Visie Sociale basis

vrijwillige inzet kunnen persoonlijke contacten ontstaan die blijvend zijn. Met een veranderende samenleving is ook de (blik op) vrijwillige inzet van inwoners veranderd. Voor de jongere vrijwilligers geldt dat waarden als idealisme, zichzelf ontwikkelen en iets terugdoen voor de maatschappij belangrijke drijfveren zijn. Tegelijkertijd hebben jonge vrijwilligers behoefte aan een afgebakende tijdsinvestering en de mogelijk­heid om makkelijker te kunnen stoppen. Daarnaast kent de traditionele vorm van vrijwillige inzet voor lange periode in een maatschappelijk verband al jaren een dalende trend en winnen korte, laagdrempelige taken zonder langdurige verplichtingen snel terrein. We zien deze trend niet als leidend maar hebben oog voor de veranderende behoeftes

Vrijwilligerswerk raakt je in je kern als mens, omdat je als mens ertoe wilt doen. Mensen zetten zich vrijwillig in vanuit hun idealen. Vrijwillige inzet heeft en geeft waarde in drie dimensies: aan de vrijwilliger zelf, aan de ontvanger van vrijwilligerswerk en het geeft waarde aan de samenleving als geheel. Zo draagt het bij aan verbinding, een positief mensbeeld en onderling vertrouwen. Vanuit

29 30% in Delft (2023) tegenover 25% landelijk (2022). Resultaten Omnibusenquête Vrijwillige inzet, 2023.

Visie sociale basis Delft

24

en vormen waarin inwoners vrijwillig actief willen zijn. Zodat deze manier van vrijwillige inzet toegankelijk wordt voor nieuwe doelgroepen. Onderdeel van de grote groep vrijwilligers in Delft zijn mensen die een tijd lang niet hebben geparticipeerd en via vrijwilligers­ werk hun plek in de samenleving weer willen vinden. Zij worden begeleid naar, en bij, hun vrijwilligerswerk. Dat levert de samenleving meer vrijwilligers op, terwijl deze vrijwilligers nieuwe sociale contacten opdoen, waardering ontvangen en de kans krijgen om te leren. Een deel van deze vrijwilligers zet een volgende stap, naar een opleiding of betaald werk. De begelei­ding van deze groep vrijwilligers vraagt vaak meer tijd en aandacht dan andere vrijwilligers. Als we kijken naar de landelijke cijfers deed in 2012 de helft van Nederland vrijwilligerswerk, in 2022 was dit 41%. Uit een recent onderzoek van Motivaction (2023) blijkt echter dat de bereidheid onder Nederlanders om vrijwilligerswerk te doen veel hoger ligt dan de genoemde 41%. Namelijk 6 op de 10 Nederlanders geven aan bereid te zijn zich in de toekomst vrijwillig te willen inzetten. Hiervan zegt 29% dat in de eigen straat, buurt of wijk te willen doen. Ervan uitgaande dat dit ook voor Delft geldt, liggen hier kansen om dit potentieel aan vrij­willigers actief aan te boren, aan te jagen en te onder­steunen.

Zo geeft 70% van de Delftse vrijwilligers als belangrijkste reden om vrijwilligerswerk te doen dat ze het zelf leuk vinden, en 55% zegt het fijn te vinden om iets voor een ander te doen30. Als reden om wel of meer vrijwillig actief te zijn, wordt het hebben van meer tijd het vaakst genoemd (55%), met name in de leeftijdsgroep tot 64 jaar. Maar ook het uitvoeren van taken die aantrekkelijk zijn worden genoemd

(27%). Dit vraagt een andere benadering en blik op vrijwillige inzet in Delft. Voorop staat dat vrijwilligerswerk in Delft bruist. Naast de vele inwoners die zich al vrijwillig inzetten, is er vanuit het bedrijfs­leven een groeiende beweging voor maatschappelijke inzet. Denk aan werkgevers die hun medewerkers in de gelegenheid stellen deels binnen werktijd vrijwilligerswerk te doen. Er is veel behoefte en bereidheid bij vrijwilligers­ organisaties, maat­schappelijke organisaties, verenigingen, evenementen­organisaties en informele zorgorganisaties in Delft om nog meer de verbinding en de samenwerking onderling aan te gaan. We zijn trots op de beweging die er in de afgelopen jaren op gang is gekomen en de energie die er bij organisaties in de stad aanwezig is om gezamenlijk de vrijwillige inzet van de vele Delftenaren te ondersteunen en te waarderen. In Delft hebben en houden we oog voor de verschillende vormen van vrijwillige inzet. We onderscheiden de inzet door vrijwilligers van de coördinatie van vrijwilligers. Het coördineren van vrijwilligers is vaak een taak van professionals. We bouwen voort op wat er in de afgelopen jaren is gecreëerd en zetten in op versterking waar dit nodig en passend is.

Daarbij zetten we in op coördinatie en netwerksamenwerking, deskundigheids­bevordering, advisering en ondersteuning bij het zoeken en aanvragen van passende financiering, zoals subsidies. Zodat een optimaal klimaat wordt gecreëerd waarmee de huidige vrijwilligers goed ondersteund worden, zich vaker of lang­duriger vrijwillig kunnen en willen inzetten, drempels worden verlaagd, vrijwilligers kansen zien en krijgen om door te ontwikkelen

en potentieel nieuwe vrijwilligers zich verbinden aan mensen en initiatieven in hun omgeving. Voor vrijwillige inzet in Delft hanteren wij onderstaande uitgangspunten. Waar dit passend is, omschrijven wij welke rol de gemeente oppakt om de versterking van de vrijwillige inzet verder te brengen. Een aantal successen van vrijwillige inzet in Delft (niet uitputtend): • Het digitale platform ‘Delft helpt Elkaar’ brengt met vrijwilligersvacatures en hulpvragen vraag en aanbod bij elkaar. • De Vrijwilligersacademie verzorgt trainingen en workshops op basis van de behoeftes van vrijwilligers. • De inzet van stadsverbinders: studenten worden gekoppeld aan organisatorische ondersteuningsvragen. • De studenten van de Social Impact Hub koppelen studentenvrijwilligers aan hulpvragen van maatschappelijke organisaties. • Het inzetten van een externe vertrouwenspersoon waar vrijwilligers terecht kunnen als het even niet goed loopt of sprake is van grensoverschrijdend gedrag. • Een wekelijks inloopinformatiepunt voor alle vragen over vrijwilligerswerk. Voor inwoners en organisaties. • Verdiepende netwerkoverleggen op specifieke thema‘s, zoals maatjesprojecten en activiteiten met een inloop­ functie.

30 Resultaten Omnibusenquête Vrijwillige inzet, 2023.

Visie sociale basis Delft

25

De vrijwilliger staat centraal Vrijwilligers zetten zich in vanuit idealen en intrinsieke motivatie. Het plezier staat daarin voorop. Samen met organisaties in de stad kijken we hoe vrijwilligers zo goed mogelijk ondersteund, gewaardeerd en ontlast kunnen worden. En hoe regeldruk en administratieve belemmeringen verlaagd kunnen worden. Denk hierbij aan het vereen­vou­digen van subsidieprocessen en voor­­ waarden. Vrijwilligers­organisaties dragen zorg voor de beloning, erkenning en waardering van hun vrijwilligers en hebben ook aandacht voor certificering. We zoeken aan­sluiting op het publieke en private domein – zoals onderwijs, bedrijfs­leven en participatie­plekken. Om te komen tot een levenslange ontwikkellijn waarbij het vrijwillige veld en het scholings- en werkleven beter op elkaar aansluiten. Zo zijn er steeds meer bedrijven die vrijwilligersdagen integreren in hun beleid.

Oog voor inbreng, inspraak en gelijkwaardigheid van vrijwilligers Vrijwilligers zien en horen veel op de plek, bij de organisaties en de mensen met en voor wie zij zich vrijwillig inzetten. Zo is bijvoorbeeld het streven om vrijwilligers bij zorgtrajecten te betrekken. Het is daarom van belang signalen en inbreng serieus te nemen en vrijwilligers te trainen om hier aandacht voor te hebben. Ook is het van belang dat vrijwilligers weten waar ze met hun signalen terecht kunnen en door wie dit wordt opgepakt.

Vrijwillig maar niet vrijblijvend We zetten in op de versterking van maatschappelijke betrokken­­ heid in de breedte, van jong tot oud. Dit doen we door bewust­wording en gerichte campagnes. Om mensen kennis te laten maken met de ander en iets van betekenis te kunnen doen, hoe klein ook. De inzet is vrijwillig, maar niet vrijblijvend.

Vrijwilligerswerk toekomstbestendig en toegankelijk (inclusief ) Vrijwilligers willen steeds meer keuzevrijheid tussen verschillende initiatieven, maar ook flexibiliteit om aan te kunnen sluiten bij hun drukke levensstijl. Digitale tools vergemakkelijken het flexibiliseren van vrijwilligerswerk – bijvoorbeeld zoeken, contact en training. Het verkleint (soms letterlijk) de afstand tot elkaar. Digitaliseren vergroot ook het bereik en de toegankelijk­heid van vrijwillige inzet. Met een mix van thuiswerk en locatie­gebonden taken kan het potentieel van vrijwilligers vergroot worden. Denk aan een vrijwilliger met een fysieke beperking die wel online taalles kan geven of een luistermaatje kan zijn. Dit begint bij een goede match en vraagt aandacht op het gebied van (digitale) werving met vacatureteksten passend bij het profiel, deskundigheids­bevordering voor het behoud van vrijwilligers en het beter laten aansluiten van vrijwilligerswerk op de behoeften van vrijwilligers.

Van vraag- en handelingsverlegenheid naar een positief proactieve benadering Mensen helpen graag, maar de stap naar vrijwilligerswerk is soms te groot. Op het moment dat zij direct gevraagd of op een actieve manier benaderd worden, zijn mensen eerder geneigd om in actie te komen en zich in te zetten voor een ander. Dat kan via actieve en persoonlijk gerichte communicatie, het inzetten van ambassadeurs en mondtot-mond reclame. Samen met de vrijwilligersorganisaties onder­zoeken wij hoe we de zichtbaarheid van vrijwillige inzet kunnen vergroten én de kansen en mogelijkheden kunnen laten zien. Hier liggen ook kansen voor het vergroten van het bereik, denk aan studenten, jeugdigen, net gepensioneerden en bedrijven.

Aandacht voor semiprofessionele vrijwillige inzet Regelmatig is er een dunne scheidslijn tussen vrijwilligers­werk en betaald werk. Bijvoorbeeld bij specialistisch vrij­willigers­ werk dat bepaalde vaardigheden en capaciteiten vraagt, zoals vrijwilligers in de zorg of schuldhulpmaatjes. Of vrijwilligers die bijna op fulltime basis activiteiten uitvoeren voor hun buurt. Deze vrijwilligers ontwikkelen zich en hun inzet wordt door diverse groepen als onmisbaar ervaren. Wij onder­zoeken wat de mogelijkheden zijn voor waardering en beloning. Beloning bestaat allereerst uit het uitspreken van waardering, het tonen van betrokkenheid en oprechte aandacht. Maar beloning kan ook bestaan uit het bieden van opleidings­mogelijkheden, het koppelen van professionele begeleiding als mentor of trainde-trainer, het faciliteren in organisatorische vraagstukken, een vorm van vrijwilligers­vergoeding of symbolisch in de vorm van een getuigschrift. Via de Instapeconomie uit het programma Kansrijke Wijken in Delft-West geven we inwoners die met hun inzet en talent structureel impact maken in de wijken de kans zich hierin verder te ontwikkelen (richting werk of ondernemerschap) door inzet van ondersteuning en coaching. Daarnaast wordt aan deze actieve inwoners een vrijwilligersvergoeding voor hun inzet geboden.

Deze betrokken inwoners zijn sleutelpersonen die vanuit maatschappelijke betrokkenheid invulling en betekenis geven aan het zichtbaar maken van een gemeen­ schap, het versterken en het onderhouden ervan. Inwoners willen hierin gezien en gehoord worden.

Visie sociale basis Delft

26

3.2 Mantelzorg­onder­steuning – nieuwe blik op zorgen voor elkaar Mantelzorgers nemen een bijzondere positie in de sociale basis in. Mantelzorgers zorgen voor, begeleiden of ondersteu­ nen iemand in de naaste omgeving als deze zorg nodig heeft. Deze zorg kan uiteenlopen van persoonlijke verzorging en hulp bij dagelijkse activiteiten tot emotionele steun. Mantelzorgondersteuning is een vorm van informele onder­ steuning en zorg. Je bent mantelzorger als je onbetaald en vaak langdurig zorgt voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner, ouder, kind of ander familielid, vriend of kennis. Mantelzorg is vaak niet iets wat iemand bewust kiest, maar ontstaat op een bepaald moment. Mantelzorg kenmerkt zich door de persoonlijke band die mantelzorgers hebben met degenen voor wie ze zorgen. Er moet sprake zijn van vertrouwen. Zonder deze vorm van naastenliefde zouden veel meer inwoners gebruik (moeten) maken van professionele ondersteuning. Dit terwijl de ondersteuning van een naaste vaak van zoveel meerwaarde is. In Delft geeft 12% van de inwoners van 18 jaar en ouder mantelzorg31. Dit is iets lager dan het landelijk gemiddelde van 14% en wordt verklaard door de studentenpopulatie. Data over jonge mantelzorgers in Delft ontbreken, maar volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) groeit ongeveer één op de vier jongeren op met een langdurig ziek

31 Resultaten Omnibus enquête Mantelzorg, 2023.

Visie sociale basis Delft

27

of beperkt gezinslid32. Niet alle mantelzorgers zien zichzelf als mantel­zorger. Daarom is het zeer waarschijnlijk dat er meer mantel­zorgers zijn dan uit onderzoeken blijkt. De komende decennia zal er een groter beroep gedaan gaan worden op mantelzorg, als gevolg van de vergrijzing en beleid gericht op langer zelf­standig wonen. Daarnaast wordt steeds meer van mantelzorgers verwacht, omdat de zorg onder druk staat. Steeds vaker zal gekeken worden wat in het eigen netwerk mogelijk is aan mantelzorgondersteuning voordat de zorg professioneel wordt ingezet. Ook zal de samenstelling van de groep mantelzorgers wijzigen. Niet alleen is de verwachting dat mantelzorg in de toekomst vaker dan nu geboden zal worden door oudere ouderen omdat de levensverwachting stijgt. Ook zien we een toenemend aantal mensen dat werk combineert met mantelzorgtaken: landelijk van 1,8 miljoen in 2020 naar 2,1 miljoen in 204033.

mantelzorgers ook in de toekomst hun ondersteuningsrol kunnen blijven vervullen en we nieuw mantelzorgpotentieel vinden en inzetbaar maken, is een nieuwe blik op zorgen voor elkaar nodig.

dat mensen weten waar ze tegenaan lopen, zodat zij zich gewaardeerd en ondersteund voelen.

Voor mantelzorgondersteuning passen we daarom onder­ staande uitgangspunten toe, zodat mantelzorgers balans houden tussen het zorgen voor en het kunnen blijven meedoen. Zo houden en vergroten we de draagkracht van de mantelzorger. Want juist blijven meedoen voorkomt dat mantelzorgers overbelast raken. De ondersteuningsbehoefte verschilt per groep. Hier hebben we oog voor. Ook hebben we oog voor de groep jonge mantelzorgers. Waar dit passend is, omschrijven wij welke rol de gemeente oppakt om te voorkomen dat mantelzorgers overbelast raken.

Een goede samenwerking tussen de zorgprofessional en de mantelzorger helpt mantelzorgers om de zorg voor hun naaste op een prettige manier voort te zetten. De mantel­zorger heeft een persoonlijke relatie en wil inspraak hebben over de zorg voor diens naaste. Samen zorgen vraagt om een goede en gelijkwaardige relatie, een relatie waarin partijen elkaar serieus nemen en respect hebben voor elkaars opvattingen. Het SOFA-model37 (Samenwerken, Onder­steunen, Faciliteren en Afstemmen) kan professionals helpen om een gelijkwaardige samenwerking met mantel­zorgers te realiseren. Als gemeente stimuleren we dit. Bijvoorbeeld door mantelzorg op de agenda bij samen­werkingspartners in zorg en welzijn te zetten, maar ook door mantelzorgers vanaf het begin te betrekken bij keukentafelgesprekken en zorgplannen.

De mantelzorger staat er niet alleen voor Met de meeste mantelzorgers gaat het gelukkig goed. Zij weten de hulp aan hun naaste in balans te houden met bijvoorbeeld betaald werk, zorg voor jonge kinderen, sociale activiteiten en ontspanning. Maar er zijn ook mantelzorgers die negatieve gevolgen ondervinden van het zorgen. Vooral mensen die intensief helpen, hebben te maken met overbelasting34. Met name in de groep mantelzorgers die voor een partner met dementie zorgt, is sprake van overbelasting35. Van de werkende mantelzorgers is er verschil tussen mannen en vrouwen. Zo zien we dat meer vrouwen dan mannen werk en mantelzorg combineren waarbij mantelzorgende vrouwen meer combinatie­druk ervaren36. Om te zorgen dat

Voor veel mantelzorgers is het van belang dat zij (h)erkend worden als mantelzorger. Vanuit de maatschappij is meer aandacht nodig voor wat mantelzorg inhoudt. Het besef dat mantelzorg nodig is klinkt steeds meer door in de maat­ schappij, maar het bewustzijn dat je vroeg of laat zelf met mantelzorg te maken kan krijgen moet vergroot worden: je bent mantelzorger, je wordt mantelzorger of je hebt in de toekomst hulp van een mantelzorger nodig. Als gemeente zetten we in op bewustwordingscampagnes, informatie­ verstrekking, mantelzorgwaardering, het faciliteren van lotgenotencontact en ontmoetingsplekken om mantel­zorgers te ondersteunen. Voor de mantelzorger is het van belang

De mantelzorger als gelijkwaardige partner in het zorgtraject

De mantelzorger aan zet: durf te vragen Het kan zijn dat de mantelzorger ondersteuning nodig heeft om de zorg vol te houden. De mantelzorger heeft hierin zelf een rol om de hulpvraag te stellen. Dat begint met het onderkennen van de ondersteuningsvraag. De professional kan hier een rol in spelen door de juiste vragen te stellen, een luisterend oor te bieden en door te verwijzen naar laag­ drempelig aanbod. Ook kunnen vrijwilligers aan mantelzorg­ ondersteuning worden gekoppeld. Het kan gaan om draaglast

32 Kerncijfers jonge mantelzorger in Nederland (16-24 jaar). 33 Werkende Mantelzorgers van ouderen. RIVM, 2021. 34 Van alle mantelzorgers voelt 35% zich niet of nauwelijks belast. Daar staat tegenover dat 8% zich zeer zwaar belast/overbelast voelt. Resultaten Omnibus enquête Mantelzorg, 2023. 35 Van de groep mantelzorgers die zorgt voor een naaste met dementie geeft 29% aan de zorg nog maar één jaar vol te houden als de situatie niet wijzigt. Dementiemonitor 2024. Regionaal rapport. 36 1 op de 4 vrouwelijke medewerkers en 1 op de 6 mannelijke medewerkers zijn mantelzorger. Feiten en cijfers werk en mantelzorg Nederland. 37 Verschillende rollen van mantelzorgers: het SOFA model, In voor mantelzorg thuis.

Visie sociale basis Delft

28

verlichtende ondersteuning, zoals een vrijwilliger die de mantelzorger ondersteunt bij vervoer, boodschappen of huishoudelijke taken. Ook kan gedacht worden aan een vrijwilliger die bij de naaste thuisblijft, zodat de mantelzorger even iets voor zichzelf kan doen (aanwezigheidszorg). Het vrijwilligersplatform Delfthelptelkaar.nl kan hierbij een rol spelen, maar ook de inzet door Delftse studenten.

steuningsaanbod dichtbij in de wijken. Wanneer sprake is van overbelasting kan de gemeente mantelzorgers ondersteunen met de (tijdelijke) overname van de zorg door een vrijwilliger of professional (respijtzorg). Gedurende deze vervangende zorg neemt iemand anders de zorg een tijdje over van de mantelzorger zodat deze weer op adem kan komen.

Aandacht voor de jonge mantelzorger Positieve gezondheid van de mantelzorger Als mantelzorgers om ondersteuning vragen, wordt vaak op het probleem gefocust. Terwijl het duurzamer is om te richten op het perspectief. De benadering van positieve gezondheid richt zich op de mens zelf en wat de mantelzorger nog wel kan, diens veerkracht en op hetgeen het leven van de mantelzorger – en ook de persoon voor wie iemand zorgt – betekenisvol maakt. Als gemeente hanteren we de benadering van positieve gezondheid en de brede blik op gezondheid voor de ondersteuning van de mantelzorgers.

Zichtbaarheid en vindbaarheid van het mantelzorgaanbod Mantelzorgers krijgen veel op hun bordje. Als gemeente hebben we de taak om mantelzorgers te ondersteunen. Daarom faciliteren en stimuleren we als gemeente (preventieve) ondersteuning van mantelzorgers, zoals hulp bij het huishouden, lotgenotengroepen en informatie­ bijeen­komsten. Onderzoek38 toont aan dat het inzetten op preventieve ondersteuning en het inrichten van goede voor­ zieningen voor mantelzorgers loont. Als gemeente zetten we in op het vergroten van de zichtbaarheid en vindbaarheid van het mantelzorgaanbod en het vergroten van het onder­

Een aandachtspunt is de jonge mantelzorger. Dit zijn kinderen en jongeren tot 24 jaar die opgroeien met een zieke ouder, broer, zus, of met een zieke opa of oma die in de directe omgeving van het gezin woont en die intensieve zorg nodig heeft. Opgroeien met ziekte en zorg kan beschouwd worden als een risicofactor. Deze kinderen doen op latere leeftijd vaker een beroep op de (geestelijke) gezondheidszorg39. Deze groep vraagt een andere aanpak. We onderzoeken hoe we jonge mantelzorgers beter kunnen ondersteunen door bijvoorbeeld laagdrempelige informatie­voorziening specifiek gericht op de (jonge) mantelzorger en gericht op plekken waar jeugdigen komen, zoals op scholen.

Werkgevers en school hebben een rol Aandacht voor de groep werkende mantelzorgers is nog onder­belicht, terwijl deze groep in de toekomst zal toenemen. Werkende mantelzorgers vinden aandacht voor hun situatie en goede ondersteuning belangrijk om ook in de toekomst gezond en inzetbaar te blijven40. De werkgever kan een rol spelen in het ondersteunen van mantelzorgers. Denk aan het bieden van flexibele werkuren, thuiswerk­mogelijk­heden, tijdelijke aanpassingen in het takenpakket of zorg­verlof. Contact met en begrip van leidinggevenden blijkt een belangrijke vorm

van ondersteuning zodat deze doelgroep kan blijven meedoen, werken én mantelzorgen. Als gemeente kunnen we dit niet opleggen aan werkgevers, maar we hebben als werkgever zelf een voorbeeldrol te vervullen. Ook jonge mantelzorgers die onderwijs volgen, vinden het bespreekbaar maken van het thema en begrip tonen van belang. Scholen kunnen een rol spelen door bewustwording voor de rol van de jonge mantelzorgers onder docenten te vergroten. Ook kunnen scholen denken aan het flexibeler omgaan met toetsweken.

3.3 Samenlevingsopbouw - maakt het samen­leven en de buurt sterker Veerkrachtige gemeenschappen bouwen we in Delft met elkaar. Dan gaat het om het vormen en versterken van de verbanden tussen inwoners onderling en het geven van zeggenschap aan inwoners bij hun eigen woon- en leef­ omgeving. We zetten in op samenlevingsopbouw om inwoners actief te betrekken, samenwerking te stimuleren en sociale cohesie in een buurt of wijk te vergroten. Om te zorgen dat in het samen­ spel tussen inwoners, professionals en gemeente samen tot passende oplossingen wordt gekomen voor maat­schappelijke vraagstukken. Denk aan het gezamenlijk afval­prikken, aanpak van het groen, een vuist maken tegen verkeersoverlast of het signaleren van eenzaamheid. Zo zorgen we ervoor dat inwoners onderling verbonden zijn, dat inwoners meedoen én meebeslissen over ontwikkelingen in hun eigen buurt of wijk.

38 De maatschappelijke waarde van mantelzorg, Ecorys 2021. 39 Resultaten Omnibus enquête Mantelzorg, 2023. 40 Werkende Mantelzorgers van ouderen. RIVM, 2021.

Visie sociale basis Delft

29

Samenlevingsopbouw vereist continuïteit, aandacht en vaste gezichten. Vaste gezichten in de buurt of wijk zijn van belang voor het opbouwen van duurzame relaties en een vertrouwens­band. De aanpak Wij West laat zien dat een langjarige aanpak nodig is om zaken structureel anders aan te pakken. Maar het gaat ook om het zichtbaar maken van een gemeenschap, het versterken en het onderhouden ervan. Want onze inwoners, samen met professionals in de buurten en wijken, geven samen betekenis en invulling. Dit vraagt een andere manier van werken, te starten in de buurt. De al aanwezige krachten, vaardigheden en talenten in een buurt of wijk en de inwoners zelf vormen het uitgangspunt. Bij samenlevingsopbouw staat het werken met en vanuit gemeen­schappen centraal. Maar samenlevingsopbouw kan niet alleen worden overgelaten aan actieve inwoners. Ook professionals ondersteunen inwoners, bieden een luisterend oor, verbinden en geven mede handen en voeten aan het opbouwen en versterken van gemeenschappen van inwoners. De diversiteit aan professionals die in Delft werken aan, of betrokken zijn bij, samenlevingsopbouw is groot. Denk aan opbouwwerkers, jeugd- en jongerenwerkers, buurtsport­coaches, cultuurcoaches, wijkagenten, (sociaal) ondernemers, flatcoaches, de diaconaal opbouwwerker, wijkregisseurs en wijk­verbinders.

Wie er ook allemaal aan samenlevingsopbouw werken: allen sluiten aan bij de aanwezige kracht in de buurt of wijk. Er moet eerst een fundament zijn, zodat mensen elkaar kennen, naar elkaar omkijken en elkaar vertrouwen. Want onderling vertrouwen tussen inwoners en vertrouwen tussen inwoners en professionals is een randvoorwaarde om iets op te kunnen bouwen in een buurt of wijk. Van daaruit kunnen inwoners – met ondersteuning van professionals, sleutelpersonen en vrijwilligers – andere inwoners die niet zelfstandig meedoen, activeren en stimuleren om mee te

doen. Omdat groepen die iets verder van elkaar afstaan vaak minder gemakkelijk contact leggen, is professionele betrokkenheid in aanvang wenselijk en hebben sommige inwoners deze ondersteuning ook nodig. Denk bijvoorbeeld aan het organiseren van buurt­bijeen­komsten en laagdrempelige activiteiten of het ondersteunen van informele netwerken en initiatieven waarbij inwoners elkaar helpen. En de professionals zorgen dat de stem van de inwoners wordt gehoord. Bij het werken in de buurt komen we ook spanningsvelden tegen. Zo zijn er de meer zichtbare inwoners in de wijk. Deze inwoners zijn bereikbaar. Dan is het makkelijk om via deze groep inwoners snel resultaat te behalen, de zogenoemde ‘quick wins’. Aan de andere kant hebben we de onzichtbare inwoners. De zoektocht bestaat eruit om deze inwoners zichtbaar te maken. Als gemeente zijn we ons ervan bewust dat we niet alle inwoners kunnen bereiken. Ook kost het tijd om een buurt of wijk te leren kennen en het vraagt een lange adem. Inzetten op loketten en spreekuren werkt voor deze groep inwoners niet en vraagt een investering in de relatie: het relatiegericht werken. Want het is toch vooral een kwestie van ‘aanwezig zijn’, van weten wat er speelt in de buurt of in een groep en verbinden. Alleen dan kweek je vertrouwen. Dat zijn de ‘large wins’.

Een sterke sociale basis bestaat ook bij de gratie van sterke verenigingen en informele organisaties. Willen we als gemeente de gemeenschappen laten groeien, dan begint dit met een geheel andere kijk en houding ten aanzien van de eigen rol als gemeente. Want gemeenschappen worden sterker als mensen samen vraagstukken in de buurt bespreken en (deels) oplossen. Niet als de gemeente problemen analyseert en oplossingen aanreikt. De rol van de gemeente kan wel zijn om dat proces goed te begeleiden, als dat nodig is.

Visie sociale basis Delft

30

Daarbij erkennen we dat we nog niet alles weten. Voor samenlevingsopbouw passen we daarom onderstaande uitgangspunten toe.

Gemeenschap is van iedereen Soms kan het even duren voordat inwoners ervaren dat ze zelf invloed kunnen uitoefenen op hun leefomgeving. Dan is inzet vanuit verschillende actoren in een gebied nodig: inwoners, professionals en gemeente. Maar altijd geldt dat je veer­ krachtige gemeenschappen van binnenuit versterkt en aansluit bij bestaande hulpbronnen en krachten binnen de gemeenschap. Als gemeente faciliteren we dit door de inzet van professionals die betrokken zijn bij samenlevingsopbouw in de wijk. Het is de rol van de professionals om te luisteren naar inwoners, ontmoeting te faciliteren, en waar nodig te helpen waardoor inwoners activiteiten of initiatieven realiseren.

Werken vanuit vertrouwen Om daadwerkelijk verbeteringen in de samenleving te realiseren is het niet alleen van belang dat de gemeente luistert en weet wat er speelt, maar ook reageert en antwoord geeft. Dat vraagt niet alleen duidelijke en trans­parante communicatie, maar vraagt ook om een open dialoog met inwoners en werken vanuit vertrouwen. Zodat inwoners ook het vertrouwen en de veiligheid voelen om hun zorgen te uiten. We geloven dat in de dialoog – hoe klein of groot ook – verbinding ontstaat die mensen een stuk meer veerkracht en perspectief geeft. Daarbij geven we sleutel­personen in de wijken een belangrijke rol om de stem van inwoners mee te nemen die niet vanzelfsprekend gehoord worden.

Het belang van maatwerk om gemeenschapskracht te versterken In elke buurt wonen mensen die zichzelf weten te redden en anderen die door allerlei redenen daar meer moeite mee hebben. Ook de gemeenschapskracht verschilt per wijk, per buurt en soms zelfs per straat. Lokale behoeften kunnen sterk verschillen. Wat in de ene buurt werkt, hoeft niet per se in een andere buurt effectief te zijn. Als gemeente maken we gebruik van brede wijkscans en kijken wat per buurt nodig is, vanuit de krachten die in de buurt aanwezig zijn.

Het belang van sleutelpersonen Sleutelpersonen zijn een belangrijke schakel tussen de gemeente en inwoners in hun eigen buurt of wijk. Vaak zijn het actieve en betrokken buurtbewoners die met bepaalde groepen in contact staan en initiatieven in de wijk of buurt starten. Ze weten hoe ze een brug moeten slaan, omdat ze zelf onderdeel van die groep zijn, ze een rol spelen bij het signaleren van geluiden van buurtbewoners of omdat ze zelf ervaring hebben opgedaan. Sleutelpersonen zien zichzelf niet altijd als sleutelpersoon; ze willen vooral doen, een luisterend oor bieden en van betekenis zijn. Als gemeente waarderen we de rol van sleutelpersonen en creëren de voorwaarden zodat zij hun werk goed kunnen blijven uitvoeren. Uitgangspunt is de Asset Based Community Development (ABCD)41 -methode om groepen buurt­bewoners die onderling nog weinig contact hebben, te betrekken. Ook werken we er naartoe dat sleutelpersonen ondersteund worden en als gemeente onderzoeken we op welke wijze zij beloond kunnen worden. Dat kan zijn het actief mee participeren in de wijk, in de vorm van een financiële vergoeding voor de inzet, of op andere wijze zoals een training of opleiding.

Aanwezige kracht versterken, niet overnemen We hebben oog voor de energie die in de wijk zit en gaan uit van de capaciteiten, talenten en vaardigheden van inwoners. Vanuit de gemeente versterken en ondersteunen we de energie in de wijk en faciliteren en stimuleren bewoners­initiatieven. We nemen niet over, maar stutten wel als het dreigt te verdwijnen. Want veerkrachtige gemeen­schappen worden in belangrijke mate vormgegeven door inwoners die zichzelf organiseren en bijdragen aan de sociale en fysieke omgeving. Daarbij kijken we hoe initiatieven aansluiten bij wat er al is en hoe de buurt of wijk er een centrale rol in kan spelen. In de Multatulibuurt in de wijk Voorhof is bijvoorbeeld gestart vanuit de methodiek van samenlevingsopbouw om samen met inwoners en andere betrokkenen de buurt te verduurzamen. De komende jaren gaat er veel gebeuren: woningen worden verduurzaamd, buitenruimte kan groener en aantrekkelijker. Maar er is ook aandacht voor een veiligere buurt.

41 ABCD biedt een wijkaanpak voor sociaaleconomische zwakkere wijken. Er wordt van binnenuit gewerkt aan een in economisch, cultureel en sociaal opzicht leefbare buurt. De methode brengt sociale relaties tot stand en mobiliseert capaciteiten van bewoners, organisaties en instellingen binnen de lokale gemeenschap. Methodebeschrijving ABCD.

Visie sociale basis Delft

31

3.4 Jeugdigen in hun vrije tijd – vergroten van de veerkracht en weerbaarheid We vinden het van belang dat onze jeugd kansrijk, veilig en gezond opgroeit. We gunnen onze jeugd in Delft de kans om elkaar veilig online én offline te ontmoeten, te ontspannen en zich te ontplooien. Het ontdekken van talenten en het opdoen van belangrijke vaardigheden leren jeugdigen niet alleen op school, maar ook, en misschien juist, in hun vrije tijd. De invulling van vrije tijd is van belang voor de persoonlijke en sociale ontwikkeling van onze jeugdigen42. In de vrije tijd ontdekken ze hun talenten, hebben ze betekenisvolle ont­ moetingen, ontspannen zij en leren ze belangrijke levenslessen. Ook vinden jeugdigen steun bij elkaar. Jeugdigen zijn op zoek naar hun identiteit, ergens bij horen en ze ontwikkelen zich van kind naar volwassene. Dit met alle uitdagingen van dien. Jeugdigen willen ontdekken waar ze goed in zijn, zijn bezig te ontdekken wié ze zijn en zetten stappen in hun zelfstandigheid. Met deze visie zetten we in op het versterken van activiteiten waaraan jeugdigen in hun vrije tijd deelnemen die bijdragen aan hun talentontwikkeling, het ontdekken en vinden van perspectief, het ontwikkelen van hun veerkracht en weer­baar­ heid. De activiteiten zijn mede gericht op het gezond en veilig opgroeien van onze jeugdigen. Dit begint bij het jonge kind.

In aansluiting op het aanbod van onze basisvoorzieningen – zoals scholen, kinderopvang en de JGZ (consultatiebureaus)

42 In lijn met het Delftse jeugdpreventiebeleid bedoelen we met jeugdigen de leeftijdsgroep 0 tot 18 jaar. Een Delftse (op)voedingsbodem.

Visie sociale basis Delft

32

– wordt zo een stevige pedagogische basis gelegd voor de ontwikkeling van onze jeugdigen.

bredere en positieve perspectieven laten zien. En deze inzet is hard nodig.

In Delft zijn veel professionals, maar ook sleutelpersonen en vrijwilligers, in de wijken actief die zich inzetten voor activiteiten voor jeugdigen in hun vrije tijd. In de wijkcentra, in de openbare ruimte, in de gebedshuizen en bij de vele verenigingen die Delft rijk is. Denk hierbij aan onze jeugden jongerenwerkers die outreachend op straat jeugdigen bereiken of vanuit de jongeren­centra diverse activiteiten organiseren. Maar denk ook aan onze buurtsportcoaches, de cultuurcoaches en vak­docenten kunst bij het centrum voor de kunsten en vrijwilligers die activiteiten voor jeugdigen in verschillende wijken organiseren en begeleiden. En ook de wijkagenten en de buiten­gewoon opsporingsambtenaren werken preventief in het contact met jeugdigen.

We zien dat het mentaal welzijn van met name jeugdigen de laatste jaren onder druk staat43. Dit gaat hand in hand met het gevoel van eenzaamheid. In Nederland voelt 12% van de jeugdigen zich sterk eenzaam. Als we deze cijfers vertalen naar Delft gaat het over 2500 Delftse jeugdigen die sterk eenzaam zijn. Als we het aandeel studenten meerekenen ligt dit cijfer voor Delft nog hoger. Daarom is het nodig in te zetten op betekenisvolle ontmoeting en ontspanning, maar ook op het ontwikkelen van vaardigheden van jeugdigen zodat zij weerbaarder en veerkrachtiger worden. Ook voor het aanbod voor jeugdigen in de vrije tijd geldt dat we inzetten op de versterking en verbreding van zowel ontmoetingsruimte, het aanbod en menskracht (begeleiding en ondersteuning door vrijwilligers, sleutelpersonen, professionals in de wijk, verenigingen). Daarbij zijn vaste gezichten, aandacht voor de relatie, rolmodellen en het stimuleren van eigen initiatief essentieel ter versterking van het ‘sociaal konvooi’. Dat is het sociaal netwerk van vrienden, familie en andere belangrijke relaties rondom de jeugdige die helpen bij het navigeren door belangrijke levensfases en het leren omgaan met uitdagingen.

Het vrijetijdsaanbod voor jeugdigen in Delft is in de afgelopen jaren toegenomen. Er zijn verschillende initiatieven vanuit betrokken inwoners en jeugdigen zelf in de wijken ontstaan die breed gedragen en omarmd worden. Daarnaast zien we dat maatschappelijke partners steeds meer aanbod in de wijken dicht bij de jeugdigen organiseren, en er zijn veel jeugdigen in Delft die aan dit brede aanbod in hun vrije tijd deelnemen. Deze professionals, sleutelpersonen, rolmodellen en vrijwilligers begeleiden en stimuleren jeugdigen bij het ontdekken van hun talenten en geven ruimte voor eigen initiatief. Maar nog meer bieden zij een luisterend oor en geven zij tijd en aandacht om in gesprek te gaan met jeugdigen over hun zorgen en wat hen trots maakt. Zij zijn (deels) rolmodellen voor onze jeugdigen die hun leven verrijken en

Investeren in verschillende sociale relaties, die als een konvooi van schepen samen met je door het leven varen.44

Binnen het aanbod voor ontmoeting en ontspanning leggen we ook de nadruk op de ontplooiing van onze jeugdigen. Gericht op het ontwikkelen van vaardigheden, streven we ernaar om in samenwerking met onze partners in het onderwijs, de JGZ (consultatiebureaus), cultuurpartners en jongerencentra te komen tot een sluitend ondersteuningsaanbod met aandacht voor thema’s die jeugdigen bezighouden. Denk hierbij aan het ontwikkelen van financieel gezond gedrag, omgaan met sociale media of mentaal welzijn. Daarbij gaat het er om dat de jeugdigen leren om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor hun gedrag. Zodat zij zich bewust worden van de gevolgen van hun keuzes voor henzelf en hun omgeving. Beginnend bij kinderen in de basisschooltijd, sluit dit aanbod aan bij de verschillende behoeftes en levensfases. Ook hebben we oog voor het vergroten van de veerkracht en weerbaarheid van de ouders/verzorgers en voor het versterken van het sociaal konvooi om onze jeugdigen heen. Zodat onze jeugdigen – ook in uitdagende situaties en tijden – in hun directe omgeving ondersteund en geholpen kunnen worden. Voor jeugdigen in de vrije tijd in Delft passen wij de onder­ staande uitgangspunten toe. Voorop staat dat wij de basis die er in de afgelopen jaren is gelegd voortzetten en versterken.

We zetten in op netwerkversterking, meer samenhang en samenwerking tussen de verschillende organisaties en activiteiten die er voor jongeren in de vrije tijd worden georganiseerd.

43 In Delft heeft 30% van de jeugdigen psychische klachten. Dit is hoger dan het landelijk gemiddelde van 27%. Het gaat om het percentage jeugdigen uit het tweede en vierde leerjaar van het voortgezet onderwijs dat psychische klachten heeft. Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd 2023. 44 Bron: Join US, bijeenkomst jeugdigen in de vrije tijd, april 2024.

Visie sociale basis Delft

33

Jeugdigen centraal, vertrouwen is de basis In het werken met jeugdigen staat de leefwereld centraal. Aansluitend bij hun interesses, taal en vindplaatsen bouwt de professional aan de relatie en het vertrouwen. We zien graag vaste gezichten in de wijken. Voor jeugdigen geldt dat ze gezien en gehoord willen worden. De professionals geven de jeugdigen ruimte voor eigen inbreng en initiatief om de activiteiten in hun wijk mede vorm te geven en uit te voeren. Door de nabijheid en de band met de jeugdigen worden moeilijke onderwerpen in een veilige setting en in een vroeg stadium bespreekbaar gemaakt. Zo kunnen zorgen en dreigende problemen gesignaleerd worden. De professionals hebben ook aandacht voor het mentaal welzijn van onze jeugdigen. Zodoende houden we kleine problemen klein en schalen we zwaardere problemen tijdig op.

Als je werkt met jeugdigen, is het opbouwen van een betekenisvolle relatie het allerbelangrijkste. Het gaat vooral om ‘er zijn’.45 Oog voor talent en perspectief Vanuit de preventieve benadering richt de inzet zich op het vergroten van de veerkracht en weerbaarheid van jeugdigen. De professionals hebben en houden hierbij oog voor de talenten van jeugdigen en leiden hen toe naar bijvoorbeeld het brede sport- en cultuuraanbod in de wijken. Ze zijn aanwezig op de plekken waar jeugdigen samenkomen, op straat, bij een buurthuis, het winkelcentrum of op een sportveldje. Ook zetten we in op de digitale leefwereld. Dit als zowel vindplaats en uitvoeringsplaats. Dit vraagt om verbreding van

de deskundig­heid van onze professionals. Ook hebben de professionals aandacht voor de ontwikkeling van vaardigheden van jeugdigen zodat deze de juiste keuzes kunnen maken in de verleidingen van de moderne en steeds meer digitale wereld. Hierbij werken zij met ervarings­deskundigen en rolmodellen. Deze inzet richt zich op jeugdigen die opgroeien in een kwetsbare positie en belemmeringen ondervinden in hun maatschappelijke participatie.

Verschillende inzet en expertise voor werken met jeugdigen Een buurtsportcoach, sleutelpersoon in de wijk, of de jeugden jongerenwerkers: allen zetten zich in voor onze jeugdigen. Zo kan een sleutelpersoon een jeugdige echt raken en binden, bouwen jeugd- en jongerenwerkers een vertrouwde relatie met ze op, terwijl een buurtsportcoach tijdens de lessen signalen kan oppakken en doorverwijzen. Om tot een dekkend aanbod én gerichte ondersteuning te komen hebben we oog voor de verschillende inzet en expertise voor het werken met jeugdigen. Werken met jeugdigen vindt namelijk wijkgericht én wijkoverstijgend plaats. Van laag­drempelig en licht in de wijk tot zwaar en specialistisch stads­breed, ambulant en op scholen, maar ook met aandacht voor meidenwerk of kinderwerk. Ook online jeugd- en jongeren­werk is hier onderdeel van. Bij de verschillende inzet en expertise in het werk met jeugdigen hoort passende certificering. Hier hebben we aandacht voor en we stimuleren om aanvullende trainingen en opleidingen te volgen om de impact van het jeugd- en jongerenwerk te vergroten. In de afgelopen jaren is een aantal initiatieven voor jeugdigen in wijken ontstaan door actieve sleutelpersonen, naast

de bestaande jongerencentra. Op wijk- en buurtniveau brengen we focus aan in het organiseren van laagdrempelige en collectief preventieve activiteiten. En we zetten in op verbinding en afstemming van deze activiteiten. Waar nodig worden de initiatieven ondersteund door jeugd- en jongerenwerkers met meer ervaring waar het gaat om ondersteuning aan jeugdigen met een hoger risicofactor. Een aantal groepen jeugdigen heeft de expertise van meer ervaren jeugd- en jongerenwerkers nodig. De inzet verschuift dan naar een meer individueel preventieve of begeleidende aanpak waarin coaching en toeleiding centraal staat. Jeugden jongerenwerk is voor jeugdigen met een risicofactor het meest effectief. Maar jeugdigen die afglijden, zijn beter geholpen met een stevigere aanpak. In Delft hebben we de Persoonlijke Aanpak Delft (PAD). Deze aanpak richt zich op jeugdigen die overlastgevend en/of crimineel in beeld komen of jeugdigen die dreigen af te glijden richting dit gedrag. Dit vraagt een specialistische aanpak van getrainde jeugd- en jongerenwerkers. Een goede samenwerking tussen regulier jeugd- en jongeren­ werk, specialistisch jeugd- en jongerenwerk en andere instanties als scholen en wijkagenten heeft een groot maatschappelijk belang. We willen dat Delftse professionals de jeugdigen activeren, hierin een signalerende rol pakken en samenwerking stimuleren.

45 Bron: lerend netwerk Specialistisch Jeugdwerk.

Visie sociale basis Delft

34

Georganiseerd en ongeorganiseerd aanbod in de vrije tijd Jeugdigen in Delft hebben baat bij een breed en toegankelijk aanbod, zodat er ruimte is om een keuze te maken die hen goed past. Goed functionerende verenigingen in de sport- en cultuursector en onze basisvoorzieningen die vrijetijds­aanbod organiseren vormen het fundament. Dit fundament willen we de komende jaren in stand houden en versterken. Met het Actieplan Sociaal Veilig Sportklimaat46 zetten we – onder andere met de inzet van verenigings­ondersteuners en een sportpedagoog – stappen naar meer pedagogische kennis onder trainers, hulp bij casussen met een pedagogische inslag, en het opstellen en naleven van gedragsregels om uiteindelijk een vereniging te worden waarbij iedereen zich welkom voelt. Het cultuurdomein maakt eveneens onderdeel uit van de sociale omgeving van jeugdigen. Cultuurparticipatie en -educatie dragen bij aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden en het gevoel van eigenwaarde en persoonlijke effectiviteit van jeugdigen47. Delft zet in op de kennismaking van jeugdigen met cultuur. Dit gebeurt al op basisscholen, maar ook buiten het onderwijs. We willen kennismaking met cultuur, laagdrempelig in de wijken, versterken. Dit met als doel het creëren van gelijke kansen voor alle jeugdigen.

Voor het geheel aan georganiseerde activiteiten voor jeugdigen in de vrije tijd geldt dat de activiteiten en de inzet niet naast elkaar bestaan, maar elkaar nadrukkelijk aanvullen. We zetten in op een dekkend en toegankelijk aanbod in wijken waar veel opgroeiende kinderen en jeugdigen wonen zodat zij

deel kunnen nemen aan activiteiten dichtbij. Zo bouwen we aan een stevige sociale basis voor onze jeugdigen en worden mogelijke problemen tijdig gesignaleerd. Onder de jeugdigen wordt ook veel vrije tijd ongeorganiseerd ingevuld: gamen, met vrienden, naar de stad gaan of elkaar ontmoeten. De openbare ruimte moet uitnodigen tot

ontmoeting en een gezonde leefstijl stimuleren. Hierbij zetten we in op wat jeugdigen nodig hebben. De roep om meer plekken te faciliteren die voor jeugdigen zijn ingericht, klinkt ook in Delft. Dit moet in goede afstemming, zodat dit geen overlast geeft.

46 Actieplan sociaal veilig sportklimaat 2025-2027. 47 Cultuurkader Delft 2021 - 2030.

Visie sociale basis Delft

35

3.5 De kracht van het ouder worden – actief en vitaal blijven Ook in Delft wordt de groep ouderen steeds groter. Deze groep neemt relatief sterk toe in aantallen en inwoners worden gemiddeld steeds ouder. Door deze dubbele vergrijzing wordt het aandeel van 85 jaar en ouder steeds groter. En met de stijgende leeftijd neemt de fysieke en mentale kwetsbaarheid van deze groep toe.

De diversiteit binnen de groep ouderen is groot en omvat variatie in gezondheid en vaardigheden, maar ook (in toenemende mate) in culturele achtergrond. Het aandeel alleenstaande ouderen zal toenemen door verweduwing. Van ouderen wordt verwacht dat ze langer zelfstandig blijven wonen. We zien de eenzaamheid onder ouderen fors toenemen met gevolgen op allerlei levens­gebieden. De vergrijzing van de bevolking wordt in het publieke debat vaak in verband gebracht met maatschappelijke uitdagingen, zoals druk op de zorg en krapte op de arbeidsmarkt. We erkennen dat de vergrijzing zorgt voor een toenemend beroep op ondersteuning door mantelzorgers, vrijwilligers en de professionele zorg. In deze visie op de sociale basis gaan we niet uit van de problemen, maar nemen het potentieel van onze inwoners als uitgangspunt. Dit geldt ook voor onze ouderen. Zo zetten we in op de beweging naar preventie en gezond ouder worden. Want veel ouderen zijn actief en leveren een belangrijke bijdrage door langer door te werken, ze passen op kleinkinderen, bieden mantelzorg, doen vrijwilligerswerk of doen aan sport- of cultuurbeoefening. Er schuilt enorme kracht en waarde in deze groep. We

benutten de kracht van het ouder worden en zetten in op het stimuleren en faciliteren van ouderen om zo lang mogelijk te blijven meedoen. We passen daarom onderstaande uitgangspunten toe.

Uitgaan van het potentieel en het netwerk rondom een oudere Nog te vaak wordt de ondersteuning voor ouderen als zorgvraagstuk benaderd. Maar niet elke hulpvraag is een zorgvraag. In de beweging van zorg naar preventie en gezondheid, verbreden we het gedachtegoed waar het gaat om de ondersteuning voor ouderen. Dat betekent dat we van professionals vragen om ouderen – daar waar mogelijk – door te verwijzen naar passend (collectief ) aanbod in hun omgeving. Denk aan beweegaanbod voor ouderen, cultuuraanbod, inloopvoorzieningen die ondersteunend kunnen zijn op de zorgvraag of deze zorgvraag overbodig maken. Het gaat om inzetten op de eigen regie volgens positieve gezondheid. In Buitenhof, Voorhof en (sinds kort) Wippolder werken we al volgens positieve gezondheid in de wijk. Dat doen we behoeftegericht. Er zijn mogelijkheden om de ondersteuning breder in te zetten. Denk naast welzijn op recept ook aan kunst op recept of bewegen op recept. Ook kan de groep van sociaal doorverwijzers in het voorliggende veld worden uitgebreid.

partners in de stad naar verbreding van ontmoetings­mogelijk­ heden en momenten van verschillende aard en omvang waar ouderen laagdrempelig kunnen blijven ontmoeten en meedoen. Zo is er in Delft al op drie plekken het seniorenhonk als open inloopplek voor (kwetsbare) ouderen. Hier kunnen zij andere ouderen ontmoeten, interesses delen, meedoen aan activiteiten en vriendschappen sluiten. De bezoekers van de senioren­honken worden begeleid door vrijwilligers.

Ertoe doen en zingeving ervaren Zingeving en ertoe doen is voor elke inwoner essentieel, ongeacht leeftijd, afkomst of culturele achtergrond. Maar voor de groep ouderen gaat het ook om betrokken te blijven bij de samenleving. Er is veel talent en levenservaring onder ouderen. Het benutten hiervan is een kans, maar tegelijk ook een uitdaging om voldoende vrijwilligers te vinden om dit te begeleiden. We zien kansen om het potentieel aan vrijwilligers te vergroten, bijvoorbeeld door ouderen te stimuleren vrijwilligerswerk te (blijven) doen. Dat vraagt soms aanpassing om het vrijwilligerswerk beter aan te laten sluiten op de behoefte van deze groep ouder wordende vrijwilligers. Vrijwillige inzet houdt de samenleving verbonden en de oudere vrijwilliger zelf blijft vitaal en veerkrachtig. Zo snijdt het mes aan twee kanten.

Werken aan gezond en vitaal blijven Voorbereid ouder worden: verbinden en blijven meedoen Sociale participatie heeft een positief effect op de veerkracht van mensen. Het neemt belemmeringen weg en vermindert de behoefte aan zorg. Hiervoor is het nodig dat aanbod dichtbij in de wijken, laagdrempelig en toegankelijk georganiseerd is. Een sociale kaart helpt inwoners inzicht te geven in het aanbod dat in de buurt beschikbaar is. We kijken in samenwerking met

Om in goede gezondheid ouder te worden, is het van belang in beweging te komen en te blijven. En te letten op gezonde voeding. Er liggen kansen om het aanbod en de informatievoorziening op het gebied van bewegen, sport, valpreventie en voeding specifieker te richten op ouderen. Van wandelen tot dansen en van fitness tot walking football. Tevens is de ketenaanpak valpreventie ingericht. Samen met partners kijken we hoe ouderen nog meer doorverwezen

Visie sociale basis Delft

36

kunnen worden naar het reguliere beweegaanbod, voor een duurzaam effect. Maar ook kijken we hoe we interventies als Krachtig ouder worden – waarbij specifiek op de explosieve spierkracht getraind wordt – nog meer kunnen koppelen aan een kopje thee of koffie drinken na afloop en daarmee ontmoeting faciliteren.

3.6 Sturen in de sociale basis Integraal samenwerken op de sociale basis Met deze visie zetten we in op integraal samenwerken. Zodat we met dezelfde blik naar vraagstukken kijken, mensgericht en de inwoner centraal staat. Niet vanuit beleidskokers denken en werken, maar vanuit het perspectief van inwoners en de maatschappelijke opgave. Met deze visie op de sociale basis maken we de beweging om vanuit de behoefte en leefwereld van de inwoner te werken. De beweging naar integraal samenwerken en uitvoeren brengt uitdagingen met zich mee. Als gemeente hebben we te maken met verschillende systemen, regelgeving en wetgeving, maar ook met belangen van verschillende bewonersgroepen, organisaties en bedrijven. Vaak lukt het om deze verschillen te overbruggen, maar soms stokt daardoor de uitvoering. We presenteren in deze visie geen pasklaar antwoord op deze spanningen, maar willen de knelpunten zichtbaar maken en ruimte voor bewustwording. En het legt de basis voor de dialoog.

Naar een nieuwe inrichting van de welzijnsaanpak Het welzijnswerk is een belangrijk gemeentelijk instrument van de sociale basis in Delft. Met het anders inrichten van en het sturen op het welzijnswerk maken we een start met de brede beweging in het sociaal domein. Per 2026 draagt de nieuwe welzijnsorganisatie Delft voor Elkaar BV – als zelfstandige uitvoeringsorganisatie van de gemeente Delft – ervoor zorg dat inwoners en informele organisaties in staat worden gesteld om de eigen kracht te versterken van hen die dat nodig hebben. Delft voor Elkaar doet dit per 2026 onder andere door ervoor te zorgen dat mensen kunnen meedoen, met elkaar in contact komen, hun netwerken versterken, elkaar helpen, gezien worden en ertoe doen. Daarbij wordt uitgegaan van wat inwoners zelf kunnen, door inwoners te activeren, en door inwoners in staat te stellen hun eigen leven en omgeving vorm te geven. Gesteund door en samen met vrijwilligers, sleutel­ personen, informele organisaties en professionals in de wijken.

Kernelementen zijn hierbij een organisatie die: • uitgaat van eigen kracht van inwoners, dit leidend laat zijn en ondersteunt of faciliteert wanneer nodig • aanbod en ondersteuning in de wijken dichtbij inwoners organiseert, faciliteert en stimuleert • duurzaam aanwezig is in de buurten en wijken zodat professionals een vertrouwd gezicht zijn voor inwoners • samenwerkt met informele en formele partijen • de specifieke kennis van doelgroepen in huis heeft en duurzaam borgt • mensen die nog niet in beeld zijn, maar een sociale basis missen, weet te vinden

• vindbaar is voor inwoners en inwoners met hulp-en ondersteuningsvragen of signalen warm doorverwijst • inzet op het versterken van de sociale netwerken van inwoners • preventief ondersteuningsaanbod in de wijken faciliteert op basis van collectieve signalen en ondersteuningsvragen • werkt op basis van zeggenschap en eigenaarschap van inwoners • inwoners bijstaat die iets willen betekenen voor een ander • die hulp- en ondersteuningsvragen van inwoners in samenhang benadert • gezondheid van inwoners bevordert • jongeren ondersteunt in weerbaar opgroeien • bijdraagt aan fijn en veilig wonen en een plek voor iedereen

Samenwerken Delft voor Elkaar zal per 2026 nauw samenwerken met onze strategische samenwerkingspartners. Zo draagt de welzijnsorganisatie Delft voor Elkaar samen met Delft Support48 (onze toegangsorganisatie) ervoor zorg dat iedereen die dat nodig heeft passende zorg krijgt die kwalitatief, dichtbij en betaalbaar is. Uitgangspunt is daarbij dat niet iedere hulpvraag een zorgvraag is. Daarnaast heeft Delft voor Elkaar een rol om mensen laagdrempelig te ondersteunen en te wijzen op ondersteuning bij geldzorgen of (beginnende) schulden. Hierin werkt Delft voor Elkaar nauw samen met partijen als het voorliggende veld van de vrijwilligersorganisaties, Werkse! en de Financiële Winkel. Zodat elke inwoner tijdige en passende ondersteuning kan krijgen. Het liefst in een zo vroeg mogelijk stadium, zodat zwaardere financiële problematiek voorkomen kan worden.

48 Delft Support is er voor alle inwoners van Delft met vragen over zorg, jeugdhulp of maatschappelijke ondersteuning.

Visie sociale basis Delft

37

Delftse Tafels We onderzoeken hoe we formele en informele partijen beter kunnen laten samenwerken. Door te werken met dialoogtafels rondom thema’s waarbij Delft voor Elkaar verbinding organiseert tussen formele en informele partijen en coördineert. Binnen de dialoogtafels kunnen samenwerkings­afspraken gemaakt worden op thema’s. De tafels richten zich dan op de kwaliteit van de uitvoering en de onderlinge verbinding. Welke partijen worden uitgenodigd per dialoogtafel hangt af van de doelstellingen waar de tafel mee aan de slag gaat.

3.7 Financiën en monitoring Financiële beheersbaarheid Delft heeft net als andere gemeenten te maken met stijgende kosten in de jeugdzorg en mogelijk de nog te verwachte stijging van de kosten in de Wmo (de Wet maatschappelijke ondersteuning). Hierdoor staat de toekomstbestendigheid van het sociaal domein onder druk. Met deze visie zetten we in op het versterken van de sociale basis van de inwoners van Delft om de toenemende complexiteit in de maatschappij en de groeiende vraag naar hulp en ondersteuning het hoofd te bieden. En om zorgkosten aan de achterkant te voorkomen. Bij de Kadernota 2023 is € 0,5 miljoen beschikbaar gesteld voor het versterken van de sociale basis. Vanaf 2024 is dit structureel € 1,0 miljoen per jaar. We zetten versterkt in op vrijwillige inzet en netwerkversterking, mantelzorg­ ondersteuning, jeugd- en jongerenwerk, inwonersinitiatieven en samenlevingsopbouw.

samenleving, netwerkversterking en collectief maatwerk in plaats van individuele ondersteuning en specialistische inzet. Het opheffen van beleidsmatige schotten en het bij elkaar brengen van middelen vanuit verschillende financieringsbronnen in één budget maakt samenwerking tussen verschillende partijen gemakkelijker en doet recht aan de diversiteit en complexiteit van de samenleving.

Subsidiebeleid Eén van de instrumenten om de sociale basis te versterken, is in de vorm van het verstrekken van subsidies. De subsidie­ systematiek sluiten we aan op de vier pijlers van de sociale basis. Daarnaast onderzoeken we hoe we inwonersinitiatieven laagdrempeliger kunnen bekostigen.

Monitoring langs de vier pijlers van de sociale basis Om meer samenhang in de hoeveelheid van data aan te brengen, werken we aan een monitor sociale basis. Deze monitor geeft meer inzicht wat er op buurt- en wijkniveau nodig is om beter aan te sluiten bij de behoeften van inwoners. De monitor wordt vormgegeven aan de hand van de vier pijlers van de sociale basis: ontmoeten, ontspannen, (elkaar) onder­steunen, en ontplooien. En met de beschikbare data en gegevens per wijk in brede wijkscans kan inzet op maat worden afgestemd.

Verschuiving naar de voorkant We zetten de financiële middelen anders in, door meer te investeren in welzijn, preventie en lichte hulp en ondersteuning. Hiermee zetten we in op de kracht van de

Visie sociale basis Delft

38

Bijlagen 1 – Participatieoverzicht Deze visie op de sociale basis is tot stand gekomen met de inbreng van Delftenaren, maatschappelijke en informele partners in Delft, medewerkers van de gemeentelijke organisatie en de Delftse gemeenteraad. Deze inbreng hebben we gekregen tijdens diverse gesprekken en bijeenkomsten in wisselende samenstelling. Hiermee hebben we zicht gekregen op de ideeën, behoeften en kansen voor een sterkere Delftse samenleving. Georganiseerde gesprekken en bijeenkomsten: • 8 december 2023: kick-off versterken sociale basis met maatschappelijke partners. • 12 december 2023 en 16 april 2024: themabijeenkomst sterke sociale basis met het college van B&W. • 6 februari en 14 maart 2024: strategisch overleg over uitgangspunten van een sterke sociale basis met de gemeentelijke organisatie. • 18 maart en 4 april 2024: themabijeenkomst over het jeugd- en jongerenwerk en jeugdigen in hun vrije tijd met maatschappelijke partners en de gemeentelijke organisatie. • 18 april 2024: beeldvormende sessie met de Commissie Sociaal Domein van de gemeenteraad van Delft.

• 25 april en 15 mei 2024: themabijeenkomst over samen­ levingsopbouw en opbouwwerk met maatschappelijke partners en de gemeentelijke organisatie. • 16 en 22 mei 2024: themabijeenkomst over vrijwillige inzet en mantelzorgondersteuning met maatschappelijke partners en de gemeentelijke organisatie. • 27 juni 2024: themabijeenkomst over sociale gezondheids­ omgeving met de gemeentelijke organisatie. • 4 februari 2025: gesprek met de Adviesraad Sociaal Domein. • 2 april 2025: bijeenkomst over integrale samenwerking op de sociale basis met maatschappelijke partners en de gemeentelijke organisatie.

Visie sociale basis Delft

39

Deelnemers aan een of meerdere gesprekken of bijeenkomsten. De uitnodiging is breder gedeeld. • Inwoners • Adviesraad Sociaal Domein • Gemeenteraad • Delft voor Elkaar • Delft Support • Werkse! • Instituut Sociaal Raadslieden • JGZ • GGD • GGZ Delfland • DOK • Can I Dream • Youth for Christ • Stichting Welbevinden • JIP • DOK • Brijder • School’s Cool • Rode Feniks • Kopie Koffie

• Stadsdiaconaat • Bewonersvereniging Heel Tanthof Delft • Politie • Cultuurhuis • Stunt • Onderwijs • Jessehof • Stichting Samenwerkende Bonden voor Ouder Delft • Politie • Stedelink • Vidomes • DUWO • Stichting Present • Pieter van Foreest • Hospice • Isofa • Stadsverbinders de Social Hub • Vitalis Maatjes • Studentenvrijwilligers Delft • Haaglanden Beweegt

Visie sociale basis Delft

40

Colofon Fotografie, met dank aan onder meer: Alyssa van Heyst, Ellemieke fotografie, Erwin Dijkgraaf, Bas Kijzers, Pixels Campus Production, Black Beach Studios, TU Delft en de gemeente Delft

Illustraties Mark van Huystee

Dit is een uitgave van Gemeente Delft Postbus 78, 2600 ME Delft Telefoon 14015 Internet www.delft.nl oktober 2025