Visie Groen & Biodiversiteit De stad als ecosysteem in 2040

13 https://mrdh.nl/fietsroutes

Visie Groen & Biodiversiteit

28

6. De stad als ecosysteem: hoe gaan we dat doen?

Visie Groen & Biodiversiteit

29

Onze ambitie voor 2040 vraagt om behoorlijk wat werk. Daarom gaan we gelijk aan de slag! Met projecten in de stad. En met het ons ter beschikking staande instrumentarium, zoals beheerplannen, beleidsregels, financiën. En niet te vergeten communicatie en de rode draad ‘Samen maken we de stad’. Juist die laatste twee, communicatie en ‘samen maken’, zijn van essentieel belang. Immers, de gemeente kan de groene groei van de stad niet alleen realiseren. Daar hebben we onze inwoners, ondernemers, studenten en bezoekers hard voor nodig. Heel graag bouwen we de samenwerking, in de wetenschap dat op veel plekken al mooie samenwerkingen bestaan, de komende jaren verder uit. Uitgaand van de ambitie ‘de stad als ecosysteem in 2040’ met het doel Delft groener en biodiverser te maken, komen we onder ander op deze vragen: wie is verantwoordelijk voor wat? Waar ligt het initiatief ? Hoe werken we samen? Hoe gaan we om met budgetten? Relevante vragen, waar we misschien nog niet direct sluitende antwoorden op hebben. Juist daarom is het goed om in samenspel tot de juiste antwoorden te komen. Antwoorden die we samen formuleren doen het beste recht aan de gezamenlijke ambitie om van Delft een duurzame en gezonde stad te maken waar het voor iedereen prettig wonen, werken, studeren en bezoeken is.

6.1

Initiatieven in de stad

Rode draad in deze visie Groen & Biodiversiteit is ‘Samen maken we de stad’. Veel bewoners, bedrijven en andere initiatiefnemers zijn al betrokken bij het vergroenen en versterken van de biodiversiteit in Delft. Als gemeente stimuleren en faciliteren we ook de komende jaren groene (bewoners) initiatieven, die bijdragen aan een duurzame, natuurlijke en klimaatadaptieve openbare ruimte.

Participatiebijeenkomst: mooie input voor vergroening De participatiebijeenkomst die de Delftse gemeenteraad op 21 maart 2024 organiseerde heeft waardevolle input opgeleverd voor het Uitvoeringsprogramma Groen & Biodiversiteit. Tijdens deze avond spraken bewoners, initiatiefnemers en natuur- en milieuverenigingen samen over kansen en initiatieven voor het vergroenen van de stad.

Sociaal participeren De gemeente wil de samenwerking met bewoners verder intensiveren, onder andere door de sociaal-participatieve beweging meer te benutten. Samen creëren van een groene en gezonde leefomgeving, waarin echt iedereen meedoet, vraagt niet alleen om het actief betrekken van bewoners bij hun leefomgeving. Maar ook om het nemen van en ruimte geven aan initiatief, het inspelen op ideeën en denkkracht van inwoners en verenigingen en het faciliteren van burgerinitiatieven. Willen we actief gebruik van groen stimuleren, dan is het belangrijk dat dit groen tegemoetkomt aan de wensen en behoeften van inwoners. Waarbij een goed oog voor de ecologische belangen minstens zo belangrijk is. De gemeente is en blijft verantwoordelijk voor het onderhoud van het openbaar groen. Om helderheid te geven en tegelijk te zorgen voor borging van professionele deskundigheid en continuïteit, stellen we duidelijke kaders op over rollen en verantwoordelijkheden. De kunst is en blijft om onze gezamenlijke buitenruimte zoveel mogelijk samen in te vullen met gezamen­ lijke verantwoordelijkheden én een duidelijke rolverdeling.

6.2

Instrumenten

Tussen nu en 2040 willen we hard aan de slag met het ver­ groenen en biodiverser maken van de stad. We willen meer participatie in het groen, een kansenkaart voor soorten, meer aandacht voor klimaatbestendigheid, het mitigeren van barrières, ontsnippering, meer leefgebieden en meer aantrekkelijke plekken voor ontmoeting. Belangrijke doelen, maar we kunnen niet alles tegelijk. Wat betreft het instrumentarium dat ons ter beschikking staat, beginnen we overigens niet van scratch af aan. Het raamwerk dat deze Visie Groen & Biodiversiteit vormt, is al deels gevuld met instrumenten. Hieronder een overzicht.

Visie Groen & Biodiversiteit

30

Groenbeheer Afgelopen jaren is bijvoorbeeld het groenbeheer aangepast door meer te focussen op biodiversiteit, zoals opgenomen in het Beheerplan. Ook kijken we bij groenbeheer, waar mogelijk, meer en vaker naar bewonersinitiatieven. Om beter te kunnen inspelen op de groeiende vraag naar meer groen en natuur, neemt de gemeente zelf het voortouw voor het uitbouwen van de groen-blauwe dooradering van de stad.

Beleidskaders natuur-inclusief en klimaatadaptief De afgelopen jaren zijn het beleidskader ‘Natuurinclusief bouwen en ontwikkelen’ en de beleidsregel ‘Klimaatadaptief bouwen’ ontwikkeld. We scherpen deze beleidsinstrumenten aan en ‘Natuurinclusief bouwen en ontwikkelen’ verbreden we naar de bestaande stad en openbare ruimte zodat deze nog beter aansluiten op onze ambities voor een toekomstbesten­ dige stad. De beleidsinstrumenten verankeren we in toekom­ stige omgevingsplannen.

Soortmanagement (SMP) Soortmanagement (SMP) implementeren we in twee wijken (Buitenhof en Voorhof ) en we verbreden de aanpak voor Tanthof en Wippolder, in samenhang met de energieopgave. Op deze manier integreren we natuurdoelen direct in andere vormen van gemeentelijk beleid en uitvoering.

De voorwaarde om te komen tot een boombesparend plan blijft gehandhaafd.

Kansenkaart biodiversiteit Om invulling te geven aan de Basis Kwaliteit Natuur werken we een Kansenkaart Biodiversiteit uit, inclusief leefgebieden­ benadering. Hiermee maken we inzichtelijk welke maatregelen er nodig zijn om te voldoen aan behoud en versterking van de natuur in de stad. De kansenkaart dient als onderlegger voor projecten en beheer in de stad en leidt zo tot een gebieds­ gerichte aanpak.

Regionale samenwerking Deze Visie Groen & Biodiversiteit haakt aan op zowel bestaand als nieuw op te stellen beleid, inclusief samenwerkingen in regionaal verband. De nota Dierenwelzijn, die betrekking heeft op in het wild levende dieren in de regio, wordt in 2024 verwacht. De strategische Wateragenda biedt al regionale handvatten voor de ecologische waterkwaliteit. De meerwaarde voor groen en natuur geven we zoveel mogelijk mee bij de opgaven voor klimaatadaptatie. En in samenhang met de gemeentelijke visie op bewegen, recreëren, ontmoeten en sport14 werken we aan de relatie tussen natuur en recreatie en aan het versterken van de biodiversiteit om en nabij sportcomplexen.

Natuur- en milieu-educatie (NME) Bomenverordening 2024 Hoe we als gemeente omgaan met onze bomen wordt vastgelegd in de Bomenverordening 2024. Hierin staat ook hoe we omgaan met kapaanvragen en onder welke voorwaarden bomen gekapt mogen worden. Bij herplant kiezen we bij voorkeur voor de beste soort boom op de beste plek (ruimtelijk en ecologisch). Nadrukkelijk geldt dat schaduw van bomen op zonnepanelen niet leidt tot het verlenen van een kapvergunning. 14

Kennis (op jonge leeftijd) over natuur, dieren en duurzaamheid geeft een basis voor houding en gedrag op de lange termijn. In opdracht van de gemeente biedt stichting De Papaver een pakket aan Natuur- en Milieueducatie (NME). Door positieve ervaringen met buiten doen en beleven, raken en blijven Delftenaren - en specifiek Delftse jongeren - actief betrokken bij het vergroenen van Delft.

Visie BROS, in ontwikkeling

Visie Groen & Biodiversiteit

31

Deze Visie Groen & Biodiversiteit vormt een raamwerk. Afhankelijk van de te plannen projecten en activiteiten in de (op te stellen) uitvoeringsprogramma’s zal het raamwerk in deze visie verder worden aangevuld met de benodigde instrumenten.

6.3

Monitoring

Delft monitort de effecten van de vier geformuleerde doel­ stellingen die ertoe moeten leiden dat de stad in 2040 een ecosysteem is. We gebruiken hiervoor onder andere de Kwaliteits Prestatie-indicatoren Natuur en Openbare Ruimte. Centraal staat de robuustheid van groen in relatie tot natuurwaarden. • KPI’s Natuur en Openbare Ruimte De Kwaliteits Prestatie-indicatoren Natuur en Openbare Ruimte zijn opgesteld in samenhang met het Deltaplan Biodiversiteitsherstel15. Los van de KPI’s continueren we de natuurmonitoring - in samenwerking met natuur- en milieuverenigingen - voor een aantal soortgroepen (vogels, Meetbare urbane soorten (MUS)tellingen, muurplanten, vissen). In het kader van de invoering van het soortmanagementplan maken we nadere (participatie-)afspraken met natuurverenigingen. • Basis Kwaliteit Natuur (BKN) Om te voldoen aan de Basis Kwaliteit Natuur is een gedetailleerde monitoring nodig. Enerzijds als meetlat, anderzijds als basis van waaruit we samen met bewoners en lokale organisaties aan de slag kunnen. We werken hiervoor, samen met natuur- en milieuorganisaties, een BKN-monitoringsplan uit. Hierin komt onder andere te staan hoe we de samenwerking rond monitoring en de effectiviteit van genomen maatregelen kunnen versterken. Plan is ook aan te sluiten bij de monitoringsprogramma’s van de provincie.

• 2-Jaarlijkse evaluatie Elke 2 jaar stelt de gemeente een korte evaluatie op. Onder andere om de staat van instandhouding van soorten te delen en inzicht te geven in de voortgang (op onderdelen) van de in deze visie genoemde instrumenten.

6.4

Financiën

De ambitie die we met deze Visie Groen & Biodiversiteit uitspreken, stelt ons - naast een ruimtelijke uitdaging - mogelijk ook voor een financiële opgave. Willen we als stad de komende jaren groeien, dan vraagt dit onomstotelijk om een investering in een groene leefomgeving. Een investering die vanwege het beoogde gezonde leefklimaat ook baten meebrengt. Voor het investeren in groen en biodiversiteit zetten we daarom verschillende financieringsstromen in, waarbij Werk-met-werk maken een belangrijke voorwaarde is. Deze visie wordt na vaststelling vertaald in een uitvoerings­ 15

agenda. Dit geeft inzicht in hoe we de uitvoering van de visie voor de komende jaren voor ons zien. In die agenda worden ook de aanvullende financiële consequenties en de benodigde capaciteit in beeld gebracht. Indien nodig zal dit via het begrotingsproces worden ingebracht.

6.4.1 Beheer en onderhoud Regulier beheer en onderhoud omvat de onderhoudswerkzaamheden die we met een bepaalde regelmaat uitvoeren om het groen, water en bodem op het gewenste kwaliteits- en onderhoudsniveau te houden. In het Beheerplan Groen, Water en Recreatie vormen de kwaliteitsdoelstellingen het uitgangspunt. In dit Beheerplan zijn ook de werkzaamheden en kosten voor groot onderhoud en vervanging opgenomen met een directe koppeling naar de keuze om de biodiversiteit (en bijvoorbeeld de diversiteit in bomen) te vergroten.

6.4.2 Gebiedsgerichte aanpak Uit oogpunt van een gebiedsgerichte aanpak en grootschalige rioleringsvervanging nemen we groen integraal in de begroting mee. We doelen hier bijvoorbeeld op een gebiedsgerichte aanpak in de wijken Tanthof, Buitenhof en Voorhof. En aan vergroening van de binnenstad.

6.4.3 Compensatiebeginsel Bij de verstedelijkingsopgave is gesteld dat groen en rood in balans moeten zijn en blijven. Dit betekent dat we naast kwalitatieve opgaven ook invulling moeten geven aan de kwantiteitsopgave. Hiervoor hanteren we in Delft - al sinds 2003 - het ‘compensatiebeginsel’: indien groen en natuurwaarden niet in de juiste verhouding te compenseren zijn, dan wordt 1/3 van de grondkosten bestemd voor ecologische doeleinden. De middelen komen ten goede aan groen en natuurprojecten in de stad. Voor bomen geldt, zoals opgenomen in de ‘beleidsregel bomen’, dat zodra financiële compensatie aan de orde is, de middelen gestort worden in een bomenfonds. Die middelen worden in principe gebruikt voor de herplant of extra grondverbetering in de nabijheid van de betreffende locatie of in de wijk.

6.4.4 Budget vergroeningsinitiatieven Voor de periode 2024 - 2027 is een bedrag van 300.000 euro per jaar beschikbaar voor vergroeningsinitiatieven. Dit wordt in samenhang met bewonersinitiatieven nader uitgewerkt.

6.4.5 Natuur- en recreatiegebieden Vanuit de liquidatie van het recreatieschap en de uittreding van het Rijk zijn middelen vrijgekomen voor het versterken van de natuur- en recreatiegebieden Midden-Delfland. Focus ligt op het verbeteren van de stad-land verbindingen tussen het Abtswoudse bos en de stad, alsmede de groene verbindingen via de Tanthofdreef naar Station Delft-Campus en via

https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl/

Visie Groen & Biodiversiteit

32

Schieoevers en de Schie richting binnenstad. De middelen hiervoor zijn opgenomen in een voorziening van de gemeente en voor een deel bij de Beheercoöperatie Groengebieden Midden-Delfland U.A.

6.4.6 Externe subsidies en financiering Externe subsidies, bijvoorbeeld van de provincie Zuid-Holland en de rijksoverheid, zijn een belangrijke bron voor het financieren van projecten en het op te stellen instrumentarium. Zo kunnen we gebruikmaken van de provinciale subsidies ter stimulering van de icoonsoorten en stelt het Rijk - om de energietransitie verder te brengen - budget beschikbaar voor het opstellen van soortmanagementplannen.

6.5

Vervolg

6.5.1 Visie op de Openbare Ruimte Een groen en biodivers Delft heeft vele raakvlakken met andere thema’s die we terugzien in het ruimtelijk én sociaal domein. Naast de verdichtings- en de klimaatopgave zijn ook (fiets)parkeren, de voetganger op 1, sporten, ontmoeten en gezondheid onderwerpen die hoog op de agenda staan.

Ambities die allemaal moeten landen in de 24 km2 die Delft rijk is. Overkoepelend doel is al deze ambities slim te combineren tot een duurzame, gezonde en toekomstbestendige stad. Met deze visie geven we vanuit groen en biodiversiteit richting aan dit doel en aan de invulling van de Delftse openbare ruimte. We agenderen wat er nodig is om het groen en de biodiversiteit te behouden, te verrijken en te versterken. Uiteindelijk zal de concrete uitwerking plaatsvinden in de Visie op de Openbare Ruimte.

6.5.2 Uitvoeringsagenda Groen & Biodiversiteit Voor de korte termijn worden concrete acties uitgewerkt in de Uitvoeringsagenda Groen & Biodiversiteit. Deze uitvoeringsagenda komt 4-jaarlijks met concrete projecten en studies. In de uitvoeringagenda wordt de verbinding gemaakt met de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie en de Strategische Samenwerkingsagenda Water. Want al zijn het afzonderlijke thema’s, in de openbare ruimte gaan ze hand in hand en hebben groen en water een cruciale rol in een klimaatadaptieve stad.

Visie Groen & Biodiversiteit

33

BIJLAGE 1: Definities

Visie Groen & Biodiversiteit

34

Basis kwaliteit Natuur (BKN)

Uitleg

Biodiversiteit

Biodiversiteit is de verscheidenheid aan leven in een bepaald gebied - van een water­ druppel tot een compleet bos of zelfs de aarde als geheel. Biodiversiteit omvat alle soorten planten, dieren en micro-organismen, maar ook de genetische variatie binnen die soorten en de variatie aan ecosystemen waarvan ze deel uitmaken. Het begrip omvat het totaalpakket aan levende organismen en systemen en de interacties daartussen.

Biotoop

Een omgeving waar bepaalde planten, dieren en insecten leven.

Ecologie

De wisselwerking tussen organismen en levensgemeenschappen en hun omgeving

Ecologisch beheer

Vorm van beheren waarbij gestreefd wordt de biodiversiteit te vergroten, en de flora en fauna de kans te geven zich te ontwikkelingen door middel van natuurlijke processen.

Ecologische structuur

Samenhangend netwerk bestaande uit geplande en gerealiseerde natuurgebieden en verbindingen daartussen. Met als doel de biodiversiteit in stand te houden en te herstellen.

Fauna passage

Voorziening die het mogelijk maakt dat (wilde) dieren menselijke infrastructuur (wegen, spoorwegen) veilig passeren.

Groen

In deze nota wordt onder het begrip groen verstaan: alle vormen van natuurlijk en cultuurlijk groen, inclusief de bijbehorende waarden, de kwaliteit en de functie van het groen. Groen is een zeer breed begrip en vervult vele functies. De koppeling met water en bodem heeft betrekking op ecologische waarden.

Habitat

Het natuurlijke leefgebied van planten en dieren

Inheems planten

Dit zijn soorten die oorspronkelijk voorkomen in Nederland of in de buurt van Nederland

Invasieve soorten

Planten en dieren die niet van oorsprong in Nederland voorkomen en een bedreiging vormen voor de oorspronkelijke soorten

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie is het aanpassen aan veranderingen in het klimaat, zodat de kwetsbaarheid vermindert of er juist geprofiteerd wordt van de kansen die een veranderend klimaat biedt.

Natuurinclusief

De natuur een volwaardige plek geven in de stad om te komen tot een optimale lokale biodiversiteit en natuurwaarden d.m.v. natuurinclusief bouwen, ontwerpen, inrichten en beheren van de openbare en private buitenruimte.

Wadi

Een beplante greppel met een waterdoorlatende bodem om water van daken en wegen geleidelijk naar het grondwater in de bodem te laten stromen.

Visie Groen & Biodiversiteit

35

BIJLAGE 2: Kaarten "waar staan we nu"

Visie Groen & Biodiversiteit

36

Figuur 1 Verdeling van bomen, struiken en gras in Delft, 2022 Visie Groen & Biodiversiteit

37

Figuur 2 Vergroeningspercentage per wijk, verdeeld over bomen, struiken en gras, 2022

*NB: Beeld is wat vertekend voor de natuur- en recreatiegebieden omdat deze slechts voor een klein gedeelte zijn opgenomen.

Visie Groen & Biodiversiteit

38

Figuur 4 Uitzicht op 3 bomen

Visie Groen & Biodiversiteit

39

Figuur 5 30% Boomkroonoppervlak

Visie Groen & Biodiversiteit

40

Figuur 6 Afstand voordeur - groene plak maximaal 300 meter. Omvang groene plek minimaal 200m2

Visie Groen & Biodiversiteit

41

Figuur 7 Boomstructuur in Delft (bomen in beheer bij de gemeente)

Visie Groen & Biodiversiteit

42

Figuur 8 De Delftse groen- en ecologische hoofdstructuur

Visie Groen & Biodiversiteit

43

BIJLAGE 3: Icoonsoorten voor Delft

Visie Groen & Biodiversiteit

44

Sommige dieren- en plantensoorten zijn kenmerkend voor landschappen van Zuid-Holland. In totaal heeft de provincie 40 icoonsoorten benoemd, die samen de verschillende leefgebieden in onze provincie vertegenwoordigen. Als het leefgebied voor deze planten en dieren op orde is, kan een gezonde natuur bestaan die in balans is. Ook wij als mens zijn hier afhankelijk van. Voor Delft hebben we nog extra soorten opgenomen. Relevante Icoonssoorten provincie ZH (zoogdieren) Bever Egel Konijn Meervleermuis Noordse woelmuis Otter Rosse vleermuis

Delftse soorten (zoogdieren) Waterspitsmuis Laatvlieger Grootoorvleermuis

Relevante Icoonssoorten provincie ZH (vogels) Boomklever Blauwborst Gierzwaluw Grutto Huismus Kleine zwaan Kluut Patrijs Roerdomp Merel Nachtegaal Steenuil

Delftse soorten (vogels) Grasmus Tuinfluiter Putter Kleine karekiet IJsvogel Zwartkop

Relevante Icoonssoorten provincie ZH (amfibieën) Rugstreeppad

Delftse soorten (amfibieën) Kleine watersalamander Bruine kikker Gewone pad

Relevante Icoonssoorten provincie ZH (insecten) Argusvlinder Glassnijder Groene glazenmaker Weidehommel

Delftse soorten (insecten) Wilde bijen (voedsel en nestgelegenheid) Hommels algemeen Zweefvliegen Vlinders Libellen

Relevante Icoonssoorten provincie ZH (planten) Dotterbloem Groenknolorchis Rietorchis Wilde hyacint

Delftse soorten (planten) Alle specifieke muurvegetatie (o.a. Tongvaren, Eikvaren, Schubvaren, Zwartsteel..)

Visie Groen & Biodiversiteit

45

Relevante Icoonssoorten provincie ZH (vissen)

Delftse soorten (vissen) Tiendoornige stekelbaars Blankvoorn Bittervoorn Kleine modderkruiper Snoek

Visie Groen & Biodiversiteit

46

Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Delft Postbus 78, 2600 ME Delft Telefoon 14015 Internet www.delft.nl Foto’s: Diny Tubbing Glenn van Haasen Unique Studios Illustraties en kaarten: Iulia Sirbu Juni 2024