Nota Armoede

De tien opgaven van de Alliantie Kinderarmoede zijn: 1. Meedoen 2. Een fijn thuis 3. Een gezonde dag 4. Het gezin versterken 5. Extra ontwikkelkansen bieden, 6. Leren omgaan met geld 7. Ervaringskennis als derde kennisbron 8. Stress reduceren door schulden hanteerbaar te maken 35 Er is door het Rijk 100 miljoen vrijgemaakt voor maaltijden op school. Tot eind 2023 kunnen scholen in het primair en voortgezet onderwijs zich aanmelden voor het landelijke Programma schoolmaaltijden - https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2023/03/28/stand-van-zaken-programma-schoolmaaltijden 36 De Alliantie Kinderarmoede: https://alliantiekinderarmoede.nl/.

Nota Armoede

30

9.2 Maatregelen bij ambitie 2 ‘Wij zetten in op bestaanszekerheid voor kinderen en volwassenen’ 1. Vergroten bereik regelingen 2. Regelingen onder de loep 3. Integrale aanpak/samenwerking binnen sociaal domein

9.2.1 Vergroten bereik regelingen37 Bestaanszekerheid gaat over verschillende leefgebieden van inwoners, zoals werk, wonen, betaalbare zorg, school en sociale relaties. Rust op deze leefgebieden is een noodzakelijke voorwaarde om de ruimte te bevinden die een mens nodig heeft om zich te kunnen ontwikkelen en om mee te kunnen doen in de samenleving. De regelingen zijn een belangrijk instrument als het gaat om het vergroten van de bestaans­ zekerheid van mensen. Zij voorzien in de meest noodzakelijke behoefte aan voldoende inkomen, betaalbaar wonen, toegang tot betaalbare zorg en de mogelijkheid om een financiële buffer op te bouwen voor onverwachte uitgaven. We streven naar een zo groot mogelijk bereik van regelingen. Communicatie is één van de belangrijkste instrumenten die we inzetten om dit te bereiken. De communicatieadviseur armoede en schulden heeft bij de Nota Armoede een communicatieplan opgesteld net daarin vijf communicatiedoelen: 1. Meer Delftse inwoners informeren over armoede, armoede­regelingen en schulden, met een extra focus op de doelgroepen anderstaligen, jeugd, ouderen/65+, werkende armen en laaggeletterden.

2. Meer partners informeren en kennis van partners vergroten over armoede, armoederegelingen en schulden, met een extra focus op de volgende doelgroepen: maatschappelijke partners, hulpverlening en scholen. 3. Communicatie over nieuwe onderwerpen, zoals vindpunten menstruatieproducten en Stichting Jarige Job. 4. Bestaande communicatiemateriaal en kanalen over armoede en schulden optimaliseren. 5. Mensen in armoede en met schulden actief opzoeken op logische vindplaatsen. Een ander instrument dat we willen inzetten om te zorgen dat inwoners en ondersteuners de voorzieningen die voor hen beschikbaar zijn benutten, is de online-tool BerekenUwRecht38 van Stimulansz. Met dit hulpmiddel kunnen inwoners eenvoudig berekenen voor welke regelingen zij in aanmerking komen en kunnen ze direct een aanvraag doen voor verschillende regelingen.

9.2.2 Regelingen onder de loep We gaan niet alleen inzetten op het verhogen van het bereik van de regelingen. We gaan ook kijken of we nog dingen missen of waar er aanpassingen nodig zijn binnen de huidige regelingen. Zo gaan we vanaf medio 2023 in plaats van de eigen norm­ bedragen, de normbedragen van de prijzengids van het NIBUD (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) hanteren in de gemeentelijke normenkaart. Deze NIBUD-normbedragen zijn landelijk onderzocht en worden jaarlijks geïndexeerd. Daardoor kunnen inwoners een reëel bedrag ontvangen voor het product of de dienst die ze aanvragen vanuit de bijzondere bijstand. Inwoners met een laag inkomen kunnen onder bepaalde voor­ waarden bij bijzondere of onverwachte situaties een aanvraag

indienen voor bijzondere bijstand. Bijvoorbeeld voor verhuis­ kosten, rechtsbijstand of een babypakket. In de Delftse gemeen­ telijke normenkaart staan de maximumbedragen die verstrekt worden voor een specifiek product of dienst. De gemeenteraad heeft twee wensen aangegeven voor regelin­ gen die zij graag onder de loep houden: toezegging T221103.4.5 bijzondere bijstand verhogen naar 120 of 130% en toezegging T221110.4.1.9 mogelijkheid volwassenenfonds. Voor de Nota Armoede zijn deze twee wensen onderzocht. De uitwerking daarvan wordt in de bijlage Voorstellen Bestaanszekerheid aangeboden aan de raad, samen met de Nota Armoede. Minister Schouten van Armoedebeleid heeft in plannen aan­ gegeven dat de tandheelkundige zorg toegankelijker moet worden voor mensen en kinderen met een laag inkomen. Dit is ook een wens van de gemeente Delft. We gaan kijken hoe het Rijk hier vorm en inhoud aan gaat geven. Nu kunnen inwoners tandheelkundige kosten soms vergoed krijgen vanuit maatwerk als het nood betreft. Maar we gaan in 2023 onderzoeken of het (financieel) mogelijk is om een regeling voor tandheelkundige hulp via de bijzondere bijstand in te richten.

9.2.3 Integrale aanpak / samenwerking binnen sociaal domein Verschillende onderzoeksrapporten adviseren dat integraal werken en een goede samenwerking (zowel formele als infor­ mele partners) binnen het sociaal domein van belang is in de strijd tegen armoede. Daarom gaan we in Delft de komende jaren de samenwerking met relevante partners uit de stad op het thema armoede en schulden intensiveren. Hiervan zijn al

37 Overzicht van alle Delftse regelingen: https://www.delft.nl/inkomen/weinig-geld-gemeente-helpt 38 BerekenUwRecht: https://www.stimulansz.nl/advies/bereken-uw-recht/

Nota Armoede

31

belangrijk. Daarnaast worden de komende jaren wijzigingen in de Participatiewet doorgevoerd, waardoor intensivering van de samenwerking op het gebied van de Participatiewet extra belangrijk wordt.

9.3 Maatregelen bij ambitie 3

enkele voorbeelden genoemd in deze nota, zoals de samen­ werking met scholen en de Jeugdgezondheidszorg. Maar ook de samenwerking vanuit het Regionaal Integraal Gezondheids­ akkoord (RIGA) en de samenwerking met woningcorporaties zijn belangrijk bij de strijd tegen armoede. Met Werkse! en Delft Support – de twee dienstverlenende partners van de gemeente Delft – hebben we al een nauwe samenwerking, maar we willen hen nog meer gaan betrekken op het thema armoede. Het is bijvoorbeeld belangrijk dat alle consulenten van deze organisaties weten welke regelingen er voor inwoners zijn en hoe zij armoede en/of schulden kunnen herkennen. Ook de interne samenwerking binnen de gemeentelijke organi­ satie is belangrijk. Armoede en schulden raken zoveel andere domeinen. Denk bijvoorbeeld aan zorg of aan werk. Een baan is niet altijd de garantie tegen armoede, want er is een grote groep werkende armen in Nederland. Maar een groei van het arbeidsinkomen is wel één van de instrumenten voor inwoners om uit armoede te kunnen komen en om de bestaanszekerheid te vergroten. Daarnaast helpt werk bij het ontwikkelen van talenten. Samenwerking op het onderwerp werk is daarom

‘We willen dat inwoners (jong en oud) goed kunnen omgaan met geld’ 1. De Week van het Geld intensiveren 2. Scholen faciliteren bij financiële educatie

9.3.1 De Week van het Geld intensiveren Sinds 2020 is de gemeente aangesloten bij de Week van het Geld: een initiatief van het platform Wijzer in geldzaken. Wijzer in geldzaken is een initiatief van het ministerie van Financiën, waarin partners uit de financiële sector, de wetenschap, de overheid en onderwijs-, voorlichtings- en consumentenorganisa­ ties hun krachten bundelen om financiële fitheid in Nederland te bevorderen. Onder het motto ‘jong geleerd is oud gedaan’ wil het platform kinderen en jongeren voorbereiden op financiële redzaamheid in de toekomst. De Week van het Geld is een belangrijke aanjager voor het structureel stimuleren van financiële vaardig­ heden van kinderen en jongeren, zowel op school als thuis. De Week van het Geld legt de focus op preventie door middel van educatie. Maar door ook de samenwerking aan te gaan met gemeenten bereiken ze jongeren niet alleen via school en sluit de Week van het Geld aan op de lokale initiatieven rondom armoede- en schuldpreventie.

We zijn drie jaar geleden begonnen met de lokale deelname aan de Week van het Geld. We willen dat de Week van het Geld in de komende jaren steeds breder in Delft gedragen wordt, zodat jongeren (en hun ouders) in elk geval in deze week financiële educatie krijgen op school, thuis of in de buurt. Om dit te bereiken gaan we onder andere inzetten op communica­ tiecampagnes om meer partners uit de stad te enthousiasmeren om iets voor jongeren en/of hun ouders te organiseren in deze week.

9.3.2 Scholen faciliteren bij financiële educatie Het Rijk zet al verscheidene jaren in op financiële educatie. Dat doen zij via de Week van het Geld, maar ook via geldlessen.nl met een overzicht van lesprogramma’s en materialen over omgaan met geld. Vanuit de nieuwe aanpak ‘Geldzorgen, armoede en schulden’ zet het Rijk in op nog betere financiële educatie. Het Rijk wil ervoor zorgen dat alle kinderen en jongeren via school, maar ook daarbuiten, financiële basiskennis krijgen waardoor op de lange termijn geldzorgen en armoede worden tegengegaan. In lijn met de aanpak van het Rijk gaan wij scholen informatie geven over bestaande lespakketten over omgaan met geld. Scholen hebben meestal een vol curriculum en er wordt vaak van ze gevraagd of ze maatschappelijke thema’s in hun lessen kunnen integreren. Financiële educatie is weer een thema waar we scholen graag bij betrekken. Gelukkig doen verschillende scholen daar elk op hun eigen manier al wat aan. Scholen hebben aangegeven graag van elkaar te willen leren hoe ze financiële educatie kunnen integreren en hoe ze aan armoede­ bestrijding kunnen bijdragen. We gaan onderzoeken welke rol de gemeente daarin kan spelen.

Nota Armoede

32

10. Hoe meten we de resultaten?

Nota Armoede

33

Nu we een Nota Armoede hebben opgesteld, met daarin onze visie, ambities en maatregelen, willen we ervoor zorgen dat we ook kunnen meten of we onze ambities waarmaken.

Er is bij de Nota Armoede een armoedemonitor ontwikkeld die in een factsheet is vormgegeven. De armoedemonitor dient als instrument om de omvang van armoede in Delft te kunnen monitoren en om bij te houden hoeveel inwoners er gebruik maken van de (armoede)maatregelen. Deze monitor wordt als bijlage bij de nota gepubliceerd. We gaan de raad jaarlijks op de hoogte houden over de resultaten vanuit het armoedebeleid via de armoedemonitor. In een brief geven we aan welke maatregelen we dat jaar hebben ingezet om onze drie ambities te bereiken en wat de resultaten zijn.

Nota Armoede

34

11. Communicatie armoede (en schulden)

Nota Armoede

35

Op de thema’s armoede en schulden is heldere communicatie vanuit de gemeente en via de juiste communicatiekanalen belangrijk om de doelgroep te bereiken en om hun vertrouwen te winnen en hulp te accepteren. Dat de juiste toon van communiceren en de best passende vorm van communicatie rondom armoede en schulden erg belangrijk zijn, werd benadrukt door mensen met wie we overleg hadden voor input voor deze nota. Armoede en schulden zijn twee taboe-onderwerpen waar mensen zelf niet graag mee te koop lopen. Ze vragen daarom niet snel hulp en proberen het te lang zelf op te lossen. Daarnaast zijn mensen in armoede of met schulden elke dag bezig met overleven en hebben ze weinig ruimte in hun hoofd voor andere dingen. Daardoor gaan ze niet snel zelf actief op zoek naar hulp.

Uit gesprekken met inwoners blijkt dat zij nog niet altijd alle gemeentelijke ondersteuning weten te vinden. Communicatie is één van de belangrijkste instrumenten die we inzetten om alle gemeentelijke ondersteuning op de thema’s armoede en schulden onder de aandacht te brengen. Sinds 2019 maken we gebruik van een speciale communicatieadviseur armoede en schuldhulpverlening (RIS 2237455). Bij de Nota Armoede hebben we een communicatieplan opgesteld met daarin vijf communicatiedoelen: 1. Meer bereik onder inwoners over armoede, armoede­ regelingen en schulden, met een extra focus op de volgende doelgroepen: anderstaligen, jeugd, ouderen/65+, werkende armen en laaggeletterden. 2. Meer partners informeren en kennis van partners vergroten over armoede, armoederegelingen en schulden, met een extra focus op de volgende doelgroepen: maatschappelijke partners, hulpverlening en scholen. 3. Communicatie over nieuwe onderwerpen zoals vindpunten menstruatieproducten en Stichting Jarige Job. 4. Bestaand communicatiemateriaal en kanalen over armoede en schulden optimaliseren. 5. Mensen in armoede en met schulden actief opzoeken op logische vindplaatsen. Op alle vijf de communicatiedoelen gaan we vanaf 2023 verder inzetten. Het communicatieplan zal elk jaar intern besproken worden.

Afhankelijk van behaalde resultaten en/of noodzaak zullen we de communicatiedoelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.

Nota Armoede

36

12. Financiën

Nota Armoede

37

De gemeente ondersteunt inwoners die moeten leven van een laag inkomen via de bijzondere bijstand en via subsidies aan partijen in de stad die met dat geld activiteiten voor de doelgroep doen. De bijzondere bijstand is bedoeld voor bijzondere noodzakelijke kosten van individuele inwoners die niet via andere regelingen vergoed worden. De subsidies verstrekken we aan partijen in de stad die huishoudens met weinig inkomen ondersteunen. Voorbeelden hiervan zijn de Voedselbank en kledingbank ‘de Buurvrouw’ en subsidies aan de vrijwilligersorganisaties die hulp bieden bij financiën. De Delftpas en het Jeugdfonds Sport & Cultuur financieren we ook uit de armoedemiddelen, maar niet uit de bijzondere bijstand. Op deze post zijn ook middelen begroot voor de communicatieadviseur schuldhulpverlening, de huur van de ruimte voor het Instituut Sociaal Raadslieden (ISR), de kosten van specifieke automatiseringsmodules voor schuldhulpverlening en EMMA (Eerder Melden Minder Achterstand), aansluiting bij de nationale schuldhulproute (NSR) en een flexibel maatwerk­ budget (in te zetten door Delft Support) voor acute onder­ steuning aan inwoners.

Dat er in 2020 minder is uitgegeven dan begroot heeft alles te maken met de Covid-19-pandemie. Er werden veel minder aanvragen bijzondere bijstand gedaan. Van het begroot budget hebben we in 2021 € 6,7 miljoen uitgegeven aan regelingen die rechtstreeks toe te rekenen zijn aan unieke personen of huis­ houdens. We zijn het jaar geëindigd met een tekort van

12.1 Beschikbaar budget De gemeente krijgt geld van het Rijk voor de bijzondere bijstand en armoede. Deze gelden maken deel uit van het gemeente­ fonds. De gelden zijn niet geoormerkt. Het staat gemeenten vrij om zelf te bepalen hoeveel geld zij beschikbaar willen stellen voor bijzondere bijstand. In 2021 werd in totaal (exclusief kosten uitvoering) € 6.982.683 begroot voor de bijzondere bijstand/armoede De uitgaven waren € 7.342.321. In 2021 was er dus sprake van een tekort van € 359.638. Kijken we naar het verloop van budget en realisatie in de afgelopen jaren dan zien we het volgende beeld:

€ 359.638. In de begroting 2022 is bij de najaarsrapportage een tekort van € 540.000 op de bijzondere bijstand verwerkt, waarmee het bedrag in 2022 opgehoogd werd. De oorspronke­ lijke begroting was € 7.207.583. Maar ook in 2022 zijn we geëindigd met een tekort. Het bedrag 2023 is inclusief de € 400.000 incidentele middelen die het college vrijgemaakt heeft voor armoede onder kinderen. Vanaf 2024 is dit bedrag niet meer beschikbaar. Ten opzichte van de oorspronkelijke begroting 2022 is er voor 2023 - 2027 een bezuiniging doorgevoerd in het kader van het actieplan sociaal domein van € 200.000 per jaar (actieplan Bewind) waardoor per saldo het structureel begroot bedrag voor armoede afneemt. Het budget gaat in 2026 weer iets omhoog,

Tabel begroting Bijzondere Bijstand en overige regelingen/ Armoede 2018 – 2022

Omschrijving

2018

2019

2020

2021

2022

Begroot

€ 6.332.751

€ 7.490.583

€ 7.426.783

€ 6.982.683

€ 7.747.583

Uitgegeven

€ 6.531.445

€ 7.303.634

€ 6.690.471

€ 7.342.321

€ 7.937.012

Saldo

-€ 198.694

€

€

-€ 359.638

-€ 186.429

186.949

736.312

Tabel begroting Bijzondere Bijstand/ Armoede 2023 -2027

Omschrijving

2023

2024

2025

2026

2027

Begroot bijzondere bijstand

5.698.211

5.698.211

5.698.211

5.698.211

5.698.211

Begroot overige regelingen

1.788.572

1.325.772

1.306.772

1.325.772

1.285.772

Saldo begroot bijzondere bijstand en overige regelingen

7.486.783

7.023.983

7.004.983

7.023.983

6.983.983

Nota Armoede

38

doordat een bijdrage van € 19.000 aan de Omnibus-enquête tot en met 2025 is verwerkt in de begroting. Er is op basis van het tekort in 2022 en door de meerjaren­ begroting vanaf 2023 binnen het huidig budget bijzondere bijstand/armoede geen ruimte voor grote financiële intensive­ ring of uitbreiding van beleid. De maatregelen vanuit de Nota Armoede zijn daarom een startpunt. Het zijn maatregelen die we deze collegeperiode kunnen oppakken binnen de huidige financiële kaders. In de bijlage Voorstellen Bestaanszekerheid­ doen we nog enkele voorstellen met maatregelen waar vanuit de huidige begroting bijzondere bijstand/armoede geen financiële dekking voor is, maar die een grote bijdrage zou kunnen leveren aan de bestaanszekerheid van Delftse inwoners.

12.2 Extra middelen vanuit Rijksaanpak geldzorgen, armoede en schulden Voor de uitvoering van de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden trekt het Rijk de komende jaren structureel € 120 miljoen uit en er werd in de Miljoenennota voor 2023 en 2024 al incidenteel € 75 miljoen vrijgemaakt.39 Een deel van deze middelen zal via het Gemeentefonds bij gemeenten terecht komen. Gemeenten kunnen de middelen inzetten voor de verwachte extra inzet die nodig zal zijn op het gebied van vroegsignalering en om tegemoet te komen aan het verwachte extra beroep op de bijzondere bijstand. Verder zijn extra middelen gereserveerd voor aanvullende voorzieningen in natura voor kinderen en voor de preventie van geldzorgen en effectieve aanpakken op het gebied van armoede en schulden.

Voor het investeren in een betere dienstverlening door gemeen­ ten op het gebied van armoede en schulden is er vanaf 2023 structureel € 40 miljoen beschikbaar. Voor de verwachte extra inzet die nodig zal zijn op het gebied van vroegsignalering, en om tegemoet te komen aan het verwachte extra beroep op de bijzondere bijstand, komt er in 2023 en 2024 incidenteel € 50 miljoen beschikbaar. Ook komt er in 2023 en 2024 € 10 miljoen beschikbaar voor aanvullende voorzieningen in natura voor kinderen. Het is niet duidelijk hoe deze middelen worden verdeeld over de gemeenten. De verwachting is dat dit in de meicirculaire bekend zal worden gemaakt. Maar uitgaande van de bovenstaande bedragen en het reken­ model dat normaal gesproken voor Delft geldt, kan de gemeente Delft rekenen op ongeveer € 250.000 structureel voor een betere dienstverlening op armoede en schulden. Op ongeveer € 315.000 incidenteel voor extra inzet op vroegsignalering en extra beroep op bijzondere bijstand. En op ongeveer € 63.000 incidenteel voor aanvullende voorzieningen in natura voor kinderen. Zodra we na de meicirculaire meer inzicht hebben in de rijksmiddelen die we gaan ontvangen en welke voorwaarden daarin verbonden zitten, gaan we een plan opstellen hoe we deze middelen gaan inzetten.

39 Bron: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/11/23/bijlage-1-financien-szw-aanpak-geldzorgen-armoede-en-schulden.

Nota Armoede

39

Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Delft Postbus 78, 2600 ME Delft Telefoon 14015 Internet www.delft.nl April 2023