanagement) Opgave Delft voor Elkaar: Mantelzorg Openbare ruimte aanpassen voor kwetsbare ouderen Kortdurende Intensieve Aanpak (KIA) – waakvlamondersteuning kwetsbare ouderen Grip & Glans (welbevinden verbeteren van oudere vrouwen) Interventie Thuis gekookt (maaltijden voor kwetsbaren door vrijwilligers) 38

Kadernota’s Innovatie Sociaal Domein I-III (2014, 2015, 2017) Sociale Visie Delft: Delft, de sociale kracht in de stad (2017)

Vrijetijdsbesteding en maatschappelijke participatie

Bestuursprogramma 2018-2022 ‘Voorbereid op de toekomst’ (2018) Kadernota’s Innovatie Sociaal Domein I-III (2014, 2015, 2017) Sociale Visie Delft: Delft, de sociale kracht in de stad (2017) Visie sport en bewegen 2017-2025 Delft (2017) Kleine antwoorden op grote opgaven – Kader voor samenwerking met Delft voor Elkaar 2020-2022 (2020)

Delfts Sportakkoord (2020) Uitvoeringsplan Sport en Bewegen 2018-2025 (2019)

Financiën

Bestuursprogramma 2018-2022 ‘Voorbereid op de toekomst’ (2018) Sociale Visie Delft: Delft, de sociale kracht in de stad (2017) Nota schuldhulpverlening 2019-2022 (2019)

Initiatiefvoorstel gratis OV voor ouderen (2018)

Project Tablets van De Compaan voor ouderen (contact onderhouden met naasten, digitaal vaardiger), Sociale kaart (wordt aan gewerkt) Onderzoek naar migrantenouderen naar eenzaamheid (TU Delft) Lokale werkgroep eenzaamheid (met ouderenbonden) Beweeginterventie Powerful Ageing Beweeginterventie Grip en Glans (door Delft voor Elkaar) Ring Pass Delft: wandelcursus 55+ Werkgroep Sportstimulatie- en innovatie Samenwerking tussen sportverenigingen en maatschappelijke organisaties: combinatiefunctionaris Cultuurhuis Boodschappen- en Uitjesdienst Delft (BUDD) Onderzoek naar vervoersbehoeften in Tanthof (Haagse Hogeschool) Werkgroep ouderenmishandeling en financieel misbruik De Financiële Winkel (van Delft Support) Pilot ‘verbetering van vroegsignalering’ gecontinueerd m.b.v. programma EMMA

Bijlage 2: overzicht van respondenten Gemeente Wethouder Wonen, Wmo en Sport Wethouder Mobiliteit, Openbare Ruimte en Dienstverlening Programmeur Wmo Programmeur Welzijn, Cultuur, Gezondheid en Sport Adviseur Samenleving en Wmo Adviseur Wmo, specifiek gericht op ouderen Adviseur Samenleving en accounthouder Delft voor Elkaar Leden van de raadscommissie Sociaal Domein en Wonen Uitvoerders Delft Support Delft voor Elkaar Pieter van Foreest Humanitas Ouderenbonden Adviesraad Sociaal Domein GGD Cultuurhuis Werkgroep Dementie

Speciaal voor dit onderzoek is een tijdelijk ouderenpanel ingesteld, dat een aantal keren is geraadpleegd. De Delftse Rekenkamer dankt alle geïnterviewden - en in het bijzonder de leden van het ouderenpanel - voor hun bijdrage aan dit onderzoek.

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10346990/1