Toekomstvisie grofvuil Royal HaskoningDHV
Tekst van het document
RAPPORT Toekomstvisie grofvuil en producthergebruik
Klant:
Avalex
Referentie: BI2236IBRP2112021331 Status:
S0/P01.01
Datum:
1-6-2022
Projectgerelateerd
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Mobility & Infrastructure Trade register number: 56515154 +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W
Titel document: Toekomstvisie grofvuil en producthergebruik Referentie: BI2236IBRP2112021331 Status: P01.01/S0 Datum: 1-6-2022 Projectnaam: Projectnummer: BI2236 Auteur(s): RHU/ABA Opgesteld door: RHU
Classificatie Projectgerelateerd
Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V.. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
ii
Projectgerelateerd
Managementsamenvatting In deze rapportage wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor de grofvuilinzameling en producthergebruik in het verzorgingsgebied van Avalex. Er wordt een integrale visie geschetst en er wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor Avalex om de gorfvuilinzameling toekomstbestendig richting een meer circulaire economie vorm te geven.
1
Er is sprake van relatief weinig grofvuil en de afvalscheiding op de milieustraten is met 85% goed.
Inwoners in het Avalex-verzorgingsgebied bieden relatief weinig grofvuil aan via de milieustraten. De scheidingsresultaten op de milieustraten zijn met gemiddeld 85% beter dan die van vergelijkbare gemeenten in de landelijke benchmark. Kijkend naar de totale grofvuilinzameling kunnen we concluderen dat de haalservice het scheidingsresultaat substantieel naar beneden brengt. Om te komen tot meer producthergebruik en recycling is het stimuleren van brengen van grofvuil derhalve noodzakelijk.
2
Het serviceniveau kent relatief veel openingsuren.
In principe kan elke burger die in de zes gemeenten wonen terecht op elk van de vier milieustraten. Er is controle door middel van een pas en elke bezoek wordt gewogen. Het gemiddeld aantal bezoekers is relatief laag terwijl de Avalex-milieustraten substantieel langere openingstijden kennen dan vergelijkbare gemeenten. Wat verder opvalt is dat in gemeenten waar een vergoeding wordt gevraagd voor de ophaalservice, het aantal keer dat een huishouden hier gebruik van maakt, significant lager ligt dan in gemeenten de ophaalservice gratis is.
3
De totale inzamelkosten voor grofvui zijn vergelijkbaar met de benchmark
Wanneer we de totale kosten van de milieustraat en de ophaalservice (totaal gemiddeld circa 27 euro per aansluiting) in perspectief zetten van vergelijkbare gemeenten in de benchmark (bijna 25 euro per aansluiting), dan kent Avalex gemiddeld vergelijkbare totale kosten voor grofvuilinzameling. Daarbij zijn de kosten van de milieustraten in het Avalex-verzorgingsgebied gemiddeld iets hoger en zijn de kosten voor het halen iets lager dan bij gemeenten in de benchmark
4
Een circulaire economie vraagt nieuwe functies ten behoeve van levensduurverlenging
Een circulaire economie draait om waardebehoud en vraagt derhalve om inwoners/consumenten zoveel mogelijk en zo eenvoudig mogelijk een totaalpakket van functies aan te bieden die leiden tot consuminderen, levensduurverlenging en materiaal- en grondstoffenbehoud in de keten. Dit betekent dat afgedankte spullen beoordeeld moeten worden op mogelijk hergebruik (kringloopgoederen), op noodzakelijke en mogelijke reparatie en op mogelijkheden voor demontage om onderdelen te hergebruiken en een hogere kwaliteit grondstoffen te creëren. Door de noodzaak tot het toevoegen van meer ambachtelijke functies spreekt men landelijk ook steeds vaker van circulaire ambachtscentra. De weg naar dergelijke centra vergt een leerproces waarvoor landelijk ook pilots zijn en worden opgezet. Onduidelijk is of de uitkomsten van die pilots leiden tot een uniforme beleidsaanpak of dat er keuzemogelijkheden blijven.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
iii
Projectgerelateerd
Duidelijk is wel dat de denkrichting omtrent een circulair ambachtscentrum zich kenmerkt door: 1. Het bijdragen aan levensduurverlenging en hoogwaardig product- en materiaalhergebruik. 2. Er is sprake van synergie tussen meerdere bouwstenen, zijnde hergebruik en recycling, reparatie en kringloop, ambacht en onderwijs en/of sociale cohesie en werkvoorziening.
5
Het toevoegen van nieuwe functies vereist aanvullende vloeroppervlakte en een mate van flexibiliteit
Het toevoegen van functies betekent een ruimteclaim op de beschikbare vloeroppervlakte van een milieustraat. Een innamepunt voor kringloopgoederen kan daarbij relatief beperkt zijn maar met name wanneer demonteren of verkoop van goederen als functie wordt toegevoegd dient het bezoekersdeel van de milieustraten met minimaal de helft van het huidige oppervlakte te worden uitgebreid. Gelet op de nog lopende leerprocessen en de noodzaak tot een toekomstbestendigheid van de milieustraten, is een bepaalde mate van flexibiliteit noodzakelijk. Veranderingen in zaken als bevolkingssamenstelling, consumptiepatronen en ketenverantwoordelijkheden leiden tot andere afvalhoeveelheden en -samenstellingen. Dit maakt dat de eisen aan de afvalinzamelstructuur en de rol en inrichting van de milieustraten ook kan veranderen. Naar de toekomst toe is het derhalve van belang om flexibiliteit in te bouwen om zo mee te kunnen groeien en leren met nieuwe ontwikkelingen. Vooralsnog voorzien wij geen knelpunt in het gewenste aantal afvalstromen dat in de toekomst mogelijk dient te worden ingezameld. Aanbevolen wordt een eventuele uitbreiding met nieuwe stromen pas te heroverwegen op het moment dat de geschetste ontwikkelingen en afzetmogelijkheden hier aanleiding toe geven.
Te meer daar er met meerdere milieustraten ook voor gekozen kan worden om het totaal aantal in te zamelen stromen op een logische gecombineerde wijze te verdelen over de verschillende locaties. Zo is het wellicht niet noodzakelijk om bijvoorbeeld op elke milieustraat bouw- en sloopafval, schoon puin, gipsplaten en grond in te zamelen.
6
Voor uitbreiding van de gewenste functies (tweedehands verkoop, repareren, demonteren) ligt samenwerking met o.a. kringloopbedrijven voor de hand
Ruimte is op de huidige locaties slechts beperkt beschikbaar (te maken) en uitbreiding van de huidige locaties ligt niet direct voor de hand. Daarbij is een nieuwe (grotere) locatie in de regio ook niet eenvoudig realiseerbaar in verband met grondschaarste en concurrerende ruimteclaims; dit nog los van de grote investering die hiermee is gemoeid. Samenwerking met derden voor Avalex lijkt dan meer voor de hand te liggen. De milieustraten kunnen dan van een innamepunt voor kringloopgoederen en/of demontagegoederen worden voorzien. Verkoop en/of demontage kan dan elders door derden plaatsvinden. Dit vereist wel heldere afspraken voor borging van een efficiënte logistiek en transparantie in hergebruik/afzet en verwachtingen van rollen over en weer. Samenwerking met bijvoorbeeld lokale kringlooporganisaties kan hierin een belangrijke rol vervullen.
7
Er zijn meerdere varianten en maatregelen mogelijk om verder bij te dragen aan een circulaire economie
Op drie van de vier milieustraten zijn er mogelijkheden voor het plaatsen van een container voor de inzameling van herbruikbare goederen. Om het werkbaar te maken dient de focus op kleingoederen te liggen die op schappen kan worden opgeslagen. Grotere spullen als bankstellen kunnen beter door kringlooporganisaties direct aan huis worden opgehaald. Het innamesysteem vereist toezicht en er dienen concrete afspraken te worden gemaakt met een of meerdere kringlooporganisaties.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
iv
Projectgerelateerd
Meer hergebruik via de haalservice is mogelijk door de introductie van een separate inzamelroute. Echter, het ligt meer voor de hand om ook hiervoor goede afspraken te maken met kringlooporganisaties en het klantcontactcentrum te instrueren om burgers te wijzen op alternatieven zoals afhaal door die kringlooporganisaties en het brengen naar de milieustraat. Het invoeren van een tarief voor halen blijkt een effectieve maatregel voor het ontmoedigen van het laten ophalen aan huis.
8
Een heroverweging van het aantal milieustraten hoeft weinig effect te hebben op de aanrijtijden en kan leiden tot een kostenbesparing.
Vanuit serviceoverwegingen heeft een heroverweging van het aantal milieustraten waarbij van vier naar drie milieustraten zou worden gegaan relatief weinig effect de reistijd. Ook capaciteittechnisch lijkt hier speelruimte; zeker wanneer bezoekersaantallen relatief evenwichtig kunnen worden verspreid over de dag en over de resterende milieustraten. Een afsprakenplanningssysteem kan hier zonodig een belangrijke rol in vervullen. Een heroverweging van het aantal milieustraten kan leiden tot een potentiele kostenbesparing van circa €270k tot €700k per jaar. Daar staat echter wel tegenover dat een heroverweging naar twee of drie milieustraten bij de burger wel heel anders kan worden beleefd in termen van geboden serviceniveau. Ook geldt dat een heroverweging naar twee milieustraten wel tot capaciteitsproblemen kan leiden wanneer alle gemeenten zouden overstappen op het invoeren van een tarief voor het halen van grofvuil aan huis. Afhankelijk van de keuzes aanvullende ‘circulaire functies’ zoals kringloop of repareren (zie ook onder 4 en 5), neemt de druk op (extra) ruimtebeslag en beschikbare capaciteit eveneens toe.
9
Verschillende beleidskeuzes in de grofvuilinzameling grijpen op elkaar in
Uiteindelijk grijpen verschillende beleidskeuzes op elkaar in. De keuze om bijvoorbeeld kringloopgoederen in te nemen vraagt ruimte op de milieustraten. Ruimte die bij een andere keuze ook gebruikt kan worden voor bijvoorbeeld het innemen en recyclen van andere stromen of voor een grotere capaciteit van bezoekersaantallen. Hetzelfde geldt voor het terugdringen van het aantal milieustraten. Tegelijkertijd bieden landelijke beleidsontwikkelingen onvoldoende houvast om finale uitspraken te kunnen doen omtrent aantal en hoeveelheid afvalstromen dat in de toekomst via de milieustraten (dienen te) worden ingenomen.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
v
Projectgerelateerd
Inhoud 0
Inleiding
1
1
Huidige situatie in beeld
3
1.1
Aangeboden voorzieningen grofvuil
3
1.2
Prestaties
6
1.3
Conclusies
10
2
Toekomstvisie inzameling grofvuil en producthergebruik
11
2.1
Relevante ontwikkelingen
11
2.2
Schets milieustraat van de toekomst
12
2.3
Varianten milieustraat van de toekomst in beeld
13
2.4
Alternatieven inzameling grofvuil
16
2.5
Conclusie
17
3
Mogelijkheden grofvuilinzameling in Avalex-verband
18
3.1
Verhogen aandeel hergebruik
18
3.2
Verhogen scheidingsrendement
19
3.3
Verbeteren service
22
3.4
Verlagen kosten: optimalisatie aantal milieustraten
24
4
Conclusies en afwegingen
28
Bijlagen 1. 2. 3.
1-6-2022
Beschrijving van de milieustraten Afvalhoeveelheden per milieustraat Afwegingen per thema
GHA
BI2236IBRP2112021331
vi
Projectgerelateerd
0
Inleiding
De gemeenten Delft, Midden-Delfland, Rijswijk, Pijnacker-Nootdorp, Leidschendam-Voorburg en Wassenaar hebben ieder de zorgplicht voor het inzamelen van huishoudelijk afval. De gemeenten hebben hun eigen afvalbeleid, maar hebben gezamenlijk Avalex de opdracht gegeven voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval - zo ook voor grof huishoudelijk afval. De EU en de Nederlandse overheid hebben als doelstelling om te groeien richting een circulaire economie. In het Rijksbrede Programma Nederland Circulair in 2050 stelt het Rijk de jaarlijkse hoeveelheid huishoudelijk restafval in 2020 op maximaal 100 kg per persoon, en het wensbeeld in 2025 maximaal van maximaal 30 kg per persoon per jaar. Het grof huishoudelijk restafval maakt deel uit van deze restafval ambities. Vanuit het uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019 – 2023 wordt afvalscheiding van grofvuil ook gestimuleerd. Zo is de ontwikkeling van milieustraten richting circulaire ambachtscentra opgenomen als icoonproject. De Avalex-gemeenten wensen een heroriëntatie op de inzameling van het grofvuil. Gevraagd is inzicht te geven in het functioneren van de huidige milieustraten en te verkennen wat de mogelijkheden zijn voor zowel optimalisatie voor de kortere termijn als een beeld van de milieustraten op de langere termijn.
Daarbij bestaat de wens tot een integrale visie voor producthergebruik en grofvuil waarbij in samenhang gekeken wordt naar de mogelijkheden voor grofvuilinzameling, kringloopbedrijvigheid en (circulaire) ambachtscentra. In deze rapportage wordt een visie geschetst met mogelijkheden voor Avalex om haar grof huishoudelijk afvalbeleid meer circulair en toekomstbestendiger in te richten. Daartoe wordt antwoord gegeven op de volgende achterliggende vragen: 1. Hoe kwalitatief/kwantitatief, effectief en kostentechnisch zijn de vier milieustraten op dit moment? a) Wat zijn de mogelijkheden om kostenneutraal te schuiven met openingstijden om meer in te spelen op bezoekerswensen? b) Is het mogelijk om een onderscheid te maken tussen de gratis grondstofstromen en de betaalstromen door de gratis stromen voor de weegbrug in te zamelen om doorstroming van bezoekers te verbeteren? c) Wat zijn de verwachte effecten (financieel, milieurendement) wanneer inwoners een strippenkaart wordt aangeboden, in relatie tot de inzamelstructuur van grof huishoudelijk afval per gemeente? 2.
Zijn er aanvullende of alternatieve mogelijkheden voor hergebruikgerichte en circulaire grofvuilinzameling? a) Op welke laagdrempelige wijze kan invulling gegeven worden aan kringloopbedrijvigheid op de huidige milieustraten om producthergebruik te bevorderen en wat is hiervoor nodig? b) Wat zijn de mogelijkheden, vormen, kosten van de inzet van een mobiele milieustraat? Ook in relatie tot de vaste voorzieningen? c) In hoeverre kan het grof huishoudelijk afval na inzameling bij huishoudens nagescheiden worden? 3. Is de huidige geografische ligging binnen het verzorgingsgebied van Avalex nog verdedigbaar. Deze rapportage begint in hoofdstuk 1 met een beknopte schets van de huidige situatie voor grofvuil. Vervolgens schetsen we in hoofdstuk 2 een toekomstvisie op de inzameling van grof huishoudelijk afval. Dit doen we op basis van een analyse van relevante ontwikkelingen aan de hand van een zogenaamde PESTEL-analyse. Hoofdstuk 3 beschrijft de verbetermogelijkheden voor het grof huishoudelijk afvalbeleid en de milieustraten in het Avalex-verzorgingsgebied. Daarbij wordt enerzijds ingegaan op
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
1
Projectgerelateerd
optimalisatiemogelijkheden voor de kortere termijn. Anderzijds schetsen we een toekomstvisie voor de langere termijn. De rapportage sluit af met enkele conclusies en afwegingen.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
2
Projectgerelateerd
1
Huidige situatie in beeld
Inwoners uit de zes Avalex-gemeenten Delft, Midden-Delfland, Rijswijk, Pijnacker-Nootdorp, Leidschendam-Voorburg en Wassenaar kunnen voor het aanbieden van grof afval gebruik maken van zowel een brengservice als een haalservice. In 2019 werd door of op regie van Avalex in totaal 20.692 ton grof huishoudelijk afval ingezameld1. Dit hoofdstuk beschrijft de huidige situatie omtrent de inzameling van grof huishoudelijk afval (GHA). Achtereenvolgens geven we een beknopte schets van de milieustraten, de ophaalservice en de kringlooporganisaties. Vervolgens ingegaan op milieu-, service- en kostenprestaties waarbij ook een vergelijking plaatsvindt met de prestaties van vergelijkbare gemeenten.
1.1
Aangeboden voorzieningen grofvuil
1.1.1
Milieustraten
Avalex kent in totaal vier milieustraten, te weten in Delft, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk en Wassenaar, zie Figuur 1-1. Ruim driekwart (2019: 78%) van het totale grof afval wordt ingezameld via één van de vier milieustraten. Inwoners brengen grof afval zelf naar de milieustraat, alwaar ze dit gescheiden kunnen deponeren in containers of bakken. De gescheiden monostromen kennen eigen verwerkingsroutes, waarbij zoveel mogelijk recycling en hergebruik van de afvalstoffen wordt nagestreefd. Onderstaande tabel schetst de belangrijkste kenmerken van de vier milieustraten. In bijlage 1 is een beknopte beschrijving van de milieustraten opgenomen.
Figuur 1-1. Kaart van de 6 gemeenten in het Avalex verzorgingsgebied met de locaties van de vier milieustraten.
Op dit moment zamelen de milieustraten ongeveer 25 afvalstromen in. Oorspronkelijk zijn de milieustraten ontworpen voor minder afvalstromen. Door de behoefte om meer afvalstromen gescheiden in te zamelen ontstaat druk op de beschikbare ruimte. Ook maakt professioneel verkeer veelal gebruik van dezelfde wegen als de inwoners die grof afval komen brengen. Dit kan leiden tot opstoppingen en ongewenst (onveilig) kruisend of vermengd verkeer.
1
Voor de rapportage wordt uitgegaan van de cijfers uit het ‘pre-corona’ jaar 2019. Het jaar 2020 laat een volatiel beeld zien van het afvalaanbod, als gevolg van de coronapandemie, en is daarmee geen goede graadmeter van het te verwachte aanbod grof afval. Dit geldt voor heel Nederland. 1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
3
Projectgerelateerd
Tabel 1-1 Kenmerken milieustraten (peiljaar 2019) Milieustraat
Kenmerk milieustraat*
Delft
Gedeeltelijk verhoogd,
Perronplaatsen
Overige plaatsen
Openingsuren (uur/week)
Aantal bezoekers totaal en gemiddeld per uur**
Geschatte capaciteit (bezoekers per uur) 90%/95%/max
Ingezameld volume (ton/jaar) en scheidingspercentage, %
Aandachtspunten
2 grote containers 5 inloopcontainers 14 containers
Ca. 7.000m2
3 Perscontainers.
54
61.631 (22 p/u)
44 / 48 / 69
kleine containers
5.991 t/j 87%
Moeilijk keren op perron. Gedeelde faciliteiten met overslagstation Bperkte ruimte beschikbaar voor extra containers
rek, KCA depot
Rijswijk
Gedeeltelijk verhoogd,
Locatie gedeeld met garage en hoofdkantoor
1 Containers, 3 inloopcontainers, 15 containers
Ca. 4.500m2
3 perscontainers
54
63.277 (23 p/u)
40 / 43 / 58
kleine containers
5347 t/j 84%
Beperkt ruimte beschikbaar voor extra containers
rek, KCA depot
PijnackerNootdorp
Vlakvloers met deels verlaagde containers,
13 containers (Inclusief 3 perscontainers)
Ca. 5.400m2
5 Containers. 4 inloopcontainers kleine containers
Opstelstrook voor garage om filedruk op openbare weg te verminderen
16
24.965 (30 p/u)
45 / 50 / 73
49
30.983 (12 p/u)
36 / 49 / 77
1.667 t/j 85%
rek, KCA depot
Toegangsweg over smalle brug Beperkt ruimte beschikbaar voor extra containers
13 Containers. Wassenaar
Vlakvloers Ca. 9.800m2
7 inloopcontainers -
2 perscontainers kleine containers rek, KCA depot
* Oppervlakte betreft indicatie van het bezoekersgebied. **Gemiddeld per uur, uitgaande van 52 weken x openingsuren per week.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
4
3.112 t/j 79%
Toegangsweg smal Locatie dient op termijn herbestemming (natuur) te krijgen
Projectgerelateerd
1.1.2
Ophaalservice
Naast de milieustraten bieden gemeenten via Avalex inwoners een haalsysyteem aan voor grof afval. Bijna een kwart (2019:22%) van het totale grof afval wordt via deze weg ingezameld. Inwoners dienen hiervoor een afspraak te maken. Groenafval, matrassen en oud ijzer wordt daarbij apart opgehaald. Het overige grof afval deel wordt als gemixt grof afval opgehaald. De ophaalservice is een extra service en biedt bijvoorbeeld inwoners met een fysieke beperking en inwoners die geen geschikt vervoersmiddel hebben de gelegenheid om grof afval aan te bieden. Er gelden verschillende aanbiedregels met betrekking tot kosten, volume en aanbiedtijden, zie hiervoor Tabel 1-2. In de gemeenten Wassenaar en Pijnacker-Nootdorp moet worden betaald voor het laten ophalen van grof afval. Het aantal gebruikers dat in die gemeenten gebruik maakt van deze dienst is dan ook lager dan in de andere gemeenten binnen het verzorgingsgebied van Avalex (zie Tabel 1-2) 2 . Ook gelden er beperkingen met betrekking tot de aard van het afval dat wordt aangeboden. Zo mag er o.a. geen glas, gipsplaten, grond of zand, puin of steen, geïmpregneerd hout zoals schuttingen en bielzen, klein chemisch afval (kca), verf of tl-buizen en asbest worden aangeboden. Tabel 1-2 ophaalservice grof huishoudelijk afval: kosten, maximaal volume en aanbiedingstijden per gemeente. Gemeente
Pijnacker-Nootdorp
Kosten per afspraak: € 30,00 (snoeiafval gratis)
Maximaal m3 per afspraak
Aanbiedingstijd*
Aantal afspraken 2019
2
Tussen 20.00 uur (avond voor de ophaaldag) en 7.30 uur
1.316
31.483
LeidschendamVoorburg
€ 0,-
2
Tussen 21.00 uur (avond voor de ophaaldag) en 7.30 uur
Wassenaar
€ 20,69
1
Tussen 00.00 en 7.30 uur
671
Rijswijk
€ 12,50**
3
Tussen 5.00 en 7.30 uur
11.833
Delft
€ 0,-
1
Tussen 6.00 en 7.30 uur
18.748
Midden-Delfland
€ 0,-
2
Tussen 6.00 en 7.30 uur
5.162
Totaal
69.213
*Door het grofvuil of snoeiafval pas in de ochtend aan te bieden, wordt voorkomen dat anderen allerlei afval bijplaatsen. **Pas ingevoerd in november 2021. In 2019 was dit nog gratis.
1.1.3
Kringloopwinkels
Een gedeelte van de inzameling van grof huishoudelijk afval speelt zich buiten de invloed van de gemeente en/of Avalex af. Een bewoner kan de (veelal herbruikbare) spullen bijvoorbeeld aanbieden op marktplaatsachtige omgevingen of aan kringlooporganisaties. Verspreid over de zes gemeenten bevinden zich circa 22 kringloopwinkels, zie Tabel 1-3. Hiermee blijken er voldoende faciliteiten voor het aanbieden van kringloopgoederen in het verzorgingsgebied aanwezig te zijn. Een aantal van de aanwezige kringloopwinkels bevindt zich dicht in de buurt van een van de vier milieustraten, voornamelijk rond de milieustraat van Delft.
2
Rijswijk is pas eind 2021 gestart met de meldplicht plus betaling – er is nog geen data beschikbaar over de hoeveelheid afspraken na invoer van de betaalplicht. 1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
5
Projectgerelateerd
Kringloopwinkels verkopen voornamelijk textiel, meubilair, keukengerei, speelgoed, kleingoed/curiosa, boeken, platen en wit- en bruingoed en zamelen of nemen dat ook in. De hoeveelheden hiervan die in het Avalex-gebied bij kringlooporganisaties worden aangeboden zijn niet bekend. Tabel 1-3 Kringloopwinkels per gemeente. Gemeente
Kringloopwinkels Stichting Kringloopbedrijf Delft Kringloopwinkel RataPlan Delft
Delft
Leuke Boel Fischer Delft
Pijnacker-Nootdorp
Kringloopwinkel De Wisselbeker Kringloopwinkel RataPlan Rijswijk
Rijswijk
Kringloop Winkel Rijswijk
Wassenaar
Leidschendam-Voorburg
Midden-Delfland
1.2
De Flintstones Kringloopwinkel ’t Goeie Doelen Winkeltje Terre des Hommes Terre des Hommes Pijnacker Kringloop Den Haag
De Kringloop
Nogmaals Franken
2e Winkel
De Stille Kracht van Wassenaar
Het Circulaire Ambachtscemtrum
Kringloop de Schatkamer
Kringloopwarenhuis Het Goed
Kringloopwinkel Damplein
De Schatkamer
Kringloop Voorburg
Kringloopmarkt Schipluiden
‘t Gaagje
Prestaties
Om een schets te kunnen maken van de prestaties omtrent het grof huishoudelijk afvalbeheer wordt gebruik gemaakt van de zogenaamde afvaldriekhoek met onderscheid in milieu, service en kosten. Om deze prestaties in perspectief te zetten worden ze vervolgens vergeleken met prestaties van vergelijkbare gemeenten. Daarbij wordt onderscheid gemaakt in zogenaamde hoogbouwklassen3. De gemeenten Delft, Leidschendam-Voorburg en Rijswijk worden daarbij vergeleken met klasse A-gemeenten (50 t/m 100% hoogbouw) en Pijnacker-Nootdorp, Wassenaar en Midden-Delfland met klasse C-gemeenten (20 t/m 29% hoogbouw).
1.2.1
Milieu
In 2019 is er 20.692 ton grof huishoudelijk afval ingezameld. Op de milieustraten is 16.117 ton afval ingezameld (49 kg/inw.) en via de huis aan huis inzameling 4.576 ton (14 kg/inw.), zie ook tabel 1-4. Ruim driekwart van het grofvuil wordt via de milieustraten aangeboden. Inwoners van gemeente Wassenaar bieden daarbij het meeste afval aan, gevolg door Pijnacker-Nootdorp. Mogelijk heeft dit ook moet snoeiafval te maken maar de gescheiden afvalstroomhoeveelheden zijn niet per gemeente inzichtelijk waardoor hier geen cijfermatig onderbouwde uitspraken over gedaan kunnen worden. Op de vier locaties worden tussen de 23 en 25 afvalstromen ingezameld. Zeven van de apart ingezamelde stromen nemen ongeveer 75% van het totaal aantal gewicht van het afval op zich. Het gaat hierbij om grof huishoudelijk afval, puin, hout A/B, bouw en sloopafval, groen, papier en karton, elektrische apparaten en metaal. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de afvalhoeveelheden per milieustraat.
3
In de landelijke Benchmark Huishoudelijk Afval (NVRD/RWS) worden gemeenten onderling vergeleken met een vergelijkbaar aandeel hoogbouw. Gemeenten met een vergelijkbaar aandeel hoogbouw worden gegroepeerd in een ‘klasse’. De volgende klassen worden daarbij onderscheiden: Klasse A: 50 t/m 100% hoogbouw; Klasse B: 30 t/m 49% hoogbouw; Klasse C: 20 t/m 29% hoogbouw en Klasse D: 0 t/m 19% hoogbouw. 1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
6
Projectgerelateerd
Tabel 1-4 Afvalhoeveelheden per gemeente gebracht op milieustraten en aan huis opgehaald grof afval (gescheiden en ongescheiden grof HRA). Via milieustraten Grofvuil, totaal Ton
Via ophalen aan huis
Kg per inw
Snoeiafval
Matrassen
Metalen
Klasse A-Benchmark gemiddelde*
58
Delft
3.787
36,7
28
4
0
LeidschendamVoorburg
2.747
36,4
190
5
4
Rijswijk
2.756
51,5
82
49
2
Overig grofvuil, Ton
Kg per inw 40
960
9,6
1.731
25,6
967
20,6
Klasse C-Benchmark gemiddelde*
135
10
Midden-Delfland
611
31,5
13
36
2
285
17,3
Pijnacker-Nootdorp
3.576
65,8
38
1
3
114
2,9
Wassenaar
2.699
103,0
0
0
2
55
2,2
Totaal
16.176
48,7
351
95
13
4.112
13,8
* Gewogen gemiddelde zonder Avalex-gemeenten
Wanneer bovenstaande hoeveelheden worden vergeleken met de landelijke benchmark resultaten dan valt op dat de Avalex-gemeenten minder grofvuil aanbieden4. Het gewogen gemiddelde voor klasse A en Cgemeenten geeft aan dat bij andere benchmark-gemeenten gemiddeld 78 kg grof huishoudelijk afval per inwoner wordt ingezameld5. Dit is ruim anderhalf maal zoveel als de 49 kg/inw die gemiddeld in de Avalexgemeenten wordt ingezameld. Een verklaring hiervoor is niet gevonden. Kijkend naar de hoeveelheid fijn restafval binnen het Avalex-gebied dan geeft dit geen aanleiding om te veronderstellen dat er (veel) grofvuil verkeerd wordt aangeboden. Mogelijk dat het grote aantal kringloopwinkels binnen het Avalex-gebied of afvaltoerisme naar omliggende gemeenten een rol speelt. Precieze duiding vereist aanvullend onderzoek. De hoeveelheid op afspraak opgehaald grof huishoudelijk afval is veelal minder dan in de benchmark6. Enkel inwoners van gemeente Midden-Delfland bieden meer afval aan huis aan dan inwoners bij vergelijkbare gemeenten. Het scheidingspercentage op de milieustraten bedraagt gemiddeld circa 85%. Dit scheidingspercentage is niet op elke milieustraat gelijk. Het beste scheidingsresultaat is in Delft (88%) en Wassenaar kent het laagste scheidingsresultaat (79%), zie ook tabel 1-5.
Vergelijken we de scheidingsresultaten met resultaten van vergelijkbare gemeenten in de landelijke benchmark (stedelijkheidsklasse A: 74%, stedelijkheidsklasse C: 82%, gewogen gemiddelde 76%), dan laten de Avalex-milieustraten betere scheidingsresultaten zien. Milieustraat, locatie
Delft
PijnackerNootdorp
Rijswijk
Wassenaar
Totaal
Totale hoeveelheid afval milieustraten
5.991
1.667
5.347
3.112
16.117
Hoeveelheid (grof) restafval
725
250
855
640
2.470
Scheidingspercentage
88%
85%
84%
79%
85%
4
In de benchmark wordt een andere terminologie gehanteerd dan Avalex hanteert. De benchmark definieert ‘Grof huishoudelijk afval’ als de totale hoeveelheid grof huishoudelijk afval (gescheiden + ongescheiden) die bij huishoudens vrijkomt. Avalex hanteert hiervoor ‘Grofvuil’ en hanteert de term ‘grof huishoudelijk afval’ voor de grove restfractie. De benchmark hanteert de term ‘Grof restafval’. Dit betreft de hoeveelheid grof huishoudelijk afval die na bron- en nascheiding resteert, inclusief verbouwingsrestafval. 5 Volgens de benchmark wordt op milieustraten 58 kg/inwoner ingezameld in stedelijkheidsklasse A en 135 kg/inw.in stedelijkheidsklasse C (gewogen gemiddelde zonder gemeenten uit de Avalex regio). In de 6 gemeenten is 75% van de huishoudens ingedeeld in stedelijkheidsklasse A 6 Resultaat benchmark ophaalservice gha: 40 kg/inwoner in stedelijkheidsklasse A en 10 kg/inwoner in stedelijkheidsklasse C 1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
7
Projectgerelateerd
Het totale scheidingspercentage van grof huishoudelijk afval bedraagt circa 68%; een lagere score die wordt veroorzaakt door de lage afvalscheiding in de haalservice.
1.2.2
Service
Aantal aansluitingen per milieustraat Het verzorgingsgebied van Avalex telt circa 165.000 huishoudens. Met de vier beschikbare milieustraten betekent dit dus dat gemiddeld ruim 41.000 huishoudens per milieustraat. Dit is vergelijkbaar met het gewogen gemiddelde van de twee type vergelijkbare gemeenten uit de benchmark (hoogbouwklasses A en C). De benchmark levert een gewogen gemiddelde dichtheid op van 39.000 aansluitingen per milieustraat met uitschieters naar 85.000 huishoudens per milieustraat in klasse A en 47.000 huishoudens in klasse C. Afstand en reistijd tot de milieustraat De gemiddelde afstand tot een milieustraat bedraagt circa 4,6 km met een gemiddelde reistijd met de auto van circa 10 minuten. De benchmark geeft hier geen vergelijkingsdata over. Landelijk zijn er derhalve ook geen referentietijden aan te geven. De ervaring leert wel dat meer landelijke gebieden veelal grotere afstanden kennen, voor sommige bewoners soms zelfs oplopend tot circa 20 kilometer. Circa 4% van de huishoudens moet meer dan een kwartier rijden. Figuur 1-2 geeft de gemiddelde reistijd naar de dichtstbijzijnde milieustraat weer.
Figuur 1-2 Locaties met indicatie reistijd naar dichtstbijzijnde milieustraat (getallen in bollen zijn representatief voor percentage aansluitingen in gebied)
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
8
Projectgerelateerd
Openingstijden en bereikbaarheid Omdat ieder huishouden naar elke milieustraat kan, heeft elk huishouden 6 dagen per week, 54 uur per week toegang tot een milieustraat. Dit is een hogere beschikbaarheid dan vergelijkbare gemeenten gemiddeld laten zien in de benchmark. Milieustraten in vergelijkbare klasse A-gemeenten zijn gemiddeld 47 uur open en in vergelijkbare klasse C-gemeenten 39 uur. Enkel de milieustraat in Pijnacker-Nootdorp haalt dit serviceniveau met 16 uur per week niet. De milieustraten in Delft en Rijswijk zijn eenvoudig met de auto te bereiken, terwijl de aanrijroutes voor de milieustraten in Wassenaar en Pijnacker-Nootdorp tot langere wachtrijen kunnen zorgen, aangezien deze smal zijn. In Delft en Rijswijk zijn tevens de inzamelcontainers eenvoudig te bereiken middels een verhoogd platform waar de auto op kan rijden. Gebruik van de milieustraten en ophaalservice In het gebied wordt relatief weinig gebruikt gemaakt van de milieustraat, zie tabel hieronder. Gemiddeld aantal bezoeken Avalexgemeenten per huishouden, per jaar
Gemiddeld aantal bezoeken benchmark-gemeenten per huishouden, per jaar
Stedelijkheidsklasse A Delft, Rijswijk, Leidschendam-Voorburg
0,86
1,7
Stedelijkheidsklasse C Pijnacker-Nootdorp, Midden-Delfland en Wassenaar
1,92
2,8
De benchmark geeft geen data over aantal malen dat een huishouden van een ophaalservice gebruik maakt. Wat wel binnen het Avalex-gebied opvalt is dat in gemeenten waar een vergoeding wordt gevraagd voor de ophaalservice, het aantal keer dat een huishouden hier gebruik van maakt significant lager ligt dan in gemeenten met een gratis ophaalservice. Figuur 1-3 geeft per gemeente weer hoe vaak gemiddeld een huishouden gebruik maakt van de milieustraat en/of de ophaalservice. Inwoners uit de gemeenten Wassenaar en Pijnacker-Nootdorp maken daarbij het vaakst gebruik van de grofvuilservice (halen en/of brengen). Dit zijn tevens de gemeenten die het meeste afval per inwoner aanbieden.
Figuur 1-3 gebruik milieustraten (MS) en ophaalservice per huishouden (hh) per jaar, per gemeente, en gemiddeld per stedelijkheidklasse (Pijnacker-Nootdorp en Wassenaar hebben tarief voor ophalen)
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
9
Projectgerelateerd
1.2.3
Kosten
De totale kosten voor het beheer van de milieustraten bedroegen in 2020 € 3 mln per jaar (exclusief verwerkingskosten). De grootste kostenposten hierin zijn personeel (ca. 1,5 mln), afschrijving, onderhoud en huur (0,9 mln) en overhead (ca. 0,6 mln). Deze kosten bedragen daarmee gemiddeld 18,6 euro per huishouden. De totale kosten voor het ophalen van grofvuil bedroegen in 2020 € 1,3 mln per jaar. De kosten voor de haalservice bedragen daarmee gemiddeld circa 8,3 euro per huishouden. Deze kosten zijn exclusief verwerkingskosten. De haalservice is relatief goedkoop aangezien deze variabel inzetbaar is naar gelang het aantal afroepen en de hoeveelheid afval. Omgerekend naar kostprijs per ton is halen echter met circa €295 per ton veel duurder dan brengen via de mileustraten (circa €190 per ton). Wanneer we de totale kosten van de milieustraat en de ophaalservice van de zes Avalex gemeenten (totaal gemiddeld circa 27 euro per aansluiting) in perspectief zetten van vergelijkbare gemeenten in de benchmark (bijna 25 euro per aansluiting) dan kennen de Avalex-gemeenten gemiddeld vergelijkbare totale kosten voor grofvuilinzameling. Daarbij zijn de kosten van de milieustraten in het Avalex-verzorgingsgebied gemiddeld iets hoger en zijn de kosten voor het halen iets lager dan bij gemeenten in de benchmark, zie ook figuur 15.
Figuur 1-4 Kosten per huisaansluiting zes deelnemende gemeenten voor milieustraten en ophaalservice in gemeenten met hoogbouwklasse A en C (2020), afgezet tegen benchmarkgemiddelden.
1.3
Conclusies
Inwoners in het Avalex-verzorgingsgebied bieden relatief weinig grofvuil aan via de milieustraten. De scheidingsresultaten op de milieustraten zijn met gemiddeld 85% beter dan die van vergelijkbare gemeenten in de landelijke benchmark. Het gemiddeld aantal bezoekers is daarbij lager terwijl de Avalexmilieustraten substantieel langere openingstijden kennen. Dit verklaart mogelijk ook de iets hogere kosten per huishouden voor het beheer van de milieustraten. Samen met de kosten voor het halen van grofvuil kent Avalex echter een vergelijkbaar kostenniveau met gemeenten in de landelijke benchmark.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
10
Projectgerelateerd
2
Toekomstvisie inzameling grofvuil en producthergebruik
Dit hoofdstuk schetst een toekomstvisie op de inzameling van grofvuil en producthergebruik. Daarvoor worden in 2.1 eerst beknopt relevante ontwikkelingen in kaart gebracht. Vervolgens schetsen we een conceptueel beeld van de ‘milieustraat van de toekomst’. Paragraaf 2.3 gaat vervolgens in op verschillende varianten.
2.1
Relevante ontwikkelingen
Een integrale, toekomstbestendige visie op de inzameling van grofvuil en producthergebruik vereist een beeld van de verwachte ontwikkelingen. Hiervoor is een zogenaamde PESTEL-analyse uitgevoerd; deze is opgenomen in figuur 2-1.
P
E
S
T
E
L
Politiek
Economisch
Sociaal
Technologisch
Ecologisch
Legal
1. Programma Circulaire economie • Minder gebruik primaire grondstoffen • Recycling/ hergebruik doelstellingen hoger • Restafval verminderen
1. Nieuwe verdienmodellen (deeleconomie, service contracten)
1. Toenemend besef duurzaamheid
1.
Design for reuse en recycling
1. Circulaire economie
2. Verandering populatie • Toenemend aantal inwoners • Kleinere huishoudens • Vergrijzing
2.
Digitalisering/ automatisering (maatwerk/ monitoring beleid)
2. Schoner transport/ verandering transport-modus/ wagenbezit
Ontwikkelingen
2. Hogere heffingen afvalverwijdering
2. Digitalisering/ maatwerkproductie 3. Stijgende grondstofprijzen
3.
3. Meer waarde aan beleving
1. Uitbreidende producentenverantwoordelijkheid 2. Invoeren statiegeld en retoursystemen 3. Verplichtingen verbeteren mogelijkheden reparatie
Ontwikkeling scheidingstechnologie
4. Verlagen inspanning/ verwacht service
3. Pilot project Circulair Ambachts-centrum
Effect op milieustraat • • • •
Minder afval en restafval Meer gescheiden afvalstromen Betere kwaliteit Meer samenwerken
• •
Minder afval Meer vraag kwaliteitsgrondstoffen
• • •
Meer bezoekers Hogere service en belevingswaarde Betere scheiding
• • •
Minder afval Meer reparatie en hergerbuik Betere nascheiding-s mogelijkheden
• •
Functies gericht op verlenging levensduur Alternatieve vervoersvormen
• • •
Minder afval Concurrerende inzamelsystemen Controle op reparatie
Figuur 2-1 PESTEL-analyse inzameling grofvuil en producthergebruik
De grofvuil-inzameling van de toekomst gaat over waarde toevoegen, hergebruik, meer afvalscheiding, kwaliteits-grondstoffen en vermindering van restafval. Dit vraagt niet enkel samenwerking in grondstofketens maar ook samenwerking om te komen tot verlenging van de levensduur van producten door producthergebruik, reparatie en materiaalhergebruik. Tegelijkertijd verandert de samenstelling van de bezoekers door vergrijzing en dienen mensen zonder eigen auto-vervoer ook zoveel mogelijk gebruik te maken van de brengmogelijkheid voor grofvuil. Milieustraten als brengvoorziening bieden immers meer (scheidings-) mogelijkheden dan haalsystemen. Nieuwe verdienmodellen, meer bewustwording en een beleid gericht op nul restafval in 2050 leiden naar verwachting op termijn tot lagere afvalhoeveelheden per inwoner. Ook verbreding van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid naar andere productcategorieën leidt mogelijkerwijs tot minder afvalaanbod omdat (meer) alternatieve retourkanalen ontstaan. Daarentegen groeit het aantal inwoners. Al
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
11
Projectgerelateerd
met al is de verwachting dat er in meer fracties wordt gescheiden. Het verwachte totale afvalaanbod op de milieustraten is door de vele (beleids-) variabelen echter lastig te voorspellen.
2.2
Schets milieustraat van de toekomst
Landelijk bezien zien we ontwikkelingen en pilots waarin milieustraten meer functies krijgen. Het gaat dan niet enkel over afvalscheiding maar ook over integratie in de samenleving door arbeidsparticipatie, opleiding en stimuleren van bewustwording. De uitstraling van de milieustraat van de toekomst is daarbij ook belangrijk. De milieustraat van de toekomst moet hergebruik, recycling, upcycling, circulariteit en duurzaamheid uitstralen. Daarvoor zal het aantal functies rondom de inzameling van grofvuil gaan toenemen. Waar producten nu veelal als wegwerp-artikel worden beschouwd, krijgen ze in een circulaire economie weer waarde toegekend en verdienen producten na afdanking steeds vaker een nieuw leven. Dit betekent dat afgedankte spullen beoordeeld moeten worden op mogelijk hergebruik (kringloopgoederen), op noodzakelijke en mogelijke reparatie en op mogelijkheden voor demontage om onderdelen te hergebruiken en een hogere kwaliteit grondstoffen te creëren. Door de noodzaak tot het toevoegen van meer ambachtelijke functies spreekt men landelijk ook steeds vaker van circulaire ambachtscentra. Vanuit de circulaire economie-gedachte kunnen aan een milieustraat logischerwijs diverse rollen en functies worden toegevoegd. De mogelijke functies zijn verschillend van aard en zijn als het ware modulair uit te bouwen.
Naast de basisfunties van de huidige milieustraten om te komen tot recycling kunnen functies worden toegevoegd om hergebruik te bevorderen. Er kan ook voor worden gekozen om nog een stap verder te gaan en bijvoorbeeld ook reparatie en/of educatie aan te bieden, zie figuur 2-2.
Figuur 2-2. Mogelijke rollen en functies van de toekomstige milieustraat.
Een circulaire economie draait om waardebehoud en vraagt derhalve om inwoners/consumenten zoveel mogelijk en zo eenvoudig mogelijk een totaalpakket van functies aan te bieden die leiden tot consuminderen, levensduurverlenging en materiaal- en grondstoffenbehoud in de keten. Het concept van circulair ambachtscentrum is nog niet uitontwikkeld en meer precieze invulling ervan vereist een leerproces. Er zijn meerdere pilots geïnitieerd in kader van het Rijksbrede programma circulaire economie die moeten leiden tot waardevolle informatie om het concept circulaire ambachtscentra nader vorm te geven. Onlangs is door Rijkswaterstaat ook een inspiratieboekje uitgegeven over deze pilots7. In 2022 worden de eerste uitkomsten verwacht van de pilots. Onduidelijk is of de uitkomsten leiden tot een voorstel tot uniforme beleidsaanpak of dat er keuzemogelijkheden blijven. Duidelijk is wel dat de denkrichting omtrent een CA zich kenmerkt door:
7
Inspiratiegids Circulair ambachtscentrum, 10 pilots van gemeenten, Rijkswaterstaat.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
12
Projectgerelateerd
3. Een CA draagt bij (dan wel kan bijdragen) aan levensduurverlenging en hoogwaardig product- en materiaalhergebruik. 4. In een CA staat synergie tussen meerdere bouwstenen centraal, zijnde hergebruik en recycling, reparatie en kringloop, ambacht en onderwijs en/of sociale cohesie en werkvoorziening.
2.3
Varianten milieustraat van de toekomst in beeld
Gelet op de nog lopende leerprocessen en de noodzaak tot een toekomstbestendigheid van de milieustraten, is een bepaalde mate van flexibiliteit noodzakelijk. Veranderingen in zaken als bevolkingssamenstelling, consumptiepatronen en ketenverantwoordelijkheden leiden tot andere afvalhoeveelheden en -samenstellingen. Dit maakt dat de eisen aan de afvalinzamelstructuur en de rol en inrichting van de milieustraten ook kan veranderen. In de uitwerking van de varianten wordt daarom flexibiliteit meegenomen als een belangrijke randvoorwaarde.
2.3.1
Beschrijving varianten
Het inrichten van de milieustraat van de toekomst is gebonden aan verschillende randvoorwaarden. De basis lijkt te worden gevormd door een milieustraat aangevuld met kringloop en/of demontage activiteiten. Er zijn daarbij verschillende varianten mogelijk die we hieronder toelichten. Daarna geven we een indicatie van de benodigde fysieke ruimte en financiële middelen. Variant 1: milieustraat-plus inname herbruikbaar Deze variant lijkt veel op, afhankelijk van de inrichtingseisen, de huidige milieustraten. Het maakt gebruik van de bestaande kringloopactiviteiten in de regio. De milieustraat-plus variant is als het ware een basisvariant die zich kenmerkt door een locatie waar burgers komen om zich van het afval te ontdoen. Kenmerken van de milieustraat-plus zijn voldoende inzamelmiddelen voor grondstoffen, voldoende personeel om de burger te begeleiden om de grondstoffen in de juiste bakken te brengen en een goede beleving door weinig wachttijd, goede indicatie waar grondstoffen geplaatst moeten worden en goede bereikbaarheid op de locatie. Een belangrijk verschil met de huidige milieustraat is dat inname van herbruikbare goederen kan plaatsvinden middels een inloopcontainer (met of zonder stellingkasten) of loods waar al dan niet (op drukke dagen) een medewerkers toeziet op de voor kringloop aangeboden goederen.
Variant 2: milieustraat met minimale demontage Variant 2 is een milieustraat-plus waarbij aanvullend demontage van goederen plaatsvindt om zo te komen tot extra afvalscheiding. Samengestelde goederen die nu veelal in de restcontainer belanden, zoals bankstellen, bureaustoelen, etcetera worden gedemonteerd en vervolgens per onderdeel bij de juiste fractie gescheiden. Bij inname wordt de bezoeker gewezen op een locatie (een hal of een container) waar de te demonteren goederen kunnen worden geplaatst. Dit kan plaatsvinden direct na een eventuele verwijzing naar een kringloopcontainer. De demontage zelf kan vervolgens op de locatie plaatsvinden, maar ook kan worden overwogen om deze goederen naar een andere, grotere locatie over te brengen om ze aldaar te demonteren. In deze variant houden we de activiteiten dicht bij de kennis en kunde van de huidige milieustraten. Deze variant zal bijdragen aan het verminderen van het restafval. Het effect van deze optie is optimaal als de burger eerst langs het innamepunt van de demontagegoederen rijdt alvorens de burger de milieustraat verder op gaat.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
13
Projectgerelateerd
Variant 3: complete milieustraat-plus kringloop Deze variant gaat een stap verder dan milieustraat-plus en behelst niet enkel betere inname, maar ook verkoop van goederen. De ontvangst van goederen kan plaatsvinden door een medewerker en diegene beoordeelt of er herbruikbare goederen geschikt zijn voor de aanpalende kringloopwinkel(s). Dit vereist wel gedegen kennis van de afzetmarkt. Kringloopactiviteiten vereisen een andere mindset en competenties dan enkel afvalscheiding. Daarom ligt in deze variant samenwerking met derden voor de hand. Het toevoegen van een kringloop aan de complete milieustraat zorgt ervoor dat naast inname van afval ook voor de burger zichtbaar hergebruik plaatsvindt. De verwachting is dat dit bijdraagt aan de motivatie om beter te scheiden. Tegelijkertijd vergt een kringloopwinkel een aanzienlijk extra oppervlakte en ligt ook daarom samenwerking meer voor de hand. Bij samenwerken met een partij die kringloopexpertise aanlevert (eventueel onder verantwoording van de gemeenten) dienen organisatorische afspraken te worden gemaakt over het aannamebeleid van de kringloop en afvoer van afvalstromen van de kringloop. Voor de hand liggend is dat het innamegedeelte bij de milieustraat wordt gevoegd en de uitvoering bij een kringloopmedewerker is belelgd.
Variant 4: complete milieustraat plus kringloop en demontage Bij bezoek van inwoners aan een milieustraat kunnen ze in deze variant naast niet enkel langs de kringloop maar ook langs een demontagehal. Een demontagehal zorgt dat producten bestaande uit meerdere materialen worden gedemonteerd tot enkele, meer homoogene afvalstromen. Dit moet leiden tot betere afvalscheiding en hogere kwaliteit grondstoffen op de afzetmarkt. De ontvangst van goederen kan plaatsvinden door een medewerker en die beoordeelt of er herbruikbare goederen geschikt zijn voor de aanpalende kringloopwinkel en/of er goederen zijn die geschikt zijn voor demontage. Demontage zou ook nog een stap verder kunnen gaan wanneer er wordt gekozen voor bijvoorbeeld demontage en verkoop van specifieke (materiaal-)onderdelen. De volgorde waarin de burger de kringloop, demontage en milieustraat passeert, is belangrijk om de hoeveelheid ingezamelde materialen te optimaliseren. Het effect van deze optie is optimaal als de burger eerst langs het innamepunt van de kringloop- en demontagegoederen rijdt alvorens de burger verder naar de milieustraat gaat. Dit zorgt ervoor dat het afval niet elders op de milieustraat wordt afgegeven.
Variant 5: full-scale ambachtscentrum met shops Een verdere stap in het circulaire gedachtegoed is om niet enkel herbruikbare spullen opnieuw te verkopen of anderszins aan te bieden, maar om ook kapotte spullen te repareren of oude spullen op te knappen of creatief samen te stellen. Door delen van afgeschreven producten te combineren kunnen nieuwe producten of designstukken/kunst worden gemaakt. Deze diensten worden in afgebakende ruimtes door derden in winkels en ateliers aangeboden. De winkels of ateliers kunnen variëren van bijvoorbeeld een repairshop, tot fietsenmaker tot een kunstenaarsatelier.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
14
Projectgerelateerd
2.3.2
Benodigde oppervlakte en kosten varianten
Het uitbreiden van de milieustraten met de genoemde nieuwe functies vereist dat er oppervlakte aan die functies moet worden toegewezen. Het extra benodigd oppervlak voor demontage in variant 2 wordt geschat op circa 800 tot 1.000 m2. De investeringen in alleen grond, gebouw en parkeerterrein worden daarmee begroot op €0,5-1,5 mln. afhankelijk van de eisen en wensen aan de faciliteiten. Naast een investering zullen ook de operationele kosten stijgen, waarvan arbeid de belangrijkste is. Kentallen ontbreken nog, maar dit betreft minimaal aanwezigheid bij de demontageactiviteit van 2 of 3 mensen gedurende een gedeelte van de openingstijden. Het toevoegen van een kringloopwinkel aan een milieustraat heeft aanzienlijke impact op het benodigde oppervlak. Naast een kringloopfaciliteit (inname en verkoop) dient er ook een parkeervoorziening te worden aangelegd. Kingloopwinkels hebben veelal een regionale werking en dus moet rekening worden gehouden met aanloop vanuit een groot verzorgingsgebied. Kringloopbedrijven hebben veelal een grootte van ongeveer 3.000 m2. Dit bestaat uit een innamegedeelte inclusief sorteren en een verkoopruimte. Aanvullend is er parkeerruimte noodzakelijk. Het extra benodigde totaal oppervlak wordt daarbij geschat op circa 5.200 tot 6.000 m2. De investeringen benodigd voor een kringloop in alleen grond, gebouw en parkeerterrein worden geschat op €5 miljoen.
Het toevoegen van de kringloop neemt kosten met zich mee en besparingen. Gelet op de benodigde andere competenties en aanvullende doelstellingen (social return) wordt kringloop hier als een aparte juridische entiteit beschouwd waarmee wordt samengewerkt. De uiteindelijke kosten van het toevoegen van een kringloopactiviteit is daamee afhankelijk van de te maken afspraken met het kringloopbedrijf. Van de hierboven beschreven varianten zijn de consequenties voor oppervlakte, investeringen, kapitale kosten en operationele kosten hieronder bondig samengevat. Opgemerkt wordt dat het toevoegen van ambachten als reparishops en kunstateliers niet is beschouwd, omdat deze sterk afhankelijk zijn van de wensen van de functies en wensen daaromtrent. Bovendien zijn deze functies minder geënt op de continue aanvoer van afvalstromen van de milieustraat en kunnen ze derhalve ook elders plaatsvinden. Tabel 2-1. Bondig overzicht van benodigdheden verschillende kringloopactiviteiten. Vergelijk, extra
Inname
Inname + demontage
Kringloop
Kringloop en demontage
Aanvullend oppervlak
m2
100-200
1.000
5.200 – 6.000
6.500 – 7.000
Investering
€
25.000 – 100.000
0,5 – 1,5 mln.
5 mln.
5,5 – 6,5 mln.
Kapitale kosten
€
12.500
150.000
300.000
360.000
Operationele kosten
€
20.000 – 60.000
150.000 – 360.000
derden
150.000 – 360.000 + derden
Al met al vergt het toevoegen van functies aanvullende oppervlakte. Een innamepunt voor kringloopgoederen kan daarbij relatief beperkt zijn maar met name wanneer demonteren of verkoop van goederen als functie wordt toegevoegd dient het bezoekersdeel van de milieustraten met minimaal de helft van het huidige oppervlakte te worden uitgebreid.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
15
Projectgerelateerd
2.4
Alternatieven inzameling grofvuil
Naast het gebruik van milieustraten zijn er alternatieven denkbaar voor het inzamelen van grofvuil. Te denken valt aan de inzet van een mobiele milieustraat, de bestaande haalservice en het organiseren van (verdere) samenwerkingen met kringlooporganisaties.
2.4.1
Mobiele milieustraat
Een mobiele milieustraat is een verplaatsbare eenheid die periodiek in een wijk wordt geplaatst en verschillende afvalstromen kan ontvangen. Uit een analyse bij bestaande initiatieven/proeven met mobiele milieustraten blijkt dat het vooral als een communicatiemiddel moet worden beschouwd en dat de hoeveelheid ingezameld afval gering is. Mobiele milieustraten zijn er in verschillende vormen. De eerste mobiele milieustraten zijn in de vorm van een container met in de volle breedte uitneembare zijwanden en voorzien van een haakarm. De mobiele milieustraat kan uitgerust worden met zonnepanelen die een papierpers en een shredder voor piepschuim kunnen aandrijven. De container kan bemand worden door één of twee medewerkers. Wanneer deze medewerkers niet bevoegd zijn om de container te vervoeren is er een additionele medewerker vereist voor het transport van en naar de milieustraat. De grondstoffen inzamel- en informatiepunt (GRIP) wagen is een alternatief dat flexibeler en wendbaarder is. Dit is een variatie op een KCA-wagen, maar dan uitgebreider. De GRIP-wagen kan modulair worden ingericht, zodat er ingespeeld kan worden op veranderende bewonersbehoeften. Daarnaast zijn er nog vele andere varianten van de mobiele milieustraat bekend.
Zo kan de KCA-wagen onder een mobiele milieustraat worden gezien en in Den Haag worden er tijdens de ‘Schoonmaakdag’ verschillende containers op een centrale locatie ingezet om een ‘milieustraat’ voor een dag op te tuigen. Hierbij worden kraakperswagen voor grof afval en speciale containers voor wit- en bruingoed ingezet. Leidschendam-Voorburg kent eveneens een innamepunt voor klein grofvuil dat eens per twee weken open is. Restafval verminderen Een mobiele milieustraat wordt ingezet om de hoeveelheid restafval te verminderen. Twee gedachtes liggen hieraan ten grondslag. Aan de ene kant wordt een laagdrempelige methode geïntroduceerd waardoor mensen eerder geneigd zijn grondstoffen te scheiden en af te geven. Aan de andere kant wordt gewerkt aan de bewustwording bij bezoekers om afval gescheiden aan te leveren. Typische grondstoffen die worden ingezameld zijn kleine grondstofstromen zoals; hard plastic, piepschuim, textiel, afgedankte elektrische apparaten, frituurvet, medicijnen, klein chemisch afval, stukjes hout en metalen. Op dit moment geven kleine gemeentes aan dat het effect van de mobiele milieustraat op de stroom restafval gering is. Gemeenten met een hogere bevolkingsdichtheid rapporteren hogere inzameling van kleine afvalstromen in vooral het dichtbevolkte centrum.
Er zijn nog geen concrete cijfers over de inzameling bekend, aangezien gemeenten hier ofwel niet op monitoren (geen hoofddoel) of de mobiele milieustraat is kortgeleden pas ingezet. Communicatiemiddel De mobiele milieustraat is tot nu toe vooral een geschikt communicatiemiddel gebleken om het verhaal van afvalscheiding beter tot de inwoners te brengen. Uit ervaringen van verschillende gemeentes blijkt dat inwoners enthousiast zijn. Ze komen graag langs om zich te laten informeren bij medewerkers van de mobiele milieustraat. Medewerkers van de mobiele milieustraat kunnen daarbij als afvalcoach dienen en inwoners ‘opleiden’. De mobiele milieustraat draagt dan ook bij aan het verhogen van de bewustwording en participatie van inwoners. Het is een laagdrempelige dienst waarmee ook doelgroepen worden bereikt die weinig tot niet bij de huidige milieustraat komen. Dit kunnen jongeren en ouderen zijn, maar ook tijdelijke of nieuwe bewoners.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
16
Projectgerelateerd
2.4.2
Ophaalservice
Als inwoners niet in de gelegenheid zijn om grof afval weg te brengen naar de miliestraat, kan een afspraak worden gemaakt voor het ophalen van grofvuil. De meeste gemeenten in Nederland die een ophaalservice hebben, beperken het volume, afmeting en type afvalstromen in de aanbiedregels; zo ook de Avalex-gemeenten. Er zijn gemeenten die gratis ophalen of er een vergoeding voor vragen. Ophalen kan worden georganiseerd door alles tegelijkertijd in te zamelen of door aparte wagens voor iedere afvalsoort. Door gescheiden op te halen kan het afval gescheiden worden verwerkt tot nieuwe grondstoffen. Avalex maakt onderscheid in elektrische apparaten, grof tuinafval en een grove restfractie. Voor ophalen is een afspraak nodig. Na het maken van een afspraak wordt het meestal binnen 2 weken opgehaald.
2.4.3
Samenwerking
Het toevoegen van functies en circulaire ambachten als kringloop, demontage en reparatie kan fysiek op dezelfde of aanpalende locatie plaatsvinden. Het is echter ook denkbaar om een circulair ambachtscentrum meer als een conceptueel centrum te beschouwen waarin de verschillende functies meer in samenhang en regie beschikbaar zijn maar op verschillende locaties. Zo kan het bijvoorbeel logisch zijn om een kringloopwinkel of repairshop bij de milieustraat te hebben maar het is evengoed logisch om een kringloopwinkel of repairshop in een winkelcentrum of op een woonboulevard te vestigen. Dat biedt mogelijkheden tot verdere samenwerking met derden: de op de milieustraat ingenomen goederen kunnen dan elders worden verkocht of gerepareerd. Ook demontage zou meer centraal kunnen maar dan moeten daar wel voorzieningen zijn om de gedemonteerde delen gescheiden af te voeren. Op dit moment is in het land al veel ervaring met samenwerking met kringloopbedrijven. Veelal is daarbij sprake van een container waar herbruikbare goederen in kunnen worden gebracht. Het beheer hiervan vergt heldere afspraken en dient ook juridisch vanuit de afvalstoffenwetgeving goed te zijn geborgd.
2.5
Conclusie
In een circulaire economie krijgen afgedankte producten en materialen weer waarde toegekend en verdienen producten na afdanking steeds vaker een nieuw leven. Dit betekent echter dat afgedankte spullen beoordeeld moeten worden op mogelijk hergebruik (kringloopgoederen), op noodzakelijke en mogelijke reparatie en op mogelijkheden voor demontage om onderdelen te hergebruiken en een hogere kwaliteit grondstoffen te creëren. Landelijk kijkt men daarvoor naar het toevoegen van dergelijke (ambachtelijke) functies op of bij de milieustraat en spreekt men dan ook wel vaker van circulaire ambachtscentra. Al met al vergt het toevoegen van functies aanvullende grondoppervlakte die in de regio relatief schaars is. Een innamepunt voor kringloopgoederen kan daarbij nog een beperkte ingreep zijn maar met name wanneer demonteren of verkoop van goederen als functies worden toegevoegd dient het bezoekersdeel van de milieustraten met minimaal de helft van het huidige oppervlakte te worden uitgebreid (uitgaande van de huidige grotere milieustraten). Samenwerking met bijvoorbeeld kringlooporganisaties kan dan een belangrijke rol vervullen. In het volgende hoofdstuk verkennen we de mogelijkheden voor een meer circulaire bendadering van grofvuil en producthergebruik meer specifiek voor de Avalex-gemeenten.
1-6-2022
GHA
BI2236IBRP2112021331
17
Projectgerelateerd
3
Mogelijkheden grofvuilinzameling in Avalex-verband
In het vorige hoofdstuk is een toekomstvisie op grofvuil en producthergebruik uiteengezet. Geconcludeerd is dat er pilots en ontwikkelingen zijn waarbij milieustraten met uitbreiding van functies worden omgebouwd tot zogenaamde circulaire ambachtscentra. De fysieke variant hiervan vereist aanzienlijke uitbreiding in de oppervlakte van de milieustraatlocaties. Een dergelijke strategische keuzes komt naar verwachting pas op de middellange of langere termijn in beeld. In dit hoofdstuk wordt specifiek onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor de kortere en middellange termijn. Dit doen we aan de hand van een aantal mogelijke doelstellingen vanuit de afvaldriehoek milieu, service en kosten: Milieu: Verhogen aandeel hergebruik Verhogen scheidingsrendement Service: Verbeteren capaciteit en doorstroming Onderscheid in gratis en betaalde fracties Verschuiving openingstijden Kosten: Optimalisatie aantal milieustraten
3.1
Verhogen aandeel hergebruik
Verhoging van het aandeel hergebruik vereist dat de goederen herbruikbaar zijn en derhalve heel (of reparabel) ingenomen worden. Daartoe zijn een aantal maatregelen mogelijk.
3.1.1
Meer hergebruik bij de haalservice
Het grofvuil dat via huidige ophaalservice wordt ingenomen voldoet niet de vereiste dat het heel of reparabel ingenomen wordt aan als gevolg van de inzet van een kraakperswagen. Wel wordt wit- en bruingoed separaat ingenomen. De staat hiervan is onbekend. De herbruikbaarheid van wit- en bruingoed wordt overigens ook veelal ontraden vanuit het oogpunt van energiebesparing: nieuwe apparaten gebruiken gemiddeld veelal minder energie en water dan oude appparaten. Alternatieven communinceren Om hergebruik bij het halen van grofvuil te verhogen kan op twee momenten in het proces worden ingegrepen. Allereerst kan bij het maken van een afspraak worden gewezen op het aanbieden van goederen aan kringlooporganisaties, kennissen of bijvoorbeeld onlineomgevingen. Op de huidige website worden deze mogelijkheden al actief gepromoot. Naast het verwijzen naar anderen kunnen kringlooporganisaties ook actief worden betrokken bij de inzameling. Dit kan in verschillende vormen. De kringloop kan bijvoorbeeld de gehele inzameling van grofvuil organiseren en goederen geschikt voor hergebruik apart houden. De fractie die overblijft kan mogelijkerwijs alsnog door Avalex worden opgehaald bij de kringloop. Specifieke inzamelroute voor hergebruik Naast sturing richting alternatieven kan ook een ophaalservice worden ingericht specifiek voor aangemelde kringloopgoederen.
Om dit te realiseren kan een overeenkomst met een of meerdere kringloopwinkels worden gesloten om goederen af te halen. De kosten van de inzamelservice op afroep is naar verwachting minder dan €10,- per huishouden per jaar. De opbrengsten in gewicht zijn moeilijk in te schatten, maar bedragen naar verwachting circa 1 à 2 kg per inwoner.