Toekomstvisie Theater de Veste Delft definitief

Toekomstvisie Theater de Veste

Toekomstvisie Theater de Veste

Inhoudsopgave 1 Het stadstheater van Delft.....................................................................2 1.1 Samenvatting...................................................................................................2

2 Probleemanalyse...................................................................................6 3 De toekomst van Delft.........................................................................11 3.1 Delft 2040.......................................................................................................11 3.2 De uitdagingen voor Delft...............................................................................12 3.3 Trends en ontwikkelingen in kunst en cultuur.................................................19 3.4 Ontwikkelingen kunst en cultuur in Delft.........................................................22

4 Theater de Veste in 2023....................................................................24 4.1 Programmering...............................................................................................24 4.2 Publiek...........................................................................................................25 4.3 Netwerk..........................................................................................................26 4.4 Eerdere onderzoeken naar de toekomst van het theater................................26 4.5 De omgeving (voorzieningen).........................................................................27

5 Toekomst van het stadstheater van Delft............................................29 5.1 Meerwaarde en kansen voor Delft..................................................................29 5.2 Vier ambities voor het verzilveren van de kansen..........................................31

Verantwoording......................................................................................36

1

Toekomstvisie Theater de Veste

1 Het stadstheater van Delft 1.1 Samenvatting Aanleiding De gemeente Delft heeft de ambitie om van 2018 tot 2040 te groeien naar 120.000+ inwoners en 15.000 woningen en om 10.000 banen aan de stad toe te voegen. De toename van het aantal inwoners zal leiden tot een grotere vraag naar onder andere culturele voorzieningen. Met een verbetering van het voorzieningenniveau behoudt Delft ook in de toekomst een aantrekkelijk leef-, woon-, werk- en bezoekklimaat. Om die reden heeft de gemeente in 2020 door BMC onderzoek laten uitvoeren naar de mate waarin de podiumkunstvoorzieningen binnen de beoogde demografische en stedenbouwkundige ontwikkelingen voldoen. Dit onderzoek toonde aan dat de huidige accommodatie van Theater de Veste als stadstheater niet toekomstbestendig is. Het kan niet tegemoet komen aan: 

de groei van het inwoneraantal in Delft en het hierbij passende voorzieningenniveau podiumkunsten;



de noodzakelijke randvoorwaarden voor een gezonde exploitatie;



de noodzakelijke randvoorwaarden voor een goed en divers aanbod.

BMC schreef in 2020 samenvattend: ‘De houdbaarheid van de belangrijkste podiumkunstvoorziening in de stad, De Veste, is eindig. (Ver-)nieuwbouw is binnen een bandbreedte van 5-10 jaar onafwendbaar’. Een toekomstbestendige infrastructuur voor het stadstheater van Delft zou volgens BMC ten minste moeten bestaan uit: 

een nieuwe theaterzaal met een capaciteit van minimaal 800 stoelen, volledig aangepast aan de eisen van deze tijd;



een vlakke vloerzaal/multifunctionele zaal met 250 stoelen en een stacapaciteit van 800.

Meerwaarde van het stadstheater Theater de Veste is het stadstheater van Delft. Met het doorvoeren van het inhoudelijk concept ‘Theater van de Toekomst’ heeft het theater potentiële culturele, 2

Toekomstvisie Theater de Veste

sociale, economische en ruimtelijk-fysieke meerwaarde voor de stad. Die meerwaarde zal bestaan uit het volgende: 

Het toekomstige stadstheater kan voldoen aan de vraag naar een aantrekkelijk podiumkunstenaanbod en een voorzieningenniveau dat past bij een groeiend aantal inwoners en bezoekers;



Het stadstheater kan een ontmoetingsplek zijn die verschillende gemeenschappen verbindt en divers publiek aantrekt. Ook kan het inspelen op sociale en maatschappelijke ontwikkelingen;



Het stadstheater kan verschillende functies combineren en bijdragen aan overstijgende doelen op sociaal-maatschappelijk, ruimtelijk en economisch gebied;



Het stadstheater kan een belangrijke rol spelen in het stimuleren van (jong) talent en fungeren als een plek voor samenwerking, creatie en productie, in samenwerking met andere culturele instellingen en makers;



Het stadstheater kan een onderscheidende positie verwerven door innovatieve programmering, technologische en artistieke vernieuwingen. Hiermee kan het de stad vertegenwoordigen als een toonbeeld van innovatie, creativiteit en verbeelding;



Het stadstheater is met activiteiten en faciliteiten een belangrijke factor voor de aantrekkelijkheid van de (binnen)stad. Door een nieuw gebouw kan het stadstheater die aantrekkelijkheid van Delft vergroten.

Vernieuwing accommodatie 

Door te kiezen voor onderscheidende architectuur en faciliteiten van het stadstheater kan Delft zich sterker profileren als stad van technologie, innovatie, creativiteit en toekomstgerichtheid, maar ook als de stad met een faculteit bouwkunde.



Delft heeft ruimtegebrek en heeft behoefte aan ruimte voor voorzieningen. Door een multifunctioneel stadstheater met voorzieningen uit andere domeinen ontstaan voordelen: op het gebied van efficiency, door besparing in ruimte én in geld. Op inhoud is er minstens zo veel winst: door multifunctionaliteit ontstaat een laagdrempelige en inclusieve plek, waar iedere stadsbewoner vroeg of laat komt.



Een nieuwe accommodatie vergroot de ruimte voor congressen in Delft.



Delft kan een claim leggen op de primeur van het eerste klimaatneutrale en energieleverende stadstheater.

3

Toekomstvisie Theater de Veste

Richtinggevende ambities Uitgaande van deze kansen formuleren gemeente en Theater de Veste vier ambities die richting geven aan de toekomst van het stadstheater van Delft: 1. De plek van verbeelding en creativiteit; 2. Een inclusief theater van de héle stad; 3. Een boegbeeld van innovatie en toekomstgerichtheid; 4. Ontmoetingsfunctie in de stad. De plek van verbeelding en creativiteit Het stadstheater is de plek waar kunst, innovatie en debat samenkomen. Het sluit hiermee aan bij het karakter van de stad Delft. De focus ligt niet alleen op voorstellingen, maar ook op experimenteren en op actieve betrokkenheid van het publiek, zowel in de theaterzalen als in uiteenlopende activiteiten daar omheen. Het stadstheater biedt een breed scala aan podiumkunsten, zoals toneel, cabaret, jeugdtheater, pop, dance muziektheater, dans en visueel theater, zowel nationaal als internationaal. Het programmeert diverse genres en reageert op actuele kwesties in de samenleving, waarbij het ruimte geeft aan nieuwe en jonge makers. Een belangrijk aspect van het theater is de interactie met de samenleving, geïnspireerd op de agora1, de plek waar de stad samenkomt. Het bevordert verbinding, begrip en een open samenleving door live ontmoetingen en feestelijkheden, luisteren naar elkaar en het creëren van ruimte voor gesprekken met nuance en diversiteit.

Een inclusief theater van de héle stad Daarnaast is het stadstheater een inclusieve ontmoetingsplek, toegankelijk voor de hele stad. Laagdrempeligheid, ontmoeting en participatie zijn kernwaarden, waarbij het theater verbindingen legt met andere domeinen, zoals wetenschap, zorg en onderwijs. De identiteit van de stad en het theater zijn onderling verbonden, waarbij het theater een weerspiegeling moet zijn van de samenleving en zich inzet voor diverse gemeenschappen, ook in de wijken. Hierbij wordt steeds het tweerichtingsprincipe toegepast: het publiek wordt actief betrokken bij het stadstheater in de binnenstad en het theater toont óók popups op locaties in de wijken, bij het publiek om de hoek.

1

Agora is Grieks voor plein of marktplaats, een plek waar de gemeenschap samenkomt en waar in openbaarheid vergaderd wordt.

4

Toekomstvisie Theater de Veste

Een boegbeeld van innovatie en toekomstgerichtheid Het stadstheater als afspiegeling van innovatie en toekomstgerichtheid en een icoon van creativiteit. Een bezoek aan het stadstheater is onderscheidend ten opzichte van theaters in andere steden. De uitgaansbeleving wordt verrijkt door technologische én analoge innovatie. De bezoekervaring staat in het teken van creativiteit en toekomstgerichtheid. Het kan zich onderscheiden door diverse vormen van innovatie, zowel in programmering als in het gebouw. Het samenbrengen van kunst, cultuur en technologie staat centraal, met samenwerkingen met onder andere de TU Delft en culturele partners, in het theater, op het plein en daarbuiten. Er is extra ruimte voor innovatieve en toekomstgerichte voorstellingen en de bezoeker ziet er programma’s en voorstellingen in relatie tot dit onderwerp: van theatercolleges tot techfest en robotica-art, en van filosofische cafés tot foodlabs. En uiteraard spelen jonge ontwerpers en makers hierin een belangrijke rol. Ontmoetingsfunctie in de stad Het theater fungeert ook als een ontmoetingsplek gedurende de hele dag en avond tot in de nacht. Er vinden verschillende activiteiten plaats: van theater tot debatten, van onderwijs tot sport en meer, waardoor mensen elkaar op een natuurlijke manier ontmoeten.

Radicaal toegankelijk, een theater als plek waar iedereen uit de stad komt zonder dat je er erg in hebt. Het is een locatie waar je naar school gaat, studeert of werkt. Er zijn werkplaatsen, studio’s en werk- en studeerplekken en andere voorzieningen waar je elkaar de hele dag kan ontmoeten en aan activiteiten kan deelnemen. Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt de probleemanalyse beschreven. Hoofdstuk 3 bestaat uit een overzicht van de ontwikkelingen en uitdagingen voor de stad Delft en voor specifiek de kunst- en cultuursector. In hoofdstuk 4 geven we een beschrijving van Theater de Veste in 2023: het programma, publiek en samenwerkingen. Hoofdstuk 5 bestaat uit de kansen voor het theater en de ambities waarmee deze kansen zijn te verzilveren.

5

Toekomstvisie Theater de Veste

2 Probleemanalyse Aanleiding De gemeente Delft en Theater de Veste zijn een gezamenlijk proces gestart om keuzes te maken voor de toekomst van Theater de Veste, het stadstheater van Delft. Onderzoek in opdracht van de gemeente Delft door BMC (in 2020) heeft aangetoond dat de huidige accommodatie niet meer voldoet aan de groei van het inwoneraantal in Delft, het hierbij passende voorzieningenniveau podiumkunsten en de noodzakelijke randvoorwaarden voor een gezonde exploitatie en een goed en divers aanbod. Het huidige Theater de Veste is bijna 30 jaar geleden gebouwd. Het was de eerste schouwburg van Delft, nadat de Stadsdoelen waren afgebrand. Dankzij de inspanning van vele Delftenaren is het theatergebouw er gekomen. Bij de toenmalige bouw zijn de kosten omlaag gebracht door bouwprogramma weg te strepen. Dat heeft zijn weerslag op de huidige staat van het gebouw, het onderhoud en de functionaliteit. Dit komt tot uiting in de volgende factoren:

Kleine capaciteit van de grote zaal De grote zaal heeft een relatief kleine capaciteit (500 stoelen). Hiermee heeft Delft ten opzichte van vergelijkbare steden - qua inwoneraantal en type stad - één van de kleinste schouwburgen van het land. De voorziening is te klein om aan de huidige vraag van de stad te kunnen voldoen. Verschraling aanbod De kleine capaciteit heeft ook een effect op het aanbod dat in Delft speelt. Verschillende voorstellingen en artiesten komen niet of steeds minder naar Delft, omdat deze gezelschappen hier niet kostendekkend kunnen spelen. Deze producties (denk aan topgezelschappen en publiekstrekkers op het gebied van cabaret, toneel, popmuziek, dans, musicals en internationale gezelschappen) hebben zalen met een grotere capaciteit (ca. 800+) nodig om de minimaal benodigde recetteopbrengst te behalen. De kleine capaciteit van Theater de Veste leidt hiermee tot een steeds groter wordende verschraling van het aanbod: enerzijds in afname van kwaliteit, anderzijds in afname van de diversiteit.

6

Toekomstvisie Theater de Veste

Exploitatie onder druk De kleine capaciteit heeft ook gevolgen voor de financiële exploitatie van het theater. Doordat er weinig stoelen zijn, zijn de opbrengsten voor het theater beperkt. En dat geldt niet alleen voor de opbrengst van de kaartverkoop, maar ook voor de horecaopbrengsten. Deze zijn immers direct gerelateerd aan het aantal voorstellingsbezoekers. En de lage capaciteit (laag stoelenaantal en slechts één zaal) heeft eveneens een negatief effect op de inkomsten voor verhuringen (congresfunctie).

Ontbreken van een tweede (multifunctionele vlakke vloer-)zaal Het theater heeft geen tweede, kleinere multifunctionele vlakke vloerzaal. Nagenoeg alle schouwburgen in het land hebben deze zaal wel. Met deze twee zalen onder één dak voorzien schouwburgen in een breed aanbod voor (en ontmoeting tussen) uiteenlopende doelgroepen en kunnen zij voorzien in de vraag naar verhuringen. Verhuur is een bron van inkomsten. Functionele gebreken Het huidige gebouw heeft functionele gebreken. Het toneel is niet diep genoeg en heeft te weinig zijtoneel, waardoor (toonaangevende) producties fysiek niet op het toneel passen. Vanwege geluidslekkage is het veelal niet mogelijk om in de foyers en de zaal tegelijkertijd activiteiten uit te voeren. Verder is de toegankelijkheid onvoldoende: er zijn geen liften, terwijl nagenoeg alle toegangen naar de zaal en de zaal zelf uit trappen bestaan. De indeling van het gebouw is gebrekkig en de oppervlakte van de ruimtes (publieksfoyers, kantoren personeel en backstage artiestendeel) is beperkt. Daardoor is de kwaliteit van het verblijf niet optimaal. Bezoekers kunnen de theaterzaal slechts via één zijde betreden en verlaten. Voor laden/lossen is (te) weinig ruimte. De luchtbehandeling is slecht, onder andere vanwege het ontbreken van een aircosysteem. Een probleem dat extra nijpend is vanwege de klimaatverandering.

Hierdoor wordt de periode van het jaar waarin het theater voorstellingen kan presenteren steeds korter.

7

Toekomstvisie Theater de Veste

Hoge onderhoudslasten Vanwege de huidige staat van Theater de Veste zijn de onderhoudslasten op jaarbasis hoog. Deze lasten drukken op de begroting en dus ook op de uitvraag aan gemeentelijke subsidie. Het gebouw is met goedkope niet-duurzame materialen gebouwd. Naast de jaarlijkse onderhoudslasten zijn investeringen nodig om op enkele punten verbetering aan te brengen (denk aan airconditioning, energetische kwaliteit, toegankelijkheid, geluidslekkage). Maar het merendeel van de problemen (zoals veroudering gebouw, indeling, ruimtegebrek, lage stoelencapaciteit) kan niet met extra investeringen in het huidige gebouw opgelost worden. Onderzoek BMC Naar aanleiding van de geplande groei van de stad heeft onderzoeksbureau BMC in 2020 en 2022 in opdracht van de gemeente Delft onderzoek gedaan. Het onderzoek betrof het gewenste voorzieningenniveau in Delft voor een podiumkunstenaanbod dat aansluit bij de gemeentelijke beleidsdoelstellingen, bij het culturele profiel van de stad en bij de te verwachten groei van de bevolking en economische bedrijvigheid. In het definitieve adviesrapport van BMC, getiteld ‘Naar een toekomstbestendig voorzieningenniveau podiumkunsten in Delft’ (januari 2020) en in ‘Nieuwe Theatervoorziening Delft’ (juni 2022) kwam voor Theater de Veste een aantal conclusies naar voren. Enkele van deze conclusies zijn: 

de huidige voorzieningen van Theater de Veste passen niet bij de gestelde eisen voor een toekomstbestendige theatervoorziening in Delft, onder andere qua capaciteit stoelen en functionaliteit van de faciliteiten;



het huidige voorzieningenniveau van Theater de Veste Delft blijft achter bij andere steden, en de concurrentiepositie ten opzichte van andere podia in de regio zal de komende jaren verslechteren;



planontwikkeling voor en besluitvorming over een nieuwe theatervoorziening voor Theater de Veste heeft urgentie vanwege de huidige staat van het theater;



het concept van het ‘Theater van de toekomst’, dat Theater de Veste heeft ontwikkeld, sluit aan bij de ambitie die Delft heeft op cultureel en economisch gebied, en bij ‘Delft kennisstad’.

BMC schreef in 2020 samenvattend: ‘De houdbaarheid van de belangrijkste podiumkunstvoorziening in de stad, De Veste, is eindig. (Ver-)nieuwbouw is binnen een bandbreedte van 5-10 jaar onafwendbaar’.

8

Toekomstvisie Theater de Veste

Een toekomstbestendige infrastructuur voor het stadstheater van Delft moet volgens BMC ten minste bestaan uit: 

een nieuwe theaterzaal met een capaciteit van minimaal 800 stoelen, volledig aangepast aan de eisen van deze tijd;



een vlakke vloerzaal/multifunctionele zaal met 250 stoelen en een stacapaciteit van 800.

Over de lage stoelencapaciteit van de grote zaal zegt BMC het volgende: 

een grotere stoelencapaciteit is nodig bij het huidige en toekomstige inwoneraantal van Delft;



een grotere stoelencapaciteit leidt tot meer inkomsten;



verhoging van de capaciteit is nodig om te blijven voorzien in hoogwaardig aanbod en om de topgezelschappen te kunnen (blijven) ontvangen.

Over het ontbreken van een tweede multifunctionele vlakke vloerzaal geeft BMC aan dat dit type zaal de mogelijkheid biedt om: 

een programma te faciliteren dat meer gericht is op jonge doelgroepen (jongeren, studenten, 30+), evenals ander innovatief aanbod. De combinatie met poppodiumfunctie is goed mogelijk;



door de combinatie van zalen is er in optima forma sprake van ontmoeting tussen verschillende publieksgroepen in de stad;



de zaal vergroot de mogelijkheden voor samenwerking op sociaalmaatschappelijk en educatief vlak en ook op het gebied van verhuringen.

Toekomstvisie De gemeente onderzoekt sinds 2020 verschillende scenario’s voor de huisvesting en de stedenbouwkundige inpassing. Theater de Veste heeft het inhoudelijk concept van het ‘Theater van de Toekomst’ verder uitgewerkt. Om tot een goede afweging van de scenario’s te komen, hebben gemeente en theater nu een gezamenlijke inhoudelijke toekomstvisie voor het stadstheater van Delft opgesteld. Voor het formuleren en onderbouwen van die visie hebben zij gebruikgemaakt van beleidsvisies en beleidsstukken van de gemeente Delft (zoals de Omgevingsvisie Delft 2040, Ruimtelijk Economische Visie Delft 2030, Sociale Visie Delft en het Cultuurkader Delft 2021 2030), onderzoeken naar de toekomstbestendigheid van Theater de Veste als belangrijkste podiumkunstvoorziening van Delft (BMC) en naar het 9

Toekomstvisie Theater de Veste

voorzieningenniveau (Berenschot).2 Ook maakten ze gebruik van verschillende gesprekken met - en documentatie van- Theater de Veste en gesprekken met verschillende partijen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie en de cultuursector. Gemeente en theater hebben zich daarbij laten ondersteunen door DSP-groep.

2

Zie de bijlage voor het overzicht van documentatie

10

Toekomstvisie Theater de Veste

3 De toekomst van Delft 3.1 Delft 2040 Het is de ambitie van de gemeente om van 2018 tot 2040 15.000 woningen te bouwen en te groeien naar meer dan 120.000 inwoners. Ook wil zij een toename van 10.000 banen realiseren met het daarbij behorende voorzieningenniveau. Delft groeit zo de komende jaren niet alleen in omvang, maar ook in belang (TU Delft, regiofunctie). Op dit moment heeft Delft 106.000 inwoners. Zij staat daarmee op plek 30 van de grote steden in Nederland. Het grootste deel van die inwoners is relatief jong (25 – 45), daarna is de grootste groep die van 45 – 65 jaar. Delft is een stad van verschillen, tussen de verschillende wijken, opleidingsniveaus, student en niet student, alleenstaanden en gezinnen. De behoefte aan woningen en voorzieningen is op dit moment groter dan het aanbod. Bij de groei van Delft moet de stad rekening houden met trends en ontwikkelingen die ook de toekomst van het theater zullen beïnvloeden: Demografische ontwikkelingen 

De grootste vraag naar woningen komt van 1- en 2-persoons huishoudens. Dat is ook de doelgroep die voor fysieke ontmoetingen locaties in de stad opzoekt.



Delft zal met name groeien door (tijdelijke) migratie en internationalisering (studenten, kenniswerkers en vluchtelingen). De diversiteit in de bevolkingssamenstelling neemt daardoor toe.



Het aantal 65-plussers in Delft stijgt met circa 18%. De verwachte toename van studenten in Delft in 2030 is 18% en de populatie buitenlandse studenten verdubbelt.3



Van de inwoners heeft 46% een wo- of hbo-opleiding.

Sociale ontwikkelingen 3

In Delft stijgt de bevolking de komende 10 jaar zeker met 12%. Het aantal 65-plussers in Delft stijgt met circa 18%. Universiteitssteden trekken veel jongeren aan. De verwachte toename van studenten in Delft in 2030 is 18% en de populatie buitenlandse studenten verdubbelt. Niet alle nieuwe studenten zullen in Delft gaan wonen. (Omgevingsvisie Delft 2040, vastgesteld in 2021)

11

Toekomstvisie Theater de Veste



De sociale cohesie verandert door digitalisering. Fysieke ontmoetingen tussen verschillende ‘bubbels’ en tussen gemeenschappen neemt daardoor af. Er kan vervreemding, vereenzaming en onbegrip ontstaan.



Er ontstaat behoefte aan nieuwe ontmoetingsplekken in de stad, want de traditionele nemen af (buurthuizen, kerken, winkels).



De behoefte aan nieuwe vormen van participatie en interactie neemt toe.

Ontwikkelingen in het voorzieningenniveau 

Door de groei van de stad is een verbetering en uitbreiding van het voorzieningenniveau noodzakelijk, om de stad aantrekkelijk te houden om in te wonen, werken en verblijven.



De druk op de (openbare) ruimte neemt toe door verdichting, het gebruik en het beheer wordt noodzakelijkerwijs steeds meer multifunctioneel. De Omgevingsvisie Delft 2040 wees al in het kader van de verdichting op het belang van multifunctionaliteit en meervoudig gebruik van voorzieningen en de openbare ruimte.



De TU Delft vervult een unieke en waardevolle rol in de stad en het belang voor Delft groeit. De universiteit is ook steeds meer zichtbaar in de stad (studenten, personeel, wonen, startups etc.) en draagt bij aan de groei van de vraag naar voorzieningen.

Klimaatverandering 

Duurzaamheid en energietransitie zijn belangrijke uitgangspunten bij de keuzes voor de toekomst.

3.2 De uitdagingen voor Delft De gemeente speelt met beleidskeuzes in op de ontwikkelingen die gepaard gaan met de groei van Delft en de mogelijke rol van een theater. Omgevingsvisie Delft 2040 In de Omgevingsvisie Delft 2040 staat: “Cultuur, creativiteit en innovatie zijn sterk met elkaar verbonden. Delft kan zich hiermee onderscheiden van andere steden én bijdragen aan oplossingen voor maatschappelijke opgaven. Cultuur maakt Delft aantrekkelijk om te bezoeken, in te verblijven en in te wonen. Ook in gebieden die we nog gaan ontwikkelen, kan cultuur een belangrijke aanjager zijn. Cultuur is voor iedereen en is verbonden met de 12

Toekomstvisie Theater de Veste

dynamische identiteit van onze stad en inwoners. Voor een groeiende stad is het van belang dat cultuur mensen met elkaar in contact brengt. Zo draagt het bij aan een verbonden en inclusieve stad. Om de positie van de cultuurstad te versterken, investeert Delft in kwalitatieve cultuurvoorzieningen, attracties, evenementen en onderscheidend cultuuraanbod. Ook investeren we in de kwaliteit van de openbare ruimte, met daarin ruimte voor cultuur. Delft zet in op cultuur. […] Innovatie, technologie en creativiteit vormen – samen met historie – het unieke karakter van Delft. Dit zie je en beleef je in de stad. De spannende wisselwerking tussen cultuur en innovatie komt ook tot uitdrukking in de gebiedsontwikkelingen.” (p.68) Stedelijke kernwaarden De omgevingsvisie Delft 2040 laat zien hoe de kwaliteiten van Delft naar de toekomst toe verder ontwikkeld worden. Die kwaliteiten zijn: historie, technologie, innovatie en creativiteit en een verbonden stad. De kracht van Delft is de combinatie van historie met technologie, innovatie & toekomstgerichtheid en creativiteit. Verbinding tussen wijken en buurten is belangrijk, net als de verbinding van de inwoners met de stad als geheel. In de toekomstvisie op Delft is de binnenstad de huiskamer van de stad. Het toekomstig cultuuraanbod, onder andere vanuit het stadstheater van Delft, is hoogwaardig en uniek.

De stadsslogan sluit hierop aan: Delft, creating history. Delft is de stad van historie én van de toekomst (Visie Toerisme 2030). De historische kernwaarde van de stad wordt met verschillende boegbeelden bij het grote publiek over het voetlicht wordt gebracht. Denk aan de historische binnenstad, de Oude en Nieuwe Kerk, Museum Prinsenhof Delft, het Vermeercentrum en Royal Delft. Al deze culturele boegbeelden fungeren als iconen van de historie van Delft. Hiermee kan Delft zich scharen bij het imago van historische steden zoals bijvoorbeeld Gouda, Dordrecht en Leiden. Innovatie door de hele stad Tegelijkertijd dragen de innovatieve en creatieve kernwaarden van de stad nog onvoldoende bij aan de aantrekkingskracht op bezoekers en gebruikers. Er zijn bijvoorbeeld vrijwel geen culturele boegbeelden te vinden die deze kwaliteiten tot uiting laten komen. De boegbeelden die er zijn, bevinden zich vooral op de campus van de TU Delft en zijn daarmee beperkt zichtbaar voor inwoners en bezoekers. Hiermee blijven kansen onbenut. Terwijl de Delftse kernwaarden , technologie, innovatie en creativiteit, net als de historische kernwaarden vanuit culturele voorzieningen verbeeld kunnen worden. Juist door de combinatie van de Delftse 13

Toekomstvisie Theater de Veste

kernwaarden historie enerzijds én toekomstgerichtheid anderzijds kan Delft zich onderscheiden. Kunst en cultuur belichamen deze kernwaarden en brengen ze bij inwoners én bezoekers van de stad. Ze zorgen voor een structurele, creatieve en innovatieve imago- en identiteitsweergave van de stad, en daarmee voor een stevige impuls ten aanzien van het vestigings- en bezoekersklimaat. Daarnaast heeft Delft nóg een belangrijke onderscheidende factor: het is de stad met de faculteit Bouwkunde. Veel van de beste en internationaal toonaangevende architecten zijn opgeleid aan de TU Delft. Ook hier geldt dat Delft vooral kenmerkend is vanwege haar historische binnenstad en monumenten. Met meer hedendaagse architectuur benut de stad kansen om zich te onderscheiden. Delft kan ook op deze wijze de wereld laten zien wat de stad aan creativiteit en innovatie in huis heeft. Investeren in kwaliteit voorzieningen Dat de groei van Delft gepaard gaat met een noodzakelijke investering in de kwaliteit van voorzieningen in de stad lijkt onontkoombaar. Zo zal een goed aanbod aan voorzieningen moeten aansluiten bij de diversiteit in de stad en bij jong en oud. Uit het coalitieakkoord: “Wij willen een aanbod voor jong en oud, dat past bij een stad van (straks) meer dan 120.000 bewoners met diverse achtergronden en behoeftes.

Wij brengen in beeld wat dit aanbod moet omvatten en in welke stappen we hieraan gaan werken.” (Coalitieakkoord Samen Werken aan Delft 2022 – 2026, p.21) Kwalitatief goede voorzieningen dragen bij aan meer ambities van de stad. Een kwalitatief goed voorzieningenniveau is een voorwaarde voor een aantrekkelijke stad die bezoekers trekt en waar inwoners graag verblijven en elkaar kunnen ontmoeten. Het brengt een stad tot leven. “Delft is een aantrekkelijke stad voor bezoekers. Wij willen dat bezoekers uit de regio graag vaker naar Delft komen en dat toeristen een aantal dagen blijven. Wat voor hén aantrekkelijk is, is vaak ook aantrekkelijk voor Delftenaren: horeca, winkels en cultuur in een gezonde balans met de rest van de stad. […] Delft moet een bruisende stad zijn met cultuur, actieve verenigingen, ruimte voor uitgaan en pop [..] In de binnenstad combineren we prettig wonen met een levendige mix van horeca, winkels en cultuur. Wij werken integraal aan een binnenstad die aantrekkelijk en bruisend is.” (Coalitieakkoord Samen Werken aan Delft 2022 – 2026, p.21)

14

Toekomstvisie Theater de Veste

Belang van verbinding en verbonden zijn De sociale cohesie in steden verandert. De live ontmoeting tussen mensen neemt af door onder andere digitalisering en het verdwijnen van traditionele ontmoetingsplekken. Mensen blijven veelal in hun eigen bubbel of gemeenschap en onbekendheid met de ander en vereenzaming nemen toe. De gevolgen hiervan vertalen zich sociaal-maatschappelijk én economisch, onder andere op het gebied van leefbaarheid, gezondheid en veiligheid. Preventie (het voorkomen van bijvoorbeeld eenzaamheid, gezondheidsklachten en armoede) is in Delft dan ook belangrijk (Sociale Visie). Verbinding begint bij ontmoeten en kennisnemen van elkaars verhalen. Daarvoor heeft een stad inspirerende en uitnodigende ontmoetingsplekken nodig, waar je met de ander in verbinding blijft staan, óók met degenen die je niet kent. Maatschappelijke voorzieningen, waaronder de culturele, worden steeds meer de stedelijke ontmoetingsplekken van de toekomst: breed toegankelijk, laagdrempelig, open en uitnodigend, overdag en ’s avonds. Verbindende rol van een theater Onderzoek toont aan dat een theater bijdraagt aan culturele en maatschappelijke waarden. Het draagt bij aan de leefbaarheid van de stad. Het brengt waarden als ontspanning, duiding, vermaak, reflectie, ontmoeting, (live) contact, saamhorigheid en dialoog. Cultuur draagt bij aan onder andere verbinding en integratie.

In verschillende onderzoeken wordt bovendien onderbouwd dat deelname aan cultuur een bijdrage levert aan zowel mentale als fysieke gezondheid. Een stadstheater heeft daarmee een preventieve werking op andere maatschappelijke speerpunten van Delft, zoals veiligheid, eenzaamheid, integratie en de ontwikkeling van de stad. In een theater is de ontmoeting altijd live en is fysieke aanwezigheid vereist. Het theater van nu en van de toekomst bouwt aan gemeenschappen, aan ontmoeting en verbinding tussen publieksgroepen. Theater vindt alleen plaats op dát unieke moment, op een plek met live contact, zonder digitale buffers. Dat geeft een grote sociaal-maatschappelijke meerwaarde in de realisatie van een toekomstgericht antwoord op de bovengenoemde problematiek. Theater brengt mensen live bij elkaar, waar in algemene zin die live ontmoeting en verbinding meer en meer afnemen. Onderscheidend aan theater ten opzichte van ‘gewone’ ontmoetingsplekken, zoals bijvoorbeeld cafés en winkelstraten, is dat bij theater altijd een verhaal of thema centraal staat. Daarmee wordt een kenmerkende maatschappelijke waarde 15

Toekomstvisie Theater de Veste

toegevoegd aan de ontmoeting tussen mensen. Door de aanwezigheid van die verhalen en thema’s is er plaats voor nuance, verbeeldingskracht en empathie. Een derde sociaal-maatschappelijke kernwaarde is dat podiumkunsten door hun collectieve beleving een tegenwicht bieden aan de individualisering en tegenstellingen tussen groepen. De gezamenlijke, collectieve beleving van een voorstelling of concert brengt wezenlijke verbinding tussen mensen tot stand. Gezamenlijk creëer je de chemie in een volle theaterzaal: het is een unieke vorm van gezamenlijkheid, die verwantschap, intimiteit en verbinding kan creëren tussen mensen. Denk aan een volle zaal die meezingt bij een concert, de gezamenlijke lach die bij een cabaretvoorstelling door de zaal rolt, of de collectief ingehouden adem bij een ontroerende scène. Aantrekkelijk voor inwoners en bezoekers De Ruimtelijk-Economische Visie 2030 schetst de ruimtelijk-economische koers voor de toekomst van Delft. De hoofddoelstelling van deze visie is het realiseren van 10.000 extra banen en de daarbij behorende vierkante meters bedrijfsruimte (100.000 m2, met name voor de innovatieve maakindustrie) in de periode 2018-2040. Het beter benutten van bestaande ruimte en het kiezen voor bedrijvigheid die past bij het DNA en het karakter van de stad, bieden een stevige basis voor deze groei.

Om de ruimtelijk-economische doelen te behalen, werkt Delft onder andere aan de versterking van het ecosysteem en aan het vestigingsklimaat. Als het gaat om het DNA van de stad onderstreept de visie de dat Delft een bruisende en aantrekkelijke stad moet durven zijn, een stad die vooruitkijkt en voorop durft te lopen. Delft is in die visie een wereldmerk in wording (Ruimtelijk-Economische Visie 2030, pagina 9). De Visie Toerisme 2030 formuleert vijf speerpunten om de ambitie voor 2030 te realiseren. Een van deze vijf is: kwalitatief hoogwaardig cultuuraanbod en erfgoed. “Cultuur en erfgoed vormen het fundament voor de bezoekerseconomie. Zonder een levendige (binnen)stad, een kwalitatief en hoogwaardig cultureel aanbod en goed onderhouden erfgoed zou Delft er heel anders uitzien. Dat aanbod moet worden gekoesterd, uitgebreid en een kwaliteitsimpuls krijgen. Om dat voor elkaar te krijgen en betaalbaar te houden, zijn bezoekers nodig. Wij willen bijvoorbeeld ook inwoners stimuleren meer gebruik te maken van het cultureel aanbod van de stad – ook het aanbod met op het eerste gezicht een meer ‘toeristisch’ profiel.” (Visie Toerisme 2030)

16

Toekomstvisie Theater de Veste

Onderdeel van die aantrekkelijkheid voor bezoekers en inwoners is de aanwezigheid van een goed functionerend theater. Gerard Marlet toonde in zijn onderzoek ‘De Aantrekkelijke Stad’ aan dat een stadstheater van groot belang is voor het vestigingsklimaat van steden. Zowel voor bewoners als voor bedrijven. De aanwezigheid van een goede podiumkunstvoorziening staat in de top drie na werkgelegenheid en de aanwezigheid van natuur. Rol theater Een theater draagt substantieel bij aan het bezoekersklimaat en aan de directe en indirecte bestedingen. Een theater zorgt voor publieksstromen en levendigheid in de stad en zorgt voor aanvullende uitgaven van dat publiek in de horeca, winkels en hotels. In 2020 onderzocht adviesbureau Rebel de economische waarde van een culturele plek. De conclusie was dat iedere euro die uitgegeven wordt aan huur- of eigendomslasten maar liefst 24 euro uitlokt. Denk hierbij aan de waardestijging van het omliggende vastgoed, de omzet van de gevestigde bedrijven in het gebied, een omzetstijging bij retail en horeca in de omgeving, een toename van de werkgelegenheid en positieve impact op de leefbaarheid en sociale cohesie. Ook draagt een theater bij aan de mogelijkheid om aan de vraag voor congresfuncties te voldoen. Deze is nu groter dan dat wat Delft kan bieden, waarmee er nog onbenut potentieel is.

De universiteit heeft een congresgebouw, in de binnenstad zijn diverse voorzieningen en er komt congresaccommodatie bij het station, maar er is vraag naar meer ruimte. En verbetering van deze functie leidt ook tot het multipliereffect en de profilering als kennisstad. De groei van Delft betekent meer publiek. De bezoekerseconomie krabbelt op na de klap van corona. Er valt echter nog winst te boeken in spreiding in tijd (hele jaar door) en in ruimtegebruik. Bezoekers blijven nu te korte tijd in een te klein deel van de binnenstad. De directe omgeving van het theater kan aan kwaliteit winnen, inclusief de omliggende horeca. Duurzaamheid Duurzame bereikbaarheid is een uitgangspunt voor het theater. Het mobiliteitsplan van Delft zet de voetganger op nummer één. Daarnaast is ook de bereikbaarheid van voorzieningen met de fiets of ov van belang. De stad verwelkomt bezoekers die op de fiets, met het ov, boot, touringcar of de auto1 zijn gekomen. De binnenstad streeft

17

Toekomstvisie Theater de Veste

naar hoge kwaliteit en bereikt dat door duurzaam ondernemen, slimmere en efficiënte distributie, minder doorgaand autoverkeer en autovrije gebieden. In 2050 is de gebouwde omgeving klimaatbestendig en robuust ingericht. Delft is in 2050 energieneutraal. De bebouwde omgeving is natuurinclusief en maakt onderdeel uit van een vitale stadsbiotoop. Circulariteit is in opkomst. Het grondstoffenakkoord moet ervoor zorgen dat Nederland in 2050 circulair is. Ambities kunst en cultuurbeleid Het Cultuurkader Delft 2021 – 2030 constateert ook dat de huidige theateraccommodatie niet voldoet aan de eisen van de tijd (pagina 24 en 25). De faciliteiten zijn niet optimaal en deels verouderd. Het Cultuurkader erkent de probleemanalyse zoals opgenomen in hoofdstuk 2 van deze visie. Het Cultuurkader sluit aan op de Visie Delft 2040 (en op het maatschappelijk beleid, ruimtelijk economisch beleid en toerisme). Het bestaat uit drie programmalijnen die richting geven aan het kunst- en cultuurbeleid. Per programmalijn formuleert de gemeente bijbehorende ambities: 

Meedoen aan Cultuur. Cultuur werkt verbindend en preventief en draagt daarmee bij aan een verbonden stad met een vraaggericht cultuuraanbod en hoogwaardige cultuurvoorzieningen. Gemeenschapszin, ontmoeting en nabijheid zijn belangrijke uitgangspunten, net als een leven lang ontplooien en ontwikkelen voor iedereen, cultuureducatie en samenwerken met en tussen Cultuurhuizen in de wijk.



De aantrekkelijke stad. Cultuur als voorwaarde voor een sterke bezoekerseconomie en aantrekkelijkheid om in te wonen en in te verblijven. Met onderscheidend en kwalitatief cultuuraanbod (musea, theater, makers, pop) kan Delft zich blijven onderscheiden van andere steden. De stad vervult een regionale functie, heeft een aantrekkelijke binnenstad en wijken.



Cultuur en innovatie. Innovatie, technologie, historie en creativiteit zijn de kenmerken van het DNA van Delft. Met cultuuruitingen, waarin deze kenmerken een belangrijke rol spelen, kan Delft zich onderscheiden. Het karakter van Delft als innovatieve (maak)stad komt tot uiting doordat de culturele infrastructuur en de innovatieve en creatieve bedrijvigheid elkaar weten te vinden en samen kunnen experimenteren. Ook in de gebiedsontwikkelingen komt de wisselwerking tussen cultuur en innovatie tot uitdrukking.

18

Toekomstvisie Theater de Veste

Theater de Veste draagt met het huidige programma al bij aan alle drie de programmalijnen van het cultuurbeleid van Delft. In de toekomst liggen er nog meer kansen om een rol te spelen in de doelen van het cultuurbeleid, als de problemen met de accommodatie worden opgelost. Het Cultuurkader verwacht dat wanneer het theater de ambities van het inhoudelijk concept ‘Theater van de Toekomst’ kan realiseren, De Veste in uitstraling en programmering verder kan aansluiten bij het innovatieve karakter van de stad.

3.3 Trends en ontwikkelingen in kunst en cultuur Naast de meerwaarde die een theater kan hebben voor de uitdagingen van Delft en de beleidsambities van de gemeente, wordt de toekomst van het theater ook beïnvloed door de trends en ontwikkelingen in kunst en cultuur. Trends in kunst en cultuur Nieuwe technologieën hebben invloed op de vorm van het culturele aanbod (bijvoorbeeld theater met elementen van games), de presentatie, de methoden van publieksbereik en op het gebruik van publieksdata. Hybride ondernemen komt op, waarbij voorheen afzonderlijke werkwijzen gecombineerd worden, zoals bijvoorbeeld de combinatie van verschillende bedrijfsmodellen, van on- en offline werken en veelvormigheid in programmering. Andere trends zijn dat culturele instellingen transformeren naar culturele hubs waarin samenwerking en kruisbestuivingen centraal staan, zoals in multifunctionele cultuurgebouwen, al dan niet met andere disciplines en domeinen (bijv. cultuur, onderwijs, sport). Cultuurgebouwen die deze ontwikkeling doormaken, worden steeds meer stedelijke vanzelfsprekendeontmoetingsplekken die de gehele dag open zijn, onder andere om te studeren, te werken en te ontmoeten. Het publiek kan er véél meer doen dan alleen voorstellingen bezoeken. De gebouwen worden laagdrempelig gebruikt door een grote diversiteit aan stadsbewoners uit alle geledingen.

Voor de activiteiten zijn steeds meer abonnementen beschikbaar, zoals de Museumkaart, de Podiumpas en Cineville. Het publiek vraagt om meer experimentele liveshows en live-beleving en heeft een groeiende behoefte aan interactie. Ook wordt het publiek in de grotere steden internationaler. Dit heeft invloed op het aanbod en de communicatie. In het aanbod van culturele instellingen wordt de totaalbeleving belangrijker en komt de randprogrammering op. De voorstelling gaat steeds meer gepaard met debat en 19

Toekomstvisie Theater de Veste

met tentoonstellingen, feestelijkheden en uiteenlopende ontmoetingsactiviteiten. Een diverse mix van stijlen en disciplines speelt een belangrijke rol in de beleving van kunst en cultuur. Het verschil tussen ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur vervaagt en draagt ook bij aan de toegankelijkheid ervan. Zo kan voor elke publieksgroep een programma op maat gemaakt worden. Culturele instellingen ontwikkelen hun programma steeds meer in co-creatie en interactie met publieksgroepen uit de stad. Door deze werkwijze winnen maatschappelijke vraagstukken als aanleiding van cultureel aanbod en thematische samenwerking (met makers, publiek en andere instellingen) aan belang. Ontwikkelingen in podiumkunsten en podia De 153 podia die zijn aangesloten bij de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD) trokken in 2022 totaal 7,7 miljoen bezoeken. De zalen vulden zich weer na corona en de stijging lijkt door te zetten. Per podium steeg het aantal uitvoeringen van 92 in 2021 naar 199 in 2022. Het bezoek per uitvoering ging ook omhoog naar 90% van het niveau vóór corona. Opvallend daarbij is dat theaters veel nieuwe bezoekers trekken en dat er een verjonging plaatsvindt (30 – 50 jaar). Er vindt ook een vernieuwing in het aanbod plaats: meer producties die een jonger publiek trekken en meer makers met een biculturele achtergrond die voor een verbreding van het publiek zorgen.

Overigens is deze ontwikkeling in Theater de Veste al goed zichtbaar. De terugkeer van het publiek leidt alleen niet tot meer inkomsten: theaters lijden onder de inflatie die de kosten omhoog stuwen. De toegangsprijzen zijn in algemene zin bij theaters al te laag om alle kosten te dekken. In combinatie met de inflatie levert dit extra druk op. De enige oplossing (zonder de prijzen te verhogen en het aanbod ontoegankelijk te maken voor velen) is volgens producenten om het aantal bezoekers te laten groeien. Maar meer bezoek loont alleen in de grotere zalen (vanaf 800 stoelen). Dus slaan theatergezelschappen en artiesten de schouwburgen met een kleinere capaciteit over, en daarmee nemen de diversiteit en de kwaliteit af bij een (te) kleine capaciteit. Een andere ontwikkeling is dat voorstellingen vaker meerdaags in een theater staan om de band met het publiek te versterken. Daarnaast wordt meer lokaal en regionaal geproduceerd, waarbij het theater (co-)producent is of ondersteunt. Theaters doen dus steeds meer dan alleen voorstellingen laten zien. En met die bredere taak trekken zij ook weer nieuw publiek aan.

20

Toekomstvisie Theater de Veste

Het podiumkunstenaanbod (in universiteitssteden) wordt internationaler. Universiteiten hebben steeds meer aandacht voor de mentale gezondheid van studenten. De aanwezigheid van een theater en theateractiviteiten zijn daarbij – ook vanuit het oogpunt van preventie - van belang. Programmeren gebeurt steeds meer vanuit co-creatie, in dialoog met publieksgroepen en gemeenschappen: ontmoeting, verbinding en variatie in beleving staan centraal. Het contact van theaters met de gemeenschappen wordt intensiever en er ligt een rol in het opbouwen van gemeenschappen. Sterke podia, sterke sector Dit jaar verscheen het pamflet Sterke Podia, Sterke sector (VSCD 2023). Daarin definieert de branche vijf functies die podia vervullen: o

programmeren van professioneel en veelzijdig artistiek aanbod;

o

(laten) ontwikkelen van specifiek aanbod;

o

stimuleren van ontmoeting en debat (maatschappelijk programma);

o

bevorderen van cultuureducatie en talentontwikkeling;

o

een platform zijn voor de amateurkunst.

Het pamflet signaleert ook de volgende ontwikkelingen: theaters, schouwburgen en concertzalen zijn altijd plekken geweest waar werk wordt gebracht dat mensen kan raken, ontroeren en aanzetten tot reflectie. Theaters kunnen thematiseren en rust en verbroedering brengen. Theaters zijn nu meer nodig dan ooit. Er zijn zes nieuwe ontwikkelingen: o

Podia betrekken verschillende publieksgroepen intensiever bij het programma en programmeren voorstellingen die (cultureel) diverse perspectieven weerspiegelen.

o

Podia creëren cultuur-educatieve programma’s die jong en oud enthousiast maken voor theater, muziek en ander aanbod. Ze zijn ook een plek voor talentontwikkeling en voor amateurs.

o

Theatergebouwen hebben steeds meer de sfeer van een artistieke werkplaats waarin overdag ook allerlei (sociaal-maatschappelijke) activiteiten plaatsvinden en sluiten nauw aan bij de (verblijfs-)wensen van de (potentiële) bezoekers en gebruikers.

o

Podia werken nauw samen met culturele makers aan plannen en producties en bieden hen langjarig de ruimte om te groeien en samen publiek op te bouwen; 21

Toekomstvisie Theater de Veste

o

Andere partijen die de visie van het podium delen, worden medeeigenaar van delen van het programma. Ze zijn soms ook verantwoordelijk voor het proces, van productie tot en met publiekswerving.

o

Podia werken efficiënter en verminderen de ecologische voetafdruk door duurzame materialen te gebruiken, energiezuinige technologieën te omarmen en voorstellingen langer te programmeren.

3.4 Ontwikkelingen kunst en cultuur in Delft Een analyse van Berenschot laat zien dat de sectoren film, beeldende kunst, bouwkunst, erfgoed, media en letteren goed vertegenwoordigd zijn in Delft. Berenschot classificeert het voorzieningenniveau van podiumkunsten in Delft als matig en BMC concludeert dat het theater niet voldoet. Wat daarnaast volgens Berenschot in de voorzieningenstructuur ontbreekt, zijn een vlakke vloerzaal en (of gecombineerd met) een goed geoutilleerd en ruim podium voor (pop)muziek. Zo’n zaal zou passen bij het innovatieve karakter van Delft en de toekomstplannen van Theater de Veste. Een poppodium sluit aan bij de relatief jonge populatie die Delft kenmerkt. Wel is het de vraag of zo’n podium per se nodig is, gezien de directe nabijheid van Rotterdam en Den Haag, waar deze voorzieningen in ruime mate aanwezig zijn. Een middenzaal in de vorm van een multifunctionele ‘zwarte doos’4 met gemengd aanbod is wel nodig. Zo’n zaal komt tegemoet aan de behoefte aan een breed veelzijdig aanbod (theater, popmuziek, dans, debat, feest en filosofie) van de publieksgroep van jong volwassenen. De sector amateurkunst wordt als zorgelijk getypeerd. Net als in de rest van Nederland hebben veel amateurverenigingen te kampen met teruglopende ledenaantallen.

Daarentegen kent Delft een groot aantal amateurkunstverenigingen in diverse kunstdisciplines die deels op hoog niveau acteren. Op het gebied van amateurtheater is het Rietveld Theater een belangrijke speler. Volgens onderzoek van Atlas voor gemeenten doet Delft het op cultureel gebied goed. In 2018 kwam dit vooral doordat de aanwezigheid van monumenten erg hoog 4

Een theaterzaal bestaande uit een vlak speelvlak en zwart geschilderde muren voorzien van geavanceerde techniek, de zaal is geschikt voor veel verschillende producties, evenementen en bijeenkomsten.

22

Toekomstvisie Theater de Veste

scoorde op de Cultuurindex die werd gehanteerd. Hierdoor eindigde Delft als 4e stad van Nederland op cultureel gebied (van de 40 beoordeelde gemeenten). Aspecten waarop Delft goed scoorde waren Erfgoed (2e) en Beeldende kunst (3e) . Voor podiumkunsten staat Delft echter op de 23e plek. In Delft zijn veel kleine initiatieven en makers met interessante activiteiten, maar die stokken in hun ontwikkeling en verdwijnen dan ook weer. Er is geen keten in ontwikkeling van klein naar groot. Het Rietveld Theater fungeert als ‘vestzaktheater’5 voor onder andere amateurkunst. Door toevoeging van een multifunctionele vlakke vloerzaal bij Theater de Veste kan een keten gevormd worden naar de grote zaal. Door meer samenwerking en ondersteuning kan zo een keten gebouwd worden van de maker tot en met het festival, het grote podium en de grote producent. Er is behoefte aan een stadstheater als vliegwiel in de ontwikkeling van makers, productiekracht en faciliteiten (waaronder subsidiemogelijkheden) en in de samenwerking met gemeenschappen en organisatie van activiteiten (lokale productie, festivals, maatschappelijke programmering). Zowel in de avond en nacht (nachtcultuur), als overdag. Dit draagt ook bij aan het verlengen van de verblijfsduur van bezoekers en een grotere vraag naar horeca.

Bovenstaande trends, ontwikkelingen en uitdagingen geven richting aan de toekomst van Theater de Veste, een richting die ingevuld wordt met vier ambities. Maar eerst volgt een beschrijving van het theater nu.

5

Vestzaktheater is een soort theateraccommodatie: klein met weinig voorzieningen, vaak bespeeld door amateurkunst en experimenteel theater. Afgeleid van het Duitse Zimmertheater (vert. Huiskamertheater).

23

Toekomstvisie Theater de Veste

4 Theater de Veste in 2023 4.1 Programmering Theater de Veste is in Delft de belangrijkste aanbieder van professionele podiumkunstenvoorstellingen. Onder ‘professionele podiumkunsten’ verstaan we het aanbod van professionele podiumkunstengezelschappen en -uitvoerenden, zoals dat wordt gepresenteerd in het Nederlandse theater- en/of schouwburgcircuit. De Veste beschikt over één theaterzaal met een capaciteit van 500 stoelen. Op jaarbasis worden circa 180 professionele podiumkunstenvoorstellingen geprogrammeerd. Daarnaast is er het Theatercafé dat voor verschillende doeleinden wordt gebruikt, zoals voor debat en dialoog in de stad. Theater de Veste programmeert met kwaliteit en onderscheidt zich daarmee van vergelijkbare theaters in de regio. Tegelijkertijd staat laagdrempeligheid voor een breed publiek voorop. Het theater is er voor de hele stad, en het zet zich volop in om iedereen te laten meedoen, ook de Delftenaren die normaal niet zo snel naar het theater komen. Het programmeert voorstellingen met maatschappelijk actuele thema’s en organiseert randprogrammering gericht op inclusie en ontmoeting tussen stadsbewoners.

De Veste onderscheidt zich binnen het landelijke schouwburgcircuit, omdat het een stadstheater is met een programma dat ook ruimschoots plek biedt aan - en publiek heeft voor meer uitdagende genres en typen voorstellingen (toneel, dans, het betere jeugdtheater). En vanwege een meer vernieuwend aanbod gericht op innovatie en toekomstgerichtheid. Dat het publiek dit aanbod waardeert, blijkt uit de relatief hoge bezoekersaantallen (70% bezetting) en het aantal bezoekers dat van buiten Delft speciaal naar de voorstelling komt. Het theater toont een breed keuzepalet aan disciplines: toneel, dans, cabaret en muziek en biedt ruimte voor een programma breder dan cultuur. Er is plek voor debat, maatschappelijke activiteiten en samenwerkingen met onder andere de TU Delft. In haar programmering gaat Theater de Veste uit van drie pijlers: (1) Maatschappij en actualiteit, (2) Verbeelding en nieuwsgierigheid, (3) Innovatie, kennis en wetenschap. Toch lukt het in afnemende mate om de publiekstrekkers uit het landelijke circuit te laten optreden in Delft. Theater de Veste en Delft hebben een hoge gunfactor bij de artiesten, vanwege het fijne publiek en de aandacht voor een goede ontvangst van de 24

Toekomstvisie Theater de Veste

theatergezelschappen. Maar omdat gezelschappen in De Veste vanwege de beperkte capaciteit niet meer kostendekkend kunnen spelen, komen verschillende voorstellingen en artiesten niet meer naar Delft. Veel van deze producties (denk o.a. aan topgezelschappen en de publiekstrekkers op het gebied van cabaret, toneel, popmuziek, dans, musicals en internationale gezelschappen) kunnen in Delft niet meer de minimaal benodigde recetteopbrengst halen. Ook kunnen veel toonaangevende theatergezelschappen niet in Delft spelen vanwege de beperkte afmetingen van het podium. Dit leidt tot een toenemende verschraling van het aanbod: enerzijds in afname van kwaliteit, anderzijds in afname van de diversiteit van het aanbod. De kleine capaciteit heeft ook gevolgen voor de financiële exploitatie van het theater. Doordat er weinig stoelen zijn, zijn de opbrengsten voor het theater beperkt; niet alleen ten aanzien van de opbrengst van tickets, maar ook de horeca-opbrengsten. Deze zijn immers direct gerelateerd aan het aantal voorstellingsbezoekers. En de lage capaciteit (laag stoelenaantal en slechts één zaal) heeft eveneens een negatief effect op de inkomsten voor verhuringen.

4.2 Publiek Door de diverse programmering spreekt het theater een breed publiek aan. Het is dé culturele locatie voor ontmoeting in Delft. En niet alleen voor de Delftenaren. Ook het publiek uit de kernen rondom Delft en zelfs ver daarbuiten weten het theater te vinden. Dat laatste komt onder andere door het onderscheidende aanbod op het gebied van innovatie & debat. Door het programma (maatschappelijk, theatercolleges, het innovatieve aanbod en de publiekstrekkers) vervult het theater een brugfunctie voor jong en oud en voor nieuw en gevorderd theaterpubliek. De bezoekersaantallen zijn hoog, ook bij de wat meer experimentele voorstellingen. Theater de Veste heeft in 2019 (referentiejaar vóór corona) met alle activiteiten bijna 85.000 bezoekers getrokken. Ruim 69.000 tickets zijn verkocht voor de theaterprogrammering. De activiteiten vinden plaats in de theaterzaal, in het Theatercafé en op locatie buiten het theater. Op het gebied van verhuringen vonden er 69 evenementen plaats. De verhuringen bestonden uit zowel commerciële verhuringen, zoals (inter-)nationale congressen, als uit verhuringen voor sociaalculturele of sociaal-maatschappelijke organisaties (bijvoorbeeld scholen en amateurverenigingen). Het publiek waardeerde Theater de Veste in 2019 met een 8,2 25

Toekomstvisie Theater de Veste

voor service en met een 8,4 voor het aanbod. 1800 huishoudens in Delft zijn vriend van het theater.

4.3 Netwerk Het netwerk van Theater de Veste bestaat uit makers, producenten, het onderwijs en culturele en maatschappelijke organisaties. Ook heeft het theater zijn netwerk in het Delftse bedrijfsleven, wat leidt tot sponsoring. Als podiuminstelling onderhoudt De Veste goede contacten met grote landelijke theatergezelschappen als Het Nationale Theater, het Noord Nederlands Toneel en Toneelgroep Oostpool en werkt daarmee samen aan een lange programmering. Ook binnen Delft is Theater de Veste een belangrijke schakel in het culturele netwerk. Het is partner voor het Delft Fringe Festival, het Highlight festival, VAK, Stichting CANIDREAM, Cultuurhuis Delft, Het Rietveld Theater en vele andere partijen in de stad. Het biedt plek voor activiteiten en trekt samen op in bepaalde programmering of stemt deze af. Het stadstheater werkt ook samen met uiteenlopende stedelijke organisaties, zoals Stichting Pop Delft, Stichting Humanitas, House of Styles en Delft voor Elkaar. Met DOK werkt De Veste samen op het gebied van educatie en het bereiken van kinderen in het primair en voortgezet onderwijs. Het Theater werkt nauw samen met de TU: studenten vinden de weg naar De Veste door samenwerkingen met TU Delft, Studium Generale en Bèta Balie.

4.4 Eerdere onderzoeken naar de toekomst van het theater Het theater heeft in 2019 met het concept ‘Theater van de Toekomst’ de aanzet voor zijn meerjarenbeleidsplan geformuleerd. Hierin wordt de beleidslijn van vernieuwing en innovatie verder uitgebouwd: podiumkunsten door middel van cross-overs, verbonden met onder andere wetenschap, technologie, innovatie, vernieuwing (Delft als ‘kennisstad’), en maatschappelijke en actuele relevantie, inhoudelijk én in verschijningsvorm. Volgens het theater heeft het publiek van nu ook behoefte aan ander aanbod naast theater, zoals activiteiten op het gebied van filosofie, wetenschap, debat, food en festival. Het theater wordt zo meer en meer een plek waar mensen elkaar écht live ontmoeten, van gedachten wisselen, de maatschappij

26

Toekomstvisie Theater de Veste

bezien, reflecteren én samen ontspannen. Het meerjarenbeleidsplan 2022 tot en met 2028 van Theater de Veste werkt dit verder uit. Het concept ‘Theater van de Toekomst’ kreeg steun in eerder onderzoek door BMC uit 2020 en 2022. BMC ziet een cruciale rol voor het theater als initiator en facilitator voor meer inhoudelijk aanbod van professionele podiumkunsten en cross-overs. Daarnaast stelt het rapport dat de grotere regio (Rotterdam, Den Haag) reeds voorziet in een compleet aanbod aan professionele podiumkunsten en in kwalitatief hoogstaande voorzieningen met voldoende capaciteit nu en in de toekomst. Daarom zou Delft zich verder moeten versterken met de programma’s waarmee zij reeds onderscheidend is. Zij moet dus vooral inzetten op een kwalitatieve ontwikkeling en minder op schaalvergroting. Dit laat volgens BMC echter onverlet dat, gelet op de toekomstige groei van Delft, de capaciteit van voorzieningen in de zin van het aantal theaterstoelen en de kwaliteit van de faciliteiten moeten groeien. Er liggen volgens BMC voor Delft kansen om zich met het vernieuwende concept ‘Theater van de Toekomst’ blijvend te onderscheiden, niet alleen in de regio, maar ook landelijk.

4.5 De omgeving (voorzieningen) Delft kent geen groot aanbod aan podiumkunstvoorzieningen. Naast Theater de Veste is er het Rietveld Theater, dat zich voornamelijk richt op amateurtheater en momenteel het pop-uppodium Hal015 exploiteert. Er zijn weinig organisaties die plek hebben voor avond- en nachtcultuur, buiten de studentenverenigingen om. Wel zijn er een aantal amateurverenigingen (bijvoorbeeld De Flits met een eigen Microtheater) en biedt X6 van de TU Delft theatertrainingen en -cursussen aan haar studenten. In 4.1.1 staat beschreven op welke wijze de programmering van Theater de Veste zich onderscheidt van andere schouwburgen in Nederland. De programmering weerspiegelt de identiteit van Delft en de verhalen van de inwoners. Theater de Veste voerde een benchmark uit: in de nabije regio hebben verschillende schouwburgen een grotere capaciteit dan de huidige 500 in Delft. Zoetermeer heeft een theater met een grote zaal met 770 stoelen en een kleine vlakke vloerzaal van 170 stoelen. De Rijswijkse Schouwburg heeft 700 stoelen en een kleine vlakke vloerzaal van 100 stoelen. Schiedam heeft een grote zaal van 800 stoelen en een 6

Platform voor Sport & Cultuur van TU Delft

27

Toekomstvisie Theater de Veste

vlakke vloerzaal met 200 stoelen. En de schouwburg van Dordrecht heeft een grote zaal met 755 stoelen en een vlakke vloerzaal met 170 stoelen. In de grotere regio zijn de steden Den Haag en Rotterdam dichtbij. In deze steden zijn alle vormen van presentatie- en podiuminstellingen aanwezig.

Andersom geredeneerd, wanneer we kijken naar de gemeenten met een vergelijkbare zaalcapaciteit als Theater de Veste, dan wordt zichtbaar dat het hier gemeenten betreft die aanzienlijk kleiner zijn dan Delft en een ander karakter hebben, zoals Emmeloord, Heerhugowaard, Delfzijl en Veenendaal.

28

Toekomstvisie Theater de Veste

5 Toekomst van het stadstheater van Delft 5.1 Meerwaarde en kansen voor Delft Voorgaande trends, ontwikkelingen en uitdagingen geven richting aan de toekomst van Theater de Veste als het stadstheater van Delft. Een richting die we in dit hoofdstuk invullen met vier ambities die leidend kunnen zijn in de keuzes waar gemeente en theater voor staan. Maar eerst volgt een samenvatting van de meerwaarde van het theater en kansen voor de toekomst. Vraag naar voorzieningen en aanbod



De verwachte groei van het inwoneraantal van Delft vergroot de vraag naar een breed en kwalitatief aantrekkelijk podiumkunstenaanbod. Dat is gericht op alle inwoners en bezoekers (theoretisch en praktisch opgeleid) en een voorzieningenniveau dat past bij de toekomstige omvang van Delft. Het stadstheater kan daar (met grotere capaciteit) in de toekomst aan voldoen.

Breed programma, breed publiek 

Door slimme keuzes te maken, kan het stadstheater in de toekomst nog meer ingezet worden om domein-overstijgend doelen te behalen voor de stad Delft: niet alleen op cultureel gebied, maar ook doelen op sociaal-maatschappelijk en ruimtelijk en economisch gebied.



Maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van digitalisering, afname van ontmoetingsplekken, de thuisbubbel, vervreemding en vereenzaming vragen om nieuwe en toekomstgerichte ontmoetingsplekken in de stad. Het stadstheater kan hierin een wezenlijke rol vervullen. Het kan de plek zijn waar inwoners van Delft en omgeving elkaar ontmoeten, ook met andere activiteiten buiten de voorstellingen, overdag én ’s avonds. Het stadstheater, straks een ultiem inclusieve ontmoetingsplek, kan publieksgroepen en gemeenschappen verbinden en werkt met hen samen. Het is de plek voor de verhalen uit de stad. De inhoud en de beleving van het aanbod sluiten aan op verschillende publieksgroepen en gemeenschappen: jong stedelijk publiek, bi-cultureel publiek, publiek met een kleine beurs, en internationaal publiek, studenten, ouderen en anderen. 29