Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023
Tekst van het document
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
Voorwoord Wereldwijd staat Delft bekend om haar grachten, zo kenmerkend voor onze historische binnenstad. Tegelijkertijd vormt het water in het centrum een risico; in periodes van veel regenval ligt wateroverlast op de loer. Ook op het gebied van waterkwaliteit staan we voor uitdagingen. Schoon water, niet alleen in grachten maar ook in sloten en plassen, is belangrijk voor de biodiversiteit en een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. Het KNMI waarschuwt voor stijgende temperaturen, toenemende extremen in droogte en neerslag en een stijging van de zeespiegel. We ondervonden het zelf op 15 augustus 2022, toen we in Delft enorm veel regen te verwerken kregen door een hoosbui. We zagen het aan de droogte in ons land en daarbuiten tijdens de laatste zomers. Extremer nog was het noodweer, en de overstromingen als gevolg daarvan, in Limburg in 2021. Deze voorbeelden maken de wateropgave waarvoor wij staan, nu en in de toekomst, zichtbaar en vooral heel voelbaar. De gemeente Delft en het Hoogheemraadschap van Delfland werken al lange tijd samen aan veilig en schoon water. Tot nu toe kwam dit vooral tot uiting in diverse zinvolle projecten. Tegelijkertijd ontstond de behoefte om ook op andere niveaus strategisch te willen samenwerken.
In deze Strategische Samenwerkingsagenda Water geven we verder invulling aan onze gezamenlijke visie op het gebied van water, en hoe we deze de komende jaren samen willen realiseren voor een klimaatbestendig Delft. Het tegengaan van wateroverlast en het zorgen voor een goede waterkwaliteit zijn niet alleen de verantwoordelijkheid van de gemeente en het hoogheemraadschap. Zij vormen een gezamenlijke opgave voor overheden, bedrijven, organisaties en inwoners. Elke betrokken partij heeft daarin een eigen rol. Deze agenda biedt duidelijkheid voor onszelf en voor iedereen in de stad. Samen gaan we aan de slag, om de risico’s te beperken en het water te omarmen. Op weg naar een klimaatadaptieve stad met schoon en veilig water. Frank van Vliet Wethouder Klimaat, Cultuur en Openbare ruimte Gemeente Delft Marcel Vissers Hoogheemraad Waterkwaliteit en Biodiversiteit Hoogheemraadschap van Delfland
2
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
Samenvatting Inleiding Water speelt een belangrijke rol in Delft. De gemeente Delft en het Hoogheemraadschap van Delfland hebben elk hun eigen verantwoordelijkheden en taken op het gebied van water, daarbij is er veel overlap en wederzijdse afhankelijkheid. Om de verschillende opgaven en doelen in Delft te kunnen blijven realiseren en daarbij tegelijkertijd het stedelijke en het groene gebied leefbaar en klimaatbestendig in te kunnen richten is samenwerking op korte en langere termijn noodzakelijk. Terugblik en praktische samenwerkingsagenda vanaf 2018 In het verleden hebben Delft en Delfland met succes samengewerkt aan de maatregelen uit het waterplan. In 2018 is een ambtelijke actualisatie van dit Waterplan uitgevoerd. De actualiseringsslag van het waterplan heeft ertoe geleid dat er een praktische 'samenwerkingsagenda’ voor op de werkvloer is opgesteld. Deze agenda gaf een goed overzicht van de verschillende vormen van samenwerking op tactisch en operationeel niveau maar minder op strategisch niveau. Bestuurlijke opdracht Bestuurlijk en ambtelijk bleek de agenda een goed gespreksdocument voor samenwerking. Met deze agenda is sinds 2018 samengewerkt. Wel was er behoefte aan een herijking van de samenwerkingsagenda.
In het bestuurlijk overleg van 11 oktober 2021 tussen Delft en Delfland zijn daarom de volgende opdrachten en vragen meegegeven bij het opstellen van de voorliggende Samenwerkingsagenda Water 2023-2028 (verder SSAW): 1. Een adaptieve/wendbare samenwerkingsagenda. 2. Minder papier en meer actie. 3. De maatregelen hoeven niet uitputtend te worden vermeld. 4. Ga gewoon door ondanks de verkiezingen. 5. De grote opgaven/knelpunten concreter formuleren in de vorm van een actielijst met belangrijkste topics, dan weten we samen waar onze prioriteiten zouden moeten liggen. 6. Met als open vraag: Is Delft voorbereid op extreme wateroverlast vergelijkbaar met de bui in Limburg in 2021? Gedurende het proces hebben verschillende bestuurlijke afstemmomenten plaatsgevonden over de actualiteit van de vragen en de opdracht. Tijdens deze afstemmomenten is ook vastgesteld dat de SSAW met de bijbehorende Uitvoeringsagenda voldoet en op de juiste wijze invulling geeft op de vragen 1 tot en met 5 en tevens inspeelt op actuele ontwikkelingen. Het antwoord op vraag 6 is dat Delft niet is voorbereid op een bui vergelijkbaar met de bui in Limburg. Voor de langere termijn is wateroverlast als gevolg van klimaatverandering een aandachtspunt. Zowel lokale kortdurende hoosbuien als grootschalige en langdurige neerslagevents zoals in juli 2021 in Limburg kunnen niet worden opgevangen in Delft.
In de uitvoeringsagenda zijn daarom acties opgenomen waarin de samenwerking met de hogere overheden hierover worden opgepakt.
3
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
Uitwerking De SSAW is alleen voor de samenwerking tussen Delft en Delfland en heeft als doel om de samenwerking te continueren en verder te verstevigen. De doelen van de samenwerkingsagenda zijn als volgt geformuleerd: elkaar beter leren kennen, daarmee nader vormgeven aan de samenwerking, een gezamenlijk beeld vormen van de kansen en opgaven, het flexibeler en sneller kunnen schakelen tussen beide organisaties en regelmatig evalueren en bijsturen. Op basis van de doelen voor Delft en de gezamenlijke ambities komen we voor de SSAW tot de volgende thema’s: - ruimte voor klimaatadaptatie en kansen benutten; - zichtbare, schone en gezonde groenblauwe stadsaders; - waterrecreatie; - riolerings- en hemelwaterketen; - van waterketen naar watercyclus; - complexe projecten of processen. Op basis van de vastgestelde doelen en thema’s en de input vanuit de collega’s van Delft en Delfland hebben we een indeling gemaakt. Daarbij hebben we de uitvoeringsagenda (zie bijlage 4) verdeeld in de volgende rubrieken: - visie; - beleid; - projecten en processen; - overeenkomsten en intentieverklaringen; - regionale samenwerkingsverbanden; - overige zaken, die niet onder de eerdergenoemde categorieën passen, maar mogelijk wel relevant zijn in relatie tot de samenwerking; - lange termijn agendapunten waarvan we verwachten dat ze in de nabije of toekomst aan de orde moeten komen.
De uitvoeringsagenda is een dynamisch werkdocument. Vervolg Het kernteam verzorgt de evaluatie van de SSAW en de uitvoeringsagenda in ieder eerste kwartaal van het kalenderjaar zodat deze ook gebruikt kan worden als input voor de planning en control cyclus en de terugkoppeling aan ambtelijk opdrachtgevers en bestuurders.
4
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
Inhoudsopgave Samenvatting ............................................................................................................................... 3 1.
2.
3.
4.
5.
Inleiding ............................................................................................................................... 6 1.1
Aanleiding ................................................................................................................................ 6
1.2
Doelstelling .............................................................................................................................. 7
1.3
Leeswijzer ................................................................................................................................ 8
Van waterplan naar Strategische Samenwerkingsagenda Water ............................................. 9 2.1
Wat is bereikt in de voorgaande jaren? .................................................................................. 9
2.2
Nieuwe ontwikkelingen ........................................................................................................... 9
2.3
Taken en verantwoordelijkheden en de situatie in de praktijk ............................................ 11
2.4
Gezamenlijke visie en belangen: wat willen we met elkaar bereiken?................................. 12
2.5
Afbakening............................................................................................................................. 13
De Delftse waterthema’s ..................................................................................................... 14 3.1
Verantwoording keuzes......................................................................................................... 14
3.2
Aanpak op hoofdlijnen in de uitvoeringsagenda .................................................................. 19
Samenwerking intern en extern........................................................................................... 21 4.1
Bouwstenen voor een goede samenwerking ........................................................................ 21
4.2
Hoe gaan we de samenwerking concreet aanpakken? ......................................................... 22
Vervolg ............................................................................................................................... 28
Literatuur- en beleidsverwijzingen .............................................................................................. 29 Bijlagen ...................................................................................................................................... 30 Bijlage 1 Visie en belangen ................................................................................................................ 31 Bijlage 2 Totstandkoming .................................................................................................................. 34 Bijlage 3 Organogrammen Delft en Delfland .................................................................................... 35 Bijlage 4 Uitvoeringsagenda .............................................................................................................. 37 Bijlage 5 Regionale en andere water gerelateerde samenwerkingsverbanden ............................... 46 Bijlage 6 Begrippen- en afkortingenlijst ............................................................................................ 47
5
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
1. Inleiding 1.1 Aanleiding Gemeente Delft (vervolg: Delft) en het Hoogheemraadschap van Delfland (vervolg: Delfland) hebben een lange historie in samenwerking op het gebied van water, klimaatadaptatie, waterveiligheid, waterkeringen, riolering en afvalwater. Deze samenwerking vindt en vond vooral plaats op het niveau van projecten. Er is behoefte om ook op andere niveaus strategisch te gaan samenwerken. Daarom is nu deze Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023-2028 (verder SSAW) opgesteld. In het bestuurlijk overleg van 11 oktober 2021 tussen Delft en Delfland werden de volgende opdrachten en vragen meegegeven ten aanzien van het opstellen van de Strategische Samenwerkingsagenda: - Een adaptieve/wendbare samenwerkingsagenda. - Minder papier en meer actie. - Maatregelen hoeven niet uitputtend te worden vermeld. - Ga gewoon door ondanks de verkiezingen. - De grote opgaven/knelpunten concreter formuleren in de vorm van een actielijst met belangrijkste topics, dan weten we samen waar onze prioriteiten zouden moeten liggen. - Open vraag: Is Delft voorbereid op extreme wateroverlast vergelijkbaar met Limburg 2021? Waterplan 2000 De gezamenlijke watertaken zijn voor het laatst in 2000 vastgelegd in het Waterplan Delft (Waterplan Delft: een blauw netwerk, augustus 2000). In 2005 is dit Waterplan nader uitgewerkt.
Onderdeel van deze uitwerking was onder andere een waterstructuurvisie voor de stad. Actualisatie Waterplan 2018 In de jaren sinds 2000-2005 hebben Delft en Delfland met succes samengewerkt en maatregelen uit dit waterplan uitgevoerd. In 2017 is geconcludeerd dat het Waterplan actualisatie behoefde. In 2018 is een ambtelijke actualisatie voor dit Waterplan uitgevoerd waarbij onder meer de visie is geactualiseerd en doelen en (nieuwe) maatregelen zijn (her)geformuleerd. Praktische samenwerkingsagenda vanaf 2018 De actualiseringsslag van het waterplan en de behoefte aan overzicht van de raakvlakken in de samenwerking hebben ertoe geleid dat er een praktische 'samenwerkingsagenda’ voor op de werkvloer is opgesteld. Deze agenda geeft een goed overzicht van de verschillende vormen van samenwerking, zoals: beleidsvelden, regionale samenwerkingsverbanden, intentieverklaringen, samenhang in visies, klimaat transitie opgaven, concrete projecten en beheer en onderhoud. Met deze agenda is sinds 2018 samengewerkt en is mede aanleiding voor de volgende stap in de samenwerking. Nieuwe ontwikkelingen en thema’s Een reden om het geactualiseerde Waterplan van 2018 niet bestuurlijk vast te stellen was dat zich nieuwe thema’s en ontwikkelingen aandienden die, zeker in een verstedelijkt gebied als Delft, noodzaken integraal te gaan werken.
Thema’s als: toenemende verstedelijking en het belang van een gezonde leefomgeving, de energietransitie, duurzaamheid & circulariteit, duurzame mobiliteit en klimaatverandering. Deze vragen een intensivering van de samenwerking tussen Delft en Delfland, 6
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
maar ook tussen verschillende disciplines binnen Delft. Daarnaast vraagt ook de Omgevingswet om nadere uitwerking van onze samenwerking. Strategische Samenwerkingsagenda Water Om bovengenoemde redenen willen Delft en Delfland de komende jaren de samenwerking continueren en verder verstevigen. Niet door in te zetten op een technisch Waterplan maar op een Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft (SSAW). Kader: Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft De Strategische Samenwerkingsagenda Water (SSAW) is meer multidisciplinair & integraal ingestoken dan het Waterplan en is gericht op (strategische) samenwerking, zowel intern als extern. De inhoudelijke aspecten en maatregelen worden niet uitgewerkt in de SSAW, maar worden benoemd en geagendeerd voor de komende jaren. Daarom is er geen sprake meer van een plan maar van een agenda: de SSAW. Deze SSAW heeft als doel het continueren en verder verstevigen van de samenwerking tussen Delft en Delfland en ook het intern beter en vroegtijdig(er) afstemmen van het ‘waterbelang’ binnen plannen en projecten in de breedste zin van het woord. In deze SSAW worden de gezamenlijke visie, ambities en doelen benoemd en wordt beschreven hoe de strategische samenwerking wordt vormgegeven om deze doelen en onderliggende ambities en visie te realiseren.
In de SSAW wordt aangegeven hoe en op welke punten Delft en Delfland deze samenwerking vormgeven. Parallel aan deze SSAW wordt een ‘Uitvoeringsagenda’ opgesteld, gericht op die gezamenlijke maatregelen die een bijdrage leveren aan het realiseren van deze korte, middellange en lange termijndoelen. Deze SSAW bevat geen financiële paragraaf.
1.2 Doelstelling Met deze strategische samenwerkingsagenda hebben we de volgende doelen voor ogen: - elkaar beter leren kennen, meer oog krijgen voor elkaars belangen, verantwoordelijkheden en de mogelijkheden die intensievere samenwerking kan bieden. Dit ‘beter leren kennen’ heeft zowel betrekking op de samenwerking tussen beide organisaties als op de interne samenwerking binnen beide organisaties, dus zowel intern als extern; - het nader vormgeven van de samenwerking tussen beide organisaties; - regelmatig afstand nemen van de waan van de dag en werken aan een gezamenlijke visie (de stip op de horizon); - opstellen gezamenlijk beeld toekomstige kansen en opgaven; - het flexibeler/sneller schakelen tussen beide organisaties, zowel op strategisch, tactisch als operationeel niveau; - het regelmatig evalueren en bijsturen: werken vanuit goede voorbeelden en leren van fouten; - naar stakeholders en netwerkorganisaties toe een duidelijk beeld geven over hoe en waarin we samenwerken als organisaties. Van hieruit ook duidelijkheid krijgen over benutten kansen voor samenwerking met derden.
7
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
1.3 Leeswijzer Dit document is geschreven voor verschillende betrokkenen binnen beide organisaties. Voor de bestuurders om inzichtelijk te maken welke ontwikkelingen op ons af komen en hoe we hier samen in optrekken en waar we de komende jaren op in willen zetten/prioriteren. Voor de managers om een beeld te geven van onze gezamenlijke opgaven en inzet die daarbij van belang is. Voor de medewerkers om de samenhang te zien met/tussen de werkvelden die water raken, elkaar beter te leren kennen, handvatten te geven, samen ontwikkelen en agenderen, regelmatig te evalueren en optimaliseren. De verschillende hoofstukken zullen verschillende doelgroepen aanspreken. Hoofdstuk 2 gaat in op het gezamenlijke belang om samen te werken, welke relevante beleidsontwikkelingen de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden en wat de toekomstvisie is van Delft en Delfland met betrekking tot de water gerelateerde aspecten. Vervolgens schetsen we de gezamenlijke Delftse en Delflandse ‘stip op de horizon’ wat betreft de SSAW. Het hoofdstuk sluit af met een afbakening van de SSAW: waar besteden we wel en geen aandacht aan de komende jaren. Hoofstuk 3 benoemt de inhoudelijke thema’s die we vooralsnog centraal willen stellen in de samenwerking, inclusief de motivatie waarom.
Dat wil niet zeggen dat andere thema’s geen onderwerp van gesprek zijn tussen Delft en Delfland, maar we willen wat betreft de samenwerking graag focussen op een aantal thema’s die momenteel actueel zijn en waar we een grote gemeenschappelijker deler zien. Hoofdstuk 4 gaat specifiek in op het aspect samenwerking, zowel intern (binnen beide organisaties) als extern (tussen de organisaties). Wat zijn bouwstenen voor een goede samenwerking en hoe gaan we deze samenwerking de komende jaren continueren en verder verbeteren. In dit hoofdstuk geven we ook een overzicht van de overlegverbanden die we in de SSAW centraal willen stellen. In hoofdstuk 5 wordt kort het vervolg geschetst. Tenslotte zijn bijlagen toegevoegd die onder andere ingaan op de visie en belangen, de totstandkoming van de agenda en de uitvoeringsagenda waarin concreet wordt ingegaan op de acties voor de komende jaren. De bedoeling is dat een aantal van deze documenten periodiek wordt geactualiseerd als onderdeel van de uitvoering van de SSAW.
8
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
2. Van waterplan naar Strategische Samenwerkingsagenda Water 2.1 Wat is bereikt in de voorgaande jaren? Onder het vorige waterplan zijn diverse maatregelen uitgevoerd. In de actualisatie van 2018 is stil gestaan bij de geboekte resultaten. Enkele gerealiseerde ‘werken’ in de afgelopen jaren: de realisatie van polderwatergemaal Kerstanjewetering, de aanleg van natuurlijkvriendelijke oevers (NVO's) in de diverse polders, waterberging rond de herstructurering van de Reinier de Graafweg en de Ontwikkeling spoorzone met de aanleg van in totaal ongeveer 2 hectare waterberging. Daarnaast hebben Delft en Delfland een betere samenwerking ontwikkeld met betrekking tot de watertoets, werken we samen aan het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland en gebiedsprocessen zoals Buytenhout en Schiezone. Ook verbeterde de samenwerking bij Wegen Op Keringen (WOK) trajecten en niet te vergeten de zwemwatermaatregelen in de Delftse Hout. Met de aanleg van NVO’s is ook invulling gegeven aan het groenbeleid van Delft en het verbeteren van de ecologische waterkwaliteit. Tussen Delft en Delfland vindt regelmatige afstemming plaats over o.a. waterkwaliteit en ecologie en ecologische beheer van watergangen en oevers. De geactualiseerde herpolderingsovereenkomst uit 2005 wordt als positief ervaren maar daarmee is niet alle onduidelijkheid over beheer en onderhoudstaken weggenomen.
Regulier overleg tussen Delft en Delfland blijft hierbij onmisbaar en er is opnieuw behoefte aan een actualisatie.
2.2 Nieuwe ontwikkelingen Sinds het vorige waterplan zijn diverse beleidskaders veranderd of is uitvoering van beleid een stap verder gekomen. Ook binnen Delft en regio zijn diverse ontwikkelingen gaande. Deze paragraaf geeft een kort overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen als basis voor deze SSAW. Landelijk beleid Met de nieuwe ‘nationale omgevingsvisie’ trekt het Rijk de regie over de ruimtelijke ordening meer naar zich toe. De stedelijke regio waar Delft deel van uitmaakt is één van de aandachtsgebieden uit het programma NOVEX (Nationale omgevingsvisie Extra) vanwege de grote verstedelijkingsopgave en andere opgaven die hier liggen. In de recent verschenen kamerbrief ‘water en bodem sturend’ geeft de Tweede Kamer aan dat water en bodem een grotere rol gaan spelen in de besluitvorming over ruimtelijke ordening. In combinatie met de opgaven die vanuit het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) op ons afkomen is het belangrijk dat we elkaar weten te vinden en regelmatig afstemmen wat deze beleidsveranderingen in de praktijk voor ons werk en de samenwerking betekenen. Daarnaast geldt het al bestaande beleid vanuit het Rijk waaronder de Waterwet, Bestuursakkoord Water, Deltaprogramma met de Nationale Adaptatie Strategie en de Kaderrichtlijn Water (KRW).
Tenslotte heeft ook de Omgevingswet, die 1 januari 2024 in werking treedt, invloed op de werkzaamheden en hoe Delft en Delfland met elkaar samenwerken. Regionaal: visie en beleid Inmiddels heeft Delft haar Omgevingsvisie Delft – 2040 vastgesteld (2021) en Delfland haar Watervisie Delfland (2019). Tevens heeft Delfland het nieuwe Waterbeheerprogramma (WBP6 20222027) vastgesteld alsmede provincie Zuid-Holland het Regionaal Waterprogramma Zuid-Holland 2022-2027. Voorliggende SSAW, met als beleidstermijn 2023-2028, vormt de gemeentelijke
9
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
samenwerkingsagenda voor de komende jaren met het Hoogheemraadschap. In paragraaf 2.3 wordt nader ingegaan op de ‘Visie op Water’ vanuit de beide organisaties. Nieuwe uitdagingen In het Waterplan 2000 stonden duurzaam stedelijk waterbeheer en natuur, ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid al hoog op de agenda. Het woord ‘klimaatadaptatie’ komt in het oude waterplan echter nog niet voor en ook de term Kaderrichtlijn Water wordt niet genoemd. Dit geeft aan dat er in al die jaren veel is veranderd. Water kan anno 2023 niet meer sectoraal worden beschouwd maar is integraal onderdeel van de leefomgeving. Het wordt steeds duidelijker dat we water niet naar onze hand kunnen zetten, maar dat water een leidend principe is in onze ruimtelijke ordening en zeker niet volgend. In de afgelopen jaren is ‘Water’ een belangrijk onderwerp of aandachtspunt binnen veel thema’s en werkvelden, die onderling grote samenhang hebben zoals: - Klimaatverandering (wateroverlast, droogte en hitte): klimaatadaptatie en klimaatmitigatie. - Van waterketen naar watercyclus. - Duurzaam en circulair. - Natuur, waterkwaliteit en biodiversiteit. - Een gezonde bodem. - 3D-ordening: drukte in de ondergrond. - Een groene en gezonde omgeving (natuur inclusief bouwen). - De verstedelijkingsopgave (leefbare stad). - Energietransitie en de rol van water (bijvoorbeeld bodemenergie, aquathermie).
- Recreatie (zwemwater, hengelsport en recreatievaart). - Kenniseconomie en innovaties. Stedelijk Programmeren Gemeente Delft heeft de nieuwe werkwijze ‘stedelijk programmeren’ ontwikkeld voor het sturen op een duurzame, kwalitatieve en inclusieve ruimtelijke ontwikkeling van de stad, oftewel ‘goede groei’. Met deze werkwijze worden de ambities uit de Omgevingsvisie geconcretiseerd aan de hand van de vraag: wat komt waar in de komende tien jaar? Stedelijk programmeren is het goede besluit op het goede moment, het goede plan op de goede plek met het vizier op de gemeentelijke ambities voor de lange termijn. Naast het stedelijke en regionale schaalniveau is er een gebiedsgerichte aanpak. Door in te zoomen op drie gebieden, Noordoost, West en Zuidoost, wordt de verbinding gelegd tussen het stedelijke beleid enerzijds en de lokale opgaven anderzijds. Voor goede groei van de stad zijn biodiversiteit en groenblauwstructuren van belang. Per gebied verschilt de opgave. De komende tijd wordt hier nog verder op ingezoomd. Ook is de afstemming met Delfland van belang, hier wordt een modus gezocht. Langetermijnstrategie Wateroverlast, Wapenen tegen extreme neerslag Het klimaat verandert sneller dan we eerder dachten. Dit zorgt voor een toename van extreme neerslag. De effecten op het regionale watersysteem én de leefomgeving zijn groot.
Een blik op de toekomst vertelt ons echter ook dat ons gebied dichtbevolkter, versteender en intensiever gebruikt zal worden. De gevolgen van klimaatverandering zullen daardoor nóg sneller zichtbaar en voelbaar zijn. Dit vraagt om nog verder vooruit te kijken - en te handelen. Delfland heeft daarom recent de ‘Langetermijnstrategie wateroverlast: Wapenen tegen extreme neerslag’ vastgesteld. Deze strategie is een startpunt voor de inhoudelijke doorontwikkeling van ons beleid en handelingsperspectieven zowel op korte als langere termijn - om (samen met andere actoren, zoals medeoverheden, bedrijven, instellingen, maatschappelijke organisaties en inwoners) te komen tot een 10
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
waterrobuust en klimaatbestendige regio in 2050 en daarna. In deze strategie gaat Delfland uit
van de volgende vijf strategische doelen. - We willen altijd zo goed mogelijk weten wat er op de regio afkomt en streven ernaar om toekomstbestendige keuzes te maken. - Ontwikkelingen dragen in principe positief bij aan het vergroten van de wateroverlastrobuustheid. - We streven ernaar dat ook andere partijen bijdragen aan het verkleinen van de kans op wateroverlast en het beperken van de gevolgen. - Het watersysteem en de leefomgeving zijn veerkrachtig bij extremen. We werken stapsgewijs en zoeken steeds naar een maatschappelijk te dragen verhouding tussen de kosten en de baten, zonder kansen te laten liggen. - De toekomstige opgaven verdelen we over zes oplossingsrichtingen: vasthouden, bergen, verdelen, afvoeren, gevolgbeperking en accepteren. De strategie is weer verder uitgewerkt in acht implementatie sporen. Bij verdere uitwerking van de langetermijnstrategie gaan we uit van de geldende gestelde omgevingswaarden en het ongunstige klimaatscenario op de middellange termijn en het ongunstige klimaatscenario op de lange termijn. De toekomstige opgaven verdelen we over zes oplossingsrichtingen: vasthouden, bergen, verdelen, afvoeren, gevolgbeperking en accepteren. Delfland wil Delft nauw betrekken bij de verdere uitwerking van de strategie.
Dit betekent onder andere het in gezamenlijkheid uitvoeren van nadere analyses en het ontwikkelen van (gebiedsgerichte) oplossingsrichtingen en maatregelen. Hiermee kunnen we er samen voor zorgen dat we fijn blijven wonen, werken en recreëren in Delfland – nu én in de toekomst en voorkomen dat de regio in een situatie komt waarin we ons niet meer (eenvoudig) kunnen aanpassen.
2.3 Taken en verantwoordelijkheden en de situatie in de praktijk De taken en verantwoordelijkheden van de decentrale overheden zijn vastgelegd in wetten. Voor de samenwerking op het gebied van water is met name de Waterwet en de Wet milieubeheer van belang. In de praktijk zijn de taken en verantwoordelijkheden echter niet zo duidelijk van elkaar te scheiden. De Waterwet gaat uit van integraal beheer van het hele watersysteem. De belangrijkste taken voor het waterschap zijn de bescherming tegen te veel water en het zorgen voor genoeg en schoon water. Op grond van de Waterwet heeft de gemeente een zorgplicht voor hemelwater en een zorgplicht voor grondwater. Gemeenten hebben op grond van de Wet milieubeheer een zorgplicht voor de inzameling van stedelijk afvalwater. Het waterschap heeft vervolgens een ontvangst- en zuiveringsplicht. Waterveiligheid is een gedeelde de verantwoordelijkheid van Rijk, provincies en waterschappen. Omdat waterschappen voor belangrijke ruimtelijke ingrepen vaak afhankelijk zijn van de medewerking van gemeenten, is in de Waterwet nadrukkelijk een artikel opgenomen dat gemeenten en waterschappen aanzet tot samenwerking. Delft en Delfland komen elkaar voor wat betreft de waterveiligheid bijvoorbeeld tegen bij het onderhouden en versterken van de keringen.
Het waterschap is hier als verantwoordelijke voor de kering de trekker, maar de ruimtelijke context - met ruimteclaim voor eventuele verzwaringen van keringen in de toekomst - ligt weer meer bij de gemeente. Alleen door goed samen te werken kunnen we aan onze verantwoordelijkheden voldoen.
11
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
We komen elkaar ook tegen in de waterketen. Het regenwater wordt opgevangen en vastgehouden in het gebied. Afhankelijk van hoe het rioolsysteem is ontworpen en aangelegd komt een deel in het oppervlakte watersysteem of riool terecht. Het vuilwater en soms een deel van het regenwater in het riool wordt via de ondergrondse infrastructuur getransporteerd naar de zuiveringen van Delfland waar dit vervolgens wordt gezuiverd en daarna richting het hoofdwatersysteem/ de zee gaat. De Waterwet geeft aan dat Rijk en provincies verantwoordelijk zijn voor de waterkwaliteit, waarbij provincies in de praktijk hun verantwoordelijkheid delegeren aan de waterschappen. Ook hier zijn gemeente en hoogheemraadschap van elkaar afhankelijk. Het hoogheemraadschap ziet toe op een goede kwaliteit, en de gemeente heeft daar onder andere door onderhoud, handhaving en riool invloed op.
2.4 Gezamenlijke visie en belangen: wat willen we met elkaar bereiken? De gezamenlijke visie is samenwerken aan een waterrobuust en klimaatbestendig Delft/Delfland in 2050 én verder. Vooruitkijkend naar Delft in 2050 vinden Delft en Delfland elkaar in een aantal gezamenlijke belangen. Namelijk op het gebied van ruimte voor water, klimaatadaptatie, waterbeschikbaarheid, waterveiligheid, waterketen, duurzaamheid, gezondheid en leefklimaat waaronder waterkwaliteit en biodiversiteit. Naast de individuele taken werken we samen om de opgaven in deze werkvelden integraal op te pakken. Binnen Delft gaan we meer ruimte maken voor water en maken we toekomstbestendige keuzes ten aanzien van de inrichting van onze stad. Extreme neerslag neemt door klimaatverandering toe. De kans op wateroverlast neemt hierdoor ook toe. De kans op schade is te beperken door klimaatadapatie aanpassingen, toekomstbestendige locatiekeuzes en klimaatbestendig bouwen. Tevens gaan we bij herinrichtingen vergroenen waardoor er ook meer ruimte ontstaat voor infiltratie van hemelwater in de bodem. Meer groen en biodiversiteit heeft een positief effect op het leefklimaat van de stad. Samen versterken en verbinden we de bestaande groenblauwe structuren, waardoor deze beter zichtbaar en bereikbaar zijn voor de inwoners van Delft en de ecologische waarde wordt vergroot.
De natte ecologische zones binnen deze structuren dragen op hun beurt bij aan een natuurlijke zuivering van het oppervlaktewater. De aanwezigheid van aantrekkelijke groenstructuren en water hebben een positief effect op de gezondheid van inwoners omdat het hen tot sporten en ontmoeten stimuleert en hitte-eilanden kan voorkomen. Een goede waterkwaliteit betekent ook meer mogelijkheden voor waterrecreatie. Met de verandering van het klimaat ontstaat er in perioden van droogte een grotere vraag naar water met consequenties voor onder andere bodem, bedrijvigheid en de inwoners. Meer water lokaal opvangen, (ondergronds) vasthouden en hergebruik helpt om tekorten in droge perioden te voorkomen. Met behulp van goede 3D ordening kan in de ondergrond ruimte worden gemaakt voor waterberging. Bij herstructurering in wijken die gevoelig zijn voor bodemdaling richten we de wijken zo in dat ze naar de toekomst toe bewoonbaar blijven. Bij nieuwe bouwopgaven kijken we goed naar de toestand van de bodem in het gebied en in hoeverre deze geschikt is voor bebouwing. Ons aanpassen op het toekomstige klimaat houdt mogelijk ook in dat we vaker overlast moeten accepteren. Door waterbuffering in het boezemland, een stabiel oppervlaktepeil en behoud en versterking van de kademuren en beweegbare stuwen in het historische centrum beperken we de overlast zoveel mogelijk.
12
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
We dagen projectontwikkelaars uit om met ambitieuze plannen te komen die circulair, natuur inclusief en klimaat adaptief ontworpen zijn. Als organisaties geven we dan zelf het goede voorbeeld. Door innovatieve oplossingen en combinaties kunnen we stappen maken op het gebied van duurzaamheid en energietransitie. In het Netwerk waterketen Delfland werken we samen aan oplossingen en innovaties op het gebied van de afvalwaterzuivering (zie ook onder paragraaf 3.1). Daarnaast is er bij beide partijen ruimte om verkenningen op te starten om de wenselijkheid en haalbaarheid van nieuwe projecten en activiteiten te onderzoeken. Indien een conclusie uit een verkenning leidt tot een nieuw project en daarmee behoefte aan geld en capaciteit, wordt dit aan de organisatie(s) ter besluitvorming voorgelegd. Voor een verdere toelichting op visie en belangen van Delft en Delfland zie bijlage 1.
2.5 Afbakening De SSAW richt zich op de strategische middellang termijn samenwerking tussen Delft én Delfland wat betreft het thema ‘Water’ en de hieraan gekoppelde thema’s zoals ecologische waterkwaliteit, groen en biodiversiteit en klimaatadaptatie waaronder wateroverlast, droogte en hitte. Maar andere betrokken stakeholders kunnen niet worden losgezien van deze samenwerking. Deze samenwerking vergt afbakening en het maken van keuzes. In deze SSAW komen daarom niet alle onderwerpen aan bod. Dat wil niet zeggen dat onderwerpen die niet aan bod komen niet belangrijk zijn of geen aandacht krijgen. Op allerlei manieren en in diverse verbanden werken wij aan deze onderwerpen. De focus bij het komen tot afspraken tussen Delft en Delfland ligt vooral bij: 1. Goede interne en externe samenwerkingsafspraken: Hoe weten we elkaar in de toekomst steeds beter en vroegtijdiger te vinden en leren we om over interne muurtjes heen te stappen om gezamenlijke doelen te realiseren die goed zijn voor het gezamenlijke, toekomstige belang: een blijvend leefbare stad Delft. 2. Het prioriteren van een aantal inhoudelijke thema’s om die samenwerking verder vorm te geven: Het is verstandiger om een beperkt aantal, bewust gekozen thema’s gezamenlijk op te pakken dan om ‘alle ballen’ gezamenlijk in de lucht te willen houden.
Het kiezen voor die thema’s waar een grote, gezamenlijke opgave ligt voor onze stad. Als de onderlinge samenwerking op deze thema’s steeds meer verbetert, zal dit ook een positieve invloed hebben op de samenwerking binnen de thema’s die nu niet specifiek worden benoemd binnen de SSAW. Daarbij is de SSAW een dynamisch proces dat voortdurend evaluatie behoeft en waarbinnen herbezinning zal plaatsvinden op doelen en thema’s. Zodoende kunnen thema’s die nu niet centraal staan in de samenwerking over enkele jaren wel degelijk ook aandacht krijgen. Financiën De SSAW 2023-2028 is bedoeld om de samenwerking aan gedeelde doelen te bevorderen. Voor het uitvoeren van watertaken, projecten, activiteiten en maatregelen is geld en capaciteit nodig. In de ‘uitvoeringsagenda’ bij de SSAW worden daarom alleen projecten en onderzoeken opgenomen die kunnen worden gerealiseerd binnen de bestaande budgetten voor het reguliere beheer of binnen budgetten waarover apart besluitvorming heeft plaatsgevonden. Voor Delfland en Delft geldt dat de kosten vallen onder de reguliere taken en werkzaamheden en daarmee zijn opgenomen in de begrotingen van de komende jaren. De financieringsstrategie is in principe dat kosten liggen bij de taakverantwoordelijke en belanghebbende. De uitwerking hiervan maakt geen onderdeel uit van deze SSAW en werken we per project uit. 13
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
3. De Delftse waterthema’s In dit hoofdstuk benoemen en verantwoorden we de thema’s en ambities waar we de komende jaren in de samenwerking aandacht aan willen geven (wat?), welke afweging aan deze prioritering voorafging (waarom?) en hoe we de ambities binnen deze thema’s waar gaan maken (hoe?). Op basis van de doelen voor Delft en de gezamenlijke ambities komen we voor de SSAW tot de volgende thema’s: - ruimte voor klimaatadaptatie en kansen benutten; - zichtbare, schone en gezonde groenblauwe stadsaders; - waterrecreatie; - riolerings- en hemelwaterketen; - van waterketen naar watercyclus; - complexe projecten of processen.
3.1 Verantwoording keuzes Ruimte voor klimaatadaptatie en kansen benutten Klimaatverandering is een hoofdissue, binnenkort worden de nieuwe klimaatscenario’s bekend gemaakt. De woningbouw is een hoofdopgave waarin we de opgaven voor klimaatadaptatie kunnen en moeten meenemen, het gaat dan om het ontwerpen voor meerdere doelen. De opgave voor de woningbouw in Delft is groot en er ligt grote druk op de openbare ruimte. Niet alleen ligt er een opgave voor nieuwbouw, maar ook voor revitalisering van bestaande bouw en behoud van natuurwaarde en biodiversiteit. Daarbij spelen er veel ontwikkelingen waar Delft en Delfland oog voor moeten hebben bij het planvormingsproces, waaronder de compensatieopgave voor water en het anticiperen op klimaatverandering en daarmee het voorkomen wateroverlast, droogte en hitte. Daarnaast streven we naar de inrichting van een prettige, natuur inclusieve, groene leefomgeving met schoon en gezond water. Hoe meer woningen, des te meer druk op de ruimte, des te meer noodzaak voor een hoge leefomgevingskwaliteit. Daarbij moet ‘water en bodem sturend’ meegenomen worden in het invulling geven aan deze woningbouwopgave. Dit noodzaakt tot samenwerking en daarmee voert de opgave dus verder dan alleen woningbouw, maar richt zich ook op de bijbehorende openbare ruimte (straten, parken, water en groen) en relaties daartussen.
Aangezien de ruimte in Delft schaars is vergt dit voor het planvormingsproces een vroegtijdige en integrale betrokkenheid van alle partijen. Thema’s zijn onder andere: stedenbouw, het watersysteem, water en riolering, groen, biodiversiteit, mobiliteit en vergunningverlening. Rode draad daarbij is het meervoudig ruimtegebruik. Op dit moment is deze samenhang en vroegtijdige betrokkenheid nog niet ideaal. Hierdoor worden kansen gemist, zeker als er vanuit planningen van ontwikkelaars en bouwers druk komt te staan op het proces. Er is al veel aandacht voor een integrale benadering, maar dit zal ook voor de komende jaren een belangrijke prioriteit blijven: Ontwerpen op meerdere doelen en zorgen dat meekoppelkansen optimaal worden benut. Maatregelen voor klimaatadaptatie laten meeliften met renovaties. Innovaties op het vlak van klimaatadaptatie benutten. Inbedden van maatregelen voor een straat of
14
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
deel van een wijk in thema’s, ruimtelijke visies, kansen & potenties voor gebieden. Kortom: lange termijn visies of een ruimtelijk ontwikkelingsperspectief voor gebieden. Droogte (als onderdeel van klimaatadaptatie) heeft in het verleden minder aandacht gekregen dan eigenlijk zou moeten. De gevolgen die droogte kan hebben is minder goed zichtbaar (letterlijk onder de oppervlakte) en strekt zich uit over een langere periode. De gevolgen kunnen groot zijn en deels onomkeerbaar. Denk aan maaivelddaling, effecten op kwetsbare funderingen/panden, schade aan groen en natuur, waterkwaliteitsproblemen. Wat betreft wateroverlast zijn de zaken binnen Delft in theorie op orde voor het huidige klimaat: - De meest recente Watersysteemanalyse (WSA) Delft van Delfland laat geen grote wateroverlastopgaven zien. Daarbij wordt opgemerkt dat de focus voor de WSA ligt op overlast vanuit inundatie vanuit oppervlaktewater. Actualisatie vindt plaats eens per 6-8 jaar. De praktijk leert dat ‘overlast op papier’ en ‘overlast in de praktijk’ nog wel kunnen verschillen. Aandachtspunt voor de WSA van de toekomst is om integraler te kijken naar samenspel tussen inundatie vanuit oppervlaktewater (Delfland) en riooloverbelasting als gevolg van (extreme) neerslag (Delft). - Bij projecten rond nieuwbouw en herontwikkeling wordt de watertoetsprocedure doorlopen in goed overleg tussen Delft en Delfland.
- Voor nieuwbouw, gebiedsontwikkeling en herstructurering zijn inmiddels Delftse spelregels vastgesteld, onder andere hoe om te gaan met berging van regenwater bij extreme neerslagsituaties op eigen perceel: de Beleidsregel Klimaatadaptief Bouwen bij nieuwbouw, gebiedsontwikkeling en herstructurering”1. Binnen deze beleidsregel is ook de verbinding gelegd naar de Delftse kaders voor het Natuurinclusief bouwen en ontwikkelen van gebouwen en de directe omgeving hiervan2 - We zien dat de neerslagstatistiek waar we ons watersysteem op voorbereiden al vaker is ingehaald door het veranderende klimaat. Delfland heeft in de aanloop naar de ontwikkeling van de langetermijnstrategie wateroverlast, toekomstige waterbeelden bij verschillende klimaatscenario's ontwikkeld. Deze geven aan dat, in tegenstelling tot wat de recente Watersysteemanalyses (huidig klimaat + 2050M) aangeven, er in de toekomst wel degelijk knelpunten kunnen ontstaan. - In het op 17 januari 2023 door Deltares gepubliceerde rapport "Casestudie Zuid-Holland: 'Analyse grootschalige wateroverlast' zijn de effecten en gevolgen van een Limburg bui op Zuid-Holland onderzocht.
Voor het gehele gebied van Delfland zijn de gevolgen groot (800Meuro, verminderde bereikbaarheid en mogelijke stroomuitval door overstroming, maalstops en kadebreuken niet uitgesloten, etc.) Voor de langere termijn is wateroverlast als gevolg van klimaatverandering een aandachtspunt. Zowel lokale hoosbuien als grootschalige en langdurige neerslag events zoals in juli 2021 in Limburg kan niet worden opgevangen in Delft. Belangrijke uitdaging in een stad als Delft is voldoende ruimte voor het vasthouden van water. Daarom moet vooral ingezet worden op meervoudig ruimtegebruik en het betrekken van de ondergrond als ‘derde dimensie’ en daken. Er valt genoeg water om droge perioden te overbruggen. De jaarlijkse hoeveelheid neerslag in Nederland neemt zelfs toe, maar er is ruimte nodig om dit water, daar waar het valt, vast te houden, te bergen, te infiltreren en/of her te gebruiken. En ruimte 1
Gemeenteblad 2022, 443223 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl),
2
2_Kader+Natuurinclusief+bouwen+en+ontwikkelen (notubiz.nl)
15
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
in Delft is schaars en kostbaar. Tegelijkertijd is groene en koele ruimte nodig om prettig te kunnen leven in een stad als Delft. Dus vinden we die ruimte toch het liefst aan maaiveld om het water op ‘natuurlijke manieren’ te bergen en waar mogelijk te combineren met andere functies zoals natuur en groen, recreatie, spelen en in combinatie met het tegengaan van hittestress. Delft is een innovatieve universiteitsstad, ook op het vlak van water en klimaat zoals bijvoorbeeld The Green Village. Daarom zien we het ook als een uitdaging voor de komende jaren om innovaties rond ‘water en klimaat’ verder te brengen van pilots naar praktijk in de stad. Ook de diepere ondergrond kan naar verwachting nog beter worden benut voor waterberging/-opslag. Mogelijk kan hiermee de toenemende verzilting als gevolg van zeespiegelrijzing en het afbouwen van de grondwateronttrekking Delft Noord (voorheen DSM) worden afgeremd. In Delft hebben we ongeveer 350 hectare aan dakoppervlak en met 15.000 nieuwe woningen zal dat fors meer worden. Bij nieuwe plannen wordt steeds vaker een claim gelegd op het dak, voor energieopwekking, natuur, water, verkoeling, als verblijfsruimte etc. Het is noodzakelijk om ook deze dakruimte in te zetten en geschikt te maken voor meervoudig ruimtegebruik.
Zichtbare, schone en gezonde groenblauwe stadsaders De Kaderrichtlijn Water is al jaren een belangrijk onderwerp wat betreft het thema waterkwaliteit. Het jaar 2027 nadert waarin de balans wordt opgemaakt wat betreft het behalen van de gestelde Europese doelen. Sinds 2021 is er, vanuit Delfland, naast de hoofdwatergangen (de primaire wateren) veel aandacht voor ‘KRW overig water’ in Delft spreken we over ‘lokaal water’. Voor Delft is dit water belangrijk omdat een groot deel van het Delftse watersysteem uit lokaal water bestaat. Deze wateren vormen voor een groot deel de groenblauwe aders van onze stad. Bij deze groenblauwe aders gaat het niet alleen over ‘het water’ en ‘de waterkwaliteit’ maar ook over de intrinsieke waarde van de planten en dieren verbonden aan dit water en aangrenzende oevers. In de komende jaren gaan we gezamenlijk zoveel mogelijk werken aan de doelen lokaal water. Daarbij ligt de focus, gelet op de Delftse situatie en waar Delft invloed op heeft vooral op de ecologische optimalisatie van het waterbeheer, ecologische inrichting van het watersysteem, het anticiperen op de toekomst zoals klimaatadaptatie en gebiedsontwikkelingen en het borgen van waterkwaliteitsaspecten bij recreatie bijvoorbeeld recreatievaart, vissen/visstandbeheer.
Belangrijk sub thema hierbij voor Delft is de wens om zoveel mogelijk natuurvriendelijke oevers (NVO) in diverse uitvoeringen aan te leggen en te werken aan (onderwater)natuur in de Delftse watergangen. Bij de aanleg van NVO’s wordt ook gezocht naar mogelijkheden om de waternatuur beter te verbinden met de droge natuur (blauwgroen netwerk). Hierbij is het zoeken naar een goede balans tussen enerzijds onderhouds- en beheeraspecten en anderzijds het benutten van kansen voor NVO’s. Daarbij speelt ook dat voor de verschillende gebieden binnen Delft er verschillende inrichtingswensen zullen gelden wat betreft de groenblauwe aders. In sommige gebieden zijn bijvoorbeeld NVO’s minder gewenst of geschikt, terwijl andere wijken zich hier bij uitstek juist wel voor lenen. Daarnaast zal de aandacht uitgaan naar het thema ecologisch baggeren (of kwaliteitsbaggeren) waarvoor een pilot in voorbereiding is. Baggeren tot de leggerdiepte valt onder onderhoudsbaggeren en is gericht op de doorstroming. Kwaliteitsbaggeren betekent dat niet alleen gekeken wordt naar de leggerdiepte, maar dat dieper, maximaal tot op de bodem wordt gebaggerd. De bagger is een dominante bron van nutriënten en beïnvloedt de zuurstofhuishouding. Kwaliteitsbaggeren heeft vooral zin als de toevoer van nutriënten ook afneemt.
Delft en Delfland hebben in de afgelopen jaren hier al regelmatig over gesproken en al diverse maatregelen genomen (zoals bijvoorbeeld het 16
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
verminderen van bladafval in diverse watergangen). Ook voor de komende jaren vormt dit een belangrijk aandachtspunt, zeker ook omdat bij een stad die verder gaat verdichten in een steeds warmer wordend klimaat de noodzaak voor gezond, schoon, helder water alleen maar groter wordt. Aandachtspunt is dat bij ruimtelijke ingrepen het watersysteem en aangrenzende oevers er meer aandacht moeten krijgen voor het waarborgen van de ecologische kwaliteit samenhangend met de groenblauwe aderen. Belangrijk is het vroegtijdig informeren, afstemmen en betrekken. Waterrecreatie Delft gaat groeien met 30.000 inwoners. Voldoende waterrecreatie, waaronder zwemwater, is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Juist ook omdat inwoners van omliggende gemeenten gebruik maken van het Delftse openlucht zwemwater en er nu al weinig ruimte is. Aandachtspunt is ervoor te zorgen dat de plekken die er zijn geschikt zijn en blijven voor recreatie met een goede waterkwaliteit. Wetgeving met betrekking tot zwemwater(inrichtingen) is aan het veranderen en een aantal bestaande zwemwaterlocaties binnen Delft staat onder druk. Voor de komende jaren is het van belang om blijvend aandacht te hebben voor dit thema en voor de stakeholders die hierbij betrokken zijn zoals onder meer de stichtingen van beide waterspeeltuinen en bij de Grote Plas in de Delftse Hout ook de hengelsporters.
In het kader van de SSAW zal de waterkwaliteit van de Grote Plas in de Delftse Hout en de waterspeeltuinen Korftlaan en Tanthof de komende jaren aandacht blijven houden: - Bij de Grote Plas in de Delftse Hout zal de aandacht zich er vooral op richten om de resultaten die de aanpak tot nu toe heeft opgeleverd te behouden en waar mogelijk verder uit te breiden (blijvend terugdringen blauwalg, verdere ontwikkeling beplanting en vergroten van de recreatieve en natuurbeleving van het recreatiegebied). Door de klimaatverandering is blauwalg een steeds groter probleem dat zich landelijk voordoet. - Voor de twee waterspeeltuinen geldt dat deze beide niet meer op de officiële lijst van zwemwaterlocaties staan. Hierover is regelmatig overleg gevoerd tussen Delft, de beide stichtingen, hoogheemraadschap, provincie en omgevingsdienst. Delft vindt beide locaties belangrijke voorzieningen voor onze stad en wil daarom graag mee blijven denken met de beide stichtingen over de toekomstige invulling van de waterspeeltuinen in relatie tot vigerend (provinciaal) beleid. Gelet op het belang voor de inwoners van Delft en de betrokkenheid van beide stichtingen is dit zeker een belangrijk onderwerp voor de SSAW. Naast deze officiële zwemwaterrecreatielocaties zien we dat mensen gaan zwemmen in de Schie en ander openbaar water zoeken voor recreatie en verkoeling.
Dit is geen zwemwater en gezien de beroepsvaart zijn dit gevaarlijke plekken om te gaan zwemmen (en bovendien wettelijk verboden). Gelet op de klimaatverandering en de verstedelijking zal er steeds meer behoefte komen aan koelteplekken in de stad waar inwoners kunnen spelen en recreëren. Wellicht kan berging van overtollig regenwater slim worden gecombineerd met het creëren van dergelijke kleinschalige, recreatieve voorzieningen verspreid over de stad. Denk bijvoorbeeld aan waterpleintjes, wadi’s met stapstenen, kikkerpoelen, watervoorzieningen voor moestuintjes, groene schoolpleinen en dergelijke. Maatregelen die de bestaande openbare ruimte aantrekkelijker maken, zonder dat ze direct om veel extra ruimtebeslag vragen. Dus de openbare ruimte die beschikbaar is vooral ook ‘beter’ multifunctioneel benutten. De riolerings- en hemelwaterketen 17
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
De bouw van ongeveer 15.000 extra woningen tot 2040 vergt extra capaciteit van de riolering, gemalen en de zuivering. De vraag die daarboven hangt is of de riolering, gemalen en zuivering het in de toekomst nog aan kunnen. De druk kan worden verlaagd door zoveel mogelijk hemelwater af te koppelen. Dit is deels een afweging van kosten. Hoeveel maatschappelijke kosten moet je enerzijds investeren in een gescheiden stelsel en kan je anderszins uitsparen met transport naar de zuivering als je maximaal inzet op afkoppelen. Ook duurzaamheid en circulariteit zijn aspecten die hiermee samenhangen. Natuurlijk moet een kanttekening gemaakt worden bij ruimtelijke beperkingen en een hoge grondwaterstand. Deze geven op bepaalde locaties in Delft geen of beperkte mogelijkheden tot afkoppelen, bijvoorbeeld in de oude binnenstad van Delft. Maar massaal afkoppelen van hemelwater naar oppervlaktewater kan ook weer consequenties hebben voor de capaciteit van de lokale berging, het oppervlaktewatersysteem, duikers, bruggen en dergelijke met wateroverlast vanuit oppervlaktewater tot gevolg. Deze effecten kunnen weer worden beperkt door bij nieuwbouw en herontwikkeling maximaal in te zetten op het tijdelijk bergen en vertraagd afvoeren van hemelwater. Ook hiermee kunnen wellicht weer kosten voor herinvesteringen worden gespaard benodigd voor capaciteitsuitbreidingen van het oppervlaktewatersysteem.
Bovendien kan hemelwater dat wordt vastgehouden en geborgen worden hergebruikt in plaats van ‘zomaar’ te worden geloosd op het oppervlaktewater of in het riool. Het vasthouden van water in het gebied is van groot belang bij droogte. Hier ligt een sterke link met het thema ‘Ruimte voor Klimaatadaptatie en kansen benutten’. Vanuit Delft wordt ingezet op stimuleren van het ontharden en vergroenen van tuinen, de Klimaatmaat pakt dit op voor Delft. Van waterketen naar watercyclus In het Netwerk (afval)waterketen Delfland (NAD) staat het samenwerken in de afvalwaterketen al scherp op de kaart. De ambitie is om in 2050 te zijn getransformeerd van (afval)Waterketen naar Watercyclus waarbij alle partijen in de (afval)waterketen het fysieke systeem en haar gebruikers centraal stellen. Dat vraagt om samenwerking met partijen als energiebedrijven, onderzoeksinstellingen en particuliere initiatieven. De samenwerkende partners laten zich inspireren door verdienmodellen en gaan flexibel en transparant om met investeringen. Gemeenten, drinkwaterbedrijven en Delfland gaan vanuit het NAD steeds nauwer met elkaar samenwerken richting één faciliterende en kader stellende maatschappelijke organisatie. Eén die regie houdt op de kosten, kwaliteit en kwetsbaarheid van de watercyclus, maar ruimte laat voor initiatief en innovatie (Bron: www.afvalwaterketendelfland.nl).
Een voorbeeld van samenwerking binnen het NAD is het project dat is opgestart waarbij er een MKBA wordt gemaakt voor het afkoppelen. Zie https://www.afvalwaterketendelfland.nl/overzichtprojecten/mkba-afkoppelen/#1611061291090-c416a94b-98fb Om de overgang van waterketen naar watercyclus te kunnen maken wordt het steeds belangrijker om goed zicht te hebben op wat er geloosd wordt op de riolering. Dit vraagt om een goede samenwerking voor wat betreft de indirecte lozingen tussen hoogheemraadschap, gemeenten en omgevingsdiensten. Gelet op de watercyclus gedachte met hergebruik, duurzaamheid en 18
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
samenwerking als belangrijke begrippen en vanwege de link met klimaatadapatie en waterkwaliteit is dit een belangrijk thema om ook te betrekken in de SSAW. Complexe projecten of processen Sommige van de projecten die Delft en Delfland gezamenlijk uitvoeren zijn complex en worden als lastig ervaren. Vaak omdat meerdere disciplines bij elkaar komen, met belangen die sterk uiteenlopen. Daarbij hebben deze disciplines vaak een verschillende tijdshorizon. Bij deze projecten is het van belang om tijdig te kunnen signaleren wat de complexiteit is, door aan de voorkant eerst een proces te doorlopen om hier een goed beeld van te krijgen en niet gelijk de inhoud in te duiken. Als in een dergelijke situatie toch te snel wordt gestart met het technisch optuigen van een project dan lopen we het risico op vastlopen en impasse in de besluitvorming. Er wordt intern dan vaak niet doorgepakt of er vindt geen escalatie plaats. Bij deze projecten zouden we moeten zoeken naar een bredere insteek waarbij meerdere bloedgroepen vanuit beide organisaties vroegtijdiger betrokken worden. Hoe kunnen we een bredere blik ontwikkelen? Ook de rol van de ‘middenlaag’ tussen deskundigen en bestuurders moet wellicht groter worden om sneller knopen door te hakken.
Kortom: vroegtijdig de juiste mensen samenbrengen die elkaar in de bijbehorende rol weten te vinden en tijdig en op passende manier ambtelijk opschalen waar nodig. Dat begint bij een goed ontwikkeld netwerk. Ook strategisch omgevingsmanagement (zie paragraaf 3.2) speelt hierbij een belangrijke rol. Bij dit thema speelt dus niet primair de projectinhoudsvraag, maar vooral de procesvraag: hoe kunnen we complexe projecten op tijd vlottrekken, op de juiste wijze doorpakken en waar nodig op effectieve wijze escaleren? Een voorbeeld hierbij: kadeverhogingen bij een weg op de kade, een riool in de kade of een leiding door de kade waarbij belangen van Delft en Delfland sterk uit elkaar kunnen lopen het gaat hierbij om het meervoudig ruimtegebruik op en rond kaden).
3.2 Aanpak op hoofdlijnen in de uitvoeringsagenda Zoals al eerder is aangegeven is op basis van de langjarige samenwerking tussen de beide organisaties op organische wijze een ambtelijk samenwerkingsagenda ontstaan. Deze agenda was in principe goed werkbaar maar had behoefte aan prioritering, afbakening en actualisatie mede door de nieuwe beleidsontwikkelingen, klimaatverandering en andere opgaven en transities. Op basis van de bestuurlijke opdracht voor de nieuwe samenwerkingsagenda, de vastgestelde doelen en thema’s en de input vanuit de collega’s van Delft en Delfland hebben we een indeling gemaakt. Daarbij hebben we de uitvoeringsagenda (zie bijlage 4) verdeeld in de volgende rubrieken: - visie; - beleid; - projecten en processen; - overeenkomsten en intentieverklaringen; - regionale samenwerkingsverbanden Tevens is toegevoegd aan de uitvoeringsagenda: - Overige zaken, die niet onder de eerdergenoemde categorieën passen, maar mogelijk wel relevant zijn in relatie tot de samenwerking. - Lange termijn agendapunten waarvan we verwachten dat ze in de toekomst aan de orde moeten/kunnen komen, bijvoorbeeld via één van de genoemde overlegverbanden.
19
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
De keuze voor de processen, projecten en beleidsontwikkelingen om op te nemen in de uitvoeringsagenda wordt met name bepaald door de noodzaak tot samenwerking en de tijdhorizon (4-5 jaar). De reguliere overlegstructuren die nodig zijn om de samenwerking effectief te laten verlopen zijn uitgewerkt in het volgende hoofdstuk, zie ook figuur 4.2. Deze overleggen worden daarom niet ook nog in de uitvoeringsagenda benoemd. De uitvoeringsagenda dient als basis voor de agenda’s van structurele overleggen op ambtelijk en bestuurlijk niveau. De lijst wordt als voorbereiding op de overleggen minimaal jaarlijks geactualiseerd waarbij ook de status en voortgang van de uitvoeringsagendapunten wordt bepaald.
20
Strategische Samenwerkingsagenda Water Delft 2023 - 2028
mei 2023
4. Samenwerking intern en extern Delft en Delfland zijn, zoals in eerdere hoofdstukken terug te lezen is, samen verantwoordelijk voor een breed scala aan watertaken die aan elkaar raken en elkaar deels overlappen. Integraal werken vraagt om intensieve samenwerking, zowel tussen beide organisaties als tussen de interne afdelingen van beide organisaties. Dit vanwege de vele mensen die betrokken zijn, en de soms vervelende keuzes die gemaakt moeten worden om tot een goed onderbouwd plan te komen. In dit hoofdstuk worden een aantal aandachtspunten en nader uit te werken onderdelen van onze samenwerking benoemd.
4.1 Bouwstenen voor een goede samenwerking In onze gezamenlijke werksessies (zie bijlage 2, Totstandkoming) om te komen tot deze SSAW hebben we samen een aantal bouwstenen benoemd die het fundament leggen voor een goede samenwerking. In dit hoofdstuk omschrijven we deze bouwstenen, kijken we in hoeverre we al aan de voorwaarden voldoen en waar we nog samen aan moeten werken. Bouwsteen 1: Vertrouwen en in verbinding zijn Voor een goede samenwerking is onderling vertrouwen cruciaal. In het fysieke domein zijn we in grote mate van elkaar afhankelijk om tot een goed resultaat te komen en komen we elkaar regelmatig opnieuw tegen. We bouwen samen een onderling beeld op dat bepaalt hoe we elkaar zien en samenwerken. Bouwen aan vertrouwen vraagt om betrouwbaar, consistent gedrag en openheid over en interesse in elkaars belangen. Vertrouwen bouw je op door elkaar beter te leren kennen en begrijpen: elkaars organisatie en belangen en ook de mensen achter de functies, ieder met hun eigen drijfveren. We maken kwetsbaarheden, tegengestelde belangen en ideeën bespreekbaar, we stellen vragen en luisteren naar elkaar en bouwen aan vertrouwen. Dit alles begint bij ontmoeting. Vandaar dat we als onderdeel van het opstellen van deze SSAW ook een gezamenlijke bijeenkomst hebben gehouden.
Dit type bijeenkomsten met als doel elkaar ontmoeten, evalueren en eventueel bijsturen willen we jaarlijks gaan herhalen. Bouwsteen 2: Samenwerken op basis van belangen en afspraken over verantwoordelijkheden Het werken vanuit belangen en niet vanuit standpunten vormt een andere belangrijke bouwsteen. Standpunten zijn persoonlijk en veranderlijk. Belangen zijn terug te leiden naar de normen, waarden en verantwoordelijkheden van de organisatie, en afdeling binnen die organisatie. Daarom is het belangrijk om te weten wat ieders belang is, gezamenlijke doelen en afspraken te definiëren en afspraken te maken over rollen en taken. Basis hiervoor zijn de wettelijke verantwoordelijkheden die Delft en Delfland hebben. In hoofdstuk 2 van deze SSAW geven we hier invulling aan door aan de hand van ons beleid onze verantwoordelijkheden, belangen en gezamenlijke stip op de horizon te benoemen. In de Uitvoeringsagenda die als bijlage 4 aan deze SSAW is toegevoegd geven we per project/proces aan wie de trekker is en welke belangen eraan ten grondslag liggen. Bouwsteen 3: Weten hoe we georganiseerd zijn Er lopen veel contacten tussen Delfland en Delft en er zijn veel collega’s betrokken bij de onderlinge samenwerking Alleen al voor het opstellen van deze SSAW zijn we met 45 verschillende collega's van Delft en Delfland in gesprek geweest.