Visie Sociale basis

Iedereen doet mee Samen zijn we de sociale basis Visie sociale basis, 2025-2035

Inhoudsopgave Een sterke sociale basis voor iedereen3 Inleiding4 1. Beweging naar een sterkere Delftse samenleving7 1.1 Delftse samenleving onder druk 1.2 Hoe we de beweging vormgeven 1.3 Cultuurverandering is nodig

8 8 9

2. Strategie op de sociale basis in Delft

12

2.1 Ontmoeten – in verbinding met elkaar 2.2 Ontspannen – fysiek, mentaal en sociaal 2.3 Ontplooien – een leven lang  2.4 Ondersteunen – met oog voor elkaar 

13 16 18 20

3. Richting voor de uitvoering

23

3.1 Vrijwillige inzet – houdt de samen­leving veerkrachtig en actief  24 3.2 Mantelzorg­onder­steuning – nieuwe blik op zorgen voor elkaar 27 3.3 Samenlevingsopbouw - maakt het samen­leven en de buurt sterker 29 3.4 Jeugdigen in hun vrije tijd – vergroten van de veerkracht en weerbaarheid 32 3.5 De kracht van het ouder worden – actief en vitaal blijven 36 3.6 Sturen in de sociale basis 37 3.7 Financiën en monitoring 38

Bijlagen39 1 – Participatieoverzicht

39

Visie sociale basis Delft

2

Voorwoord Een sterke sociale basis voor iedereen In Delft zetten veel mensen zich in voor hun buurt of wijk en doen iets voor een ander. Of het nu klein is, of groot. We zijn trots op deze grote betrokkenheid. In Delft bouwen we samen aan een samenleving waarin iedereen meetelt en kan meedoen. Een sterke sociale basis is het fundament van zo’n samenleving. Een basis waarin iedereen kan meedoen, zich gezien en gehoord voelt. Of je nu jong bent of oud, nieuwkomer of geboren Delftenaar, actief in een vereniging of juist op zoek naar verbinding: iedereen verdient een plek in onze stad. In buurten waar inwoners elkaar kennen en ondersteunen. In de wijkaccommodaties waar ruimte is voor ontmoeting, talent­ ontwikkeling en gezamenlijke initiatieven. In een stad waar je hulp kunt vinden als het even tegenzit, en waar je kunt bijdragen als je iets te bieden hebt. De komende jaren zetten we ons onverminderd in voor het versterken van die sociale basis. Een stevige sociale basis is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Niet iedereen heeft een netwerk om op terug te vallen, voldoende en voorspelbaar inkomen, betekenisvol werk of zinvolle dagbesteding, een passende woning of een goede gezondheid. Daarom is extra aandacht nodig om ook hen een sterke sociale basis te bieden. Dat doen we als gemeente samen met inwoners, bewonersinitiatieven, vrijwilligers­

organisaties, professionals, ondernemers en maatschappelijke partners in de stad. Want de gemeente is niet de enige partij in de sociale basis. Met trots presenteren wij onze visie op een sterke sociale basis. Een visie die we hebben kunnen maken met de inbreng van veel betrokkenen in de stad. Deze visie geeft richting aan ons gezamenlijke streven: iedereen doet mee en samen zijn we de sociale basis. Samen willen we dat meer verbinding ontstaat door ontmoeting. We willen dat inwoners worden (h)erkend in de ondersteuning die zij geven. En we willen dat er voor iedereen mogelijkheden zijn voor ontspanning en plezier, voor zingeving en ontwikkeling, en betekenisvol meedoen. Zodat inwoners, binnen hun sociale netwerk, de veerkracht ervaren om in eigen regie invulling te geven aan hun leven en bij te dragen aan de samenleving.

Karin Schrederhof Wethouder Wonen, Zorg, Onderwijshuisvesting en Sport

Joëlle Gooijer Wethouder Jeugd en Onderwijs, Ouderen en Armoede

Iedereen kan hieraan bijdragen. Want als we het gezamenlijk doen, kan iedereen blijven meedoen. Alleen samen kunnen we Delft echt inclusief maken: een stad waarin niemand aan de zijlijn hoeft te staan.

Visie sociale basis Delft

3

Inleiding Met deze visie op de sociale basis geeft de gemeente richting hoe we in Delft met elkaar willen samenleven en ervoor willen zorgen dat iedereen kan blijven meedoen. Deze visie is voor alle inwoners van Delft, van jong tot oud.

Wat is de sociale basis? Inwoners vinden hun sociale basis thuis en daarbuiten: op ontmoetingsplekken in de buurt, in het verenigingsleven, in wijkcentra, geloofsgemeenschappen, op het werk en in de vrije tijd. De sociale basis is de wereld dichtbij huis, letterlijk en figuurlijk. Het is een wereld die inwoners zelf vormen en hen veel kan bieden. Het is ook de plek waar spanningen kunnen ontstaan en waar uitsluiting plaatsvindt. Het samenleven heeft niet voor iedereen dezelfde betekenis of vorm. Want leefstijlen, waarden en behoeften verschillen en zijn aan verandering onderhevig. De één kan tevreden leven met een klein netwerk aan mensen om zich heen. Een ander voelt zich eenzaam binnen een grote vrienden- of kennissenkring. Maar ook levensgebeurtenissen kunnen de behoeften van inwoners veranderen, zoals het overlijden van een partner of het wegvallen van werk. Dit kan een enorme aanpassing van een inwoner vragen. Er is daarom geen sociaal recept dat geldt voor iedere inwoner, iedere gemeenschap en in elke situatie.

De sociale basis wordt vooral gevormd door inwoners zelf. Deze basis wordt ondersteund door activiteiten en basisvoorzieningen. Die kunnen informeel en formeel zijn1. Informeel georganiseerde activiteiten ontstaan vanuit de gemeenschap zelf, om een behoefte te vervullen. Denk aan verenigingen2, burgerinitiatieven, vrijwilligersorganisaties en andere verbanden. De kracht van de gemeenschap staat of valt met de inzet van betrokken buurtbewoners, sleutelpersonen en vrijwilligers. De formeel georganiseerde basisvoorzieningen worden geleverd of ondersteund door de overheid en andere organisaties. Ze raken aan alle aspecten van het dagelijkse leven die meedoen mogelijk maken: ontmoeting, onderwijs, opvoeding, werk, gezondheid, bewegen en cultuur. Denk aan voorzieningen voor sport, cultuur, onderwijs, beweegaanbod, zinvolle dagbesteding, vrijwilligerswerk en het professionele welzijnswerk.

1 In deze visie op de sociale basis sluiten we aan bij de definitie van Movisie (Wat is de sociale basis precies? | Movisie, 2023). 2 Zoals de diverse buurt- en bewonersverenigingen, sportverenigingen, cultuurverenigingen en studie- en studentenverenigingen die Delft rijk is.

Visie sociale basis Delft

4

Waar we naartoe willen in Delft Delft is en blijft een stad waar iedereen kansen krijgt, meedoet en zich kan ontplooien. Waar jeugdigen gezond opgroeien. Waar een passend en divers aanbod van basisvoorzieningen is én blijft. Waar inwoners een gezond en vitaal leven leiden en geen fysieke, mentale, digitale en sociale drempels ervaren om mee te doen. Dat doen we door in te zetten op vier pijlers van de sociale basis die ervoor zorgen dat mensen kunnen meedoen, met elkaar in contact komen, hun netwerken versterken, elkaar helpen, gezien worden en ertoe doen. Deze pijlers samen vormen het fundament van de sociale basis en in de uitvoering hebben we aandacht voor de onderlinge samenhang: Ontmoeten – in verbinding met elkaar Als mensen samen komen en elkaar ontmoeten, voelen ze zich meer verbonden met elkaar, ervaren ze meer zingeving en voelen ze zich minder eenzaam. Ontmoeting heeft een positief effect op de mentale en fysieke gezondheid. Ontspannen – fysiek, mentaal en sociaal Voor inwoners zijn er mogelijkheden voor ontspanning en plezier, zingeving en ontwikkeling. Deelnemen aan activiteiten die aansluiten bij persoonlijke voorkeuren en talenten hebben een positieve invloed op de mentale, fysieke en sociale gezondheid. 3

Ontplooien – een leven lang. Inwoners die zich ont­wikkelen, hun talenten benutten en vaardigheden opdoen. Zo kunnen zij meedoen en omgaan met tegenslag, verleidingen en ingrijpende gebeurtenissen in het leven. Ondersteunen – met oog voor elkaar Inwoners hebben sociale netwerken waarin zij oog hebben voor elkaar en ondersteuning bieden. Hierin voelen ze zich erkend en herkend in de ondersteuning die zij geven en krijgen. Het ondersteuningsaanbod in de sociale basis richt zich op de inwoners uit Delft die moeilijker mee kunnen doen in de samenleving door de kwetsbaarheden die zij ervaren, bijvoorbeeld op fysiek, sociaal of mentaal gebied. Oplossingen voor een vraag liggen vaak in het gewone leven: werk, inkomen, relaties, wonen, gezondheid. Daarbij gaan we uit van wat inwoners zelf kunnen, door inwoners te activeren, en door inwoners in staat te stellen hun eigen leven en omgeving vorm te geven, al dan niet met behulp van het sociaal netwerk rondom een inwoner.

Leeswijzer Deze visie op de sociale basis bestaat uit drie delen: • Deel 1 beschrijft de brede beweging binnen de Delftse samenleving en het sociaal domein om deze te versterken waar de sociale basis onderdeel van is. De sociale basis staat immers niet op zichzelf. • Deel 2 beschrijft de strategie waar de gemeente op inzet om de sociale basis te versterken langs vier pijlers: ontmoeten, ontspannen, ontplooien en (elkaar) ondersteunen. Daarbij wordt gefocust op de inzet die als primaire doel het versterken van de sociale basis heeft. Gemeentelijke inzet die ook leidt tot een sterke sociale basis, maar een ander hoofddoel kent, komt primair terug in de daarvoor vigerende visies. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het hebben van werk (‘Nota Werk is het beste medicijn’), inkomen (‘Armoedenota’) en huisvesting (‘Woonvisie’). • Deel 3 geeft richting op verschillende beleidsterreinen binnen de sociale basis waar nog geen afzonderlijk gemeentelijk beleid op ontwikkeld is. En we gaan in op de financiële beheersbaarheid en monitoring. De bijlage geeft een overzicht van het doorlopen participatieproces.

Inwoners van Delft zijn gevraagd hoe zij de sociale basis zien3. Inwoners denken niet in termen van het versterken van hun sociale basis, maar willen wel praten over onderwerpen die hun dagelijkse leven raken. Denk aan fijn ouder worden, sociale contacten, de zorg voor ouders, of buiten spelen.

Muzus, het Delftse ontwerpbureau voor sociale vraagstukken, heeft stadsdialogen in de acht wijken van Delft georganiseerd.

Visie sociale basis Delft

5

Visie sociale basis Delft

6

1. Beweging naar een sterkere Delftse samenleving

Visie sociale basis Delft

7

1.1 Delftse samenleving onder druk Voor veel inwoners in Delft geldt gelukkig dat de sociale basis op orde is. Aan de andere kant zien we dat dit voor een groeiende groep niet vanzelfsprekend is. We constateren dat het versterken van de sociale basis nodig is om samen het hoofd te bieden aan de toenemende complexiteit in de maatschappij en de groeiende vraag naar hulp en onder­steuning. We zien een toename van eenzaamheid, individualisering en digitalisering. De traditionele vorm van vrijwillige inzet kent al jaren een dalende trend en het maatschappelijk middenveld staat onder druk. Maar niet alleen de gemeenschap staat onder druk. Veel inwoners kampen meer en meer met bestaansonzekerheid. Steeds minder inwoners hebben voldoende inkomen om te leven in plaats van te overleven. Een groeiende groep kwets­bare inwoners lukt het minder om op een passende manier, bijvoorbeeld door werk, een bijdrage te leveren aan de samen­leving. Er is sprake van woning­nood en gezond­heids­ verschillen nemen toe. Het zorgstelsel lijkt door verschillende ontwikkelingen zoals de vergrijzing en de arbeidstekorten onhoudbaar te worden. Al deze uitdagingen hangen nauw met elkaar samen. Het versterken van de sociale basis is daarmee onderdeel van een bredere beweging.

Zo is het hebben van bestaanszekerheid een randvoorwaarde om mee te kunnen doen: een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen, een woning, toegang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte uitgaven. Ook is het hebben van een goede gezondheid een belangrijke

voorwaarde om mee te kunnen doen. Allereerst om gezond op te groeien in de eerste fase van het leven. Om gezond te leven en tot gezond gedrag te worden gestimuleerd. En om gezond ouder te worden en zo lang mogelijk goed zelfstandig te kunnen blijven wonen en meedoen. Het zijn grote opgaven die met een sterke sociale basis samenhangen. Als gemeente proberen we daarom met inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en (zorg)aanbieders antwoorden te vinden op de maatschappelijke ontwikkelingen. We zetten in op integraal samenwerken en brengen samenhang in de opgaven. Een sterke sociale basis in de wijken is een voorwaarde om de leefbaarheid en veiligheid, de bestaanszekerheid en de houd­baarheid van de zorg in de toekomst enigszins te waarborgen. De urgentie is groot om de focus te verplaatsen van zorg naar preventie en gezondheid. Zodat Delftenaren zoveel mogelijk kans hebben op een gezond leven. Een sterke sociale basis heeft een belangrijke preventieve waarde. Het versterken van deze basis – met een goed netwerk van onder­ steuning en betrokkenheid – kan helpen bij het vergroten van de veerkracht en weerbaarheid van inwoners om mogelijke problemen voor te zijn en uitdagingen aan te kunnen. Met het versterken van de sociale basis ondersteunen we de beweging van zorg naar preventie en gezondheid.

Deze beweging in het sociaal domein wordt ondersteund in de diverse landelijke akkoorden en programma’s 4. Landelijk, en ook in Delft, zijn de ogen daarbij gericht op de sociale basis. Gezamenlijk werken we aan sterke verbindingen in de samen­ leving, het bevorderen van gezondheid en het bieden van bestaanszekerheid.

1.2 Hoe we de beweging vormgeven De beweging is gericht op het versterken vanuit gemeen­ schappen. We gaan uit van wat inwoners zelf kunnen, door inwoners te activeren, en door inwoners in staat te stellen hun eigen leven en omgeving vorm te geven. Het potentieel van iemand is dan het uitgangspunt volgens het principe van positieve gezondheid5. Bij een hulp- of ondersteuningsvraag kijken we naar de mogelijkheden van een inwoner, al dan niet met behulp van het sociale netwerk. Als iemand iets niet zelfstandig (meer) kan, kan deze nog wel aangeven wat belangrijk is. Het versterken van de veerkracht en weerbaarheid van de samenleving, regie over het eigen leven, samenredzaamheid en het benutten van het eigen netwerk van inwoners, zijn vertrekpunt. Zo kunnen inwoners zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun leven, weten inwoners de hulpvraag te stellen, maar leren ook de vaardigheden om elkaar te helpen en te ondersteunen waar dit nodig is. Zelfredzaamheid staat niet voorop, maar het zelf bepalen. Deze beweging vraagt om anders te gaan denken, doen, werken en organiseren. Dit vertalen we in houding en gedrag. Van de gemeente vraagt het structurele en integrale inzet en aansluiten bij de leefwereld van inwoners. Van professionals vraagt het de inzet te richten op het vergroten en het versterken van het sociaal netwerk van een inwoner. Ondersteunen in plaats van overnemen.

Van inwoners vraagt het een actieve bijdrage en verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leven en omgeving, al dan niet met behulp van het netwerk (samenredzaamheid). We doen ook een beroep op de sterke schouders in de samenleving om naar de ander om te zien.

4 Met het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) wordt ingezet op een gezonde generatie. Verder zijn er het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO), Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming (TKGB), Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO), en de Doorcentralisatie Beschermd Wonen. 5 Met positieve gezondheid bedoelen we het vermogen van mensen zich aan te passen en eigen regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.

Visie sociale basis Delft

8

Dat vraagt van de gemeente dat we ook kijken naar de eigen toegang, uitvoerende organisaties en het subsidiebeleid om aan te sluiten bij de leefwereld van onze inwoners. Inwoners kennen geen schotten of beleidsterreinen. Dat betekent dat we in zowel beleid als uitvoering aansluiten bij de leefwereld van onze inwoner, in plaats van het systeem voorop te stellen.

1.3 Cultuurverandering is nodig Om de beweging naar een sterkere Delftse samenleving te kunnen maken, is een cultuurverandering nodig. Het vraagt van de gemeente, professionals en maatschappij om anders te gaan denken, doen, werken en organiseren en daarbij de volgende uitgangspunten te hanteren6:

Inzet op sociale verbinding en samenredzaamheid Sociale verbinding draagt bij aan een langer en gezonder leven7. Inwoners zijn verbonden door familie, vrienden­kringen, verenigingen, netwerken, geloofsgemeenschappen, buurten of wijken en andere verbanden. Hier schuilt de kracht van de samenleving door in te zetten op het vergroten en het versterken van het sociaal netwerk van een inwoner en een buurt. De ondersteuning is erop gericht te kijken wat er vanuit de inwoner of het sociaal netwerk kan. Het potentieel van iemand is dan het uitgangspunt.

Zeggenschap en eigenaarschap Inwoners en gemeenschappen vormen zelf hun sociale basis en zijn er eigenaar van. Zij zetten zich bijvoorbeeld in als actieve inwoners, voor hun buren of de buurt, voor bewoners­initiatieven, of als vrijwilliger bij een organisatie. Tegelijkertijd zien we dat veel inwoners hoge verwachtingen hebben van de overheid waar het gaat om het oplossen van problemen. Dat kan het realiseren van eigenaarschap bemoeilijken. We zetten daarom in op het verhogen van de zeggenschap, door bewonersinitiatieven te faciliteren en te stimuleren. We onderzoeken de mogelijkheid voor regelluwe budgetten. Zodat inwoners meepraten en meedoen over onderwerpen die direct van invloed zijn op het dagelijks leven van henzelf en dat van buurt- of wijkbewoners. Dit versterkt het gevoel van eigenaarschap door inwoners en hun netwerken bij initiatieven in de wijken. Daarbij communiceert de gemeente duidelijk en transparant over de rol die zij vervult. Daar waar de gemeente keuzes maakt, gaat het erom transparant te zijn over die keuzes. In Delft-West8 hebben wijkbewoners al stappen gezet: zij hebben een Wijkmanifest9 aangeboden met daarin concrete voorstellen voor meer invloed en zeggenschap bij plannen in de eigen buurt of wijk.

Aanbod en ondersteuning in de wijken dichtbij inwoners Voor deze beweging is het voor een deel van onze inwoners nodig om aanbod en ondersteuning in de wijken nog dichter bij de inwoner en aansluitend op de behoeften te organiseren om allereerst hulpvragen te voorkomen. En als hulpvragen zich al voordoen, het zo te organiseren dat inwoners weten waar ze voor welke hulpvraag terecht kunnen. Gaat het om behoeften aan collectieve ondersteuning, dan zetten we in op het organiseren van preventief aanbod met gerichte trainingen en voorlichting. Dichtbij betekent ook fysiek toe­gankelijk, emotionele nabijheid en persoonlijke betrokken­heid. Waar het gaat om lichte ondersteuning binnen de sociale basis, in aansluiting op zorg en sociaal domein, stuurt de gemeente op collectief maatwerk vanuit de netwerk­omgeving en zet in op eenvoud van voorzieningen en regelingen.

Het integraal benaderen van vraagstukken Inwoners met een hulp-of ondersteuningsvraag zijn erbij gebaat dat integraal wordt gekeken naar een vraagstuk. Dat betekent: met dezelfde blik naar een vraagstuk kijken, mensgericht en de inwoner staat centraal. De leefwereld is voor inwoners ongedeeld en kent geen schotten of beleidsterreinen. Initiatieven, plannen en ondersteuning in de sociale basis moeten als zodanig benaderd worden. Niet alleen door de gemeente, ook door maatschappelijke partners in de stad. Daarbij maakt het bij elkaar brengen van middelen vanuit verschillende financieringsbronnen in één budget makkelijker om tussen verschillende partijen samen te werken.

6 De principes vinden ook weerklank in het Richtinggevend kader toegang lokale teams en integrale dienstverlening van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). De VNG komt tot drie waarden voor de gemeentelijke toegang en lokale teams. Dit zijn: 1. dichtbij, 2. integraal werken en 3. met mandaat. VNG, 2024. 7 De waarde van preventie in een veranderend sociaal domein. Hogeschool van Amsterdam, 2021. 8 In Delft-West werken we samen met partners uit de alliantie aan een uitvoeringsagenda met initiatieven en activiteiten om de 3 wijken Buitenhof, Voorhof en Tanthof-West te versterken. En kansen te verbeteren voor bewoners en ondernemers. 9 Het Wijkmanifest is een initiatief van het Bewonersplatform van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) en wordt ondersteund door LSA bewoners. Wijkmanifest LSA Bewoners.

Visie sociale basis Delft

9

Wijkgericht denken, doen, werken en organiseren Het is nodig wijkgerichter te werken en meer op wijkniveau te organiseren, in dialoog met onze inwoners. Weten wat er goed gaat, wat er beter kan en moet, maar ook weten welke kracht al aanwezig is in de wijken. Inzet is in alle wijken van de stad, maar per buurt of wijk is maatwerk nodig om te bepalen welke vraagstukken er spelen en welke inzet er in welke intensiteit nodig is. Want niet alles hoeft in de wijk aanwezig te zijn. We zetten hierbij in op ‘luisteren’ en ‘vertellen’. Om beter inzicht te krijgen welke onder­steuningsbehoeften, maar ook welke aanwezige en potentiële krachten er per wijk (en waar het kan op buurtniveau) aanwezig zijn, bundelen we de beschikbare data en gegevens per wijk in brede wijkscans. Hiermee kunnen we inzet op maat afstemmen. De rol en middelen van de gemeente zijn namelijk beperkt. Toch gaat het niet alleen om de cijfers zelf, maar juist ook om de verhalen achter de cijfers om te weten wat er echt speelt. Door het inzetten van vaste gezichten en aanwezigheid door verschillende professionals in de wijken kunnen we ondersteuning preventief organiseren en daarnaast werken aan sociale verbinding en samenredzaamheid.

jong en oud, kansarm en kansrijk en voor inwoners met of zonder beperking. In de uitvoering van deze visie op de sociale basis sluiten we aan bij de nota Samen thuis in Delft10, die inzet op verbinding, dialoog en het elkaar beter leren kennen. En we sluiten aan bij de Inclusieagenda Delft11, waarin we concrete stappen zetten om fysieke, digitale en sociale drempels weg te nemen voor inwoners met een beperking.

Ongelijk investeren voor gelijke kansen Het is zoeken naar een balans tussen de vraagstukken in de wijken en buurten en de beschikbare middelen. Dit doen we door het aanbrengen van focus en uit te gaan van ‘ongelijk investeren voor gelijke kansen’, zoals we dit in Delft-West al doen. Door gericht te investeren, dragen we bij aan gelijke kansen en zorgen we ervoor dat iedereen kan meedoen. Zo versterken we het sociaal weefsel.

Voorzieningen passend bij de behoefte Een sterk voorzieningenaanbod in een buurt of wijk, passend bij de behoefte van inwoners, is cruciaal voor het versterken van de gemeenschap van onze inwoners. Het is de uitdaging om aanbod te creëren, te ontsluiten en te verbinden dat bijdraagt aan het kunnen ontmoeten en kunnen meedoen aan activiteiten. Waar nodig heeft de gemeente een faciliterende en stimulerende rol. Dat geldt voor de wijkcentra, cultuur­ voorzieningen, zorgvoorzieningen en een robuuste structuur van sportverenigingen en recreatieve accommodaties. De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen verschilt per buurt of wijk. Het Ontwikkel­perspectief Maatschappelijke Voorzieningen12 gaat hier nader op in.

Inclusief

Laagdrempelige informatievoorziening

De gemeente staat voor een inclusieve samen­leving. Een stad waar iedereen kan meedoen en zichzelf kan zijn, ongeacht afkomst, gender, seksuele gerichtheid, over­tuiging of beperking. Dat betekent dat alle inwoners meedoen en de kansen krijgen tot ontmoeting, ontspanning en ontplooiing. Een gemeenschap waar mensen elkaar onder­steunen. Waar – met aandacht voor inclusie en toegankelijk­heid – het aanbod openstaat voor geboren Delftenaren en nieuwkomers, voor

Een sterke samenleving kan niet effectief functioneren zonder goede en toegankelijke informatievoorziening. Als mensen niet weten wat er in hun wijk of buurt speelt of waar ze terecht kunnen, blijven ze vaker buiten beeld of raken ze pas laat in beeld. Vaak als de problemen al groter zijn geworden. Daarom zijn laagdrempelige informatievoorziening en eenvoudig taalgebruik voorwaarden voor een goed functionerende sociale basis.

Beperkte maakbaarheid De maatschappij is niet maak­baar en de sociale basis kan niet worden opgelegd. Wel zien we als gemeente kansen om het fundament ervan te versterken, samen met inwoners en gemeenschappen, door de sociale basis te faciliteren en te stimuleren. Een sterke sociale basis bestaat ook bij de gratie van sterke verenigingen en informele organisaties en vrijwilligers­organisaties. Daar kunnen mensen elkaar ontmoeten, hun passies en talenten ontdekken, ontspanning vinden en elkaar helpen en onder­steunen. Zij bevorderen gemeenschapszin en maat­schappelijke betrokkenheid. Bovenstaande uitgangspunten van de beweging zijn nood­ zakelijk om de Delftse samenleving te versterken. Deze beperken zich niet tot de sociale basis. Het volgende deel van deze visie beschrijft hoe we als gemeente in lijn met bovenstaande uitgangs­punten de sociale basis versterken.

10 Nota Samen thuis in Delft, 2025 11 Delftse Inclusieagenda 'Samen naar een toegankelijker Delft', 2024. 12 Ontwikkelperspectief Maatschappelijke Voorzieningen, 2024.

Visie sociale basis Delft

10

Daarnaast zullen de uitgangspunten ook leidend zijn in de herijking van ons toekomstig beleid op het gebied van bestaans­zekerheid (werk & inkomen, wonen), gezondheid13 en het houdbaar houden van het zorgstelsel. Immers, deze thema’s zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Want het hebben van werk of een zinvolle dagbesteding zorgt voor sociale, economische en financiële zelfstandigheid en draagt bij aan het gevoel van gezondheid. We bieden hulp bij het vinden van een baan en werken samen met andere partijen in de stad aan het versterken van de keten van ondersteuning naar werk en participatie14.

Want iedereen doet mee en samen vormen we de sociale basis. (Beeldvormende sessie Commissie Sociaal Domein, april 2024)

13 Notitie gezondheidsbeleid Delft, 2022-2026, Werken aan positieve gezondheid wordt de komende periode herijkt. 14 Nota 'Werk is het beste medicijn', 2019.

Visie sociale basis Delft

11

2. Strategie op de sociale basis in Delft

Visie sociale basis Delft

12

De beweging is erop gericht de sociale basis te versterken vanuit gemeenschappen. In dit deel geven we onze strategie op het versterken van de sociale basis in Delft. Dit door in te zetten op vier pijlers: ontmoeten, ontspannen, ontplooien en (elkaar) ondersteunen. Deze pijlers vormen het sociaal fundament en zijn met elkaar verbonden. Ze verbinden, activeren en ‘empoweren’, zorgen dat mensen kunnen meedoen, met elkaar in contact komen, hun netwerken versterken, elkaar helpen, gezien worden en ertoe doen. In de uitvoering hebben we aandacht voor de samenhang van deze pijlers, zodat we bouwen aan veerkrachtige gemeen­ schappen en de sociale verbanden van inwoners onderling om mee te kunnen doen en te kunnen samenleven. De inzet op deze vier pijlers focust op elke inwoner van Delft. Dit doen we omdat elke inwoner onderdeel is van de gemeenschappelijke sociale basis én omdat iedereen kan bijdragen om de sociale basis van een ander te versterken.

2.1 Ontmoeten – in verbinding met elkaar

Ontmoeten Elkaar kennen Er mogen zijn Het gevoel van wij Samen * Dichtvorm in 11 woorden, bijeenkomst Samenlevings­opbouw, april ’24

Met deze visie zetten we in op het faciliteren en stimuleren van mensen om elkaar te ontmoeten. Dit doen we op drie thema’s: ruimte (een fysieke plek in de binnen of buitenruimte), aanbod (programma en activiteiten) en menskracht (begeleiding en ondersteuning door vrijwilligers, sleutelpersonen, professionals in de wijk, verenigingen). Wij streven ernaar om deze drie thema’s in samenhang te versterken. En waar het kan, te verbreden. Bijvoorbeeld door aan een ontmoetings­ ruimte activiteiten en begeleiding te koppelen, en door initiatieven en aanbod te versterken met ruimte.

Ruimte voor ontmoeting Delft zet in op een breed en divers aanbod van voorzieningen waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en kunnen meedoen aan activiteiten. Zo zijn er de wijkgerichte voorzieningen die ontmoeting tussen buurtbewoners stimuleren, zoals de wijkcentra, inloopcentra voor ouderen, woonkamers in de wijk en jongerencentra. Voor de wijkcentra liggen er kansen om met de aanbesteding beter aan te sluiten op de behoeften, wordt open inloop beter gefaciliteerd en is er

Verbinding is de sleutel tot prettig samenleven. Het heeft een belangrijk positief effect op de mentale en fysieke gezondheid. Als mensen samen komen en elkaar ontmoeten, voelen ze zich meer verbonden met elkaar, ervaren ze meer zingeving en voelen ze zich minder eenzaam. Ontmoeten kan bijvoorbeeld op school, in de buurt of wijk, in een park of gemeen­ schappelijke tuin, bij een sport-of cultuurvereniging, tijdens een evenement, in het buurthuis, in een geloofsgemeenschap of via het werk. Ontmoeting overbrugt verschillen en draagt bij aan meer begrip voor elkaar. Het versterkt het sociaal weefsel waarin mensen onderling steun, troost en kracht vinden om met onverwachte levensgebeurtenissen om te gaan. Maar ook met de dagelijkse uitdagingen in het leven.

Visie sociale basis Delft

13

ruimte voor ruimere openstelling. De beheerder zal actief deelnemen aan nieuwe en bestaande (gebieds)netwerken. Ook wordt het mogelijk om ruimte gratis beschikbaar te stellen voor bewonersinitiatieven. Verder is er een stedelijk (in)gericht voorzieningenaanbod, zoals het theater en het zwembad. En er zijn de voorzieningen zoals een (buiten) sportvereniging of bibliotheek waarbij er een sterke relatie met de wijk is of waar we die willen versterken. Naast de formele ontmoetingsplekken vindt ruimte voor ontmoeting ook plaats op informele plekken, zoals op scholen, binnen geloofsgemeenschappen, verenigingen, op participatie­plekken, in de horeca, of in de openbare buitenruimte zoals het park, in het groen of de winkelcentra. Ook zijn er voor­zieningen waar inwoners voor een ander doel dan ontmoeten naartoe gaan, maar waarbij inwoners wel andere mensen ontmoeten. Denk hierbij aan een wachtruimte in het gezondheids­centrum, een fitnesscentrum, de supermarkt of de bibliotheek. Met het uitgangspunt om in de wijken ondersteuning dichter bij inwoners te organiseren, brengen we met deze visie focus aan op het ontsluiten en versterken van ontmoetingsruimten in de verschillende wijken van Delft. Iedere wijk en buurt kent eigen kenmerken en leefstijlen. En de behoefte is en blijft sterk verschillend per wijk15. Dit vraagt maatwerk.

Een recent voor­beeld is de Kickstart Buurtfabriek Buitenhof als huiskamer voor de wijk16. Een plek waar inwoners van alle achtergronden samenkomen, meedoen met activiteiten en hun talenten kunnen ontdekken. Activiteiten zoals sport, cultuur, muziek, huiswerkbegeleiding en buurtbijeenkomsten vinden hier plaats. Maar ook wie binnenloopt voor een kop koffie, ziet

bijvoorbeeld dat er een spreekuur is over geldzaken of taal, of een evenement als Burendag, de Zomerclub, Iftar, Keti Koti en meer. Dat bevordert het meedoen.

Ik woon hier al meer dan 25 jaar en ik woon hier prima. Ik ga elke dag boodschappen doen, dan maak ik een ommetje. Ik ontmoet hier mensen die ik al jaren ken en ik ga wel eens naar de Dart-club daar. Ik dart zelf niet. Man, 65 jaar – Tanthof Voor de ontsluiting en de versterking van ontmoetingsruimte in de verschillende wijken zien we kansen om het huidige voor­ zieningenaanbod beter te benutten, door inzet op vraag­gericht programmabeheer in de wijken. En met meer aandacht en ruimte voor initiatieven van inwoners zelf die aansluiten bij de behoeftes van inwoners in de buurt en wijk. We hebben in beeld aan welk soort maatschappelijke voor­zieningen er in welke wijken in de komende jaren – tot aan 2035 – behoefte is. Dit rekening houdend met de groei van het aantal inwoners17. Voor de langere termijn liggen er – in lijn met het Ontwikkel­ perspectief Maatschappelijke Voorzieningen – kansen voor samengestelde voorzieningen waarin verschillende functies worden gecombineerd. Niet alleen vanwege de grote ruimte­ behoefte in een compacte stad, maar ook om drempels te verlagen voor inwoners met een hulp- of ondersteunings­vraag. Ook de inrichting van de openbare ruimte heeft invloed op

de mate waarin mensen zich verbonden voelen. Binnen de opgaven voor gebiedsontwikkeling en stedelijk programmeren nemen we dit sociale aspect van de openbare ruimte mee, zodat de inrichting van de openbare ruimte nog meer uitnodigt tot onderling contact, ontspanning en informele ontmoetingen. Maar ook gezond gedrag stimuleert. Leidend hiervoor is de visie op de openbare ruimte18 en de visie op spelen, ontmoeten en bewegen die wordt opgesteld.

Aanbod We zetten in op ontmoeting en het versterken van eigen netwerken van inwoners. Dit kan met activiteiten – al dan niet met ondersteuning – in een eigen groep die vertrouwd voelt. Daarnaast zetten we in op gevarieerd aanbod in de wijken en we zetten met het aanbod in op het verbinden tussen groepen. Denk aan de verbindingsmaaltijden die we in Delft organiseren of de verenigingsondersteuner voor inclusief bewegen. Want verbindende activiteiten, zoals eten, muziek, cultuur of sport kunnen deze bruggen slaan, kunnen eenzaamheid verminderen, de maatschappelijke betrokkenheid vergroten en ontmoeting mogelijk maken.

15 Ontwikkelperspectief Maatschappelijke Voorzieningen, 2024. 16 Kickstart Buurtfabriek. 17 Referentienormen maatschappelijke voorzieningen Delft, 2021. 18  Visie openbare ruimte. Het visitekaartje van onze stad: uitnodigend en uitdagend, 2025.

Visie sociale basis Delft

14

Maar niet alle initiatieven die in de stad ontstaan, sluiten aan op een inclusieve samenleving. Initiatieven richten zich nog vaak – onbedoeld – op een specifieke doelgroep. De drempels voor deelname door andere groepen Delftenaren kunnen dan hoog zijn, door bijvoorbeeld taal of fysieke barrières. Bepaalde groepen kunnen zich daardoor uitgesloten voelen van activiteiten. Tegelijk erkennen we dat in bepaalde gevallen wel activiteiten gericht op een specifieke doelgroep van nut kunnen zijn. We houden balans en zetten in op meedoen aan de samenleving als basis voor iedereen, maar houden ook rekening met het feit dat meedoen voor iedereen anders kan zijn.

Menskracht Het grootste kapitaal in de wijken zijn de inwoners zelf. Vanuit talenten, vaardigheden en passies zetten mensen zich in hun buurt in voor elkaar en hun omgeving. Want in het alledaagse raken mensen met elkaar verbonden: in hun directe omgeving en rondom zaken die er voor hen toe doen. We zetten in op het verbinden van wat er al in de gemeenschap aanwezig is aan talenten, vaardigheden en passies én de economische, culturele en fysieke bronnen en middelen. Zodat mensen in de buurten en wijken zelf ervaren welk sociaal kapitaal aanwezig is en deze benutten. Zodat inwoners zeggenschap hebben en eigenaarschap ervaren over hun activiteiten en initiatieven.

Ik kom elke zes weken met drie anderen bij elkaar. We lunchen dan om de beurt bij iemand thuis, op een dag dat we niet naar de dagbesteding gaan. Met z'n vieren doen we dit - ik kom tijd tekort. Vrouw, 70 jaar – Vrijenban Dit vraagt een andere benadering hoe initiatieven van inwoners worden gestimuleerd en ondersteund. In de verdieping op samenlevingsopbouw hebben we uitgangspunten geformuleerd voor de ondersteuning aan bewonersinitiatieven.

De woongemeenschap Vrouw, 30 jaar - Tanthof Ik woon hier achter in een woongemeenschap. De groep waarmee ik woon is heel divers: er zijn jonge mensen, maar ook koppels en zelfs verschillende ouders met kinderen. Dat er zo veel verschillende mensen wonen is echt heel leuk, je leert veel van elkaar. Het zou goed zijn als er meer van dit soort woongemeenschappen zouden zijn in Delft. #ontmoeten Ondertussen ben ik daar al 4 jaar en vind het echt een fijne plek. We doen veel voor elkaar, zoals meermaals per week met elkaar koken of bijvoorbeeld boodschappen wanneer er iemand ziek is. #ondersteunen Een paar jaar geleden is er hier in de buurt veel vernieuwd. Als bewoners mocht je toen veel meedenken, dat was heel fijn. Ik heb destijds actief meegedaan en zie daar nu echt resultaat van. We hebben als buurt toen gezegd dat we het belangrijk vinden dat de bomen in de wijk blijven en toen hebben ze er veel meer laten staan. Ik hoop dat ze in de toekomst ook op die manier met vernieuwing omgaan. Het is als bewoners leuk en fijn om samen na te denken over de ontwikkelingen in de buurt.

Visie sociale basis Delft

15

2.2 Ontspannen – fysiek, mentaal en sociaal

De sociale basis biedt mensen ontspanning en plezier. Mensen doen dingen, alleen of samen, omdat zij dat leuk vinden en omdat het ontspanning en zingeving biedt. Ontspanning vindt vaak plaats in de vrije tijd. Mensen ondernemen of nemen deel aan activiteiten waarin zij loskomen van het alledaagse en die aansluiten bij persoonlijke voorkeuren en talenten. Bijvoorbeeld aan beweging, sport en spel, recreëren in de openbare ruimte, cultuurparticipatie, deelnemen aan het verenigingsleven of het uitoefenen van een hobby. Ontspanning kan plaatsvinden in de binnen- of buitenruimte. De groenbeleving in de buitenruimte is hier ook onderdeel van.

Welkom Maak plezier Ruimte voor jezelf Met elkaar in verbinding Relax

Het regelmatig deelnemen aan activiteiten die als ontspannend en plezierig worden ervaren, heeft een positieve invloed op de mentale, fysieke en sociale gezondheid. Het vermindert stress, bevordert het immuunsysteem, geeft plezier, bevordert de sociale verbondenheid en kan zorgen voor nieuwe contacten. Het zorgt ook voor een moment van rust en helpt je om weer op te laden. Het rijksbeleid richt zich dan ook steeds meer op de verbinding tussen sport en bewegen, cultuur, gezondheid en preventie. Ontspanning is nadrukkelijk als functie van de sociale basis toegevoegd aan het Gezond en Actief Leven Akkoord19.

Ik kom net terug van mijn eerste pilates les. Eerder deed ik al yoga in dezelfde studio. Ik hoorde van anderen veel goede dingen over pilates en wilde het ook eens proberen. Ik dans ook graag bij een vereniging. Ik vind het heerlijk om daar nieuwe mensen te ontmoeten en lekker samen te dansen.

Binnen de sociale basis kijken we naar ontspanning in de openbare buitenruimte, in openbare binnenruimtes en in groepsverband. Zo vervult de openbare buitenruimte een functie als beweegruimte, maar faciliteert, vaak gelijktijdig, ook op een laagdrempelige wijze ontmoeting tussen inwoners. De openbare ruimte vormt – bewust en onbewust – een belangrijk deel van de directe leefomgeving van Delftenaren. Doordat de openbare ruimte wordt gedeeld met buurtbewoners kan een goede inrichting leiden tot meer laagdrempelige ontmoeting en verbondenheid. Daarmee heeft de openbare ruimte een cruciale functie in de vorming en het behoud van sociale cohesie in buurten en wijken. Dit komt de veerkracht en weerbaarheid van diezelfde buurten en wijken en de inwoners ten goede.

Vrouw, 35 jaar – Voorhof

* Dichtvorm in 11 woorden, bijeenkomst Samenlevings­opbouw, april ’24

19 Akkoord, ondertekend in 2023 door gemeenten, GGD’en, zorgverzekeraars en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om gezamenlijk in te zetten op een gezond en actief leven met een stevige sociale basis.

Visie sociale basis Delft

16

De gemeente investeert al langer in een goede functionele openbare ruimte die uitnodigt tot spelen, ontmoeten en meer bewegen. Om meer richting te geven, stelt de gemeente een visie op spelen, ontmoeten en bewegen in de openbare ruimte op. In de visie Sport en bewegen20 en het Delfts Sport­ akkoord II21 stimuleert de gemeente een gezonde leefstijl. De gemeente maakt sport breder toegankelijk, stimuleert sport en bewegen, maakt sportvoorzieningen in de stad mogelijk en ondersteunt sportverenigingen. We streven ernaar dat iedereen – ongeacht leeftijd, inkomen of gezondheid – kan deelnemen aan sport­activiteiten, al dan niet in verenigings­ verband of in de openbare ruimte. Een ander voorbeeld om een actief leven van Delftenaren te bevorderen zijn de buiten­ speel­kaarten om kinderen en ouders te stimuleren naar buiten te gaan en te bewegen22. Ook werkt de gemeente aan een gezonde leefomgeving met schone lucht, groen, een omgeving die uitnodigt tot bewegen, en sport en spel. Ook de beleving van groen is goed voor de gezondheid van inwoners. Groene buitenruimtes, waarin mensen op verschillende manieren gebruikmaken en genieten van groen en water, zijn van onschatbare waarde voor de leefbaarheid van een stad.

Het verbinden van activiteiten aan een groene omgeving vergroot de belevingswaarde van groen en zal Delftenaren verleiden om vaker gebruik te maken van de groene kwaliteiten van de stad. Dit kan door bijvoorbeeld aanleg van natuurspeelplekken of groene schoolpleinen. Met de Visie Groen & Biodiversiteit23 geeft de gemeente haar ambitie voor een groene en biodiverse stad in 2040.

Ontspannen kan ook door het maken en beleven van kunst of cultuur. Cultuur brengt ontmoeting en verbinding tussen mensen tot stand en bevordert de actieve deelname van mensen aan de samenleving. Ook inwoners die een afstand ervaren om mee te doen met kunst en cultuur. Het verbetert de veerkracht en weerbaarheid van mensen, van jong tot oud. We zien kansen voor het vergroten van de meerwaarde van cultuur in het sociaal domein. Bijvoorbeeld door het versterken van de rol die het Cultuurhuis in de wijk heeft, maar ook het ontdekken van talenten van jeugdigen door laagdrempelig cultuuraanbod.

Ik ben net op een workshop brioche breien geweest. Via breibeurzen en vriendinnen kom ik bij dit soort activiteiten terecht. Vrouw, 70 jaar – Vrijenban

Wandelen met vast clubje Man 70 - Voordijkshoorn Ik sport regelmatig, dat doe ik met een vast clubje. We wandelen dan lekker buiten rond een plas met gewichten en stoppen dan regelmatig voor nog wat andere oefeningen. #ontspannen Ik heb best wel een druk leven met veel contacten. Zo help ik bijvoorbeeld op mijn kleindochters middelbare school als praktijkondersteuning. Ook lees ik daar op school voor aan anderstalige jongeren om ze te helpen met de Nederlandse taal. Dat zijn hele lieve pubers en ik vind het echt leuk om dat te doen. #ontplooien Ik heb ook oudere zussen, dan ligt de ene in het ziekenhuis en dan weer de ander. Daar hollen ik en mijn vrouw dus ook constant achteraan. Oh nu belt er denk ik net eentje of ik nog wat in de supermarkt kan halen. Ik doe vaker een boodschapje voor haar. #ondersteunen

20 Visie Sport en Bewegen, 2017-2025. 21 Delfts Sportakkoord II, 2023. 22 Speeltuinkaart Buitenhof, Speeltuinkaart Tanthof en Speeltuinkaart Voorhof. 23 Visie Groen & Biodiversiteit. De stad als ecosysteem in 2040, 2024.

Visie sociale basis Delft

17

2.3 Ontplooien – een leven lang

Een sterke sociale basis bestaat uit inwoners die vaardighe­ den opdoen, talenten ontdekken en zich verder ontwikkelen. Zo kunnen zij meedoen en omgaan met tegenslag, verleidin­ gen en ingrijpende gebeurtenissen in het leven. Het gaat hier bijvoorbeeld om vaardigheden als taal, lezen, digitaal, financieel, sociaal en cognitief. Maar ook creatieve, kunstzin­ nige en sportieve vaardigheden. Door hier van jong tot oud aandacht aan te besteden, versterken we de weerbaarheid en veerkracht van onze inwoners. We hebben oog voor een leven lang ontwikkelen en ontplooien en leggen de focus op (het vinden van) perspectief in plaats van op het probleem. Oplossingen worden door de inwoner en het netwerk zelf gedragen en zijn daarmee meer duurzaam. Ontplooiing en ontwikkeling zien we dan ook breed: van ‘empowerment’ tot zingeving. Dit doen inwoners individueel of samen, in eigen tempo en naar eigen vermogen.

Talent Vanuit vertrouwen Leren vallen opstaan Je mag er zijn Ontwikkeling * Dichtvorm in 11 woorden, bijeenkomst Samenlevings­opbouw, april ’24

Hiervoor wordt de basis gelegd binnen onze basis­voorzieningen, zoals het onderwijs, maar ook binnen het eigen sociale netwerk. Aanvullend dragen werk, een laagdrempelig en toegankelijk vrijetijdsaanbod, maar ook activerend participatieaanbod, bij om een leven lang te kunnen ontplooien en te ontwikkelen, wat de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van inwoners versterkt. Een voorbeeld is de gezamenlijke voorziening Lekker Bezig24. Het is de plek waar mensen die (tijdelijk) niet in staat zijn om zelf aan het werk te komen, kunnen werken en lekker bezig zijn. Inwoners kunnen ook met de mensen in hun omgeving hulp en ondersteuning organiseren. Dit noemen we samen­red­zaamheid. Vanuit dit beginsel kunnen inwoners zich op hun eigen manier en naar eigen mogelijkheid inzetten voor elkaar, de buurt, de wijk of de stad. De inzet van de PiëzoMethodiek25 binnen de Kickstart Buurtfabriek sluit hierop aan. Opgezet vanuit de wijk, worden mensen in een gefaseerde aanpak begeleid richting deelname aan maatschappelijke activiteiten, het verrichten van vrijwilligerswerk, het volgen van een opleiding of betaald werk.

Ik woon al 15 jaar in Delft maar ben van origine Frans. Momenteel heb ik mijn Nederlandse les weer opgepakt omdat ik het belangrijk vind goed Nederlands te spreken. Dat is belang­rijk, zeker om werk te kunnen vinden. Vrouw, 50 jaar – Binnenstad

Brede vaardigheden zijn ook nodig om zich aan te kunnen passen aan veranderende omstandigheden, zoals de snelle technologische doorontwikkelingen, het omgaan met des­ informatie, de groeiende kloof in kansen en het veranderende klimaat. Om uitdagingen nu en in de toekomst het hoofd te kunnen bieden, zijn vaardigheden als communiceren, kritisch denken, creatief en probleemoplossend denken, handelen,

24 Lekker Bezig is een Delftse samenwerking van Stichting Stunt, Firma van Buiten en Doel Delfland (onderdeel van GGZ Delfland). 25 PiëzoMethodiek – Piezo.

Visie sociale basis Delft

18

samenwerken en grenzen aangeven cruciaal. Binnen het onderwijs is er al aandacht voor deze vaardigheden. Dit wordt ook gestimuleerd in het brede aanbod van onze basis­voor­zieningen, zoals de sportverenigingen en het brede culturele aanbod. Daarbij ligt de nadruk op het samenkomen van mensen, ontdekkingen en persoonlijke groei26. Ook de motivatie om zich vrijwillig in te zetten, komt voort uit de behoefte aan zingeving en verdere ontplooiing.

Momenteel volg ik een keramiek­cursus. Ik doe al jaren aan keramiek, maar pottenbakken is nieuw voor me. De lessen zijn niet alleen leerzaam, maar ook erg gezellig.

Een groot deel van onze inwoners weet de weg naar zin­ gevende activiteiten en het diverse vrijetijdsaanbod te vinden. Soms is een steuntje in de rug nodig om inwoners toe te leiden naar het diverse aanbod, bijvoorbeeld met ondersteuning door het sport- en cultuurfonds voor jeugdigen en volwassenen. Of door aanbod in de wijken dichtbij inwoners te organiseren. Hier zetten we versterkt op in, aansluitend op bijvoorbeeld het cultuur- en het gezondheidsbeleid. Zodat onze jeugdigen maar ook onze ouderen hun talenten kunnen blijven ontdekken. En dat zij hun leven lang kunnen blijven deelnemen aan een divers vrijetijdsaanbod dat aansluit op behoeften en mogelijkheden. En andersom willen we, door drempels te verlagen, dat onze diverse groep inwoners deel kan nemen aan het stadsbrede aanbod. Zo is recent de leeftijd voor het gratis jeugd­ abonnement voor de bibliotheek verhoogd van 18 naar 27 jaar om de drempel om te blijven lezen te verlagen.

Naast zingeving zetten we bij ontplooiing ook in op empowerment, het versterken van vaardigheden zoals taal, rekenen, financiën. Want ontplooiing – of een leven lang leren – heeft niet alleen een positief effect op de mentale gezondheid, het versterkt ook de veerkracht en weerbaarheid van mensen. Wie weerbaar is, kan omgaan met veranderingen, tegenslagen, negatieve invloeden of met negatieve ervaringen als bijvoorbeeld grensoverschrijdend gedrag of (sociale) uitsluiting.

Man, 60 jaar – Voordijkshoorn

Energieverbruik Man, 50 jaar – Voordijkshoorn Ik kom regelmatig in buurthuizen om informatie te verstrek­ ken over energie en energieverbruik optimaliseren. Je ziet dat de meeste mensen die iets willen leren over energieverbruik dat via het internet doen. Ik merk ook dat onderling in bijvoorbeeld buurtwhatsapp-groepen mensen informatie met elkaar delen of elkaar tips geven. Dat is goed. #ontplooien Ik zie dat er in een buurthuis echt een hele specifieke groep mensen komt. Het zijn vaak ouderen die behoefte hebben aan sociaal contact. Voor die groep is dat echt heel belangrijk. Mocht dat wegvallen, denk ik dat er meer eenzaamheid zal ontstaan. #ontmoeten

Om de veerkracht van onze jeugdigen te versterken geldt dat we het binnen- en buitenschoolse aanbod beter op elkaar laten aansluiten. Een voorbeeld in Delft-West is Rijke Leerdag. Hier kunnen kinderen in Delft-West binnen, na en buiten school hun talenten ontdekken en verbreden om zo hun kansen te vergroten. We zetten in op het breed jeugden jongerenwerk en kijken naar de inzet van meidenwerk en kinderwerk. Dit doen we stadsbreed. En we nemen drempels weg met het sport- en cultuurfonds, zodat jeugdigen kunnen deelnemen aan sport- en cultuuractiviteiten. Zodat onze jeugd zich kan ontplooien en gelijke kansen krijgt. In de verdieping op jeugdigen in de vrije tijd hebben we uitgangspunten geformuleerd voor de inzet voor jeugdigen in hun vrije tijd.

26 Cultuurkader Delft 2021 - 2030.

Visie sociale basis Delft

19

2.4 Ondersteunen – met oog voor elkaar

In een veerkrachtige gemeenschap hebben inwoners sociale netwerken waarin zij oog hebben voor elkaar en ondersteu­ ning bieden. Dit kan bijvoorbeeld door familie, vrienden, buren of vrijwilligersorganisaties en helpt om beter om te gaan met uitdagingen in het leven. Dat kan herkenning zijn doordat iemand iets vergelijkbaars heeft meegemaakt, het kan een goede raad zijn, een vrienden- of burendienst, tot aan lichte verzorgingstaken door gezinsleden of het verlenen van mantelzorg. Het gaat om solidariteit, samenwerking en gedeelde hulpbronnen binnen een gemeenschap die mensen ondersteunen in tijden van nood, kwetsbaarheid of verande­ ring. Want iedereen kan kwetsbaarheden in het leven ervaren, of deze nou voorspelbaar zijn of niet. Soms is er meer nodig, zoals ondersteuning door een professional.

Onder Met anderen Eigen kracht stimuleren Door duurzaam verbinding maken Steunen * Dichtvorm in 11 woorden, bijeenkomst Samenlevings­ opbouw, april ’24

Gezien de toenemende vraag naar (gezondheids)zorg, mede als gevolg van de vergrijzing, en de krimpende arbeids­ populatie, is het onvermijdelijk dat de samenleving meer zelf gaat doen. Zo wordt van inwoners steeds meer verwacht dat zij verant­woorde­lijk­heid nemen als het gaat om de verzorging van een naaste (verlenen mantelzorg) en om de (preventieve) zorg voor zichzelf. Niet alle inwoners zijn op de hoogte van de uitdagingen die deze beweging met zich mee kan brengen, zoals de consequenties voor de mentale en fysieke gezondheid als er mantelzorg verleend wordt. Maar ook niet van de mogelijkheden van en toegang tot ondersteuning. Daarom investeren we in een sterke sociale basis. Zodat inwoners zich ervan bewust zijn dat zij aan het roer staan van hun eigen leven en in staat zijn zelf actief stappen te zetten. Samen met onze partners in de stad liggen er kansen om inwoners nog beter te informeren over maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op hun (toekomstige) leefsituatie. En welke ondersteunings­mogelijkheden er zijn binnen de sociale basis. We streven ernaar dat inwoners, waar nodig met onder­ steuning, proactief stappen zetten om zich aan te passen, dan wel voor te bereiden op veranderende omstandigheden. Denk hierbij aan vitaal ouder worden, het bieden of ontvangen van mantelzorg of financiële gezondheid.

Maar ook inwoners die kwetsbaar zijn vanwege psychische problemen of vanwege een licht verstandelijke beperking (soms) moeite hebben om hun leven op de rit te houden. We zoeken naar een goede balans tussen een groter beroep op de samenleving en het bieden van noodzakelijke ondersteuning voor mensen in een kwetsbare positie. Zo is er in Delft de Herstelacademie als laagdrempelig steunpunt met activiteiten door en voor mensen met psychische problemen. Vrijwilligers onder leiding van ervarings­deskundigen organiseren activiteiten en geven trainingen om mensen te laten groeien in zelfregie en herstel.

Visie sociale basis Delft

20

Bij de Herstelacademie kan iedereen meedoen. Ook is er in Delft Vangnet in de Buurt, bedoeld voor mensen met psychische problemen. Het is erop gericht dat mensen hun leven op de rit krijgen en houden. In de praktijk kan er sprake zijn van een wankel evenwicht en het risico op terugval, als omstandigheden veranderen. Dat kan samengaan met bijvoorbeeld vereen­zaming, vervuiling en mogelijk overlast voor omwonenden. Als mensen worden ondersteund met laagdrempelige preventieve interventies, kan de GGZ zich richten op mensen met complexere problematiek.

In ons straatje hebben we goed contact. We komen bij elkaar op verjaardagen, helpen elkaar met praktische dingen zoals een ladder lenen, en ruimen samen rommel op. We zijn allemaal rond de 70, en hoewel de meesten nog gezond zijn, denken we wel na over de toekomst. We grapten dat we in één van de huizen in de straat een verzorger kunnen laten wonen die voor ons kan zorgen. Maar dat is niet realistisch. Vrouw, 71 jaar - Vrijenban Dit samenspel, de inwoners zelf, met ondersteuning van vrijwilligers, sleutelpersonen en professionals bieden de sterke schouders, de handen die elkaar dragen in onze gemeen­ schappen. Dit sociaal kapitaal waarderen en koesteren we. We zetten in op de versterking van dit samenspel en samenwerking om de veerkracht van onze inwoners en daarmee de schok­bestendigheid van de samenleving te

vergroten. Voor inwoners bij wie de sociale basis tekort schiet, organiseren we passende ondersteuning. Dit doen we op twee niveaus:

Oog voor elkaar Veel Delftenaren zetten zich in om het leven voor een ander een klein stukje mooier te maken. Vaak vindt dit spontaan en in ongeorganiseerd verband plaats. In veel gevallen heeft de overheid geen of een beperkte rol. Belangrijke onderdelen van de sociale basis – zoals omzien naar elkaar, vrijwillige inzet en mantelzorg – ontstaan vanuit inwoners en de samenleving zelf. Het komt voort uit de intrinsieke motivatie van mensen om elkaar te helpen en te steunen. Als overheid kunnen we wel inzetten op de versterking van lichte ondersteuning in de sociale basis in een collectief aanbod, aangevuld met laagdrempelige individuele ondersteuning waar dit nodig is. Een belangrijk uitgangspunt is dat inwoners eigenaarschap en eigen regie voelen in de ondersteuning die zij geven en krijgen. Daarnaast zetten we in op het vergroten van het bewustzijn dat elkaar helpen een goed gevoel geeft. Dit doen we door gerichte campagnes en aandacht voor het vergroten van maatschappelijke betrokkenheid in de gesprekken met onze partners in de stad. Voor een samenleving die mede zorg draagt voor elkaar. In de verdiepende thema’s mantelzorg en vrijwillige inzet hebben we uitgangspunten geformuleerd hoe mantelzorgers en vrijwilligers optimaal ondersteund kunnen worden.

Ondersteuning in de sociale basis We streven ernaar dat sleutelpersonen en professionals in de sociale basis zich bewegen en werken in de haarvaten van de straten, de buurten en wijken. Zij zijn de vaste gezichten. Met deze visie zetten we in op het vergroten en het versterken van het sociaal netwerk van een inwoner en een buurt. Daarbij vullen de ervaringskennis van inwoners en de kennis en het netwerk van de professionals elkaar aan. Samen met inwoners wordt ontmoeting gestimuleerd en gefaciliteerd, waarbij ook inwoners inspraak hebben op de invulling, beslissingen en de verdeling van de gelden. We erkennen dat er soms grenzen zitten aan de eigen kracht of de mogelijkheden van het eigen netwerk van een inwoner. Een deel van onze inwoners heeft dan (tijdelijk) lichte ondersteuning of een steuntje in de rug nodig om weer zelfstandig verder te kunnen. Binnen de sociale basis is er al een groot aanbod aan informele en formele ondersteuning waar inwoners met hun hulp- en ondersteuningsvragen terecht kunnen. Bijvoorbeeld op het gebied van geldzorgen, door onder andere ondersteuning bij het aanvragen van inkomensregelingen of door de inzet van een maatje die de inwoner helpt om de financiële vaardigheden te vergroten. Door deze preventieve inzet kunnen grotere financiële problemen worden voorkomen.

Ik ben nu 69, maar als ik ouder ben en niet meer werk, wil ik vrijwilligers­werk gaan doen bij mensen die eenzaam zijn. Vrouw, 69 jaar – Vrijenban

Visie sociale basis Delft

21

Deze visie op de sociale basis bouwt voort op de ‘sociale visie’27 en de ‘kadernota basis’28 die uitgaan van een krachtige stad, waar ondersteuning en zorg zo goed mogelijk aansluiten bij wat inwoners nodig hebben en waar aandacht is voor goede basisvoorzieningen, preventie en vroegsignalering. Hier geldt dat een sterke sociale basis drijft op informele ondersteuning, waarbij persoonlijke motivatie en betrokkenheid belangrijke drijfveren zijn om zich in te zetten voor een ander. Al deze vrijwilligers, vrijwilligersorganisaties, verenigingen en informele (zorg-)partijen vertegenwoordigen een maatschappelijk kapitaal dat van onschatbare waarde is. Zij vormen – in aanvulling op de professionals in de sociale basis – dan ook een belangrijk fundament om uitvoering te kunnen geven aan de opgaven van nu en van de toekomst.

Geef het door Man, 61 jaar – Buitenhof Toen ik vijf jaar geleden ziek werd, heb ik hulp gevonden bij het Stadsdiaconaat. Daar werd ik echt goed ontvangen en heb ik veel hulp gekregen. #ondersteunen Iedereen is daar welkom, ook mensen die niet geloven. Toen ik opknapte werd er aan mij gevraagd of ik hetzelfde wilde doen voor anderen. Natuurlijk ben ik dat gaan doen en ondertussen heb ik daardoor veel contacten. #ontmoeten Ik heb echt vrienden gemaakt waarmee ik veel doe, zoals regelmatig een stukje gaan fietsen. #ontspannen

27 Delft, de sociale kracht in de stad, 2018-2022. 28 Kadernota Innovatie Sociaal Domein 2017-2030 deel III basis ‘een sterke basis voor een sociale stad’.

Visie sociale basis Delft

22

3. Richting voor de uitvoering

Visie sociale basis Delft

23

Het versterken van de sociale basis past binnen de brede beweging in het sociaal domein. Deze brede beweging is niet van vandaag op morgen gerealiseerd, maar is veelomvattend. Naast de bestaande kaders en beleid, is de welzijnsaanpak één van de uitwerkingskaders om hier sturing aan te geven. In dit deel werken we uit hoe we daar richting aan geven. Dat doen we door te investeren in een veerkrachtige gemeenschap. Daarbij hebben we oog voor de onmisbare kracht in de stad; we versterken deze en bouwen hierop voort. Denk bijvoorbeeld aan de vele vrijwilligers, vrijwilligersorganisaties, informele partners, mantelzorgers, actieve inwoners, sleutelpersonen en buurtverbinders die Delft rijk is. Hieronder werken we een aantal thema’s uit waar we komende jaren op inzetten om de aanwezige kracht te versterken. Dit deel is complementair aan het staande beleid binnen de sociale basis op het gebied van cultuur, sport, jeugd en kansen­gelijk­heid. Ook gaan we in op de sturing, de financiële beheers­baarheid en monitoring.

3.1 Vrijwillige inzet – houdt de samen­ leving veerkrachtig en actief In Delft zet één op de drie inwoners zich vrijwillig in29. Met vrijwillige inzet bedoelen we dat mensen zich in enig georganiseerd verband, onverplicht en onbetaald inzetten voor anderen of voor de samenleving. Dit doen zij eenmalig of juist voor langere tijd. We zijn trots op al die Delftenaren die zich vrijwillig inzetten. Denk aan de maatschappelijke organisaties, sport- en culturele verenigingen, studentenverenigingen en buurt-en bewoners­ verenigingen die met behulp van vrijwilligers bijdragen aan de eigen sociale basis en die van hun omgeving. Hun inzet is essentieel voor Delft en draagt bij aan alle functies van

de sociale basis in Delft: het biedt ontspanning omdat de activiteiten vaak van een andere aard zijn dan de dagelijkse routine. Het stimuleert ontmoeting en er worden nieuwe sociale contacten opgedaan. Vrijwilligerswerk kan netwerken verbinden en kennisuitwisseling stimuleren, doordat het ontmoeting stimuleert tussen mensen die niet vanzelfsprekend samen­komen. Dit draagt bij aan meer begrip voor elkaar en een open geest. Tussen vormen van participatie zoals vrijwilligers­werk en gezondheid bestaat een wederkerig verband. Gezondheid kan het doen van vrijwilligerswerk positief beïnvloeden en andersom. Daarmee creëert vrijwillige inzet een maatschappelijke waarde die niet in geld is uit te drukken. Vrijwillige inzet is onmisbaar en niet weg te denken uit de Delftse samenleving.