Programmabegroting 2025 - 2028

50

3 DUURZAME STAD Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Baten

4.093

Lasten

9.730

Saldo

-5.637

Algemeen Duurzaamheid in al zijn facetten is van groot belang voor het leefbaar houden van de stad. Wij willen in 2050 klimaatneutraal en klimaatbestendig zijn. Dit geldt voor alle onderdelen die hieronder vallen: de energietransitie, circulaire economie, klimaatadaptatie en thema’s als water, natuur, biodiversiteit, schone lucht, geluid en bodemkwaliteit. De ambities zijn hoog. We zullen ook deze begrotingsperiode concrete stappen zetten die de eerder ingeslagen koers volgen. Voor de komende jaren liggen alle kansen bij de drie opgaven, in het bijzonder de energietransitie (zie hoofdstuk Opgaven). Daarnaast draagt dit programma Duurzame stad bij aan de bestuurlijke accenten 'een gezonde en veilige stad' en, uiteraard, 'een duurzame stad'. Klimaatverandering leidt tot onzekerheid onder bewoners. Want: kan ik het verduurzamen van mijn huis wel betalen, en welke maatregelen moet ik nemen? Gaat de rekening voor gas en elektriciteit verder omhoog? En zijn we in de toekomst wel verzekerd van genoeg energie? We merken dat we te maken krijgen met hogere temperaturen en heftiger regenbuien. Om de stad leefbaar te houden, moeten we maatregelen nemen. We zetten in de komende jaren concrete stappen om de stad prettig en gezond leefbaar te houden en onze energie en warmte duurzaam en betaalbaar te maken.

Wij vinden het belangrijk dat iedereen mee kan in de verschillende transities waar we voor staan. En wij nodigen Delftenaren uit om ook zelf maatregelen te nemen voor een duurzame toekomst, en waar nodig ondersteunen en stimuleren wij die.

Relevante beleidskaders • Klimaatadaptatiestrategie Delft 2019 • Beleidsregel Klimaatadaptie voor nieuwbouw en renovaties • Visie Groen en Biodiversiteit 2024 • Kader Natuur Inclusief bouwen • Strategische Samenwerking Agenda Water • Uitvoeringsprogramma Schone Lucht Akkoord 2021 • Op weg naar een Circulair Delft in 2050 • Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 • Warmteplan Delft 2021 • Plan van Aanpak Warmte uitvoeringsplannen • Regionale Energie Strategie 1.0 • Stadsanalyse zachte factoren • Isolatieplan Delft 2023 Onder dit programma vallen de volgende onderwerpen: milieubeheer/milieuadvisering, klimaatadaptatie, water, groen, biodiversiteit, geluid, bodem, luchtkwaliteit, natuur- en milieueducatie, circulaire economie, Omgevingsdienst Haaglanden, energietransitie.

51

3.1 WAT WILLEN WE BEREIKEN Overzicht beleidsindicatoren

Duurzame stad

Stand:

Streven: PB 2025

Streven in 2050

CO2-uitstoot in kiloton

-47%

-50%

-100%

% Delftenaren die naar eigen zeggen duurzaam bezig zijn

57%

67%

100%

Algemeen Wij willen een stad die op termijn klimaatneutraal, circulair, klimaatbestendig, gezond, groen, en biodivers is. Dit zijn ambities die langere tijd om aandacht vragen. Klimaatverandering gaan we tegen bij de bron: we beperken de uitstoot van koolstofdioxide (CO2) zo snel mogelijk. We gaan de gebouwde omgeving energiezuiniger maken. We richten de stad in op extremer weer. We vergroenen en versterken de biodiversiteit. We verbeteren de luchtkwaliteit en verminderen geluidsoverlast. We gaan materialen hergebruiken en we gebruiken grondstoffen zo lang als mogelijk. Onze doelen (zie programma Bereikbare stad voor duurzame mobiliteit en duurzaam zoneren): • • • • • •

60% CO2-reductie in 2030 en klimaatneutraal in 2050. 10.000 woningen geïsoleerd van energielabel D, E, F en G naar energielabel A, B of C in 2030. 13 buurten zijn in 2030 gestart met een warmte-uitvoeringsplan. 40% van het geschikte dakoppervlak is in 2030 in gebruik voor zonnepanelen in 2030; dit is 100% in 2050. 100% circulair in 2050. Een klimaatbestendige stad in 2050.

Toelichting op de beleidsindicatoren CO2 -uitstoot in kiloton De totale CO2-emissies in kiloton CO2 per jaar van de sectoren 'verkeer en vervoer', 'zakelijk' en 'particulier'. Dit totaal wordt vergeleken met de CO2-uitstoot in 1990. Bron: klimaatmonitor. De visie van Delft is om klimaatneutraal te zijn in 2050: er wordt dan geen CO2 meer uitgestoten. Landelijk is het tussendoel in 2030 gesteld op 55% reductie ten opzicht van 1990, waarbij beleid zich richt op 60%. De CO2-uitstoot in 1990 was 823 kiloton en in 2022 was dit 439 kiloton, een reductie van 47%. Overigens wordt uitstoot van CO2 gerapporteerd met een jaar vertraging door de complexe achterliggende data. % Delftenaren die naar eigen zeggen duurzaam bezig zijn De Omnibusenquête brengt tweejaarlijks in beeld op welke manieren Delftenaren bezig zijn met duurzaamheid. In 2023 gaf 57% van de inwoners aan ‘vaak’ of ‘altijd’ met de verschillende duurzame elementen bezig te zijn. De ambitie om dit percentage eind 2025 naar 67% te verhogen past bij de hoge inzet op verduurzamen.

52

3.2 WAT GAAN WE ERVOOR DOEN Doelstellingen Klimaatadaptie, groen/natuur en water Klimaatadaptatie, groen, biodiversiteit en water Vanuit de opgaven klimaatadaptatie, groen, biodiversiteit en water richten wij ons op drie sporen: de openbare ruimte, de gebiedsontwikkelingen en privégronden. In de openbare ruimte combineren wij deze opgaven zoveel mogelijk met de beheeropgave van onder andere de rioleringsvervanging en de mobiliteitsagenda. Hiervoor zetten we in op de 'van gevel-totgevel-aanpak' (zie Schone en veilige stad) voor het vergroenen van overbodige verharding om meer water te kunnen vasthouden, hittestress tegen te gaan en specifieke maatregelen voor het bevorderen van flora en fauna en natuurbeleving in de stad. Daarnaast faciliteren en ondersteunen we initiatieven uit de stad om te vergroenen en de biodiversiteit te vergroten zoals dit is opgenomen in de uitvoeringsagenda’s klimaatadaptatie, groen/natuur en water. Voor de gebiedsontwikkelingen, renovatie en nieuwbouw hanteren we de beleidsregels klimaatadaptatie en natuurinclusief bouwen waardoor nieuwbouwontwikkelingen voldoen aan de huidige richtlijnen voor klimaatadaptief bouwen en biodiversiteit. Bij het verduurzamen van woningen in de wijken Buitenhof en Voorhof wordt uitvoering gegeven aan het Soort Management Plan (SMP).

Er wordt een pre-SMP opgesteld voor de wijken Tanthof en Wippolder voor gebouwbewonende soorten. Op buurtniveau stellen we samen met de buurt kansenkaarten op en geven we invulling aan de Basis Kwaliteit Natuur. Het vasthouden van water en het vergroenen bij de privé-eigendommen vraagt om extra aandacht. Om mensen te verleiden en te helpen bij het klimaatadaptief, groen en biodivers maken van hun tuinen wordt de Klimaatmaat van duurzaamheidscentrum De Papaver ingezet. Daarbij wordt ook gebruik gemaakt van subsidiemogelijkheden voor onder meer bijen- of andere natuurprojecten. Daarnaast ondersteunen we de vergroening van bedrijven op Schieoevers (Innovatiedistrict Delft). Dit alles draagt bij aan een toekomstbestendige stad voor mens, plant en dier. In 2025 voert de gemeente opnieuw een dialoog met de stad over klimaatadaptatie. Daar volgt een aangepaste klimaatadaptatiestrategie uit en daarna een aangepaste uitvoeringsagenda. Met het Hoogheemraadschap van Delfland werken we samen aan de uitvoeringsagenda bij de in 2023 overeengekomen Strategische Samenwerking Agenda Water. Hierin werken we onder meer aan het beperken van overlast door zware regenbuien, het vasthouden van water in drogere perioden, efficiënte beheerafspraken, verbetering van de waterkwaliteit door onder meer ecologisch baggeren en natuurlijk het zwemwater in de Grote Plas van de Delftse Hout.

De blauwalgproblematiek in de Grote Plas blijft een zorg doordat de zomers steeds warmer en droger worden. We blijven inzetten op het toepassen van verbeteringen en blijven nieuwe maatregelen onderzoeken. Delftse Hout / Buytenhout / Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland Voor de doorontwikkeling van het regiopark Buytenhout is een intentieovereenkomst afgesloten met de gemeenten Zoetermeer en Pijnacker-Nootdorp en Staatsbosbeheer. We zetten de Buytenhout als geheel beter op de agenda. Van de gebieden in Buytenhout werken we, samen met de partijen in het gebied, aan het versterken van de identiteit van het regiopark, de biodiversiteit en de recreatieve en ecologische kwaliteit. De entree van de Delftse Hout bij de Korftlaan krijgt een kwaliteitsimpuls. Binnen het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland nemen we actief deel aan de Landschapstafel. Wij werken mee aan het gezamenlijk uitvoeringsprogramma waarbij we invulling geven aan de hoofddoelstelling voor het versterken van het gebied als groenblauwe oase met natuur, landbouw en recreatie. We werken plannen uit voor het versterken van de toegangsroutes naar Midden-Delfland en het opstellen van een recreatievisie.

Ook onderzoeken we de mogelijkheden voor een goede inpassing van viersporigheid tussen Delft en Schiedam, als onderdeel van de MIRTverkenning (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) Oude Lijn.

53

Het beheer van de natuur- en recreatiegebieden Midden-Delfland is belegd in de Coöperatief Beheer Groengebieden Midden-Delfland (CBG), in samenwerking met Staatsbosbeheer. De samenwerking zetten we voort. Er vindt momenteel een onderzoek plaats naar de harmonisatie van de bijdrage van de zes betrokken gemeenten aan het beheer. Vanuit het Groenfonds, een compensatiefonds vanuit ruimtelijke ontwikkelingen in Delft, MiddenDelfland, Den Haag en Maassluis, wordt de lijn vanuit twee sporen gehandhaafd. Spoor 1 gaat over vergoedingen voor groenblauwe diensten. Spoor 2 betreft de relatie stad-land; hier wordt nader invulling aan gegeven. NME, Participatie en groene samenwerking Wij zetten de samenwerking voort tussen gemeente en de natuur- en milieuverenigingen (onder andere via platform Groen). Met deze verenigingen vindt periodiek overleg plaats over onder andere beheer, inrichting, wensen en ontwikkelingen inclusief monitoring. Daarnaast wordt een groen café opgericht, dat zich vooral richt op bewonersinitiatieven. Duurzaamheidscentrum De Papaver voert voor ons de activiteiten voor natuur- en milieueducatie uit. Ook voert de Papaver de Klimaatmaat uit. Wij ondersteunen de Papaver de komende tijd bij het onderzoek naar hun toekomstplannen. Geluid, luchtkwaliteit en bodem Geluid In 2025 gaat de gemeente door met de aanpak van geluidknelpuntlocaties bij de bestaande bebouwing.

Ook is er beleid over hoe wij omgaan met geluid bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Luchtkwaliteit Eind 2023 is het GGD-rapport ‘Luchtverontreiniging in de regio Haaglanden’ gepubliceerd. Daarop volgend heeft de GGD een regionale aanpak luchtkwaliteit opgesteld. Daar willen wij uitvoering aan geven, samen met de maatregelen uit het uitvoeringsprogramma van het Schone Lucht Akkoord. Met de Delftse Luchtwachters is een meetnet luchtkwaliteit opgezet. De eerste resultaten van de metingen verwachten we dit jaar. Bodem Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden en is een groot deel van de bodemtaken overgedragen van de provincie naar de gemeente. We hebben de organisatie hierop ingericht en de basistaken voor bodem bij de Omgevingsdienst Haaglanden belegd. In 2025 gaan we onze bodemregels opnemen in het Omgevingsplan. Daarnaast wordt ook het bodeminformatiesysteem verder geoptimaliseerd, zodat we nog beter data-gedreven kunnen werken. Circulaire economie In 2024 zijn we gestart met de uitvoeringsagenda circulaire economie. De komende jaren gaan we verder op de ingeslagen weg. Met de koplopers (onder meer ondernemers, kennisinstellingen, bouwende partijen en inwoners) uit de stad starten we initiatieven die bijdragen aan het versnellen van de transitie naar een circulaire economie in Delft. Succesvolle initiatieven zetten we voort.

Initiatieven zijn gericht op het verminderen van het gebruik van grondstoffen, het sluiten van kringlopen, vergroten van de aandacht voor circulaire initiatieven, kennisontwikkeling en het opbouwen van een netwerk in Delft. In de loop van 2025 bieden we een update van het beleid voor duurzaam bouwen aan met daarin ook aandacht voor circulair bouwen. We kijken bij de uitvoeringsagenda nadrukkelijk naar de kansen die er liggen binnen de drie grote opgaven van Delft: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en de energietransitie. In de regiodeal (gericht op Delft-West) zijn middelen aangevraagd en toegekend voor de doorontwikkeling van het circulair ambachtsnetwerk in Delft. Het accent ligt bij meer circulaire activiteiten bij stichting Stunt en bij de milieustraat van Avalex.

54

Energietransitie Delft pakt een actieve voortrekkersrol in de energietransitie. In het hoofdstuk Opgaven staan de transitiepaden toegelicht. De strategische richting is vastgesteld in de Regionale Energie Strategie 1.0, Warmteplan Delft, Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 en Energie Strategie Delft. Onderdeel van opgave energietransitie is het programma met drie werkstromen, ondersteund door programmamanagement. Mobiliteitstransitie Ook de mobiliteitstransitie draagt bij aan een duurzame stad. Denk hierbij aan het terugdringen van het autogebruik, de zero-emissiezone, deelmobiliteit mogelijk maken, het bevorderen van het fietsgebruik en de voetganger op één. Met de uitvoering van de projecten uit het mobiliteitsprogramma en de adaptieve mobiliteitsagenda werken we niet alleen aan de mobiliteitstransitie (vanuit het accent 'ruimte voor wonen'), maar komen we ook stap voor stap dichter bij een duurzame stad. Zie de complete toelichting over mobiliteit in het programma Bereikbare stad.

Maatregelen Werkstroom 1. Stadsbreed in beweging Samen met inwoners, bedrijven en woningcorporaties werken we aan verduurzaming. Draagvlak voor de energietransitie is essentieel en begint met informeren. De campagne ‘Delft Doet Duurzaam’ is in 2024 gelanceerd en wordt verder uitgebouwd, offline en online. Zo werken we aan onze doelstelling dat meer Delftenaren naar eigen zeggen duurzaam bezig zijn. De uitvoering van het Isolatieplan wordt voortgezet. Vanuit het Rijk is subsidie voor inwoners beschikbaar gekomen, in aanvulling op de maatregelen in het Isolatieplan. Hierdoor kunnen we de doe-het-zelfsubsidie opvolgen met een breed toegankelijke subsidie voor woningverduurzaming door particuliere eigenaren. Energieambassadeurs starten eind 2024 en zullen vanaf 2025 hét aanspreekpunt zijn in een buurt en proactief inwoners gaan ontzorgen bij het isoleren. De problematiek bij het verduurzamen van verenigingen van eigenaren (VvE’s) is zo specifiek dat we hier een aparte aanpak op ontwikkelen. We hebben een bijdrage ontvangen uit het Volkshuisvestingsfonds voor het verduurzamen van twee VvE’s in Voorhof en de grondgebonden particuliere woningen in de Multatulibuurt. In 2025 werken we samen met de inwoners aan de verduurzaming van deze woningen. De aanpak energiearmoede zetten we in 2025 voort, samen met partners.

In 2024 is in samenwerking met woningcorporaties en stichting 015Duurzaam een complexgewijze aanpak gestart, waarbij energiehulpen deur-tot-deur aanbellen. Zij brengen wanneer gewenst direct energiebesparende maatregelen aan en adviseren hoe ander gedrag de energierekening kan verlagen. Om de energiehulpen te kunnen voortzetten en de resterende adressen te bereiken, vindt in 2024 een aanbesteding plaats. Daarnaast geven we in 2025 uitvoering aan een vernieuwd plan van aanpak energiearmoede; dit wordt nu opgesteld. Met Bedrijvenkring Schieoevers werken we aan het delen van energie wat de impact van eventuele toekomstige netcongestie beperkt voor deelnemende bedrijven. We vervolgen de aanpak kantoren label C, om ervoor te zorgen dat de wetgeving hierover zoveel mogelijk wordt nageleefd in de stad. Werkstroom 2: Techniek Door de overgang naar duurzame warmte en duurzame elektriciteit zijn aanpassingen in de infrastructuur nodig. De gemeente faciliteert deze projecten en is de verlener van de benodigde vergunningen. De aanleg van het pompstation van WarmtelinQ wordt in 2025 afgerond. Deze transportleiding wordt komend jaar opgestart en in bedrijf genomen. Naar verwachting legt NetVerder in 2025 het warmtenet aan in de wijken Voorhof en Buitenhof. Geothermie Delft B.V. bouwt naar verwachting de bovengrondse infrastructuur voor de geothermiebron op het terrein van TU Delft.

Om het elektriciteitsnet gereed te maken voor de energietransitie vervangt Stedin het

55

hoogspanningsstation in Tanthof; er is beroep ingediend bij de Raad van State tegen de bestemmingsplanwijziging. Dit vertraagt het project voor een onbepaalde periode. Werkstroom 3: Warmte-uitvoeringsplannen De overgang naar aardgasvrije warmte verloopt in Nederland met behulp van warmteuitvoeringsplannen. Daarbij stelt een buurt het eigen warmte-uitvoeringsplan op in een participatieproces onder regie van de gemeente. In de warmte-uitvoeringsplannen wordt de samenhang met andere belangrijke uitdagingen in (kwetsbare) wijken zoveel mogelijk geborgd. Daarnaast komen de koppelkansen op tafel met de andere duurzame thema’s: klimaatadaptatie groen/natuur en water en circulaire economie. Het eerste warmte-uitvoeringsplan in de Multatulibuurt gaat in 2025 van planvorming naar uitvoering. De volgende uitvoeringsplannen starten op; hierover wordt in het najaar van 2024 een besluit genomen. Dit zal naar verwachting samenhangen met de tweede fase van het warmtenet in Voorhof en Buitenhof. Hier kunnen ongeveer 10.000 woningen op aansluiten.

56

3.3 WAT MAG HET KOSTEN Overzicht van baten en lasten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Raming 2026

Raming 2027

Raming 2028

Baten

4.093

1.223

823

823

Lasten

9.730

9.997

5.125

4.992

Saldo

-5.637

-8.774

-4.302

-4.169

Overzicht mutaties (bedragen × € 1.000)

Begroting 2025

Raming 2026

Raming 2027

Raming 2028

-4.854

-3.711

-3.533

-3.544

ARB 1 - 2024

-101

-101

-101

-101

Kadernota 2024

-148

-423

-98

-98

-235

-170

-170

-132

Duurzame stad Reeds besloten: Stand Programmabegroting 2024-2027 Begrotingswijzigingen t/m 1 juli 2024

Nog te besluiten voorstellen: Nominale ontwikkeling Opgaven - Energietransitie - CDOKE - indexering (inclusief stelpost)

119

119

119

- Uitvoeringskosten Klimaatakkoord

-119

-119

-119

-42

Bestaand beleid - Warmtepomp (budgetneutraal)

-4.000

- Energiekosten

-42

-42

-42

- Doorbelaste rente

13

13

6

2

-352

-352

-352

-242

3

12

-12

-12

-8.774

-4.302

-4.169

- Overig Actualisering investeringsprogramma (herfasering) Bijsturingsmaatregelen - Realistisch ramen o.b.v. rekeningresultaten Totaal - Duurzame stad

80 -5.637

Toelichting op de mutaties Kadernota 2024 (-/- € 148.000) In de kadernota zijn voorstellen opgenomen voor de energietransitie, circulaire economie en flankerend beleid energiearmoede (15e begrotingswijziging 2024). Nog te besluiten voorstellen: Nominale ontwikkeling (-/- € 235.000) De nominale ontwikkeling betreft de aanpassing van de budgetten aan het prijspeil voor 2025. Een nadere toelichting is opgenomen in het hoofdstuk Financiële positie. CDOKE – indexering (inclusief stelpost) en Uitvoeringskosten Klimaatakkoord De regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) is geïndexeerd. Tegenover de extra inkomsten staan vergelijkbare uitgaven voor de uitvoeringskosten. Omdat de regeling geldt t/m 2025 zijn vanaf 2026 stelposten geraamd voor te ontvangen klimaatenergiegelden en voor de uitvoeringskosten.

57

Warmtepomp (budgetneutraal) Dit betreft de inzet van de bijdrage van € 4 miljoen uit het Fonds Delft 2040 voor de overdimensionering van de Warmtepompcentrale ten behoeve van toekomstige aansluitingen in de wijken Voorhof en Buitenhof. Energiekosten (-/- € 42.000) In de Najaarsrapportage 2022 is een structureel budget gereserveerd voor de stijging van energiekosten (gas en electra). Het voorstel betreft de verdeling van de gereserveerde middelen over de programma’s. Doorbelaste rente (€ 13.000) Dit betreft een correctie van de toegerekende rente. Het Besluit Begroting en Verantwoording schrijft voor dat rentekosten worden toegerekend aan de taakvelden. Hiermee ontstaat een beter inzicht in de kosten per taakveld en per programma. De rentelasten worden toegerekend aan de beleidsprogramma’s op basis van een renteomslag (gemiddeld rentepercentage, zie paragraaf Financiering) en de waarde van de activa. Overig (-/- € 352.000) De wijziging bevat een vierjaarlijkse component van € 110.000 euro betreffende de verwerking van het amendement Investeer in een energiezuinig Delft (1 februari 2024) waarmee het voorstel Besteding middelen energietoeslag is gewijzigd. Tevens is hier in de mutatie van € 352.000 euro de gehonoreerde aanvraag uit het Volkshuisvestingsfonds voor de Multatulibuurt verwerkt.

Het voorstel tot wijzigen van de begroting hiertoe is budgetneutraal omdat (resterende) dekking beschikbaar is vanuit de reserve Beleid en uitvoering - Isolatieplan (zie programma Financiën) voor een bedrag van 242.000 betreffende 4 jaar. Als gevolg van het laatstgenoemde voorstel worden de baten in de exploitatiebegroting voor een periode van 4 jaar opgehoogd met een bedrag van € 559.000 per jaar (de verkregen Rijksbijdrage) en de lasten opgehoogd met een bedrag van -/- € 801.000 euro voor een periode van 4 jaar. Actualisering investeringsprogramma (herfasering) (€ 3.000) Op basis van de realisatie in 2023 is het investeringsprogramma geactualiseerd. De mutatie betreft het effect voor de kapitaallasten. Tevens is de stelpost voor de verwachte realisatie van het totale investeringsprogramma geactualiseerd (zie programma Financiën - Stelposten). Realistisch ramen o.b.v. rekeningresultaten (€ 80.000) In de Kadernota 2024 zijn de positieve rekeningresultaten van de afgelopen jaren nader geanalyseerd en is voor de jaarlijks terugkerende positieve resultaten een beperkte verlaging (€ 2,35 miljoen) van de geraamde lasten in 2025 opgenomen. Het voorstel betreft de toedeling op programmaniveau.

58

Overzicht investeringen Investeringen

Toegekend bedrag

Realisatie t/m 2023

Jaarschijf 2024 o.v.v. NJR24

Fasering

925

800

84

-

-

-

Stapsgewijze verduurzaming vastgoedportefeuille

1.712

210

286 729 487

-

-

Waterplan / klimaatadaptatie

1.938

763

175 175 275 275 275

Totaal

4.575

1.773

545 945 762 275 275

(bedragen × € 1.000) Duurzame stad Klimaatplan

2024 2025 2026 2027 2028 41

* Investeringen vetgedrukt, zijn gewijzigde investeringen. Zie hoofdstuk Investeringen, onder financiële begroting meerjarenbeeld.

Toelichting op de investeringen Klimaatplan (€ 41.000) Het investeringsbudget Klimaatplan zetten we op in duurzame maatregelen in de stad, zoals de voorbereiding van een smart grid door Bedrijvenkring Schieoevers of een bijdrage aan duurzame proeftuin The Green Village. Stapsgewijze verduurzaming vastgoedportefeuille (€ 729.000) Voor de verduurzaming van haar vastgoedportefeuille heeft de gemeente een routekaart opgesteld. De routekaart is afgeleid van de visie 'Delft Energieneutraal 2050' en geeft weer hoe we onze vastgoedportefeuille in fases willen verduurzamen. We hebben onvoldoende budget om de hele vastgoedportefeuille in één keer te verduurzamen. Rekening houdend met de beschikbare investeringsruimte is de routekaart voor de eerste fase van 2020-2024 vertaald naar een uitvoeringsplan. De maatregelen uit dit plan ronden we af in 2024. Aanvullend zetten we stappen door het aanbrengen van led-verlichting. In 2024 maken we ook het uitvoeringsplan voor de volgende periode (2025-2028). Waterplan (€ 175.000) De gereserveerde middelen betrekken we bij het uitvoeren van aan water gerelateerde maatregelen voor klimaatadaptatie. Deze werkzaamheden combineren we zoveel mogelijk met onderhoudswerkzaamheden aan bestrating en/of riolering.

Het gaat zowel om maatregelen voor het versnellen van afvoer van water in 'natte' gebieden als het (vertraagd) opnemen en vasthouden van water in 'droge' gebieden. Het budget is beschikbaar om aanvullende klimaatadaptieve maatregelen van projecten te financieren, waardoor wateroverlast in de toekomst wordt voorkomen.

59

4 BEREIKBARE STAD Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Baten

7.493

Lasten

12.435

Saldo

-4.942

Algemeen Het aantal inwoners en arbeidsplaatsen neemt verder toe. De focus ligt daarbij de komende jaren op Delft-West en het Innovatiedistrict. Daarnaast is de energietransitie een derde urgente opgave. Hiermee verandert ook de mobiliteit in de stad. Bestaande routes worden intensiever benut en door nieuwe relaties tussen woon- en werkfuncties en voorzieningen ontstaat behoefte aan nieuwe verbindingen. Met mobiliteitsverbeteringen werken we aan een bereikbare stad en dragen we bij aan de energietransitie en aan de bestuurlijke accenten 'een duurzame stad', 'ruimte voor wonen' en 'een gezonde en veilige stad'. Relevante beleidskaders • • • • • • • • • • • • • • • • •

Mobiliteitsprogramma Delft 2040 Adaptieve Mobiliteitsagenda 2040 - update 2023 Beleidsregels Parkeernormen Delft Beleidsregels Parkeervisie Schieoevers Noord Mobiliteitsvisie Schieoevers Noord Handelingsperspectief fietsparkeren Parkeerverordening Delft Uitvoeringsbesluit Parkeren Delft Aanwijzingsbesluit betaald parkeren Privacyreglement en bewaartermijnen digitaal kentekenparkeren Regeling Parkeergarages Beleidsregels ontheffingverlening autoluwplus Beleidsregels ontheffingverlening milieuzone Delft Beleidsregels ontheffingen RVV Nota en beleidsregels autodelen Uitvoeringsbesluit Deeltweewielers 2022 Beleidsaanpak deeltweewielers in Delft

Onder dit programma vallen deze onderwerpen: verkeer en vervoer (verkeersvoorzieningen/verkeer), parkeren, fietsparkeren, fietsenstallingen, openbaar vervoer en kostenverdeelstaat (ureninzet op het programma).

60

4.1 WAT WILLEN WE BEREIKEN Overzicht beleidsindicatoren Bereikbare stad

Stand:

Streven: PB 2025

Streven: PB 2030

Bereikbaarheid: klantwaardering

7,5

7,8

8,5

Fietsen en lopen: klantwaardering

8,4

8,5

9,0

% Auto: aandeel verplaatsingen

19%

Minder auto

Minder auto

% Fiets: aandeel verplaatsingen

46%

Meer fietsen

Meer fietsen

% Lopen: aandeel verplaatsingen

27%

Meer lopen

Meer lopen

% OV: aandeel verplaatsingen

3%

Meer OV

Meer OV

Algemeen Mobiliteitstransitie We dragen bij aan een duurzame en veilige, bereikbare stad die verder groeit en zetten daarvoor verdere stappen in de mobiliteitstransitie. We doen dit onder andere door te zorgen voor een aantrekkelijke en verkeersveilige inrichting die uitnodigt om meer te lopen en te fietsen en minder de auto te gebruiken. Verduurzaming Vanuit de bereikbare stad dragen we bij aan de leefbaarheid door het scheppen van ruimte, en door in te zetten op ruimte-efficiënt en schoner vervoer. We maken zo ruimte vrij voor een andere invulling, zoals vergroening, spelen en ontmoeten en we verlagen de uitstoot van koolstofdioxide (CO 2) en stikstofoxiden (NOx). Netwerk en voorzieningen We vergroten de bereikbaarheid van onder andere Delft-West en het Innovatiedistrict Delft door het realiseren van nieuwe verbindingen. Bijvoorbeeld door veilige en comfortabele fietsroutes tussen de wijken Buitenhof en Voorhof en andere delen van Delft. Meer ruimte geven aan langzaam verkeer kan niet zonder goede stallingsvoorzieningen. We zetten daarom ook in op het realiseren van voldoende stallingen. Toelichting op de beleidsindicatoren Bereikbaarheid: klantwaardering over alle vervoersmiddelen Rapportcijfer van Delftenaren over de algemene bereikbaarheid in Delft. Bron: Omnibusenquête.

Fietsen en lopen: klantwaardering Rapportcijfer van Delftenaren over specifiek de bereikbaarheid van fietsen en lopen in Delft. Bron: Omnibusenquête. De volgende Omnibusenquête wordt volgens afspraak in het najaar 2025 uitgevoerd. Aandeel verplaatsingen Verplaatsingen van Delftenaren binnen Delft naar vervoersmiddel. Delftenaren geven het aandeel verplaatsingen weer van: auto (passagier), motor (passagier), brom/snorfiets, openbaar vervoer, fiets of lopen. Daarbij is de mogelijkheid een alternatief vervoermiddel aan te geven in de categorie 'anders'. Bron: Delft Internet Panel.

61

4.2 WAT GAAN WE ERVOOR DOEN Doelstellingen Mobiliteitstransitie De verdere stappen die we zetten in de mobiliteitstransitie, doen we op basis van de kaders die zijn vastgelegd in het Mobiliteitsprogramma Delft 2040. Daarbij leggen we het accent op de drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie. Verduurzaming Delft is een compacte stad die groeit door middel van inbreiding. De stad moet echter wel leefbaar blijven en daar is ruimte voor nodig. In ons mobiliteitssysteem staat de voetganger op de eerste plaats. Dit is de schoonste vorm van vervoer en neemt de minste ruimte in. Daarnaast stimuleren we ook het gebruik van de (deel)fiets en het openbaar vervoer. Het gebruik van de (deel)auto blijft mogelijk, maar krijgt vaker te maken met een lagere prioriteit in het verkeerssysteem. Bij werkzaamheden benutten we kansen om het aantal parkeerplaatsen te verminderen. Netwerk en voorzieningen Bij het realiseren van de nieuwe verbindingen werken we onder andere samen aan de Metropolitane Fietsroute Delft-Rotterdam Alexander met de gemeenten Pijnacker-Nootdorp, Lansingerland, Rotterdam en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Zo verbinden we het Innovatiedistrict Delft met de regio. We werken de verschillende tracédelen verder uit, waaronder de Gelatinebrug, en maken een start met de realisatie van het tracédeel op de campus van de TU Delft.

Voor een betere verbinding van de wijken Buitenhof en Voorhof met de andere delen van Delft zetten we met name in op een verbetering van oost-westverbindingen. We passen hiervoor bestaande infrastructuur aan en realiseren nieuwe verbindingen. Bij het geven van meer ruimte aan langzaam verkeer horen goede stallingsvoorzieningen. We werken de maatregelen uit het Handelingsperspectief Fietsparkeren verder uit. In samenwerking met ProRail en NS voeren we een onderzoek uit naar het gebruik van de stallingen bij station Delft. Maatregelen In de uitwerking van bovengenoemde doelstellingen zijn bijbehorende maatregelen per aandachtsgebied, dus per beleidsveld gegroepeerd. Binnen elk aandachtsgebied worden verschillende maatregelen getroffen die allemaal hun bijdrage leveren aan de verschillende doelstellingen. Het is daarom niet mogelijk om per specifieke doelstelling maatregelen te vermelden, aangezien alle maatregelen bijdragen aan verschillende doelstellingen. Het geheel aan maatregelen biedt daarom een antwoord op de combinatie van doelstellingen. Voetganger op één De voetganger staat in ons mobiliteitssysteem op de eerste plaats. We werken aan een verbeterslag van het voetgangersnetwerk om het lopen aantrekkelijker te maken.

Daarbij sluiten we aan bij de wens om de ruimte te vergroenen en klimaatadaptief in te richten door in te zetten op schaduwrijke routes.In de binnenstad doen we dat met de uitbreiding van autoluw-plus. Daarnaast werken we, samen met partijen in de stad, aan versterking van voetgangersroutes tussen station Delft Campus en Innovatiedistrict Delft, routes in Delft-West en wandelroutes naar recreatiegebieden buiten de stad. Het lopen draagt zo bij aan de verduurzaming van het mobiliteitssysteem. Ruimte in de binnenstad We breiden het autoluwplus-gebied uit in het zuidwestelijk deel van de binnenstad. Dit doen we in twee fasen. In het gebied dat bij de eerste fase hoort, halen we de parkeerplaatsen weg en geven we de openbare ruimte een kwaliteitsimpuls. De voetganger krijgt hier maximaal de ruimte. We richten de vrijkomende ruimte anders in met onder andere groen, verblijfsruimte en verbetering van

62

fietsparkeren. De bewoners en ondernemers worden hier direct bij betrokken. In het gebied dat hoort bij de tweede fase blijven vooralsnog parkeerplaatsen beschikbaar voor de direct aanwonenden en voor een aantal deelauto's. Fietsparkeren Voor verplaatsingen binnen Delft is fietsen een belangrijke vervoerswijze. Het succes van de fiets brengt met zich mee dat er meer aandacht moet komen voor de gestalde fiets. Op basis van het Handelingsperspectief Fietsparkeren en de Uitvoeringsagenda Fietsparkeren willen we in 2025 en 2026 een winkelpand omzetten naar een inpandige fietsenstalling. Of dit lukt is onder meer afhankelijk van de beschikbaarheid van een locatie op één van de aanrijroutes naar de binnenstad. De maatregelen uit de Uitvoeringsagenda Fietsparkeren lopen parallel aan het project Ruimte in de Binnenstad. Daarnaast voeren we een globale verkenning uit naar de mogelijkheid voor een grootschalige inpandige stallingsruimte. Met NS en ProRail werken we aan veilige en toekomstbestendige stallingen die efficiënt benut worden. De inzet is om de fietsenstallingen en de openbare ruimte rond het station zo goed mogelijk te laten functioneren en de aantrekkelijkheid voor fietsers te verhogen (zo veel en zo vaak mogelijk open). Financiën en veiligheid zijn daarbij belangrijke aspecten. We kijken hierbij of het 24/7 gratis stallen toekomstbestendig is.

Duurzame Mobiliteit Bij het verduurzamen van mobiliteit werken we langs de lijnen van de 'trias mobilica': het Verminderen, Veranderen en Verschonen van mobiliteit. Het verminderen van mobiliteit vindt zijn uitwerking in de stedelijke planning en gebiedsontwikkelingen, door bijvoorbeeld het mengen van functies. In het programma Bereikbare Stad richten we ons op het veranderen en het verschonen van mobiliteit. Dit doen we in samenhang met het Schone Lucht Akkoord en het Programma Duurzame Mobiliteit van de MRDH. We leveren hiermee een belangrijke bijdrage aan de opgave energietransitie en het bestuurlijke accent 'duurzame stad'. Veranderen van mobiliteit De basis voor het veranderen van mobiliteit ligt in het Mobiliteitsprogramma Delft 2040. Door prioriteit te geven aan het verbeteren van het voetgangers- en fietsnetwerk en in te zetten op een beter openbaar vervoer stimuleren we het gebruik van schone en actieve vormen van verplaatsen. Projecten waarmee we dit bereiken zijn opgenomen in de Adaptieve Mobiliteitsagenda. Verschonen van mobiliteit Bij het verschonen van mobiliteit werken we vooral aan het stimuleren van deelmobiliteit en het gebruik van elektrische auto's. Deelmobiliteit Deelmobiliteit draagt bij aan de duurzame stad. Deelvoertuigen worden efficiënter gebruikt en door het delen van vervoermiddelen is minder parkeer- en stallingsruimte nodig.

Voor deeltweewielers hebben we sinds 2022 een vergunningstelsel. Voor deelauto’s hebben we in 2024 het beleid geactualiseerd en nieuwe beleidsregels vastgesteld. We kunnen nu meer sturing geven aan het aanbod van deelauto's. Het beleid werken we in 2025 verder uit naar concrete projecten in de stad. Daarnaast kan deelmobiliteit een belangrijke rol vervullen bij regionale verplaatsingen. Met gemeenten in de regio Haaglanden onderzoeken we afstemming van beleid om de potentie van deelmobiliteit voor regionale verplaatsingen optimaal te benutten. Daarnaast is Delft partner van het landelijk programma Natuurlijk!Deelmobiliteit. Vanuit dit programma werkt Delft met andere gemeenten samen op de onderwerpen 1) inclusieve deelmobiliteit, 2) bewonersinitiatieven deelvervoer en 3) leidraad sturing en bekostiging (wijk)hubs in gebiedsontwikkeling. Laadinfrastructuur In 2024 is beleid vastgesteld voor laadinfrastructuur. In het beleid is een uitvoeringsparagraaf opgenomen met een aantal uitwerkingen om proactief aan de slag te gaan met laadinfrastructuur. Dit beleid werken we in 2025 uit.

63

Duurzaam zoneren Op 1 januari 2025 voeren we de nul-emmissiezone in voor logistiek verkeer in de binnenstad. Alleen vrachtverkeer en bestelbussen die zonder uitstoot rijden, mogen dan de binnenstad in. We houden een overgangsperiode aan voor bedrijven die de overstap naar emissievrije voertuigen nog niet hebben kunnen maken. Ook dit hoort bij een gastvrije en leefbare binnenstad. Openbaar vervoer (OV) De coronacrisis en de daaropvolgende energiecrisis hebben een flinke wissel getrokken op het openbaar vervoer. Daarnaast spelen personeelstekorten de vervoerbedrijven parten. Er zijn nog altijd minder reizigers in het openbaar vervoer, waardoor er ook minder inkomsten zijn voor de openbaarvervoerbedrijven. De vervoerbedrijven zijn onder zware financiële druk komen te staan. In 2024 zijn in MRDH-verband afspraken gemaakt met de vervoerders om de concessie weer toekomstvast te maken. Onderdeel van deze afspraken is dat EBS, aanvullend op tramlijn 19, de avond- en weekendbediening naar de campus voor haar rekening gaat nemen. Een verdere invulling van deze afspraak wordt in 2025 gemaakt. In 2024 zijn we gestart met het opstellen van een netwerkvisie voor het openbaar vervoer in Delft. Deze wordt begin 2025 afgerond. Het openbaar vervoer moet een inclusief systeem zijn met aandacht voor de behoefte aan mobiliteit voor alle doelgroepen.

Daarnaast geven we prioriteit aan de visie van de bereikbaarheid van het openbaar vervoer voor gebiedsontwikkelingen (zoals Nieuwe Haven en Schieoevers) en de opgaven Delft-West en het Innovatiedistrict. Samen met Rijk en regio verkennen we de mogelijkheden en maatregelen voor een schaalsprong op de "Oude Lijn". De MIRT-verkenning is eind 2025 gereed. Het samenspel tussen de verstedelijkingsopgave, het verbeteren van de bereikbaarheid en het versterken van de landschappelijke kwaliteit is hierbij van belang. We werken onder andere samen met de Verstedelijkingsalliantie, de NOVEX Zuidelijke Randstad en het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. De gemeenteraad wordt op een later moment verder geïnformeerd. Parkeren De ruimte in Delft is schaars en veel van deze ruimte wordt ingenomen door geparkeerde auto's. Met lage parkeernormen en de inzet op lopen, fietsen en deelmobiliteit willen we het ruimtebeslag door geparkeerde auto's verminderen. Met het project Ruimte in de Binnenstad gaan we in 2025 het aantal parkeerplaatsen op straat in het centrum verlagen en de parkeergarages beter benutten. In andere delen van de stad onderzoeken we bij het uitvoeren van groot onderhoud of herinrichtingsprojecten of er een overmaat is aan parkeerruimte.

We kijken dan samen met bewoners naar de mogelijkheden om een aantal parkeerplaatsen op te heffen en zo ruimte te geven voor een kwalitatieve invulling, zoals vergroening, speelruimte of klimaatadaptieve maatregelen. In gebieden rondom het huidige gereguleerde gebied waar de parkeerdruk te hoog is, voeren we parkeerregulering in. Daarnaast zijn er gebieden waarvan we voorzien dat de parkeerdruk hoog gaat worden als gevolg van ruimtelijke ontwikkelingen. Ook daar kunnen we voorbereidingen treffen om regulering proactief in te voeren. Dat zorgt voor voldoende parkeerruimte voor bewoners en ondernemers die hier wonen en werken. Maar ook voor ruimte voor bijvoorbeeld wonen, vergroenen, ondernemen en ontspannen. Verkeersveiligheid In 2024 hebben we bij zeven basisscholen de pilot 'Veilig op de fiets' uitgevoerd (motie 4.1.29) in samenwerking met de scholen, leerlingen, ouders en omwonenden. In 2025 werken we maatregelen verder uit en kunnen een aantal concreet worden uitgevoerd. We richten ons daarbij ook op cofinanciering van de MRDH, zodat we ons budget uit de Adaptieve Mobiliteitsagenda zo efficiënt mogelijk kunnen besteden. Daarnaast hebben we in 2024 een meerjarenprogramma voor verkeerseducatie en gedragsbeïnvloeding opgezet. In 2025 gaan we deze verder uitwerken naar concrete projecten op de doelgroepen die het meest kwetsbaar zijn, zoals jongeren en ouderen op de fiets.

64

Adaptieve mobiliteitsagenda De Adaptieve Mobiliteitsagenda 2040 - update 2023 (AMA) is het uitvoeringsprogramma voor het Mobiliteitsprogramma Delft (MPD). In de AMA staan projecten die bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen uit het MPD. De projectenlijst is tot stand gekomen door een afweging te maken tussen de mate waarin projecten bijdragen aan de doelstellingen, de mee-koppelkansen (werk met werk) en de mogelijkheid om subsidie te krijgen. De uitvoeringsagenda is adaptief, waarbij het beschikbare budget richtinggevend is. De projectenlijst wordt aangepast bij wijzigingen in bijvoorbeeld de planning of de kosten van projecten. Hiermee zijn we in staat om de dynamiek van de stad te volgen en projecten te realiseren die maximaal bijdragen aan onze doelstellingen. In 2025 starten we met het actualiseren van de Adaptieve Mobiliteitsagenda voor 2026-2030.

65

4.3 WAT MAG HET KOSTEN Overzicht van baten en lasten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Raming 2026

Raming 2027

Raming 2028

Baten

7.493

6.696

6.696

6.696

Lasten

12.435

12.449

13.023

13.315

Saldo

-4.942

-5.754

-6.328

-6.619

(bedragen × € 1.000)

Begroting 2025 Raming 2026 Raming 2027 Raming 2028

Bereikbare stad Reeds besloten: Stand Programmabegroting 2024-2027

-5.384

-5.562

-5.522

-5.626

-700

-820

-805

-783

-260

-260

-260

-260

Begrotingswijzigingen t/m 1 juli 2024 Kadernota 2024 Nog te besluiten voorstellen: Nominale ontwikkeling Bestaand beleid - Energiekosten

-8

-8

-8

-8

- Doorbelaste rente

679

428

72

-119

Actualisering investeringsprogramma (herfasering)

342

229

-44

-62

- Aanpassing afschrijftermijnen Wegen, Groen & water, Kunstwerken

239

239

239

239

- Realistisch ramen o.b.v. rekeningresultaten

150 -5.754

-6.328

-6.619

Bijsturingsmaatregelen

Totaal - Bereikbare stad

-4.942

Toelichting op de mutaties Kadernota 2024 (-/- € 700.000) In de kadernota zijn voorstellen opgenomen voor fietsparkeren in de binnenstad en een uitbreiding van de Adaptieve MobiliteitsAgenda (AMA) (15e begrotingswijziging 2024). Nog te besluiten voorstellen: Nominale ontwikkeling (-/- € 260.000) De nominale ontwikkeling betreft de aanpassing van de budgetten aan het prijspeil voor 2025. Een nadere toelichting is opgenomen in het hoofdstuk Financiële positie. Energiekosten (-/- € 8.000) In de Najaarsrapportage 2022 is een structureel budget gereserveerd voor de stijging van energiekosten (gas en electra). Het voorstel betreft de verdeling van de gereserveerde middelen over de programma’s. Doorbelaste rente (€ 679.000) Dit betreft een correctie van de toegerekende rente. Het Besluit Begroting en Verantwoording schrijft voor dat rentekosten worden toegerekend aan de taakvelden. Hiermee ontstaat een beter inzicht in de kosten per taakveld en per programma. De rentelasten worden toegerekend aan de beleidsprogramma’s op basis van een renteomslag (gemiddeld rentepercentage, zie paragraaf Financiering) en de waarde van de activa.

66

Actualisering investeringsprogramma (herfasering) (€ 342.000) Op basis van de realisatie in 2023 is het investeringsprogramma geactualiseerd. De mutatie betreft het effect voor de kapitaallasten. Tevens is de stelpost voor de verwachte realisatie van het totale investeringsprogramma geactualiseerd (zie programma Financiën - Stelposten). Aanpassing afschrijftermijnen Wegen, Groen & Water, Kunstwerken (€ 239.000) Uit onderzoek is gebleken dat de levensduur van een aantal investeringen langer is dan aangenomen. Door aanpassing van de afschrijftermijnen worden de afschrijvingslasten lager. Realistisch ramen o.b.v. rekeningresultaten (€ 150.000) In de Kadernota 2024 zijn de positieve rekeningresultaten van de afgelopen jaren nader geanalyseerd en is voor de jaarlijks terugkerende positieve resultaten een beperkte verlaging (€ 2,35 miljoen) van de geraamde lasten in 2025 opgenomen. Het voorstel betreft de toedeling op programmaniveau.

Investeringen

Toegekend bedrag

Realisatie Jaarschijf 2024 t/m 2023 na NJR24

Fasering

(bedragen × € 1.000) Bereikbare stad

2024 2025 2026 2027 2028

Adaptieve Mobiliteitsagenda

30.068

4.949

4.951

Adaptieve mobiliteitsagenda - bijdragen derden

-8.517

-1.888

-

Halteverplaatsing tramhalte Martinus Nijhofflaan

165

-

-

165

-

-

-

Halteverplaatsing tramhalte Martinus Nijhofflaan bijdrage van derden

-83

-

-

-

-83

-

-

66.738

66.695

43

-

-

-

-

750

-

250

150

150

150

50

89.121

69.756

5.244

6.423 5.744 4.011 3.990

Spoorzone (inrichting openbare ruimte) Vervanging parkeerautomaten Totaal

1.273 2.520 1.250 1.586

5.465 3.291 2.911 2.454 * Investeringen vetgedrukt, zijn gewijzigde investeringen. Zie hoofdstuk Investeringen, onder financiële begroting meerjarenbeeld.

Toelichting op investeringen Adaptieve mobiliteitsagenda (€ 6,423 miljoen) Op 28 januari 2021 heeft de gemeenteraad het Mobiliteitsprogramma Delft 2040 (MPD) vastgesteld. De door het college vastgestelde uitvoeringsagenda van het MPD is in november 2023 geactualiseerd en staat bekend als de Adaptieve Mobiliteitsagenda (AMA). In de AMA staan concrete projecten opgenomen die we de komende periode gaan doen en die bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen uit het MPD. De projectenlijst is tot stand gekomen door een afweging te maken tussen de mate waarin projecten bijdragen aan de doelstellingen, de mee-koppelkansen (werk met werk) en de mogelijkheid om subsidie te krijgen. De uitvoeringsagenda is adaptief; de projectenlijst wordt aangepast bij wijzigingen in bijvoorbeeld de planning of de kosten van projecten. Adaptieve mobiliteitsagenda - bijdrage van derden (-/- € 1,273 miljoen) Een aantal mobiliteitsprojecten komt in aanmerking voor subsidie van de MRDH. Voor reguliere projecten bedraagt de financiering maximaal 50% en voor de Metropolitane Fietsroutes is dit maximaal 70%. Halteverplaatsing tramhalte Martinus Nijhofflaan (€ 165.000 en -/- € 83.000) De verplaatsing van de tramhalte is gekoppeld aan de aanpassingen van tramlijn 1. De MRDH is hier leidend.

Het bedrag wordt opgenomen in de begroting voor 2025, zodat deze beschikbaar is op het moment dat de MRDH de verplaatsing van de halte in de planning opneemt.

67

Vervanging parkeerautomaten (€ 150.000) Het vervangingsbudget parkeerautomaten is een jaarlijks investeringsbudget voor de vervanging en vernieuwing van parkeerautomaten, vanwege einde levensduur en als gevolg van uitbreiding van het areaal betaald parkeren.

68

5 GOED WONEN Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Baten

14.911

Lasten

25.905

Saldo

-10.994

Algemeen Dit programma is breder dan wonen. Daarom is dit programma gesplitst in Gebiedsontwikkeling en Gebieden in ontwikkeling (deel A) en Woonbeleid en uitvoering (deel B). A. Gebiedsontwikkeling en Gebieden in ontwikkeling Delft is in het NOVEX-programma (Nationale Omgevingsvisie Executiekracht) onderdeel van het gebied Zuidelijke Randstad dat als hoofdopgave 'verstedelijking' heeft. Het Rijk vraagt via de zogenaamde Ruimtelijke Puzzel iedere provincie om nationaal gestelde opgaven en doelen ruimtelijk te vertalen, deze in te passen en te combineren met bestaande provinciale en lokale opgaven. Hiertoe werken we bovenlokaal samen, ook via de Verstedelijkingsalliantie. Dat is een netwerksamenwerking van enkele steden, de Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de provincie Zuid-Holland en het Rijk. Delft is verstedelijkt en heeft vooral een verdichtingsopgave, waarbij de ruimte schaars is en een goede leefomgeving belangrijk. We werken met het Stedelijk Programmeren aan de goede groei van de stad via grootschalige gebiedsontwikkelingen en bouwinitiatieven in de stad. Vanwege de schaarse ruimte moeten we overal ruimte maken. En werken we tegelijkertijd in samenhang met elkaar aan thema's als wonen, economie, groen, openbare ruimte en mobiliteit. B. Woonbeleid en uitvoering We werken aan goed wonen in Delft.

We zijn trots op de nieuwe Woonvisie, die aansluit bij de Omgevingsvisie en het kompas voor goede groei in Delft. De Omgevingsvisie en de Woonvisie zijn samen met de stad gemaakt. We vertalen de Woonvisie de komende jaren naar uitvoering op gebiedsniveau. We werken op bovenlokaal niveau aan wonen via de samenwerkingsverbanden Verstedelijkingsalliantie en de regio Haaglanden. En ook lokaal werken we hieraan in verschillende rollen, bijvoorbeeld door beleid te maken, beleid te handhaven en als partner samen te werken in gebiedsontwikkeling en locatieontwikkelingen. Met dit programma dragen we ook bij aan de opgaven in Delft-West en in Schieoevers/Innovatiedistrict Delft. Relevant beleidskaders • • • • •

Omgevingsvisie Delft 2040 Woonvisie 2023-2028 Tussenakkoord Wonen Haaglanden 2021 Regionale Realisatieagenda (RRA) Wonen Haaglanden 2023 Vastgesteld beleid van andere sectoren (gebiedsontwikkeling en gebieden in ontwikkeling)

Onder het programma Goed Wonen vallen de volgende onderwerpen: Omgevingswet, ruimtelijke ordening, bestemmingsplannen, ruimtelijke ontwikkelingen, gebiedsontwikkeling, Innovatiedistrict Delft, DURP, Spoorzone gemeentelijke taken, SchieoeversNoord, Nationaal Programma Delft-West, grondexploitaties (niet-bedrijventerreinen), beheer overige gebouwen, woon- en wijkenbeleid, realisatie woningbouwprogramma, programma Langer en Weer Thuis, huisvestingsvergunningen/urgenties, omzettingsvergunningen/woningvorming, omgevingsvergunningen, welstand omgevingsvergunning, handhaving fysieke leefomgeving.

69

5.1 WAT WILLEN WE BEREIKEN Overzicht beleidsindicatoren Goed wonen Aandeel corporatiewoningen (excl. Studenten) Woningen Woningen Studentenwoningen Meldingen woonoverlast

Stand:

Streven: PB 2025

Streven: 2030

36%

> 33%

> 33%

54.218

55.100

60.000

woningen*

+ 350

+3.500

634

=>365

=>365

*Er zijn 142 woningen gerealiseerd en er zijn 136 woningen in aanbouw. Toelichting beleidsindicatoren Aandeel corporatiewoningen (excl. studenten) Het aandeel corporatiewoningen in Delft, dit aandeel is exclusief studentwoningen. Bron: Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Woningen Nettogroei woningvoorraad (inclusief studentenwoningen) gerelateerd aan de doelstelling + 15.000 woningen (2018-2040; Omgevingsvisie) en 60.000 woningen eind 2030 (Woonvisie) . Bron: Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Studentenwoningen Gemiddeld aantal nieuwe studentenwoningen per jaar gerelateerd aan doelstelling +3.500 (2020 t/m 2029). Bron: Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Meldingen woonoverlast Bekendheid meldpunt (op basis van DIP-enquête) en aantal meldingen per jaar. Bron: gemeente Delft.

Doelstellingen A.

Gebiedsontwikkelingen en Gebieden in ontwikkeling

In het programma NOVEX (Nationale Omgevingsvisie Executiekracht) werken overheden samen aan een plan voor de inrichting van Nederland. Delft is onderdeel van het NOVEX-gebied Zuidelijk Randstad dat als hoofdopgave 'verstedelijking' heeft. De bestuurlijke trekkers van ons NOVEX-gebied zijn de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en een gedeputeerde van de provincie. Inmiddels is een integraal ontwikkelperspectief gemaakt. De uitvoeringsagenda is de volgende stap in het proces. Ons NOVEX-gebied is groter te worden. Het gebied bestaat nu uit bijna alle MRDHgemeenten en de stedelijke gemeenten in de regio’s van Dordrecht en Leiden. Ook als deelnemer van de Verstedelijkingsalliantie werken we in Delft aan binnenstedelijke nieuwbouwlocaties die gekoppeld zijn aan de investering in het openbaarvervoernetwerk. Schieoevers is een van die locaties. In 2025 werken we verder aan het ontwikkelen van de stad via grootschalige gebiedsontwikkelingen en bouwinitiatieven in de stad. In de Omgevingsvisie Delft 2040 staat wat voor stad we in de toekomst graag willen zijn. Deze visie geeft de gewenste ontwikkeling weer van onze leefomgeving. Dit is de omgeving waarin we wonen, werken en onze vrije tijd doorbrengen. Doelen zijn onder andere het toevoegen van 15.000 woningen (waarvan er al 4.400 gerealiseerd zijn peildatum 01-01-2024) en

70

groei van 10.000 banen tot 2040. Dit in samenhang met onder andere passende en toegankelijke voorzieningen, mobiliteitstransitie en stappen naar klimaatbestendig en energie neutrale leefomgeving in 2050. Met Stedelijk Programmeren kijken we per locatie wat er nodig is voor een gedifferentieerde wijk. Passende nieuwbouw van woningen is één van de belangrijke opgaven. Bij kansen voor bijvoorbeeld woningbouw kijken we welk type woningen, aantal en prijssegment passend zijn. Met transformatie van woningen, nieuwbouw en passende in- en doorstroom sturen we op veerkracht van gebieden. Delft-West heeft prioriteit op het thema veerkracht. Door het Rijk toegekende middelen, zoals de Versnellingsgelden en de Woningbouwimpulsgelden voor Delft-West en stationsgebied Delft Campus, dekken delen van de publieke tekorten op de benodigde investeringen in de leefomgeving. B.

Woonbeleid en uitvoering

De woonvisie kent vijf thema’s en ambities: 1. Groei van de woningvoorraad: ‘iedereen een plek‘ 2. Betaalbaarheid borgen in huur en koop: ‘betaalbaar wonen’ 3. Huisvesten van bijzondere doelgroepen: ‘passend wonen voor diverse mensen’ 4. Verduurzamen van de bestaande voorraad: ‘natuurlijk duurzaam’ 5. Kwaliteit van de woon- en leefomgeving: ‘gebiedsgericht werken aan veerkrachtige wijken’. Het verduurzamen van de bestaande voorraad valt buiten dit programma Goed Wonen en is in het programma Duurzame stad opgenomen.

71

5.2 WAT GAAN WE ERVOOR DOEN Doelstellingen A.

Gebiedsontwikkelingen en Gebieden in ontwikkeling

Ondanks dat het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO-systeem) nog niet volledig operationeel is en voor een deel nog in ontwikkeling is, is de Omgevingswet per 1 januari 2024 in werking getreden. In 2025 zullen we pas een goed beeld krijgen van de effecten en eventuele frictie. In 2025 werken we onder andere aan het beleidsneutraal wijzigen van het Omgevingsplan en het toepasbaar maken van de planregels. Ook is de Wet kwaliteitsborging in werking getreden. Dit verandert stapsgewijs een deel van het werk. Er zal meer ingezet worden op procesregie dan op inhoudelijk toetsing van bepaalde categorieën (aanvragen voor) omgevingsvergunningen. Het legesmodel is aangepast en de begroting zal daar verder op worden afgestemd. Actief werken aan de stad betekent ook gericht onroerend goed verwerven voor concrete doelen of strategisch onroerend goed verwerven voor de langere termijn als zich kansen voordoen. Om dit te bereiken, gaan we een integraal kader opstellen en voorleggen aan de raad waarbinnen aankopen moeten passen. In maart 2022 heeft de raad de nota Grondbeleid 2022-2025 vastgesteld. In deze nota is gekozen voor een situationeel grondbeleid. Dat betekent dat de focus nog steeds ligt op faciliterend grondbeleid, maar dat de gemeente, daar waar opportuun, ook een actieve rol kan innemen.

Maatregelen Andere bouwlocaties Onder de noemer Ruimte in Binnenstad werken we aan de integrale afstemming tussen alle fysieke projecten in de openbare ruimte die in de binnenstad worden uitgevoerd. De diverse deelprojecten kennen hun eigen uitvoering en voorbereiding, maar onderlinge afstemming en eenduidige communicatie en participatie hierover is van essentieel belang. Er speelt veel, zoals vergroening en klimaatadaptatie, de vervanging van kabels en leidingen, duurzaam zoneren, uitbreiding autoluw-plus, vergroenen Gasthuisplaats en fietsparkeren. Naast de integrale afstemming valt de inrichting van de vrijkomende ruimte als gevolg van de uitbreiding van autoluw-plus hieronder, die samen met de bewoners wordt vormgegeven. In 2025 wordt de inrichting verder uitgewerkt en start de uitvoering. De diverse deelprojecten lichten we toe binnen het betreffende beleidsprogramma. De Kop van de Buitenhof De gebiedsontwikkeling Kop van Buitenhof draagt bij aan de doelstellingen van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Delft-West. Na de vaststelling van het Masterplan en de grondexploitatie in 2024 werken we aan het realiseren van de ambities om het bestaande programma van voornamelijk zorg- en maatschappelijke functies te vernieuwen en uit te breiden met een divers woonprogramma en wijkgerichte voorzieningen.

In 2025 werken we aan de kavelpaspoorten op basis waarvan de eerste tenders voor de woningbouwkavels in de markt gezet kunnen worden. Basalt Revalidatie en de Maurice Maeterlinckschool ronden in 2025 het ontwerptraject voor hun nieuwbouw af. In 2026 starten zij met de realisatie van de nieuwbouw. Om deze nieuwbouw mogelijk te maken, willen we in 2025 werken aan een nieuw omgevingsplan.

72

Gebieden in ontwikkeling (Duurzame stad) Naast de grote gebiedsontwikkelingen vinden er op tal van locaties in Delft verbeteringen, (nieuw)bouwprojecten en ontwikkelingen plaats. Hiermee geven we invulling aan de opgaven van Delft voor de woningbouw, de economie en de energietransitie. Zo worden in 2025 woningen opgeleverd op bijvoorbeeld de Professor Schoemakerplantage. Er wordt gestart met de bouw van Gele Scheikunde, blok 6 bij De Hoven, nieuwbouw aan het Zuideinde en de sloop van de Reiger. Bij De Staal wordt een herstart gemaakt vanuit een sluitende businesscase. De school op de Maria Duystlocatie wordt gebouwd als eerste stap in de totale ontwikkeling. In de binnenstad wordt voor een goede woon- en leefomgeving het autoluw-plusgebied vergroot. Dit biedt kansen voor onder meer het vergroenen van de binnenstad, het nemen van maatregelen voor klimaatadaptatie, waarmee een belangrijke stap gezet wordt in het leefbaar houden van de binnenstad, en het verbeteren van het leef- en verblijfklimaat. Want goed wonen is meer dan het bouwen van woningen. Nieuw Delft De ambitie voor Nieuw Delft is om een economisch vitale en levendige stadswijk te realiseren. Dit vereist onder meer een mix aan (bijzondere) functies die het gebied een eigen inkleuring geven en die mensen naar het gebied kunnen trekken.

Het programma voor Nieuw Delft bestaat uit het ontwikkelen en realiseren van woningbouw, niet-woonfuncties (waaronder publieke functies, kantoren, horeca en detailhandel), het realiseren van een stadspark op het dak van de spoortunnel en het inrichten van de openbare ruimte. In 2025 verwachten we het laatste project van het noordelijk deel af te ronden: de Hooghe Delft met filmhuis Lumen. En ook aan de overkant staat de opening van Pieter van Foreest met de sociale woningbouw van Woonbron op de planning. Daarnaast wordt hard doorgebouwd aan de zelfbouwkavels en de twee tenders Het LeeuwenDeel en De Koploper. Na enige vertraging en enkele aanpassingen, onder andere vanwege veranderde marktomstandigheden, wordt er alles aan gedaan om ook de ontwerpen voor de laatste velden (7 en 8) met Ballast Nedam Development af te ronden en op weg te gaan naar afronding in 2028. Schieoevers Geruime tijd wordt er gewerkt aan de ambitie om Schieoevers-Noord te ontwikkelen tot een levendig, gemengd werk- en woongebied. Hiervoor zijn inmiddels diverse besluiten genomen. Deze besluiten hebben als doel Schieoevers-Noord te transformeren tot de plek in Delft waar werken én wonen, doen én denken, maken en leren samen komen.

De ambitie van het ontwikkelplan is om de ruimte op Schieoevers-Noord beter te benutten en het gebied te transformeren tot een onderscheidend stedelijk gebied dat intensief gebruikt wordt, met een mix van werken en wonen en een hoge mate van levendigheid en met aandacht voor een gezonde werk- en leefomgeving. Bestemmingsplan Schieoevers-Noord ligt bij de Raad van State. De datum van behandeling is nog onbekend. Conform het ontwikkelplan worden tot 2030 drie deelgebieden tot ontwikkeling gebracht: Kabeldistrict, Nieuwe Haven en Stationsgebied. Voor de eerste twee deelgebieden heeft de gemeenteraad in oktober 2022 een bestemmingsplan vastgesteld. Na ingestelde beroepen wachten we nu op een datum voor de behandeling bij de Raad van State. Het derde deelgebied bevindt zich rondom station Delft Campus, waar ook de Noordkavel en De Strip deel van uitmaken. Voor dit gebied is een gebiedsvisie in de maak, dat als basis zal dienen voor de verdere ontwikkeling, inclusief de uitwerking van de businesscase en de daarbij behorende besluitvorming om de scope voor de businesscase Schieoevers-Noord uit te breiden. Voor dit gebied volgt later een bestemmingsplanwijziging. In Schieoevers-Zuid is gewerkt aan het bestemmingsplan voor de verbreding van de Schie. Dit bestemmingsplan is nodig voor het kunnen verplaatsen van de zandhandel van Schieoevers-Noord naar Zuid.

Dit is randvoorwaardelijk voor de realisatie van de Gelatinebrug en de eerste woningen in

73

Kabeldistrict. Ten slotte is de visie op Schieoevers-Zuid in ontwikkeling. Deze zal als kader gaan dienen voor toekomstige ontwikkelingen op Schieoevers-Zuid. Voor de beoogde ontwikkeling en transformatie van Schieoevers-Noord investeren we in bovenwijkse voorzieningen. Het gaat dan voornamelijk om aansluitingen (onder meer langzaam verkeer en groen). Deze investeringen bekostigen we gedeeltelijk met cofinanciering en bijdragen van ontwikkelaars. Zo zijn er versnellingsmiddelen opgehaald voor onder andere de Gelatinebrug en -tunnel. Investeringen in voorzieningen als onderwijs en andere maatschappelijke en culturele voorzieningen maken geen onderdeel uit van de businesscase. Deze worden apart geraamd in bijvoorbeeld het IHP (zie programma Samenleven, onderwijs en cultuur). Schieoevers valt in zijn geheel in het gebied van de opgave Innovatiedistrict Delft. Wijkversterkingsopgave Gillis/Delfia Het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Delft-West en de wijkversterkingsopgave Gillis/Delfia raken meer met elkaar vervlochten. Met name de sociale vraagstukken kunnen profiteren van kennis, expertise en middelen vanuit het Nationaal Programma en in mindere mate ook fysieke ingrepen. Ondertussen wordt er hard gewerkt aan het Integraal Ontwikkelplan (IOP). Dit is naar verwachting in het tweede kwartaal van 2025 gereed en kan dan ter vaststelling worden aangeboden.