Rapport Delftse Rekenkamer Onderhoud onderbouwd - mei 2026

Ook is er een City Deal Tijdloze Grachten waarin Delft kennis uitwisselt met andere grote Nederlandse steden over het duurzaam onderhoud van (historische) grachten, bruggen en kades. Tot slot draagt Delft bij aan de stichting Managing Public Space, neemt het deel in de programmaraad Fonds Fysieke leefomgeving en is het lid van CROW Essit en Stadswerk.

34

Hiermee is Delft in een breed palet aan netwerken vertegenwoordigd als deelnemer waardoor medewerkers kennis kunnen delen en kunnen ophalen, ook ten aanzien van de civiele kunstwerken. In de toekomst kan verdere versterking van deze samenwerking behulpzaam zijn bij het aangaan van de beheeropgaven.

35

4. Bevindingen op de zes aspecten In dit hoofdstuk geven we een samenvattend beeld van de zes aspecten die voor onderhoud en vervanging van belang worden geacht. Voor elk van de aspecten zijn in hoofdstuk 3 zowel positieve punten als aandachtspunten geformuleerd. Bij de interpretatie van de bevindingen in dit hoofdstuk geldt dat deze vooral zijn opgesteld met het oog op de toekomstige opgaven. Dit impliceert dat hier in verschillende mate belangrijke uitdagingen liggen om de opgaven in de komende perioden het hoofd te kunnen bieden. 4.1. Areaal en informatie De gemeente Delft heeft 1.127 civiele kunstwerken in beheer, waarvan het grootste deel bestaat uit bruggen en kade-/vleugelmuren. Uit de aanlegjaren van de kunstwerken blijkt dat Delft over een bovengemiddeld aantal monumentale kunstwerken beschikt. Dit betekent dat er met name in de binnenstad relatief veel specialistisch onderhoud wordt gepleegd. Integraal kwaliteitsbeeld van het areaal beperkt aanwezig De kwaliteit van het areaal wordt gemonitord vanuit vier invalshoeken: reguliere inspecties, visuele inspecties, meldingen van burgers en periodieke schouw. De reguliere inspecties worden eens in de zeven jaar uitgevoerd door een extern bureau, terwijl de visuele inspecties worden uitgevoerd door medewerkers van de gemeente op basis van beeldmateriaal.

Volgens het beheerplan civiele constructies worden zowel de reguliere als de visuele inspecties voorzien van een conditiescore. Op een schaal van A+ (uitstekend) tot D (slecht), worden kunstwerken in de binnenstad minimaal op niveau B onderhouden, terwijl kunstwerken in de buitenwijken minimaal op niveau C worden onderhouden. De conditiescores worden per object bijgehouden in een Exceloverzicht, waarbij de staat van het object wordt vermeld. Tevens worden de maatregelen vermeld die nodig zijn voor behoud of verbetering van de kwaliteit. Het is in het onderzoek echter lastig gebleken om een geaggregeerd overall beeld van de actuele kwaliteit van het areaal te verkrijgen. De conditiescores uit de inspecties kunnen niet in het beheersysteem worden opgenomen omdat dit systeem beperkingen kent. In de gesprekken is naar voren gekomen dat de gemeente werkt aan de vervanging van het beheersysteem, wat moet leiden tot een beter integraal kwaliteitsbeeld.

36

4.2. Planvorming en doelstellingen Planmatig beheer leidt tot betere spreiding van de investeringen t.b.v. de opgave Vanaf 2019 is de beheerafdeling binnen de gemeente Delft overgegaan van risicogestuurd beheer naar planmatig beheer. In de periodes van risicogestuurd beheer werden onderhouds- en vernieuwingsmaatregelen pas noodzakelijk geacht als er nadelige effecten zoals functieverlies of kapitaalvernietiging optraden. Bij planmatig beheer worden daarentegen preventieve maatregelen getroffen. Hierdoor kan de gemiddelde levensduur van kunstwerken worden verlengd en worden grote investeringen over een langere periode gespreid. Integrale wijkaanpak zorgt voor afstemming bij vervanging van kapitaalgoederen in de openbare ruimte In de afgelopen beheerperiode (2019-2023) is tevens de stap gezet naar een integrale wijkaanpak. Dit houdt in dat de vervanging van de verschillende kapitaalgoederen in de openbare ruimte op elkaar wordt afgestemd. In de huidige beheerperiode (2024-2027) is de integrale wijkaanpak verder uitgewerkt naar een wijkgerichte aanpak. Met deze aanpak wordt de vervanging van de kapitaalgoederen in een wijk gelijktijdig uitgevoerd. De gemeente wil hiermee kosten, tijd en overlast beperken.

Sterke discontinuïteit in de onderhouds- en vervangingsopgaven na 2028 De gemeente Delft heeft de onderhouds- en vervangingsopgave voor de huidige beheerperiode (2024-2027) met een doorkijk naar 20 jaar goed in beeld. De investeringen voor het beheer zijn in deze periode gespreid over meerdere jaren, zodat er maar in beperkte mate budgetten naar voor of achter gehaald worden. Na de beheerperiode geldt echter dat de jaarlijkse geprognotiseerde budgettering voor het beheer van civiele kunstwerken sterk fluctueert. Uit de Nota Kapitaalgoederen, waar gekeken wordt naar de kosten voor onderhoud en vervanging van de openbare ruimte over de komende 20 jaar tot minimaal één keer de levensduur van alle assets, blijkt echter dat er een vervangingspiek gaat plaatsvinden in 2044. Om op deze vervangingspiek te anticiperen zou het helpen om verder te kijken dan de huidige beheerperiode bij het plannen van maatregelen. Gemeente Delft stelt duurzaamheidseisen aan uitvraag raamcontracten Bij de uitvraag van raamcontracten voor het onderhoud van civiele kunstwerken worden randvoorwaarden gesteld aan de hand van het ambitieweb. In het ambitieweb zijn eisen ten aanzien van onder andere energie- en klimaatmitigatie, materialen en circulariteit en ruimtelijke kwaliteit opgenomen. Hierbij kiest de opdrachtgever de best passende maatregelen bij de opdracht.

Op basis van deze criteria kan een fictieve korting op de inschrijfprijs worden gegeven. Een aantal gunningscriteria uit de richtlijnen voor de ‘aanpak duurzaam gww’, zoals klimaatadaptatie en financiering, zijn niet meegenomen voor het onderhoud aan civiele kunstwerken aangezien de gemeente hier geen prikkels voor marktpartijen verwacht. Het ambitieweb is een passende manier om deze ambities te kwantificeren in het beheer van civiele constructies.

37

Gemeentelijke duurzaamheidsambities zijn in lijn met nationale doelstellingen De gemeente Delft hanteert een integrale duurzaamheidsbenadering op basis van vier pijlers: Groen, blauw en gezond, de energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie. Als het gaat om de energietransitie wil de gemeente Delft, in lijn met het Parijsakkoord, volledig energieneutraal zijn in 2050. Daarnaast wil Delft in hetzelfde jaar een volledig circulaire economie realiseren en volledig klimaatadaptief zijn. Beleid ten aanzien van de energietransitie en circulariteit komt met name tot uiting in de randvoorwaarden die worden gesteld bij de uitvraag van onderhoudscontracten. Deze randvoorwaarden zouden ook kunnen worden toegepast op de vervangingsopdrachten van de gemeente Delft. In het algemeen valt op dat de doelstellingen voor maatschappelijke ambities weinig kwantitatief zijn en daarmee beperkt te monitoren. 4.3. Personele aspecten De gemeente Delft heeft de ambtelijke capaciteit op de beheerafdeling fors uitgebreid De ambtelijke capaciteit voor de asset civiel is tijdens de huidige beheerperiode met 1,5 voltijdsbanen (fte) uitgebreid ten opzichte van de vorige beheerperiode. Tijdens de vorige beheerperiode waren slechts twee adviseurs en één assetmanager actief op de afdeling, waardoor de benodigde uitgaven op het beheer van civiele kunstwerken niet zijn gedaan.

Door deze extra ambtelijke capaciteit aan de afdeling toe te voegen, streeft de gemeente Delft ernaar om de achterstand in de beheeropgave in te lopen. Vooral het aanbesteden van specialistische metselwerken is een uitdaging De gemeente Delft hanteert twee raamcontracten voor het onderhoud van civiele kunstwerken: één contract voor metselwerk en één contract voor overige werkzaamheden. Voor de komende beheerperiode zijn beide raamcontracten afgesloten, wat een garantie biedt op de invulling van het technisch onderhoud. Uit de gesprekken met medewerkers blijkt dat het aanbesteden van specialistische metselwerken een uitdaging was door de beperkte inschrijvingen. Dit komt deels door de beperkte instroom van personeel bij aannemers vanuit gespecialiseerde technische opleidingen. Hierdoor kan de gemeente voor specialistische metselwerken een beperkte mate van selectiviteit toepassen. Bij het aanbesteden van de overige werkzaamheden worden geen knelpunten ervaren. Raamcontracten voor ingenieursdiensten verkleinen risico op tekort aan capaciteit De gemeente Delft sluit twee raamcontracten met ingenieursbureaus af ten behoeve van de flexibele schil. Deze ingenieurs kunnen bijvoorbeeld helpen bij het opstellen van beleidsstukken als de ambtelijke capaciteit niet toereikend blijkt. Verder kunnen de ingenieursbureaus advies geven bij het maken van beleid. 4.4.

Financiële aspecten Sterke onderbesteding door vertraging en onderbezetting in vorige beheerperiode Tussen 2018 en 2022 lagen de gerealiseerde investeringen ruim onder de begrote investeringen. De oorzaak voor deze onderbesteding lag enerzijds bij de vertraging van het onderhoud bij twee bruggen over de Schie en de complexe opgave in de binnenstad, en 38

anderzijds bij een gebrek aan ambtelijke capaciteit. De complexe opgave in de binnenstad is in 2023 voltooid, waardoor in dit jaar de jaarschijf ruim werd overschreden door de gerealiseerde investeringen. In de komende tijd zal de gemeente Delft mogelijke onderbesteding moeten blijven adresseren om nieuwe achterstanden te voorkomen. In de periode 2023-2026 meer financiële middelen beschikbaar voor civiele kunstwerken De investeringsbedragen voor het beheer en onderhoud van civiele kunstwerken liggen vanaf 2023 substantieel hoger dan in de voorgaande jaren. Deze extra middelen in combinatie met de toegenomen ambtelijke capaciteit op de beheerafdeling zorgen ervoor dat de gemeente Delft een inhaalslag heeft kunnen maken op de achterstanden die in de laatste jaren op het beheer van civiele kunstwerken zijn ontstaan. Onzekerheden op de lange termijn kunnen financiële consequenties hebben Het beheer van civiele constructies heeft een meerjarig karakter aangezien deze assets een lange levensduur hebben en relatief veel financiële middelen vragen. Dit impliceert dat de benodigde budgetten ook meerjarig robuust zullen moeten zijn.

Aangezien de financiële situatie van de gemeenten op de middellange termijn sterk onzeker is en ook de investeringen in maatschappelijke ambities de nodige middelen vergen, is het zinvol om de mogelijke invloed van financiële tegenvallers op het beheer goed in beeld te houden. 4.5. Communicatie Burgers kunnen melding maken van schade aan civiele kunstwerken De stem van burgers wordt door de gemeente Delft ingezet bij onderhoud en vervanging van civiele kunstwerken. Zo kunnen inwoners van Delft bijvoorbeeld melding maken van schade aan kunstwerken waarop de gemeente desgewenst actie kan ondernemen. Daarnaast toetst de gemeente Delft de tevredenheid van burgers ten aanzien van het beheer van civiele kunstwerken middels de survey Delft Internet Panel (DIP). Bewonersparticipatie kan daarnaast worden ingezet bij bijeenkomsten in de wijkgerichte aanpak. Hierin kunnen de voorgenomen werkzaamheden in de openbare ruimte uitvoerig worden besproken en kunnen ideeën vanuit de bewoners worden opgehaald. Samenwerking gericht op beheer van civiele kunstwerken kan verder worden verbreed De gemeente kent een aantal waardevolle samenwerkingsverbanden die raken aan het beheer van civiele kunstwerken. Zo zitten de asset managers uit de verschillende gemeenten uit de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag in een groep waarin kennis wordt uitgewisseld over het beheer van de openbare ruimte.

Verder maakt Delft deel uit van een CROW-werkgroep op het gebied van civiele kunstwerken. In de City Deal Tijdloze Grachten wordt innovatieve kennis gedeeld over het duurzaam onderhoud van (historische) grachten, bruggen en kades.

39

Bijlage Geconsulteerde personen en geraadpleegde bronnen Geconsulteerde personen Wethouders Mevrouw Martina Huijsmans De heer Frank van Vliet

Wethouder Financiën, R.O. en Mobiliteit Wethouder Klimaat, Cultuur en Openbare ruimte

Ambtelijke organisatie Manager specialistisch beheer - Stadsbeheer en Realisatie Strategisch adviseur - Stadsbeheer en Realisatie Assetmanager Civiel - Specialistisch Beheer Financieel adviseur R&E SB&R Gemeenteraad Commissie Leefomgeving Geraadpleegde bronnen CROW (2024), Ambitieweb duurzaam GWW. EIB (2024), Trends op de bouwarbeidsmarkt; 2024-2028 EIB (2025), Verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid; 2025 en verder. Gemeente Delft (2024), Ambitieweb: Deelopdracht raamovereenkomst onderhoud civiele kunstwerken 2025-2028. Gemeente Delft (2015), Beheerplan Civiele Constructies 2015-2018. Gemeente Delft (2019), Beheerplan civiele kunstwerken 2019-2023. Gemeente Delft (2023), Beheerplan Civiele Constructies 2024-2027. Gemeente Delft (2019), Beheervisie Openbare Ruimte. Gemeente Delft (2017), Bouwen aan een duurzaam Delft. Gemeente Delft (2024), Inventarisatiegegevens kunstwerken. Gemeente Delft (2018), Jaarstukken 2018. Gemeente Delft (2019), Jaarstukken 2019. Gemeente Delft (2020), Jaarstukken 2020. Gemeente Delft (2021), Jaarstukken 2021. Gemeente Delft (2022), Jaarstukken 2022. Gemeente Delft (2023), Jaarstukken 2023. Gemeente Delft (2025), Kadernota 2026. Gemeente Delft (2019): Klimaatadaptatiestrategie Delft. Gemeente Delft (2024), Kwalitatieve gunningscriteria metselwerk. Gemeente Delft (2020), Op weg naar een circulair Delft in 2050.

Gemeente Delft (2024), Programmabegroting 2025-2028 Gemeente Delft (2024): Routekaart Delft klimaatneutraal 2050. Gemeente Delft (2024), Inventarisatiegegevens kunstwerken. TNO (2023), Vernieuwingsopgave infrastructuur.

40