Document · PDF

natuurenmilieu.nl/app/uploads/NM2024-Onderzoek-Tekort-aan-groen-in-Nederlandse-steden.pdf

Commissie Ruimte en Verkeer 16 januari 2025, gemeente DelftBij agendapunt: Natuur & Milieu - Publicatie rapport 'Tekort aan groen in Nederlandse steden' (nr. 2450673)22.093 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

5) In de Europese Herstelverordening staat specifiek voor stedelijke ecosystemen dat de lidstaten een stijgende trend in stedelijke groene gebieden moeten bereiken. Er dient geen sprake te zijn van nettoverlies van natuur in 2030 t.o.v. 2021 en 10 procent boomkroonbedekking in 2050.

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

5. Bijlagen Bijlage 1: Boomkroonbedekking 1.1 Boomkroonbedekking als aanvullende indicator voor groen In dit rapport is kwantitatief gekeken naar groen en verstening. Verstening gaat in dit geval om de openbare ruimte en de BGT gaat over het maaiveld, zoals het type bestrating of gras. Boomkronen zijn ook groen, al zweeft dit groen wel boven het maaiveld en wordt het niet bijgehouden in de BGT. Een plein kan versteend zijn, maar doordat er ook enkele bomen staan is er toch groen dat niet is meegenomen in de BGT-classificering.

te zien. Dit is een van de meest versteende buurten van Nederland, met in 2024 een halve vierkante meter openbaar groen per woonadres. Boomkroonbedekking in vierkante meters is hierin niet meegenomen, maar zoals te zien op de afbeelding zijn er wel bomen aanwezig. Bomen leveren een positieve bijdrage aan de leefbaarheid van de stad, bijvoorbeeld door het verbeteren van de luchtkwaliteit. Ze bieden verkoeling en ook schuilplekken voor vogels en insecten.

In figuur 4 is de Cornelis Schuytbuurt in Amsterdam

Figuur 4: De Cornelis Schuytbuurt (Amsterdam) is met 0,5 m2 groen per woonadres een zeer versteende buurt, waarbij boomkroonbedekking echter niet is meegenomen

Het boomkroonoppervlak is van bovenaf bekeken het aantal vierkante meter dat bedekt is met groen. Het kan worden uitgedrukt in percentage van het totale grondoppervlak. Boomkroonbedekking is een belangrijke indicator voor groen in de stad. In dit hoofdstuk beschrijven we de boomkroonbedekking in 2023. Een trendanalyse ontbreekt, omdat er geen data beschikbaar waren over de periode 2019-2024.

In deze bijlage beschrijven we de boomkroonbedekking die op basis van luchtfoto’s uit 2023 is geanalyseerd voor G32-gemeenten. Een trendanalyse is niet uitgevoerd omdat er geen data beschikbaar was over de periode 2019 – 2024.

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

1.2 Norm voor boomkroonbedekking

1.3 Resultaten analyse boomkroonbedekking

Een veelgebruikte norm die gemeenten hanteren voor boomkroonbedekking is de 3-30-300-regel van Konijnendijk: uit iedere woning uitzicht op 3 bomen, in een buurt is minstens 30 procent van het grondoppervlak bedekt door boomkronen, en op maximaal 300 meter van een huis bevindt zich een groen gebied van ten minste 1 hectare.xxxix Dit percentage van 30 procent is van toepassing op het totale buurtoppervlak, zowel publieke als private gronden. Veel gemeenten hebben de 3-30-300-regel geïmplementeerd in beleid of als ambitie vastgesteld. Daarom is in dit onderzoek ook het aantal buurten onderzocht dat in 2023 voldoet aan deze norm.

De resultaten in tabel 12 laten zien dat er in G32gemeenten nauwelijks buurten aan de norm van 30 procent boomkroonbedekking voldoen; slechts 20 buurten halen de gewenste boomkroonbedekking. In 2.006 van de 2.026 onderzochte buurten, waarin ongeveer 6,5 miljoen mensen wonen, is de boomkroonbedekking lager dan 30 procent. Totaal aantal buurten Totaal aantal buurten met en mensen minder dan 30% boomkroonbedekking in 2023 2.026 buurten

Aantal buurten 2.006

3,1 miljoen woonadressen 3,1 miljoen woonadressen 6,6 miljoen mensen

6,5 miljoen mensen

Tabel 12: Totaalbeeld boomkroonbedekking in G32gemeenten in 2023.

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Boomkroonbedekking G32-gemeenten varieert Het gemiddelde percentage boomkroonbedekking tussen gemeenten varieert aanzienlijk. De gemeente Emmen heeft met 13,9 procent het hoogste percentage, de gemeente Westland met 3,3 procent

het laagste. Het gemiddelde percentage boomkroonbedekking van alle G32-gemeenten is 9,4 procent, en 8,5 procent in de G4-gemeenten.

Aantal & percentage buurten met minder dan 30% boomkroonbedekking op publieke én private gronden

Aantal onderzochte buurten (G32 buurten vanaf 500 woonadressen)

Gemiddeld percentage boomkroonbedekking op publieke én private gronden

Alkmaar

11,1%

97,8%

Almere

6,4%

100,0%

Alphen aan den Rijn

7,7%

100,0%

Amersfoort

9,3%

97,3%

Amsterdam

338

8,5%

337

99,7%

Apeldoorn

13,8%

97,7%

Arnhem

11,2%

96,8%

Breda

10,2%

100,0%

Delft

11,1%

96,1%

Deventer

10,9%

100,0%

Dordrecht

9,0%

100,0%

Ede

13,0%

97,5%

Eindhoven

9,0%

100,0%

Emmen

13,9%

95,8%

Enschede

12,5%

100,0%

Groningen

10,5%

100,0%

Haarlem

7,0%

100,0%

Haarlemmermeer

8,1%

100,0%

Leeuwarden

7,7%

100,0%

Leiden

9,6%

97,7%

Maastricht

10,1%

100,0%

Nijmegen

13,0%

94,4%

Rotterdam

8,4%

100,0%

’s-Gravenhage

100

8,5%

95,0%

’s-Hertogenbosch

9,6%

100,0%

Tilburg

105

12,5%

104

99,0%

Utrecht

9,0%

100,0%

Venlo

7,5%

100,0%

Westland

3,3%

100,0%

Zaanstad

8,6%

100,0%

Zoetermeer

7,9%

100,0%

Zwolle

9,5%

100,0%

Gemeente

Tabel 13: Boomkroonbedekking in G32-gemeenten in 2023.

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Boomkroonbedekking per buurt In tabel 14 is te zien dat de meeste buurten ver onder de 30 procent boomkroonbedekking zitten. De meeste buurten hebben tussen de 5 en 10 procent boomkroonbedekking en gemiddeld is de

boomkroonbedekking 9,4 procent in alle onderzochte buurten. Er is dus onvoldoende boomkroonbedekking in de onderzochte buurten.

Gemeenten

0 -< 5%

5 -< 10%

10 -< 15%

15 -< 20%

20 -< 25%

25 -< 30%

≥ 30%

Alkmaar

15,6%

37,8%

20,0%

17,8%

6,7%

0,0%

2,2%

Almere

29,8%

53,2%

14,9%

2,1%

0,0%

Alphen aan den Rijn

38,0%

32,0%

20,0%

8,0%

2,0%

0,0%

Amersfoort

31,1%

25,7%

33,8%

4,1%

1,4%

2,7%

Amsterdam

26,0%

45,3%

17,2%

6,8%

3,3%

1,2%

0,3%

Apeldoorn

9,1%

29,5%

18,2%

22,7%

15,9%

2,3%

Arnhem

19,4%

37,1%

21,0%

11,3%

1,6%

6,5%

3,2%

Breda

10,0%

45,0%

27,5%

12,5%

5,0%

0,0%

Delft

23,5%

31,4%

19,6%

7,8%

11,8%

2,0%

3,9%

Deventer

18,6%

30,2%

25,6%

16,3%

7,0%

2,3%

0,0%

Dordrecht

25,5%

36,2%

23,4%

12,8%

2,1%

0,0%

Ede

10,0%

32,5%

22,5%

15,0%

12,5%

5,0%

2,5%

Eindhoven

23,8%

32,5%

35,0%

7,5%

1,3%

0,0%

Emmen

4,2%

29,2%

37,5%

16,7%

0,0%

8,3%

4,2%

Enschede

13,7%

29,4%

23,5%

17,6%

11,8%

3,9%

0,0%

Groningen

24,6%

31,1%

19,7%

13,1%

11,5%

0,0%

Haarlem

42,5%

32,5%

15,0%

10,0%

0,0%

Haarlemmermeer

24,4%

43,9%

26,8%

4,9%

0,0%

Leeuwarden

28,3%

41,3%

28,3%

2,2%

0,0%

Leiden

15,9%

43,2%

36,4%

0,0%

2,3%

0,0%

2,3%

Maastricht

17,1%

31,4%

37,1%

11,4%

2,9%

0,0%

Nijmegen

11,1%

33,3%

27,8%

11,1%

8,3%

2,8%

5,6%

Rotterdam

32,4%

33,8%

22,5%

9,9%

1,4%

0,0%

‘s-Gravenhage

47,0%

21,0%

18,0%

6,0%

1,0%

2,0%

5,0%

‘s-Hertogenbosch

13,6%

39,0%

40,7%

5,1%

1,7%

0,0%

Tilburg

23,8%

24,8%

14,3%

13,3%

15,2%

7,6%

1,0%

Utrecht

33,3%

29,0%

19,4%

12,9%

4,3%

1,1%

0,0%

Venlo

28,9%

47,4%

15,8%

7,9%

0,0%

Westland

81,1%

16,2%

2,7%

0,0%

Zaanstad

29,7%

37,8%

21,6%

8,1%

2,7%

0,0%

Zoetermeer

31,3%

43,8%

18,8%

6,3%

0,0%

Zwolle

13,6%

40,9%

34,1%

11,4%

0,0%

Gemiddelden

26,4%

35,7%

22,2%

9,1%

4,1%

1,5%

1,0%

Tabel 14: Percentage buurten in G32-gemeenten per klasse voor boomkroonbedekking.

1.4 Conclusie boomkroonbedekking Het wisselt sterk per gemeente hoe groot het tekort aan boomkroonbedekking in buurten is. Duidelijk is

wel dat een richtlijn van 30 procent nog ver uit het zicht is voor alle onderzochte gemeenten.

| Architecten| Tekort aan groen | SwecoenNederland | Tekort aan Natuur Natuur & Milieu & Milieu ingenieursadviesbureau Sweco groen Nederland in Nederlandse steden in Nederlandse - december steden2024 - december 2024

Bijlage 2: Stappenplan voor gemeenten Ondanks alle goede intenties en inzet van gemeenten, blijkt uit dit onderzoek dat het aandeel openbaar groen bijna overal een negatieve trend laat zien. Vanwege dit inzicht bieden wij een handelingsperspectief voor hoe de negatieve trend om te buigen in een positieve. Dit handelingsperspectief kan bijdragen aan meer groen in de (bestaande) stad. Dit betekent volgens ons ook dat gemeenten de vergroening van het openbaar gebied anders of uitgebreider moeten aanpakken dan tot nu toe. In dit hoofdstuk beschrijven we een concreet stappenplan. We gaan met name in op de stappen die nu nog niet of onvoldoende goed geborgd zijn in de gemeentelijke organisatie en processen.

Stappenplan hoe te vergroenen Om te komen tot meer groen adviseren wij gemeenten de volgende vijf stappen te volgen, en met name stap 1 en 2 en in mindere mate stap 3 en 5 te integreren in de gemeentelijke processen. 1. Stel ambitie/doel: leg in beleid/een programma vast hoe groen gebieden/wijken dienen te zijn (groennorm). 2. Bepaal je opgave: a. B epaal je uitgangssituatie aan de hand van een nulmeting van de kwantiteit van al het groen (particulier en openbaar). b. Formuleer de opgave door per gebied vast te stellen wat het te vergroenen aandeel moet zijn. c. Breng een prioritering aan op basis van de gebieden/wijken die zijn ‘versteend’ en/of de grootste opgaven hebben. 3. Werk met vergroeningsscenario’s per gebied/wijk: a. Zoek naar vergroeningskansen per gebied/wijk. b. Formuleer vergroeningsscenario’s waarbij vergroend kan worden via spoor 1: koppelen aan de beheeropgave van grootonderhoud/ rioolvervanging; of spoor 2: gericht vergroenen. c. Reken aan de hand van verschillende scenario’s door wat het benodigd aanlegbudget is en wat de impact is op het totale beheerbudget van de openbare ruimte (civiel en groen). d. Zorg voor politiek draagvlak en een keuze in vergroeningsscenario’s door de raad. 4. Uitvoering en beheer (bestaande gemeentelijke processen): a.

Op basis van de voorgaande drie stappen kan een uitvoeringsprogramma worden opgesteld en gekoppeld worden aan budget. b. U itvoering kan via spoor 1: koppelen aan de beheeropgave van grootonderhoud/rioolvervanging; of spoor 2: gericht vergroenen. c. N a aanleg van groen moet dit ook op een goede manier in stand worden gehouden. Hiervoor moet voldoende budget zijn. 5. Monitoring: Het is belangrijk te monitoren hoe het aandeel groen zich ontwikkelt en wat het effect is op je ambitie/doel, en dit mogelijk bij te stellen. In de volgende paragrafen gaan we met name in op de eerste drie stappen. We zien namelijk dat deze nog niet altijd of onvoldoende onderdeel zijn van het gemeentelijk proces.

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Stap 1 Ambitie/doel vaststellen Het begint bij de ambitie Het vergroenen begint bij een doel of de ambitie om te willen vergroenen. Deze kunnen per gemeente en zelfs per wijk/gebied verschillen. Vergroenen is geen doel op zich. Het is juist waardevol om het te koppelen aan uitdagingen op andere belangrijke beleidsthema’s. Meer groen draagt ook bij aan klimaatmitigatie en -adaptatie, een betere gezondheid en een hogere biodiversiteit. Een versteende buurt is door het ontbreken van groen vaak niet klimaatadaptief, en met weinig groen is er ook weinig ruimte voor soorten (biodiversiteit). Ook kennen versteende buurten tal van gezondheidsuitdagingen. De uitdagingen per wijk/gebied op deze thema’s geven dan ook direct sturing aan het soort groen dat je wil realiseren. Is er vooral hittestress? Dan dragen opgaande beplanting en met name bomen bij aan het tegengaan van deze uitdaging.

Formuleer je ambitie/ het doel daarom altijd integraal en gebiedsgericht. Vanuit je ambitie/doel volgt waarom en waar je wil vergroenen en daaruit volgt hoeveel je wil vergroenen. Daarom zijn een of meerdere groennormen in onze visie essentieel. Alleen door deze vast te stellen, kun je sturen op hoe groen gebieden/wijken dienen te zijn. Vanuit het Rijk wordt er op dit moment geen groennorm vastgesteld. Maar gemeenten kunnen prima besluiten om zelf of samen (regionaal) een groennorm vast te stellen.

Wat is een goede groennorm? Er zijn verschillende normen die in de praktijk gehanteerd worden, waaronder die van 75 m² openbaar groen per woning die we in dit onderzoek gebruiken. Maar ook de 3-30-300-regel van Konijnendijk is door veel gemeenten overgenomen als norm/ambitie. In het onderzoek uitgevoerd door Sweco, in opdracht van Natuur & Milieu, de ANWB en Staatsbosbeheer naar tien groennormen onderzochten we diverse groennormen.xl Ook geeft de in juni verschenen handreiking ‘Groen in en om de Stad’ (GIOS) een eerste aanzet tot een groennorm.xli Het is een handreiking, dus nog geen groennorm, maar het biedt wel een aantal goede uitgangspunten: •S turen van vergroening op verschillende schaalniveaus, van regio tot straat; • Al het groen (openbaar en particulier) telt mee;

Wijktype

Minimum

Streefwaarde

Bedrijven

25%

32%

Bloemkoolwijk

34%

42%

Historische binnenstad

15%

22%

Hoogbouw

36%

45%

Naoorlogse woonwijk

32%

40%

Stedelijk bouwblok

24%

26%

Sub-urbane uitbreiding – VINEX

33%

35%

Tuindorp

31%

35%

Tuinstad hoogbouw

36%

45%

Tuinstad laagbouw

35%

40%

Vernieuwd

21%

27%

Villa

45%

53%

Volkswijk

22%

26%

Vooroorlogse woonwijk

32%

46%

Tabel 15: Groenpercentages per wijktype uit de handreiking GIOS.

Een norm waarbij een bandbreedte wordt gehanteerd met een ondergrens en een streefwaarde, is een goede opzet. Hierdoor wordt ook direct vastgelegd dat de hoeveelheid groen niet mag afnemen (zoals vastgelegd in de EUNatuurherstelwet). In tabel 15 uit de handreiking GIOS worden landelijke ondergrenzen en streefwaardes per wijk benoemd. Dit zijn echter wel generieke bandbreedtes, die per wijk/gebied nog nauwkeuriger kunnen worden gemaakt (mede op basis van een nulmeting). Om een haalbare norm te stellen, kan de ondergrens bepaald worden aan de hand van de bestaande situatie. De streefwaarde is de ambitie en kan mede bepaald worden op basis van de reële hoeveelheid ruimte die vergroend kan worden. In een centrumgebied valt bijvoorbeeld vaak weinig oppervlakte te vergroenen. In een goede groennorm is ook aandacht voor de kwaliteit van het groen. Bijvoorbeeld door een waarderingssystematiek te geven aan het bestaande en/of te realiseren groen in gebieden/ wijken. Een vierkante meter boomkroon voegt namelijk veel meer toe aan de stad (op alle beleidsterreinen) dan een vierkante meter intensief gemaaid gazon.

•O p basis van wijktype onderscheid maken wat het minimum en streefwaardepercentage groen is. Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Stap 2 Bepaal je opgave Bepaal je uitgangssituatie aan de hand van een nulmeting Een eerste logische stap bij het bepalen van je opgave is dat iedere gemeente haar uitgangssituatie bepaalt door een nulmeting uit te voeren van al het groen, particulier en openbaar. Een nulmeting geeft een goed beeld van de daadwerkelijke situatie en staat van het groen. In de huidige praktijk hebben gemeenten maar een beperkt beeld. Zo is het particulier groen vaak niet in beeld gebracht en zijn ook de oppervlakten/inhoud aan boomkronen niet bekend bij de gemeente. Het is ook een kans om de situatie te vergelijken met ander ‘nulmetingen’. Denk aan de klimaatstresstesten van wateroverlast of hitte. Het kan bovendien waardevol zijn om ook van de biodiversiteit en de gezondheid in wijken/ gebieden een nulmeting uit te voeren. Zo kan vergroening ook aan die opgaves gekoppeld worden. De manier waarop de nulmeting wordt uitgevoerd (in vierkante meters of percentages) volgt uit de ambitie/het doel en groennorm die in de eerste stap is vastgesteld. Stuur je met de 3-30-300-regel op kroonbedekking, dan is het logischer om het percentage groen te meten. Stuur je op vierkante meters groen per woning, dan is vierkante meters groen meten logischer.

Op basis van de opgedane kennis uit de Groene Stad Challenge delen wij vijf tips voor een goede nulmeting:xlii 1) D enk na over hoe de landelijke bomennorm in kubieke meter kroonvolume zich verhoudt tot je nulmeting, en hoe je dit gaat analyseren;xliii 2) Breng middels luchtfoto-analyses ook juist het particuliere groen in beeld; dit is vaak de helft van het totale groen in de stad; 3) M aak onderscheid in groen door typen op basis van hoogte of beheertype te analyseren; 4) N eem ook groen op daken mee in de meting; 5) En breng ook het opgaande groen (gevelgroen, grote struiken en bomen) in beeld.

Bepaal je opgave en prioritering Uit je ambitie/doel (vertaald in een groennorm) en de analyse van je uitgangssituatie volgt je vergroeningsopgave per gebied/wijk. Werk opgavegestuurd door de vergroeningsopgave met de andere opgaven te integreren, zoals klimaatmitigatie en -adaptatie, verbeteren van gezondheid en verhogen van de biodiversiteit. Daarbij is evident dat de opgaven in de ene wijk veel groter zijn dan in de andere. Maar dat deze ook niet allemaal met meer groen opgelost kunnen worden. Uit het bepalen van je opgave volgt als vanzelf een prioritering. Daarbij worden de ‘versteende’ wijken/gebieden en/of die met de grootste opgaven, logischerwijs als eerste aangepakt. Dit vraagt wel om een andere aanpak dan de volgorde van wijken/gebieden die volgen vanuit het meerjarig onderhoudsprogramma (MJOP, spoor 1). De volgorde kan worden herzien, waarbij versteende wijken waar niet direct onderhoud gepland staat, toch worden vergroend (spoor 2).

Stap 3 Werk met vergroeningsscenario’s per gebied/wijk Door per gebied/wijk verschillende scenario’s op te stellen kan gezocht worden naar draagvlak en uitvoerbaarheid. De vergroeningsscenario’s zouden gebiedsgericht ingestoken moeten worden. De uiteindelijke vergroening kan twee sporen volgen: • spoor 1: koppelen aan de beheeropgave van grootonderhoud en rioolvervanging volgens de planning van het MJOP; • of spoor 2: gericht vergroenen van ‘versteende’ buurten en/of buurten met veel opgaven.

Zoek naar vergroeningskansen Per wijk/gebied zijn er andere vergroeningskansen, omdat dit sterk te maken heeft met hun stedenbouwkundige opzet. Om te kunnen vergroenen in de wijken/gebieden, zien wij drie oplossingsrichtingen: 1) O pwaarderen van bestaand openbaar groen; 2) Openbaar groen toevoegen binnen bestaande stedenbouwkundige structuren of aan andere functies (zoals parkeren); 3) Ingrepen in de openbare ruimte waarbij er meer ruimte wordt gemaakt voor groen.

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Opwaarderen van bestaand groen voegt niet direct meer vierkante meters groen toe, maar zorgt wel voor meerwaarde. Wanneer bijvoorbeeld gemaaid gras met ander maaibeheer wordt omgevormd tot een bloemenweide, dan heeft dit direct een positief effect op de biodiversiteit. Ook kan gekeken worden naar het winnen van ruimte door de openbare ruimte anders in te richten. In sommige wijken zijn trottoirs of rijbanen groter dan strikt noodzakelijk, waardoor hier ruimte voor groen gevonden kan worden. Ook kan het minder toelaten van autoverkeer (eenrichtingsverkeer) of het verlagen van de snelheid van 50 naar 30 km/u leiden tot meer ruimte voor groen. Ook kan nagedacht worden over het opheffen van parkeervakken ten bate van groen (zoals bomen). Hier is echter in veel gemeenten nog geen draagvlak voor. Om een indruk te geven van het potentieel van de oplossingsrichtingen, rekende Sweco in de Groene Stad Challenge deze vergroeningskansen uit voor de stad Utrecht.xliv Vergroeningskansen in openbaar gebied*

Hoeveelheid**

Op te waarderen gazon (1e oplossingsrichting)

9.439.950 m²

Groen toevoegen binnen bestaande structuren De tweede oplossingsrichting is om binnen de bestaande stedenbouwkundige structuren te zoeken naar ruimte voor extra groen. Want ook binnen de huidige inrichting van de openbare ruimte valt veel te vergroenen. Iets waar niet alle gemeenten zich bewust van zijn. Wij zien de volgende vijf vergroeningskansen (van klein tot groot) in de openbare ruimte: 1) G eveltuintjes en het vergroenen van boomspiegels; 2) Nieuwe bomen planten; 3) Z inloze verharding omvormen tot plantvakken en/of gras; 4) P arkeerplaatsen een dubbele functie geven en vergroenen (met open verharding); 5) En inrichten van koele/groene verblijfsplekken, pocketparks en tiny forests.

Vergroeningsscenario’s koppelen aan budget

33.579 stuks

Wanneer duidelijk is waar er vergroend kan worden, kan hier ook een budget aan gekoppeld worden. Wij adviseren om diverse scenario’s door te rekenen (bijvoorbeeld minimaal, gemiddeld en maximaal vergroenen) en deze aan de gemeenteraad voor te leggen. Het gaat dan om scenario’s die het complete beeld schetsen over een lange termijn (>25 jaar), waarbij uitgewerkt is:

118.818 stuks

• wat het groen kost in aanleg;

Zinloze verharding (2e oplossingsrichting)

675.644 m²

• wat de invloed is op het beheerbudget van de openbare ruimte (groen en civiel);

Parkeerplaatsen vergroenen (2e oplossingsrichting)

1.527.690 m²

Nieuw te planten bomen (2e oplossingsrichting) 19.462 stuks 1e categorie (groot) 2e categorie (gemiddeld) 3e categorie (klein)

* Op basis van de situatie van de BGT en luchtfoto’s in 2020 ** Dit zijn wel maximale hoeveelheden waarbij per potentie maar een bepaald deel realistisch gezien te vergroenen is

Tabel 16: Vergroeningskansen voor de stad Utrecht.

• en wat de baten zijn van de vergroening. Dit laatste punt is belangrijk en wordt vaak vergeten. Dit kan het misverstand wegnemen dat groen alleen geld kost. Groen levert veel ecosysteemdiensten en baten op voor diverse uitdagingen (zie hoofdstuk 1). Ook vergeten gemeenten nog wel eens de impact op het beheerbudget goed in beeld te brengen. Waardoor kan het nieuw gerealiseerde groen niet goed onderhouden worden. Het hoeft overigens niet altijd te betekenen dat het beheerbudget omhoog moet. Het opwaarderen van gemaaid gazon of omvormen van zinloze verharding, kan in sommige gevallen goedkoper zijn in het beheer.

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Bijlage 3: Data op gemeenteniveau In deze bijlage wordt per gemeente een overzicht getoond van de trend in een aantal kerngegevens en verstening. In dit onderzoek zijn alleen buurten meegenomen met ten minste vijfhonderd woningen (aparte woonadressen). Hierdoor blijven buurten met een minder stedelijk karakter (vaak in het buitengebied) buiten beschouwing. In de tabellen van de gemeenten Enschede en Groningen worden alleen de gegevens van het jaar 2024 getoond. Een trendanalyse bleek hier niet mogelijk omdat de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) van deze gemeenten in 2019 incompleet bleek.

Alkmaar Trend in kerngegevens Alkmaar

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

47.162

51.780

4.618

9,8%

Aantal mensen

99.512

109.256

9.744

9,8%

Totaal buurtoppervlak in m²

19.179.146

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

8.298.259

8.529.200

230.942

2,8%

Publieke ruimte in de buurt in m²

10.880.888

10.649.946

-230.942

-2,1%

Groene ruimte in de buurt in m²

5.675.088

5.730.896

55.808

1,0%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Alkmaar

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

139

122

-17

-12,3%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-2

-6,7%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

66,7%

62,2%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Alkmaar

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

0,0%

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Almere Trend in kerngegevens Almere

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

63.773

70.440

6.667

10,5%

Aantal mensen

134.561

148.628

14.067

10,5%

Totaal buurtoppervlak in m²

30.991.062

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

9.777.518

10.793.363

1.015.845

10,4%

Publieke ruimte in de buurt in m²

21.213.544

20.197.699

-1.015.845

-4,8%

Groene ruimte in de buurt in m²

13.112.702

10.642.578

-2.470.124

-18,8%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Almere

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

374

146

-228

-61,0%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-4

-4,9%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

86,2%

81,9%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Almere

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

0,0%

Trend in kerngegevens Alphen aan den Rijn

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

38.078

41.817

3.739

9,8%

Aantal mensen

80.345

88.234

7.889

9,8%

Totaal buurtoppervlak in m²

16.459.292

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

7.466.373

6.930.520

-535.853

-7,2%

Publieke ruimte in de buurt in m²

8.992.919

9.528.772

535.853

6,0%

Groene ruimte in de buurt in m²

4.932.367

4.955.716

23.349

0,5%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Alphen aan den Rijn

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

161

122

-39

-24,0%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

3,7%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

54,0%

56,0%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Alphen aan den Rijn

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

4,3%

Alphen aan den Rijn

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Amersfoort 2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Aantal woonadressen

54.805

58.707

3.902

7,1%

Aantal mensen

115.639

123.872

8.233

7,1%

Totaal buurtoppervlak in m²

19.448.902

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

9.903.371

9.593.806

-309.565

-3,1%

Publieke ruimte in de buurt in m²

9.545.531

9.855.096

309.565

3,2%

Groene ruimte in de buurt in m²

4.544.628

4.649.064

104.436

2,3%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Amersfoort

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

106

-22

-21,0%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-1

-3,2%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

41,9%

40,5%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Amersfoort

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

0,0%

Trend in kerngegevens Amsterdam

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

338

0,0%

Aantal woonadressen

433.949

476.781

42.832

9,9%

Aantal mensen

915.632

1.006.008

90.376

9,9%

Totaal buurtoppervlak in m²

77.850.256

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

27.399.190

27.792.772

393.582

1,4%

Publieke ruimte in de buurt in m²

50.451.066

50.057.484

-393.582

-0,8%

Groene ruimte in de buurt in m²

23.295.546

23.023.048

-272.497

-1,2%

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

-19

-25,8%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

102

-15

-14,7%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

30,2%

25,7%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Amsterdam

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen an ≥1 hectare

315

311

-4

-1,3%

Trend in kerngegevens Amersfoort Aantal buurten

Amsterdam

Trend in m² publiek groen per woonadres in Amsterdam

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Apeldoorn Trend in kerngegevens Apeldoorn

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

67.218

70.416

3.198

4,8%

Aantal mensen

141.830

148.578

6.748

4,8%

Totaal buurtoppervlak in m²

34.833.631

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

16.751.192

17.131.010

379.818

2,3%

Publieke ruimte in de buurt in m²

18.082.439

17.702.621

-379.818

-2,1%

Groene ruimte in de buurt in m²

9.836.351

9.396.264

-440.087

-4,5%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Apeldoorn

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

163

145

-18

-11,1%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-1

-3,0%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

75,0%

72,7%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Apeldoorn

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

-2

-4,9%

Trend in kerngegevens Arnhem

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

72.600

77.645

5.045

6,9%

Aantal mensen

153.186

163.831

10.645

6,9%

Totaal buurtoppervlak in m²

31.040.064

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

13.669.536

13.614.426

-55.110

-0,4%

Publieke ruimte in de buurt in m²

17.370.528

17.425.638

55.110

0,3%

Groene ruimte in de buurt in m²

10.180.338

10.030.009

-150.329

-1,5%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Arnhem

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

155

144

-10

-6,7%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

0,0%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

59,7%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Arnhem

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

-2

-4,0%

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

Arnhem

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Breda Trend in kerngegevens Breda

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

81.968

87.405

5.437

6,6%

Aantal mensen

172.952

184.425

11.472

6,6%

Totaal buurtoppervlak in m²

38.244.978

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

18.742.424

19.056.675

314.251

1,7%

Publieke ruimte in de buurt in m²

19.502.554

19.188.303

-314.251

-1,6%

Groene ruimte in de buurt in m²

9.836.955

9.354.878

-482.077

-4,9%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Breda

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

126

115

-11

-8,8%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-1

-3,6%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

70,0%

67,5%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Breda

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

0,0%

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Aantal woonadressen

45.423

48.988

3.565

7,8%

Aantal mensen

95.843

103.365

7.522

7,8%

Totaal buurtoppervlak in m²

10.298.942

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

3.858.014

3.946.438

88.424

2,3%

Publieke ruimte in de buurt in m²

6.440.928

6.352.504

-88.424

-1,4%

Groene ruimte in de buurt in m²

2.772.320

2.847.997

75.677

2,7%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Delft

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

-4

-6,7%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-3

-18,8%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

31,4%

25,5%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Delft

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

-1

-2,1%

Delft Trend in kerngegevens Delft Aantal buurten

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Deventer Trend in kerngegevens Deventer

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

41.508

44.812

3.304

8,0%

Aantal mensen

87.582

94.553

6.971

8,0%

Totaal buurtoppervlak in m²

20.615.800

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

9.513.318

9.768.445

255.128

2,7%

Publieke ruimte in de buurt in m²

11.102.482

10.847.355

-255.128

-2,3%

Groene ruimte in de buurt in m²

6.397.191

6.160.227

-236.964

-3,7%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Deventer

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

178

138

-39

-22,0%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-1

-3,2%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

72,1%

69,8%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Deventer

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Aantal woonadressen

41.490

43.434

1.944

4,7%

Aantal mensen

87.544

91.646

4.102

4,7%

Totaal buurtoppervlak in m²

13.901.774

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

5.886.261

5.897.435

11.174

0,2%

Publieke ruimte in de buurt in m²

8.015.513

8.004.339

-11.174

-0,1%

Groene ruimte in de buurt in m²

4.103.287

4.081.600

-21.687

-0,5%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Dordrecht

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

103

-18

-17,1%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

0,0%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

42,6%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Dordrecht

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

-1

-2,6%

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

Dordrecht Trend in kerngegevens Dordrecht Aantal buurten

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Ede Trend in kerngegevens Ede

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

42.915

47.636

4.721

11,0%

Aantal mensen

90.551

100.512

9.961

11,0%

Totaal buurtoppervlak in m²

21.457.350

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

12.187.275

12.203.591

16.316

0,1%

Publieke ruimte in de buurt in m²

9.270.075

9.253.759

-16.316

-0,2%

Groene ruimte in de buurt in m²

4.046.102

3.958.492

-87.611

-2,2%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Ede

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

108

-22

-20,7%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-3

-14,3%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

52,5%

45,0%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Ede

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

-1

-3,0%

Trend in kerngegevens Eindhoven

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

108.449

120.517

12.068

11,1%

Aantal mensen

228.827

254.291

25.463

11,1%

Totaal buurtoppervlak in m²

42.248.015

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

19.924.216

19.906.714

-17.501

-0,1%

Publieke ruimte in de buurt in m²

22.323.800

22.341.301

17.501

0,1%

Groene ruimte in de buurt in m²

9.969.948

9.522.611

-447.337

-4,5%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Eindhoven

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

109

-23

-21,1%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-3

-8,8%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

42,5%

38,8%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Eindhoven

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

-1

-1,7%

Eindhoven

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Emmen 2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Aantal woonadressen

43.495

45.080

1.585

3,6%

Aantal mensen

91.774

95.119

3.344

3,6%

Totaal buurtoppervlak in m²

38.009.902

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

19.524.241

19.540.226

15.984

0,1%

Publieke ruimte in de buurt in m²

18.485.661

18.469.677

-15.984

-0,1%

Groene ruimte in de buurt in m²

11.632.608

11.544.341

-88.267

-0,8%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Emmen

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

379

317

-62

-16,3%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

0,0%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

100,0%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Emmen

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

0,0%

Trend in kerngegevens Emmen Aantal buurten

Enschede Trend in kerngegevens Enschede Aantal buurten

2024 51

Aantal woonadressen

74.405

Aantal mensen

156.995

Totaal buurtoppervlak in m²

32.625.587

Private ruimte in de buurt in m²

15.726.351

Publieke ruimte in de buurt in m²

16.899.236

Groene ruimte in de buurt in m²

8.895.108

Trend in m² publiek groen per woonadres in Enschede

2024

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

145

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

52,9%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Enschede

2024

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Groningen Trend in kerngegevens Groningen Aantal buurten

2024 61

Aantal woonadressen

119.467

Aantal mensen

252.075

Totaal buurtoppervlak in m²

37.364.259

Private ruimte in de buurt in m²

18.749.337

Publieke ruimte in de buurt in m²

18.614.921

Groene ruimte in de buurt in m²

9.617.992

Trend in m² publiek groen per woonadres in Groningen

2024

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

104

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

50,8%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Groningen

2024

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

Haarlem Trend in kerngegevens Haarlem

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

71.914

77.729

5.815

8,1%

Aantal mensen

151.739

164.008

12.270

8,1%

Totaal buurtoppervlak in m²

16.927.263

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

8.039.253

8.069.756

30.503

0,4%

Publieke ruimte in de buurt in m²

8.888.010

8.857.507

-30.503

-0,3%

Groene ruimte in de buurt in m²

3.100.321

3.127.176

26.855

0,9%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Haarlem

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

-5

-10,2%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-3

-20,0%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

18,8%

15,0%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Haarlem

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

0,0%

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Haarlemmermeer 2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Aantal woonadressen

56.130

61.939

5.809

10,3%

Aantal mensen

118.434

130.691

12.257

10,3%

Totaal buurtoppervlak in m²

28.531.235

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

13.075.130

13.072.555

-2.575

-0,0%

Publieke ruimte in de buurt in m²

15.456.105

15.458.680

2.575

0,0%

Groene ruimte in de buurt in m²

8.352.345

7.995.250

-357.096

-4,3%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Haarlemmermeer

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

194

139

-56

-28,6%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-1

-2,8%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

87,8%

85,4%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Haarlemmermeer

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Trend in kerngegevens Leeuwarden

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

52.888

55.392

2.504

4,7%

Aantal mensen

111.594

116.877

5.283

4,7%

Totaal buurtoppervlak in m²

24.437.389

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

10.157.366

10.523.629

366.263

3,6%

Publieke ruimte in de buurt in m²

14.280.023

13.913.760

-366.263

-2,6%

Groene ruimte in de buurt in m²

7.587.659

7.462.687

-124.973

-1,6%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Leeuwarden

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

130

121

-9

-6,7%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-2

-9,1%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

47,8%

43,5%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Leeuwarden

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

-1

-2,4%

Trend in kerngegevens Haarlemmermeer Aantal buurten

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

Leeuwarden

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Leiden Trend in kerngegevens Leiden

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

57.065

64.986

7.921

13,9%

Aantal mensen

120.407

137.120

16.713

13,9%

Totaal buurtoppervlak in m²

16.451.086

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

6.214.135

6.291.449

77.314

1,2%

Publieke ruimte in de buurt in m²

10.236.951

10.159.637

-77.314

-0,8%

Groene ruimte in de buurt in m²

4.804.239

4.798.200

-6.039

-0,1%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Leiden

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

-8

-8,8%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-4

-22,2%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

40,9%

31,8%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Leiden

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

0,0%

Trend in kerngegevens Maastricht

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

60.531

66.199

5.668

9,4%

Aantal mensen

127.720

139.680

11.959

9,4%

Totaal buurtoppervlak in m²

27.727.343

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

12.432.468

12.304.625

-127.843

-1,0%

Publieke ruimte in de buurt in m²

15.294.874

15.422.717

127.843

0,8%

Groene ruimte in de buurt in m²

7.776.634

7.924.641

148.007

1,9%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Maastricht

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

163

149

-14

-8,5%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

0,0%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

74,3%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Maastricht

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

-1

-3,1%

Maastricht

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Nijmegen Trend in kerngegevens Nijmegen

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

81.225

89.130

7.905

9,7%

Aantal mensen

171.385

188.064

16.680

9,7%

Totaal buurtoppervlak in m²

38.167.724

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

18.369.652

17.698.692

-670.959

-3,7%

Publieke ruimte in de buurt in m²

19.798.073

20.469.032

670.959

3,4%

Groene ruimte in de buurt in m²

10.602.462

10.980.325

377.863

3,6%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Nijmegen

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

171

158

-12

-7,2%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

9,5%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

58,3%

63,9%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Nijmegen

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

3,1%

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Aantal woonadressen

313.602

339.402

25.800

8,2%

Aantal mensen

661.700

716.138

54.438

8,2%

Totaal buurtoppervlak in m²

99.123.523

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

34.030.448

34.213.276

182.828

0,5%

Publieke ruimte in de buurt in m²

65.093.075

64.910.247

-182.828

-0,3%

Groene ruimte in de buurt in m²

33.322.130

32.482.426

-839.704

-2,5%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Rotterdam

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

151

124

-27

-17,9%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-3

-7,9%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

53,5%

49,3%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Rotterdam

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

-1

-1,4%

Rotterdam Trend in kerngegevens Rotterdam Aantal buurten

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

’s-Gravenhage Trend in kerngegevens ’s-Gravenhage

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

100

0,0%

Aantal woonadressen

259.382

281.358

21.976

8,5%

Aantal mensen

547.296

593.665

46.369

8,5%

Totaal buurtoppervlak in m²

61.978.367

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

28.097.791

28.369.761

271.971

1,0%

Publieke ruimte in de buurt in m²

33.880.576

33.608.605

-271.971

-0,8%

Groene ruimte in de buurt in m²

14.464.988

14.597.622

132.634

0,9%

Trend in m² publiek groen per woonadres in ’s-Gravenhage

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

102

-19

-18,5%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-2

-7,7%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

26,0%

24,0%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in ’s-Gravenhage

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

-1

-1,1%

Trend in kerngegevens ’s-Hertogenbosch

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

67.167

72.033

4.866

7,2%

Aantal mensen

141.722

151.990

10.267

7,2%

Totaal buurtoppervlak in m²

30.237.858

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

13.675.996

13.574.909

-101.087

-0,7%

Publieke ruimte in de buurt in m²

16.561.862

16.662.949

101.087

0,6%

Groene ruimte in de buurt in m²

8.652.745

8.746.624

93.879

1,1%

Trend in m² publiek groen per woonadres in ’s-Hertogenbosch

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

144

131

-13

-8,8%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-2

-5,1%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

66,1%

62,7%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in ’s-Hertogenbosch

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

-1

-1,7%

’s-Hertogenbosch

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Tilburg Trend in kerngegevens Tilburg

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

105

0,0%

Aantal woonadressen

77.536

82.653

5.117

6,6%

Aantal mensen

163.601

174.398

10.797

6,6%

Totaal buurtoppervlak in m²

24.394.398

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

12.997.145

13.178.015

180.870

1,4%

Publieke ruimte in de buurt in m²

11.397.254

11.216.384

-180.870

-1,6%

Groene ruimte in de buurt in m²

4.967.227

4.716.561

-250.666

-5,0%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Tilburg

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

-15

-19,1%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-3

-8,6%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

33,3%

30,5%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Tilburg

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

-2

-3,2%

Trend in kerngegevens Utrecht

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

152.892

173.589

20.697

13,5%

Aantal mensen

322.602

366.273

43.671

13,5%

Totaal buurtoppervlak in m²

48.312.213

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

19.656.568

20.095.991

439.423

2,2%

Publieke ruimte in de buurt in m²

28.655.645

28.216.222

-439.423

-1,5%

Groene ruimte in de buurt in m²

13.413.995

12.702.527

-711.468

-5,3%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Utrecht

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

126

-49

-39,1%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-9

-19,1%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

50,5%

40,9%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Utrecht

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

1,1%

Utrecht

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Venlo Trend in kerngegevens Venlo

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

37.812

39.715

1.903

5,0%

Aantal mensen

79.783

83.799

4.015

5,0%

Totaal buurtoppervlak in m²

17.571.855

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

9.470.826

9.619.878

149.052

1,6%

Publieke ruimte in de buurt in m²

8.101.029

7.951.977

-149.052

-1,8%

Groene ruimte in de buurt in m²

3.698.802

3.573.130

-125.672

-3,4%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Venlo

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

107

-8

-7,8%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-1

-5,0%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

52,6%

50,0%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Venlo

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

0,0%

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Aantal woonadressen

36.516

39.724

3.208

8,8%

Aantal mensen

77.049

83.818

6.769

8,8%

Totaal buurtoppervlak in m²

12.870.060

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

6.921.136

6.918.380

-2.757

-0,0%

Publieke ruimte in de buurt in m²

5.948.923

5.951.680

2.757

0,0%

Groene ruimte in de buurt in m²

2.500.276

2.268.480

-231.796

-9,3%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Westland

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

106

-48

-44,8%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

0,0%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

27,0%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Westland

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

-1

-3,1%

Westland Trend in kerngegevens Westland Aantal buurten

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Zaanstad 2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Aantal woonadressen

66.962

74.629

7.667

11,4%

Aantal mensen

141.290

157.467

16.177

11,4%

Totaal buurtoppervlak in m²

27.757.067

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

13.187.392

13.127.572

-59.820

-0,5%

Publieke ruimte in de buurt in m²

14.569.675

14.629.495

59.820

0,4%

Groene ruimte in de buurt in m²

7.789.044

7.562.901

-226.143

-2,9%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Zaanstad

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

135

111

-24

-17,5%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-4

-13,8%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

78,4%

67,6%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Zaanstad

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Aantal woonadressen

56.121

58.521

2.400

4,3%

Aantal mensen

118.415

123.479

5.064

4,3%

Totaal buurtoppervlak in m²

19.655.813

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

7.848.915

7.764.030

-84.885

-1,1%

Publieke ruimte in de buurt in m²

11.806.898

11.891.783

84.885

0,7%

Groene ruimte in de buurt in m²

6.179.799

6.152.664

-27.135

-0,4%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Zoetermeer

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

111

107

-4

-3,2%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

0,0%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

81,3%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Zoetermeer

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Trend in kerngegevens Zaanstad Aantal buurten

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

Zoetermeer Trend in kerngegevens Zoetermeer Aantal buurten

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

Zwolle Trend in kerngegevens Zwolle

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

Aantal buurten

0,0%

Aantal woonadressen

53.937

56.393

2.456

4,6%

Aantal mensen

113.807

118.989

5.182

4,6%

Totaal buurtoppervlak in m²

24.498.184

0,0%

Private ruimte in de buurt in m²

11.144.279

11.016.661

-127.618

-1,1%

Publieke ruimte in de buurt in m²

13.353.906

13.481.523

127.618

1,0%

Groene ruimte in de buurt in m²

7.410.045

7.385.568

-24.478

-0,3%

Trend in m² publiek groen per woonadres in Zwolle

2019

2024

verschil absoluut

verschil percentage

Gemiddeld m² publiek groen per woonadres

148

137

-10

-7,0%

Aantal buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

-1

-3,0%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm (≥75m² publiek groen per woonadres per buurt)

75,0%

72,7%

Trend in aantal buurten zonder een gebied van aaneengesloten groen ≥ 1 hectare in Zwolle

2019

2024

Verschil absoluut

Verschil percentage

0,0%

Aantal buurten met 1 stuk aaneengesloten groen van ≥1 hectare

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

6. Bronnenlijst i

WWF (2023), Living Planet Report Nederland. Kiezen voor natuurherstel.: https://www.wwf.nl/globalassets/pdf/lpr/living-planet-report-nl-2023-kiezen-voor-natuurherstel.pdf

CLO (2024), Trend van vogels in stedelijk gebied, 2007-2023: https://www.clo.nl/indicatoren/nl158505-trend-van-vogels-in-stedelijk-gebied-2007-2023

iii

KNMI (z.d.), Gezondheid: https://www.knmi.nl/producten-en-diensten/gezondheid

WUR (2024), Groen en wonen De meerwaarde van groen in de stedelijke omgeving: https://edepot.wur.nl/412102

Trouw (18 juli 2022), Op het snikhete stationsplein van ‘meest versteende stad’ Haarlem mist men de bomen: https://www.trouw.nl/binnenland/op-het-snikhete-stationsplein-van-meest-versteende-stad-haarlem-mist-men-de-bomen~ bde85c35/?referrer=https://www.google.com/

RIVM (2021), Klimaatverandering leidt nu al tot meer sterfte door hitte: https://www.rivm.nl/nieuws/klimaatverandering-leidt-nu-al-tot-meer-sterfte-door-hitte#:~:text=Van%20alle%20 sterftegevallen%20in%20de,250%20extra%20sterfgevallen%20per%20jaar

vii

KNMI (2021), Water vraagt meer ruimte in stad van de toekomst: https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/water-vraagt-meer-ruimte-in-stad-van-de-toekomst

viii

KNMI (2021), Het regent nu harder in Zuid-Limburg door klimaatverandering: https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/extreme-neerslag-in-zuid-limburg

RIVM (2022), Kennisbundeling Groen en Gezondheid: https://www.gezondeleefomgeving.nl/sites/default/ files/2022-06/22401736_013763_FS%2BKennisbundeling%2BGroen%2Ben%2BGezondheid_V6_TG.pdf

WUR (2024), Groen en wonen De meerwaarde van groen in de stedelijke omgeving: https://edepot.wur.nl/412102

RIVM (2022), Kennisbundeling Groen en Gezondheid: https://www.gezondeleefomgeving.nl/sites/default/files/2022-06/22401736_013763_ FS%2BKennisbundeling%2BGroen%2Ben%2BGezondheid_V6_TG.pdf

xii

WUR (2018), Zeven redenen om te investeren in een groene stad: https://www.wur.nl/nl/show-longread/zeven-redenen-om-te-investeren-in-een-groene-stad.htm

xiii

CBS (2024), Natuur vangt minder fijnstof af door schonere lucht: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/22/natuur-vangt-minder-fijnstof-af-door-schonere-lucht#:~:text=Vooral%20 stedelijk%20groen%20zorgt%20voor%20gezondheidswinst&text=Bosgebieden%20leverden%20de%20grootste%20 bijdrage,en%209%20procent%20door%20grasland.

xiv

Natuur & Milieu (2021), Stad van steen?: https://natuurenmilieu.nl/app/uploads/Rapport-Verstening-Openbare-Ruimte.pdf

PBL (2023), Natuur in en om de Stad: https://www.pbl.nl/uploads/default/downloads/pbl-2023-natuur-in-en-om-de-stad-5023.pdf

xvi

Groene Stad Challenge (2024), Hoofddorp en Nijeveen kampioen vergroenen: https://groenestadchallenge.nl/hoofddorp-en-nijeveen-kampioen-vergroenen/#:~:text=ROTTERDAM%2C%206%20juni%20 2024%20%E2%80%93%20De,van%20de%20Groene%20Stad%20Challenge.

xvii

Regeerprogramma Kabinet-Schoof (2024): https://open.overheid.nl/documenten/ronl-f525d4046079b0beabc6f897f79045ccf2246e08/pdf

xviii

Rebel (2024), Financiële verkenning Groen in en om de Stad: https://open.overheid.nl/documenten/3a3a7a8a-169f-4ac8-b85e-aa208f3bfd4e/file

xix

Ministeries BZK & LNV (2024), Handreiking Groen in en om de stad: https://open.overheid.nl/documenten/c41ef7a4-b83d-4fb7-bc8f-a60dc67a0908/file

BZK (2024), Doe en denk mee met de nieuwe Nota Ruimte - Participatieplan 2023: https://denationaleomgevingsvisie.nl/publicaties/publicaties+nota+ruimte/handlerdownloadfiles.ashx?idnv=2637435

xxi

BZK (2024), Voorontwerp Nota Ruimte: https://open.overheid.nl/documenten/15f91cbd-8b38-47e7-a036-5f8f4310e886/file

Natuur & Milieu | Sweco Nederland | Tekort aan groen in Nederlandse steden - december 2024

xxii

Brief n.a.v. voortgangsbrief GIOS van 22 gemeenten en 5 metropoolregio’s (september 2024) https://www.kanbouwen.nl/wp-content/uploads/2024/09/Groen-in-en-om-de-Stad-Netwerk-Stedelijk-Nederland.pdf

xxiii

Arcadis (2023), QuickScan Impact EU Verordening Natuurherstel: https://open.overheid.nl/documenten/ronl-581e29b92259088a9ef0ca85e761dac27b8aa9b2/pdf

xxiv

Huis van de Nederlandse Provincies (2024), Europese natuurherstelwet definitief akkoord: wat staat ons te wachten?: https://www.nl-prov.eu/europese-natuurherstelwet-definitief-akkoord-wat-staat-ons-te-wachten/#:~:text=Op%2017%20 juni%202024%20hebben,natuurherstel%20in%20verschillende%2C%20aangetaste%20ecosystemen

xxv

Natuur & Milieu (2021), Manifest Bouwen voor Natuur: https://natuurenmilieu.nl/app/uploads/Manifest-Bouwen-voor-Natuur-2.pdf

xxvi

ANWB (z.d.), Zorgen om groeiend tekort aan recreatieruimte: https://www.anwb.nl/belangenbehartiging/recreatie/zorgen-om-groeiend-tekort-aan-recreatieruimte

xxvii

Natuur & Milieu (2024), Stappen naar een Nederlandse groennorm: https://natuurenmilieu.nl/nieuws-artikel/stappen-naar-een-nederlandse-groennorm/

xxviii

Brief n.a.v. voortgangsbrief GIOS van 22 gemeenten en 5 metropoolregio’s (september 2024) https://www.kanbouwen.nl/wp-content/uploads/2024/09/Groen-in-en-om-de-Stad-Netwerk-Stedelijk-Nederland.pdf

xxix

ANWB, (2024). kabinetsaanpak klimaatbeleid in relatie tot de gebouwde omgeving: https://www.kanbouwen.nl/wp-content/uploads/2024/08/Kamerbrief-Kabinetsaanpak-klimaatbeleid-in-relatie-tot-degebouwde-omgeving-TK-Vaste-Commissie-Binnenlandse-Zaken.pdf

xxx

CBS Statline (geraadpleegd op 1 oktober 2024), Bevolkingsontwikkeling; regio per maand https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?dl=A059F

xxxi

Ministerie van VROM (2006), Nota Ruimte Ruimte voor Ontwikkeling: https://www.omgevingsweb.nl/wp-content/uploads/po-assets/697320.pdf

xxxii

WUR (2008), Dwingend vergroenen?: https://edepot.wur.nl/117429

xxxiii

Annerstedt Van Den Bosch, M., Mudu, P., Uscila, V., Barrdahl, M., Kulinkina, A., Staatsen, B., ... & Egorov, A. I. (2016). Development of an urban green space indicator and the public health rationale.: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26573907/

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://natuurenmilieu.nl/app/uploads/NM2024-Onderzoek-Tekort-aan-groen-in-Nederlandse-steden.pdf