Jaarstukken 2023 na erratum
Tekst van het document
Jaarstukken 2023
Jaarstukken 2023
Colofon Interne Dienstverlening Afdeling Financiën Uitgave: Gemeente Delft Informatie: Gemeente Delft, afdeling Financiën, Postbus 78, 2600 ME Delft Telefoon 14015, website www.delft.nl en contact: www.delft.nl/contact
2
Jaarstukken 2023
Jaarstukken 2023 Woord vooraf Voor u liggen de jaarstukken over 2023. Deze zijn opgesteld volgens wat is bepaald in artikel 197, lid 1 Gemeentewet, het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en lokale kaders zoals de Financiële Verordening, de Nota Reserves, Voorzieningen en Investeringen en het Ordevoorstel Planning- en Controlcyclus. De jaarstukken geven inzicht in het financiële resultaat dat is bereikt. Ook doen we hierin verslag van de resultaten die zijn behaald binnen elk programma. Een actueel financieel beeld wordt gegeven bij de Kadernota 2024. In de Programmabegroting 2025-2028 maken we, binnen de financiële kaders, de keuzes in de opgaven en ambities. Het college van burgemeester en wethouders van Delft
3
Jaarstukken 2023
Inhoudsopgave Jaarstukken 2023..................................................................................................................
3
Jaarverslag............................................................................................................................
7
Inleiding...........................................................................................................................................
8
Samenstelling van het bestuur........................................................................................................ 12 Het jaar 2023 in één oogopslag....................................................................................................... 14 Financieel resultaat 2023................................................................................................................ 15 Financiële positie............................................................................................................................. 19 Rechtmatigheid................................................................................................................................ 23 Investeringen................................................................................................................................... 24 Verloop reserves en voorzieningen................................................................................................. 25
Programma-verantwoording.................................................................................................. 29 Duurzame stad................................................................................................................................ 31 Bereikbare stad............................................................................................................................... 36 Goed wonen.................................................................................................................................... 45 Schone en veilige stad.................................................................................................................... 55 Gezonde en sociale stad................................................................................................................. 64 Samenleven, onderwijs en cultuur................................................................................................... 72 Werk en inkomen............................................................................................................................. 87 Economie en vastgoed....................................................................................................................
93 Stad en bestuur............................................................................................................................... 99 Raad................................................................................................................................................ 103
Beleidsindicatoren.................................................................................................................105 Algemene dekkings-middelen en overhead..........................................................................109 Financiën......................................................................................................................................... 110 Overhead.........................................................................................................................................121
Paragrafen.............................................................................................................................123 Drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie.............................................. 125 Weerstandsvermogen en risicobeheersing..................................................................................... 129 Grondbeleid..................................................................................................................................... 149 Onderhoud kapitaalgoederen.......................................................................................................... 152 Financiering..................................................................................................................................... 156 Bedrijfsvoering.................................................................................................................................160
4
Jaarstukken 2023
Toekomstig Delft.............................................................................................................................. 167 Verbonden partijen en subsidies..................................................................................................... 170 Lokale heffingen.............................................................................................................................. 187
Jaarrekening..........................................................................................................................193 Balans per 31 december 2023........................................................................................................ 194 Overzicht van baten en lasten......................................................................................................... 196 Toelichting op de jaarrekening.........................................................................................................197 Overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld.........................................................227
Overige gegevens.................................................................................................................231 Voorstel tot bestemming van het resultaat...................................................................................... 232 BBV indicatoren...............................................................................................................................233 Rechtmatigheidsverantwoording..................................................................................................... 234 Specificatie investeringen jaarstukken 2023................................................................................... 236 Verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen.................................................................. 238
5
Jaarverslag
Jaarstukken 2023
Inleiding Hierbij biedt het college van burgemeester en wethouders de Jaarstukken 2023 aan. Met de jaarstukken legt het college verantwoording af aan de raad over het jaar 2023. Algemeen Als nieuw college hebben we in het coalitieakkoord van 2022 onze koers bepaald met de keuze voor vijf heldere accenten. In de eerste programmabegroting na ons aantreden (Programmabegroting 2023-2026) hebben we duurzaamheid als urgent overkoepelend thema benoemd, dat terugkomt in alle bestuurlijke accenten. Ook hebben we de focus gelegd op twee gebiedsgerichte programma’s: Delft West (kansengelijkheid, bestaanszekerheid en veiligheid) en Innovatiedistrict Delft (economische kracht en bruisende stad). Hier liggen kansen die we samen met de stad oppakken. Inwoners en ondernemers, bedrijven, organisaties, de raad en het college, allemaal leveren we hieraan onze bijdrage. Samen maken we de stad. In 2023 hebben we grote stappen gezet om deze koers nog verder uit te werken en kaders te stellen. In de Kadernota 2023 en de Programmabegroting 2024-2027 hebben we gekozen voor een langdurige inzet op drie grote opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie. We hebben met onze partners bij het Rijk gepleit voor meer geld voor deze opgaven in de stad. Dat heeft gewerkt: in 2023 ontvingen we veel middelen. Ook in onze eigen begroting hebben we financiële middelen gereserveerd voor de opgaven.
Hiermee hebben we gekozen, kaders gesteld en het financiële fundament gelegd om komende jaren vol in te zetten op de uitvoering. Zo doen we wat nodig is voor álle Delftenaren. En werken we aan een gezonde en duurzame toekomst van Delft. Ook in 2023 lag onze focus op de uitvoering en hebben we veel resultaten behaald. Die lichten we nader toe in dit jaarverslag. Hieronder vindt u alvast enkele van de belangrijkste resultaten. De belangrijkste gerealiseerde resultaten Resultaten op de opgaven Delft-West In Delft-West werken we organisatiebreed en langdurig samen met de politie, woningcorporaties, scholen, zorginstellingen, het bedrijfsleven én met buurtbewoners aan het programma Wij West. Dit moet zorgen voor een veiliger en leefbaarder Delft-West. Omdat alle Delftse inwoners dezelfde kansen verdienen. We hebben met alle betrokken partijen in het startdocument en het gebiedsplan vastgelegd welke doelen we willen bereiken. De Alliantieraad en het gezamenlijk programmabureau met een directeur zijn gestart. Onder aanvoering van de Alliantieraad en het programmabureau hebben we gewerkt aan een gezamenlijke uitvoeringsagenda voor de komende vier jaren. Vooruitlopend op de uitvoeringsagenda hebben we samen met partners al veel geïnvesteerd in activiteiten en initiatieven in Delft-West. Die dragen bij aan het accent Delft kansrijk voor iedereen. Innovatiedistrict Delft
Jaarverslag / Inleiding
8
Jaarstukken 2023
We ontwikkelen de TU Delft Campus samen met Schieoevers tot het Innovatiedistrict Delft: een aantrekkelijke plek voor werken, wonen, leren én ondernemen tegelijk. Een plek met mogelijkheden, ook voor de Delftenaren uit Delft-West en alle andere wijken. In deze fase versterken we de samenwerking en werken we aan een economisch-ruimtelijke visie voor het gebied. De gemeente, provincie Zuid-Holland, de Technische Universiteit Delft, Bedrijvenkring Schieoevers en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) sloten daarvoor in april 2023 een samenwerkingsovereenkomst met een uitvoeringsplan. Energietransitie Vanuit de opgave Energietransitie is Delft op weg om in 2050 een klimaatneutrale stad te zijn. We zetten ons ervoor in dat iedereen mee kan doen aan de overstap naar duurzame energie. In Delft hebben we de kennis in huis en de juiste mentaliteit om dat op vernieuwende wijze te bereiken. In 2023 is de aanleg van WarmtelinQ grotendeels uitgevoerd en is de geothermiebron op het terrein van de TU Delft geboord. In de Multatulibuurt zijn we begonnen met het eerste warmte-uitvoeringsplan om van gas op schone warmte over te gaan. Ook in 2023 konden inwoners bij het energieloket terecht met al hun vragen. We hebben de aanpak energiearmoede doorgezet in 2023, in samenwerking met de woningcorporaties.
Resultaten op de bestuurlijke accenten Delft kansrijk voor iedereen We werken aan een sterke stad met sterke wijken en goede voorzieningen, waar mensen prettig en veilig kunnen wonen en mogelijkheden hebben om zich te ontwikkelen. We zijn begonnen met het actualiseren van het Integraal Huisvestingsprogramma 2024-2040 voor onderwijs. Ook hebben we de nieuwe Delftse Educatieve Agenda opgesteld, samen met schoolbesturen en kinderopvang. Met de Nota Armoede hebben we intensief ingezet op armoedebestrijding. In samenwerking met onze partners hebben we invulling gegeven aan onder meer de Participatiewet. Het aantal bijstandsuitkeringsgerechtigden blijft in Delft relatief laag. De energietoeslag is opnieuw uitgekeerd aan ruim 5.000 huishoudens. Tot slot hebben we ook diverse sportvoorzieningen aangepakt. Daarnaast creeren we draagvlak voor mensen met een kleine portemonnee. Ruimte voor wonen In 2023 hebben we een nieuwe Woonvisie uitgebracht, die aansluit bij de Omgevingsvisie en het kompas voor goede groei in Delft. Binnengehaalde subsidies en een regionale Realisatieagenda moeten zorgen voor meer (betaalbare) woningen en een hoger bouwtempo. Onze twee aanvragen bij de Woningbouwimpuls, voor Delft-West en Stationsgebied Delft Campus, zijn goedgekeurd. Delft kende een piekjaar in het opleveren van ongeveer 1300 nieuwe woningen.
In samenwerking met de TU Delft werken we aan studentenhuisvesting op de campus. Huurders van particuliere huurwoningen kunnen terecht bij het huurteam dat vanaf 1 november 2023 actief is. In 2023 hebben we de mobiliteitsagenda geactualiseerd. Vanuit het Mobiliteitsprogramma Delft 2040 geven we meer ruimte aan voetgangers en fietsers in Delft. Met de groei van de stad is er ook meer behoefte aan fietsparkeerplekken.
Jaarverslag / Inleiding
9
Jaarstukken 2023
Een dekkend netwerk van OV met voldoende frequentie is essentieel voor onze dichtbevolkte stad en regio. Het is duurzamer en betaalbaar alternatief voor autogebruik en bevordert de leefbaarheid en het vestigingsklimaat. Openbaar vervoer heeft een maatschappelijke functie voor mensen die anders niet kunnen meedoen aan de samenleving. Ook is het een duurzaam reisalternatief. We hebben meegewerkt aan een regiobrede aanpak voor de instandhouding van het openbaar vervoer vanuit de MRDH. We hebben met de MRDH en de HTM afspraken gemaakt over tramlijn 1. De komst van tramlijn 19 heeft opnieuw vertraging opgelopen, de MRDH werkt aan een nieuwe uitvoeringsplanning. Een gezonde en veilige stad We werken aan een gezonde, veilige en inclusieve stad, met inzet op ontmoeting en preventie. We willen dat inwoners van Delft veilig en goed kunnen wonen en leven. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft € 3 miljoen toegekend voor de uitvoering van het programma Preventie met Gezag in Delft-West. De lokale en regionale samenwerking op het gebied van veiligheid is het afgelopen jaar verder verstevigd. We hebben een integraal plan van aanpak gemaakt om uitvoering te geven aan de ambities uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). We zijn gestart met het inrichten van de vijf verplichte ketenaanpakken.
In 2023 hebben we vanuit het uitgangspunt positieve gezondheid een tweede editie van het gezondheidsfestival gehouden, het Café Positief Gezond verstevigd en in de wijken Voorhof en Buitenhof interventies uitgevoerd. Een duurzame stad Samen met inwoners, bedrijven en organisaties werken we aan een schone toekomst. Voor onszelf én voor volgende generaties. In 2050 willen we als stad energieneutraal zijn. De duurzame stad krijgt vorm met het toepassen van verschillende maatregelen. Met de Uitvoeringsagenda circulaire economie 2024 zijn we goed op weg naar een circulair Delft in 2050. Bewoners brengen meer groen aan in hun tuinen en op daken, met hulp van de Klimaatmaat. Ook de recreatieve mogelijkheden in de Delftse Hout worden verbeterd. Hiervoor sloten de gemeenten Delft, Pijnacker-Nootdorp en Zoetermeer en Staatsbosbeheer een samenwerkingsovereenkomst. De vele regenval van oktober en november heeft voor weinig problemen gezorgd in de stad. De genomen maatregelen hebben zichtbaar effect. De verouderde staat van de riolering is in enkele stadsdelen een aandachtspunt. Economische kracht en bruisende stad We bieden kansen voor meer werkgelegenheid in de (innovatieve) maakindustrie. Dit doen we onder andere in de gebieden van de grote opgaven: Delft-West en Innovatiedistrict Delft.
Om dit te stimuleren, leggen we nieuwe verbindingen tussen onderwijs- en kennisinstellingen en het bedrijfsleven. Om de economie en de werkgelegenheid een impuls te geven, hebben we in 2023 gewerkt aan het Actieprogramma Ruimtelijk-Economische Visie. Deze visie vormt na vaststelling in 2024 de basis voor de economische inzet voor de komende jaren. De activiteiten zijn vooral gericht op het realiseren van werkgelegenheid voor alle Delftenaren. In 2023 zijn we ook doorgegaan met het vormgeven van een economische en ruimtelijke visie voor Schieoevers-Zuid. Verder hebben we in samenwerking met onze culturele partners de uitvoeringsagenda cultuur uit 2022 uitgevoerd. Voor Museum Prinsenhof is er een Definitief Ontwerp.
Jaarverslag / Inleiding
10
Jaarstukken 2023
Het financiële resultaat We hebben in 2023 volop ingezet op investeren en uitvoeren zodat de stad er beter voorstaat en voorbereid is op de toekomst als er minder middelen zijn. Van de voorgenomen investeringen (bruto € 55 miljoen) hebben we ongeveer € 51 miljoen in 2023 daadwerkelijk gerealiseerd. Zowel qua omvang in geld als in procenten van voorgenomen investeringen is 2023 een recordjaar. Ter vergelijking: In 2022 investeerden we € 32,4 miljoen en in 2021 € 22,7 miljoen. Het aanvragen en binnenhalen van (met name rijks) subsidies heeft in 2023 een boost gekregen. We hebben voor ongeveer € 136 miljoen aan aanvragen ingediend. Daarvan is 54% (ongeveer € 74 miljoen) al concreet op de gemeentelijke rekening bij de Bank Nederlandse Gemeenten ontvangen. Van de resterende € 62 miljoen (versnellingsgelden) wordt op korte termijn de definitieve toekenningen verwacht. Deze subsidies zorgen de komende jaren voor een flinke uitdaging qua uitvoering naast het al bestaande investeringsprogramma. In 2023 was de begroting in evenwicht mede dankzij maatregelen uit het herstelplan, de ophoging van de woonlasten in 2023 en de bijsturing in de programmabegroting. Het jaar 2023 sluiten we af met een positief rekeningresultaat. Het verschil tussen de begroting (planning) en de jaarrekening (realisatie) wordt in hoofdzaak verklaard door incidentele voordelen in 2023.
Het rekeningresultaat is € 7,3 miljoen positief. Het omvat het saldo van baten en lasten (€ 12,9 miljoen voordelig) en het saldo van de reservemutaties (€ 5,6 miljoen nadelig). Het positieve resultaat wordt op hoofdlijnen veroorzaakt door extra baten uit het gemeentefonds op basis van de decembercirculaire (€ 4,4 miljoen), voordelen in het Sociaal domein (€ 2,1 miljoen), met name bij de Wmo, het Actieplan Sociaal domein en opvang Oekraïners en door lagere kosten voor de pensioenvoorziening politieke ambtsdragers (€ 0,7 miljoen). Na het voorstel tot bestemming van het resultaat van € 2,5 miljoen blijft een voordelig saldo over van € 4,8 miljoen. Enkele bedragen die in 2023 niet worden uitgegeven worden doorgeschoven naar 2024. Het saldo wordt toegevoegd aan de Algemene reserve en kan als incidentele dekking worden betrokken bij de Kadernota 2024. Voor de komende jaren is het een opgave om Delft financieel gezond te houden. Zeker omdat het begrotings- en meerjarenbeeld vanaf 2026 een verslechtering van de structurele financiële positie laat zien. Om hierop voorbereid te zijn, wordt voor de Kadernota 2024 een analyse van het rekeningresultaat uitgevoerd. Zo willen we bekijken of er sprake is van structurele voordelen die verwerkt kunnen worden in de begroting. De kwaliteit van de ramingen (realistisch ramen) en de uitvoeringskracht zijn hierbij belangrijke punten waarop we toetsen.
Jaarverslag / Inleiding
11
Jaarstukken 2023
Samenstelling van het bestuur Het college bestaat uit de burgemeester en vijf wethouders. Het college is er voor het dagelijks bestuur van de gemeente Delft. Marja van Bijsterveldt is burgemeester van Delft. De burgemeester is de voorzitter van het college van burgemeester en wethouders (B&W) en wordt elke zes jaar (her)benoemd. De gemeentesecretaris van Delft is Martien van der Kraan. Hij is de eerste beleidsadviseur van het college van burgemeester en wethouders en algemeen directeur van de organisatie. Burgemeester en wethouders
Naam/ Portefeuille
Partij
Burgemeester
J.M. van Bijsterveldt Veiligheid Verbonden stad
Wethouder 1e loco-burgemeester
A.M. Zwart Duurzaamheid Werk en inkomen Economie
STIP
Wethouder 2e loco-burgemeester
M.A. Huijsmans Financien Ruimtelijke ordening Mobiliteit
D66
Wethouder 3e loco-burgemeester
F. van Vliet Klimaat Cultuur Openbare ruimte
GL
Wethouder 4e loco-burgemeester
K. Schrederhof Wonen Zorg Onderwijshuisvesting en Sport
PvdA
Wethouder 5e loco-burgemeester
J. K. Gooijer Jeugd & onderwijs Ouderen Armoede
CU
Gemeentesecretaris
M. van der Kraan
De nevenfuncties van de collegeleden zijn opgenomen op de website www.delft.nl/college: Burgemeester J.M. Van Bijsterveldt; Wethouder M. Zwart; Wethouder M.A. Huijsmans; Wethouder F. van Vliet; Wethouder K. Schrederhof; Wethouder J.K. Gooijer De gemeenteraad van Delft bestaat uit 39 raadsleden en kent de onderstaande zetelverdeling. De raad wordt bijgestaan door de raadsgriffier, Jeroen Mimpen. STIP D66
Zetelverdeling gemeenteraad van Delft 6 6
Groen Links
6
Hart voor Delft VVD PvdA
5 3 3
Jaarverslag / Samenstelling van het bestuur
SP CDA Onafhankelijk Delft Christenunie Volt
2 2 2 2 2
12
Jaarstukken 2023
Jaarverslag / Samenstelling van het bestuur
13
Jaarstukken 2023
Het jaar 2023 in één oogopslag
Jaarverslag / Het jaar 2023 in één oogopslag
14
Jaarstukken 2023
Financieel resultaat 2023 Het rekeningresultaat bestaat uit het saldo van baten en lasten (resultaat vóór bestemming) en het saldo van de reservemutaties. Het totaal vormt het resultaat ná bestemming. Deze opbouw is verplicht en volgt uit het Besluit Begroting en Verantwoording voor gemeenten (BBV). Het verschil tussen het resultaat voor en na bestemming betreft de reservemutaties. Reservemutaties gaan over dekking van gerealiseerde uitgaven (onttrekkingen aan reserves) en over reserveringen voor toekomstige uitgaven (toevoegingen aan reserves). Over 2023 is het gerealiseerde saldo van baten en lasten € 12,9 miljoen voordelig (resultaat voor bestemming). Het gerealiseerde saldo van de reservemutaties is € 5,6 miljoen nadelig. Het totale resultaat komt uit op € 7,3 miljoen positief (resultaat na bestemming). Dit positieve resultaat wordt op hoofdlijnen veroorzaakt door extra baten uit het gemeentefonds op basis van de decembercirculaire (€ 4,4 miljoen), voordelen in het Sociaal domein (€ 2,1 miljoen), met name bij de Wmo, het Actieplan Sociaal domein en opvang Oekraïners en door lagere kosten voor de pensioenvoorziening politieke ambtsdragers (€ 0,7 miljoen). In onderstaande tabel is de realisatie voor het jaar 2022, de primaire begroting 2023 (Begroot vóór wijziging), de bijgestelde begroting 2023 (Begroot na wijziging) en de realisatie 2023 opgenomen.
De laatste kolom laat het verschil zien tussen de actuele begroting en de realisatie. In het jaarverslag vergelijken we de actuele begroting (zie kolom Begroot na wijziging) met het werkelijke resultaat (zie kolom Realisatie 2023). De actuele begroting heeft de primaire begroting als vertrekpunt, aanvullend is rekening gehouden met de wijzigingen in de Kadernota 2023, de Najaarsrapportage 2023 en circulaires over het gemeentefonds. Het verschil tussen de begroting en de realisatie is € 8,0 miljoen positief. (bedragen × 1.000)
Realisatie 2022
Begroot vóór wijziging
Begroot na Realisatie 2023 wijziging
Baten Lasten Saldo van baten en lasten Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves Saldo reservemutaties
453.730 429.011 23.244 107.956 115.473 -7.517
425.925 428.431 -2.506 14.303 10.724 3.579
482.669 480.692 1.977 54.756 57.427 -2.671
486.786 473.833 12.953 51.831 57.449 -5.618
Verschil begroot na wijziging / realisatie 4.117 6.859 10.976 -2.924 -22 -2.947
Resultaat
15.731
1.073
-694
7.336
8.030
Voor het positieve resultaat na bestemming is een voorstel tot besteding opgenomen. Dit zijn voorstellen voor afrekening met bestemmingsreserves (stortingen en onttrekkingen) en een reservering voor de Delftse Rekenkamer. Na het bestemmingsvoorstel blijft een saldo over dat vrij besteedbaar is en wordt toegevoegd aan de Algemene reserve. Dit voordeel wordt betrokken bij de Kadernota 2024. Voorstel tot bestemming van het resultaat Afrekening Bestemmingsreserves Overige voorstellen
7.336 2.447 52
Mutatie Algemene reserve
4.837
Toelichting rekeningresultaat 2023 Hierna volgt een toelichting op de opbouw van het rekeningresultaat 2023 en op de verschillen tussen begroting en realisatie.
Jaarverslag / Financieel resultaat 2023
15
Jaarstukken 2023
Opbouw resultaat 2023 Het voordelige resultaat voor 2023 is in vijf stappen bereikt. Na vaststelling van de primaire begroting zijn door de gemeenteraad begrotingswijzigingen vastgesteld als gevolg van circulaires over het gemeentefonds (stap 1), de Kadernota 2023 (stap 2), de Najaarsrapportage 2023 (stap 3) en specifieke besluitvorming (stap 4). Dit resulteert in het saldo van de begroting na wijziging. In de jaarstukken (stap 5) zijn de mutaties verwerkt die het verschil bepalen tussen deze begroting na wijziging en de uiteindelijke realisatie. Hierna is de realisatie 2023 (rekeningresultaat) zichtbaar. Op dit resultaat is het voorstel tot bestemming van het resultaat van toepassing. Opbouw rekeningresultaat
Bedragen x € 1.000
Programmabegroting 2023-2026 Saldo van de Programmabegroting 2023-2026
1.070
1. Gemeentefonds 2022 Septembercirculaire 2022 (18e begrotingswijziging 2022) Decembercirculaire 2022 (8e begrotingswijziging 2023)
506 3.324
2. Kadernota 2023 I. Voorjaarsrapportage - Bestaand beleid - Nominale ontwikkeling (inflatie 2022) - Jaarplannen - Sociaal domein - Areaaluitbreiding - Beheerplannen - Woonlasten: Afvalstoffenheffing II. Moties en Toezeggingen III. Bestuurlijke prioriteiten - Actualisering investeringsprogramma (herfasering) - Nieuw beleid (o.a. uitvoering CA) - Uitvoering herstelplan
2.207 -5.399 -150 -3.579 23 -320 -200 -284 -90 -1.495 -174
Saldo Kadernota 2023 3. Najaarsrapportage 2023 Meicirculaire 2023 Mutaties Najaarsrapportage 2023
-4.561 -1.343 899
Saldo Najaarsrapportage 2023 4. Overig Septembercirculaire 2023 (16e begrotingswijziging 2023) Actualisering MPG (10e begrotingswijziging 2023) Begroot na wijziging
-5.005 4.265 45
5. Jaarstukken 2023 Mutaties Jaarstukken 2023 Realisatie 2023 (rekeningresultaat)
-694 8.030 7.336
Toelichting Uitgangspunt is de Programmabegroting 2023-2026 die structureel en reëel in evenwicht is. Stap 1. Gemeentefonds 2022 Met aparte begrotingswijzigingen zijn de meerjarige effecten van circulaires over het gemeentefonds toegevoegd. De financiële ruimte in de septembercirculaire 2022 is in hoofdzaak benut voor hogere kosten als gevolg van de inflatie. Bij de decembercirculaire 2022 is een voordeel ontstaan door verrekeningen over oude jaren. Stap 2. Kadernota 2023 De Kadernota 2023 bestaat uit de voorjaarsnota over de uitvoering van de begroting (inclusief de structurele doorwerking van de Najaarsrapportage 2022), de opvolging van een aantal moties en toezeggingen en een aantal bestuurlijke proriteiten.
Jaarverslag / Financieel resultaat 2023
16
Jaarstukken 2023
Stap 3. Najaarsrapportage 2023 In de najaarsrapportage is rekening gehouden met de meicirculaire 2023 (gemeentefonds) en met de prognoses van voordelen (Wmo, bijstand, opvang vluchtelingen, vastgoed, financieringsresultaat) en nadelen (jeugdhulp, overhead) in de exploitatie. Stap 4. Overig Separate begrotingswijzigingen zijn vastgesteld naar aanleiding van de septembercirculaire 2023 en de actualisering van de rente in het Meerjaren Programma Grondontwikkeling (MPG). Het voordeel in de circulaire is het gevolg van de afrekening van het BTW Compensatie Fonds en actualisering van maatstaven. Stap 5. Jaarstukken 2023 In vergelijking met de begroting na wijziging laten de jaarstukken aanvullend een voordeel zien van € 8,0 miljoen. Dit voordeel is opgebouwd uit hogere baten (€ 4,1 miljoen), lagere lasten (€ 6,8 miljoen) en, daarmee samenhangend, lagere onttrekkingen aan bestemmingsreserves (-/- € 2,9 miljoen) en lagere stortingen in bestemmingsreserves ( € 0,02 miljoen). De afwijking ten opzichte van de goedgekeurde begroting is bij de baten 0,4% en bij de lasten 2,5%. Bij de programma's is toegelicht dat de verschillen in hoofdzaak incidenteel zijn en diverse oorzaken (exogeen, endogeen) kennen. Het voordelige resultaat na bestemming is vrijwel volledig te danken aan incidentele mutaties (zie tabel Verschillen tussen begroting en realisatie).
Het patroon van jaarlijks incidentele overschotten blijft daarmee bestaan. Van de majeure verschillen wordt een nadere analyse gemaakt. Als daartoe aanleiding bestaat, volgt bij de Kadernota 2024 een voorstel voor aanpassing van de ramingen. Op deze manier heeft verbetering van de voorspellende waarde van de begroting constante aandacht. Verschillen begroting en realisatie De volgende tabel geeft per begrotingsprogramma een beeld van de afwijkingen tussen planning en realisatie. Overzicht verschillen tussen actuele begroting (begroot na wijziging) en realisatie 2023 Verschillen tussen begroting en realisatie Duurzame stad Bereikbare stad Goed wonen Schone en veilige stad Gezonde en sociale stad Samenleven,onderwijs en cultuur Werk en inkomen Economie en Vastgoed Stad en Bestuur Raad Financiën Overhead Totaal
Rechtmatig Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Totaal 123 1.057 1.558 -2.193 2.543 2.473 2.755 535 932 71 -1.699 -125
Lasten 880 309 13.950 -3.386 1.596 3.738 -4.500 322 436 71 -4.824 -1.734
Baten -757 748 -12.392 1.193 947 -1.266 7.255 213 495 6.072 1.609
Storting -22 -
Onttrekking -2.924 -
8.030
6.859
4.117
-22
-2.924
De toelichting op de begrotingsrechtmatigheid is opgenomen bij het onderdeel Rechtmatigheid. De verschillen tussen de actuele begroting en de realisatie omvatten afwijkingen bij de lasten, baten en reservemutaties (stortingen en onttrekkingen). De majeure afwijkingen (> € 200.000) zijn toegelicht in de Programmaverantwoording. Voorstel tot bestemming van het rekeningresultaat 2023 Bij de voorstellen voor afrekening met bestemmingsreserves is sprake van reserveringen voor nog te maken kosten in 2024 (stortingen) en aanvullende dekking van gerealiseerde kosten in 2023 (onttrekkingen). In de tabel hierna is een specificatie van de voorstellen opgenomen. Een nadere toelichting staat in de programmaverantwoording. Ook is een beoordeling van de voorstellen op grond
Jaarverslag / Financieel resultaat 2023
17
Jaarstukken 2023
van de Financiële verordening opgenomen in de bijlage Voorstel tot bestemming van het resultaat.
Voorstellen tot afrekening van het jaarrekening resultaat bedragen * € 1.000
Afrekening met bestemmingsreserves Duurzame stad - Reserve beleid en uitvoering - Flankerend beleid energierarmoede - Reseve energie in de wijken - Futureproof Open Warmtenet Delft Bereikbare stad - Reserve Beleid en Uitvoering - Communicatie en fietscoaches Goed Wonen - Reserve Schieoevers Gezonde en sociale stad - Reserve DUVO - Vrouwenopvang - Reserve MO en BW Samenleven, onderwijs en cultuur - Reserve Cultureel Erfgoed Delft - Joods Vastgoed - Reserve Cultureel Erfgoed Delft - Herhuisvesting Erfgoed - Reserve Beleid en uitvoering - IGVO Gele Scheikunde Werk en inkomen - Reserve Kapitaallasten - Voordeel Opvang Oekraïners - Reserve Beleid en Uitvoering - Aanpak armoede en schulden - Reserve Beleid en Uitvoering - Kansen voor kinderen Economie en vastgoed - Reserve beleid en uitvoering - Economische ontwikkeling Overige voorstellen Raad - Delftse Rekenkamer - Verordening DRK artikel 5, lid 8 Totaal
Jaarverslag / Financieel resultaat 2023
Storting / Lasten 2.787
Onttrekking / Baten
Effect op weerstandsvermogen
340
-2.447
343 200
-343 -200
60
-60
174
-174
250 830
-250 -830
50 62
-50 -62 340
340 428 205 115
-428 -205 -115
70
-70
52
-
52 2.839
-52 -52
340
-2.499
18
Jaarstukken 2023
Financiële positie Voor een gezonde financiële positie van de gemeente is het volgende nodig: (1) een structureel en reëel begrotingsevenwicht, (2) een weerstandscapaciteit die voldoende is voor het risicoprofiel en (3) een beheersbare stadsschuld. Tevens moet er (4) voldoende investeringsruimte zijn en (5) is de lastendruk voor burgers en bedrijven redelijk ten opzichte van het landelijk gemiddelde. 1. Structureel en reëel evenwicht De begroting en realisatie moeten structureel en reëel in evenwicht zijn. Dit betekent dat structurele lasten worden gedekt door structurele baten en dat ramingen volledig en realistisch zijn. Op basis van de realisatie is het structurele evenwicht in 2023 als volgt. Structureel evenwicht Bedragen x € 1.000 Rekeningresultaat (voor bestemming) Waarvan incidentele baten en lasten (voor bestemming) Structureel saldo voor bestemming Saldo van reservemutaties (na bestemming) Incidentele reservemutaties (na bestemming) Structureel evenwicht
Jaarrekening 2023 12.953 2.305 15.258 -5.618 -3.689 5.951
De tabel laat zien dat het saldo voor 2023, na correctie voor incidentele baten en lasten en incidentele mutaties in reserves, positief is. (let op: een positief saldo saldo van incidentele baten en lasten verbetert het structurele saldo, een negatief saldo van incidentele lasten en lasten verslechtert het structurele saldo). Een volledig overzicht van de incidentele baten en lasten is opgenomen in de jaarrekening bij de toelichting op de baten en lasten. Een positief structureel evenwicht betekent niet dat er financiële ruimte is voor extra uitgaven. Het structureel evenwicht geeft uitsluitend een beeld van het begrotingssaldo ná eliminatie van alle incidentele lasten, baten en reservemutaties. Hierdoor ontstaat inzicht in de robuustheid van de begroting. De achterliggende gedachte hierbij is dat een begroting waarin structurele lasten gedekt worden door incidentele baten op termijn niet houdbaar is en leidt tot een ongunstige financiële positie. Voor de beoordeling van de financiële positie schrijft het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) ook het gebruik voor van het financiële kengetal Structurele exploitatieruimte. Dit kengetal vergelijkt het saldo van de structurele baten en structurele lasten met de totale baten. In 2023 is de structurele exploitatieruimte voor Delft 1,5%. Dit betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. 2.
Algemene reserve - weerstandscapaciteit Begin 2023 was de beschikbare weerstandscapaciteit € 74,4 miljoen. Toegevoegd zijn het rekeningresultaat en de resultaatbestemming voor 2022 alsmede de effecten van eerder genomen besluiten over het herstelplan, de buffer, onderwijshuisvesting (SIC, ISK) en het amendement 4.1.A Slavernijverleden. Tenslotte is rekening gehouden met de inzet van het subsidieresultaat Werkse! voor de incidentele ophoging van subsidies in het sociaal domein, Welzijn en Cultuur. Door de mutaties stijgt het saldo van de Algemene reserve naar € 83,1 miljoen. Voor toevoeging van het rekeningresultaat 2023 en het voostel tot bestemming van het resultaat en na aftrek van de buffer is de beschikbare weerstandscapaciteit € 73 miljoen.
Jaarverslag / Financiële positie
19
Jaarstukken 2023
Algemene reserve Bedragen x 1.000
2023
Beginsaldo
74.400
Jaarrekening 2022 Resultaat Bestemming resultaat (voorstellen)
15.731 -7.945
Overige voorstellen Stimulerings- en investeringspakket Compensatie dividend Eneco/Stedin/BNG (Herstelplan) Negatief saldo Herstelplan 2021-2024 Buffer Inzet Delft-West en IDD (KN 2023) Units SIC OHV - huur Karrepad Amendement 4.1.A Slavernijverleden Werkse! Belastingclaim Diversen
-40 -1.025 -1.585 7.450 -732 321 -167 -32 600 -3.500 -377
w.v. buffer (incl. inzet voor Delft-West, IDD en begotingssaldi) w.v. overig (inclusief restant Eneco)
83.098 9.968 73.130
Tegenover de Algemene reserve staat een risicoprofiel van € 41,6 miljoen. De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en het totaal van de risico's is daarmee positief. Een uitgebreide toelichting op de weerstandscapaciteit en het risicoprofiel staat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. 3. Stadsschuld De schuldpositie wordt beoordeeld op basis van een breed inzicht in (1) omvang, samenstelling en ontwikkeling van de schuld, (2) betaalbaarheid van de stadsschuld en (3) kengetallen. De bruto stadsschuld is in 2023 gestegen van € 361,9 miljoen naar € 372,3 miljoen. Op basis van de liquiditeitspositie en het investeringsprogramma in de Programmabegroting 2024-2027 stijgt de schuld in 2024. Van de stadsschuld is € 72,4 miljoen doorgeleend aan andere partijen (Parkeren Delft BV, woningcorporaties, Stimuleringsfonds Volkshuisvesting). Om te bepalen of de stadsschuld betaalbaar is, kijken we naar de rentelasten en de rentedruk. De netto rentelasten in 2023 zijn € 1,1 miljoen. De rentedruk laat het aandeel van de rentekosten in de begroting zien. Hoe hoger de rentedruk, hoe minder ruimte er is voor andere uitgaven. In 2023 is de bruto rentequote 1,7% (norm: lager dan 5%) en de netto rentequote 1,4% (norm: lager dan 2,5%). Voor de beoordeling van de stadsschuld gebruiken we de verplichte BBV-indicatoren en de signaalwaarden van de VNG.
Deze signaalwaarden zijn geen doel, maar gelden als maximum (kengetallen schuldquotes, grond-exploitaties) of minimum (kengetal solvabiliteit). Zie voor de signaalwaarden de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Ratio's
Netto schuldquote Gecorrigeerde netto schuldquote Solvabiliteitsratio
Jaarrekening 2022 42,2% 25,7% 41,0%
Jaarrekening 2023 43,3% 26,3% 40,5%
De ontwikkeling van de schuld, het risicoprofiel en de betaalbaarheid alsmede de score van de ratio's laten geen afwijkende of negatieve ontwikkeling zien. De schuldpositie van de gemeente is eind 2023 houdbaar.
Jaarverslag / Financiële positie
20
Jaarstukken 2023
Een uitgebreide toelichting op de schuldontwikkeling en de betaalbaarheid is te vinden in de paragraaf Financiering. De kengetallen komen aan bod in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. 4. Ruimte voor investeringen In de najaarsrapportage is de verwachte besteding van de investeringen in het investeringsprogramma voor 2023 bijgesteld van € 68,7 miljoen naar € 44,3 miljoen. De daadwerkelijke realisatie is € 39,9 miljoen (90% realisatie ten opzichte van de begroting). Voor woningbouw, infrastructuur en energietransitie zijn rijkssubsidies aangevraagd, toegezegd en/of ontvangen ter grootte van circa € 145 miljoen. Hiermee wordt t/m 2033 een investeringspakket uitgevoerd van circa € 220 miljoen, met name in de gebiedsontwikkeling Schieoevers en de opgaven gebiedsprogramma Delft-West, gebiedsprogramma IDD en Energietransitie. In 2023 hebben we een groot gedeelte van de beheerplannen voor onderhoud kapitaalgoederen geactualiseerd en zijn enkele nieuwe beheerplannen opgesteld. Met het vaststellen van deze beheerplannen is ook aanvullend budget voor het beheer en onderhoud beschikbaar gesteld. Er is geen sprake van achterstallig onderhoud (zie paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen). In de Algemene reserve en bestemmingsreserves zijn de volgende investeringsmiddelen opgenomen: •
•
•
•
•
•
Fonds Delft 2040 (reserve Stad) De financiële ruimte in het Fonds Delft 2040 is betrokken bij de incidentele dekkingsmiddelen die zijn verdeeld in de Kadernota 2023 en de Programmabegroting 2024-2027. De verdeling betreft reserveringen voor cofinanciering, Delft-West, Innovatiedistrict Delft, museum Prinsenhof en Gelatinebrug. Het doel van de reserve Stad is verruimd om cofinanciering en inzet voor de opgaven mogelijk te maken en om rijksmiddelen te kunnen benutten. In 2023 heeft de raad ingestemd met een maximale bijdrage van € 4 miljoen aan de overdimensionering van de warmtepompcentrale. Het Fonds Delft 2040 heeft als dekking de bestemmingsreserve Stad. Stimuleringspakket 2021-2022 Het stimuleringspakket is opgenomen in de Programmabegroting 2021-2024 (€ 10 miljoen) en gaf ruimte voor maakindustrie (inclusief Smart Makers), onderhoud openbare ruimte en de energietransitie. In 2023 is de financiële ruimte uitsluitend voor geringe bedragen aangewend voor de openbare ruimte. Het restant bedraagt € 0,2 miljoen. Schieoevers De reserve Schieoevers is ingesteld voor de dekking van het ontwikkelplan Schieoevers t/m fase 2 en de bovenwijkse voorzieningen. In 2023 is de reserve opgehoogd voor inflatie en de afhandeling van het bestemmingsplan Schieoevers Noord (Kadernota 2023). De bijdrage uit de reserve aan de uitvoering is € 1,575 miljoen. Het saldo van de reserve is € 25,9 miljoen.
Prinsenhof(gebied) In de reserve Project Prinsenhof zijn middelen opgenomen voor de renovatie van het museum. In 2023 is de vrijval van kapitaallasten als gevolg van herinrichting van het investeringsplan toegevoegd. De private schenking van € 10 miljoen is in de voorziening Schenking Museum Prinsenhof opgenomen. Tenslotte is in de verdeling van de incidentele dekkingsmiddelen rekening gehouden met de reservering van € 10 miljoen voor museum Prinsenhof. In 2023 zijn aan de bestemmingsreserve middelen onttrokken voor de kosten van de DO-fase. Het saldo van de reserve Project Prinsenhof is € 11,2 miljoen. Kwaliteitsimpuls Openbare ruimte De financiële ruimte voor het gevel tot gevel vernieuwen van de openbare ruimte is in 2022 gestort in de reserve Dekking kapitaallasten (€ 5,5 miljoen) en de reserve Openbare ruimte (€ 0,5 miljoen). Ten laste van de reserve Dekking kapitaallasten is in het investeringsprogramma het project Gevel tot gevel opgenomen. De besteding voor klimaatadaptieve maatregelen ten laste van de reserve Openbare ruimte is gepland voor de jaren 2024 t/m 2028. Motie 8.1.24 Energie in de wijken Naar aanleiding van de motie zijn middelen gereserveerd voor het isolatieplan (€ 7,5 miljoen) en
Jaarverslag / Financiële positie
21
Jaarstukken 2023
•
•
het warmtenet (€ 2 miljoen) in de reserve Beleid en uitvoering. Voor de warmteuitvoeringsplannen (€ 5,5 miljoen) is de bestemmingsreserve Energie in de wijken ingesteld. Nota Kostenverhaal In de reserve Kostenverhaal zijn middelen gestort voor bovenwijkse voorzieningen Schieoevers (€ 8,3 miljoen), gebiedsoverstijgende investeringen (€ 2 miljoen) en de bijdrage naar aanleiding van de Ontwikkelovereenkomst Hovenpassage (€ 1,5 miljoen) voor de verstedelijkingsopgave van de stad. In het investeringsprogramma zijn projecten opgenomen voor voorzieningen (€ 3,4 miljoen) en bovenwijkse voorzieningen (€ 2,1 miljoen) Schieoevers en voor bovenplanse voorzieningen in de openbare ruimte (€ 4,1 miljoen). Vervangingsinvesteringen beheer van de stad Voor het voorkomen van achterstallig onderhoud zijn middelen (€ 6 miljoen) gereserveerd in de reserve Openbare ruimte. De besteding betreft het beheerplan Groen en water.
5. Woonlasten Zoals aangekondigd in de Kadernota 2021 is de onroerendezaakbelasting (OZB) in 2023 opgehoogd (6%). Daarnaast is rekening gehouden met inflatiecorrectie (2,79%). Op de COELO-ranglijst 2023 van grote gemeenten staat Delft op de vierde plaats voor de woonlasten van meerpersoonshuishoudens/eigenaren (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing). De gemiddelde aanslag van de woonlasten in Delft is 116% van het landelijk gemiddelde (bron: COELO 2023). Ook voor 2025 is, op basis van de Programmabegroting 2022-2025, een extra verhoging van de OZB (7%) aan de orde. Deze verhogingen zijn noodzakelijk omdat het Rijk geen reële compensatie biedt voor de taken en ambities van gemeenten. Aangezien het financieel perspectief voor gemeenten het afgelopen jaar niet is verbeterd, is er geen zicht op voldoende financiële ruimte om de verhogingen terug te draaien.
Jaarverslag / Financiële positie
22
Jaarstukken 2023
Rechtmatigheid In het algemeen geldt dat een budgetafwijking die betrekking heeft op bestaand beleid en tijdig is gemeld aan de raad, rechtmatig is. De afwijking wordt, bij goedkeuring door de raad, ook rechtmatig als deze niet tijdig is gemeld, maar exogeen, onontkoombaar en/of onvoorzien is. Afwijkingen die niet tijdig zijn gemeld en/of niet passen in het beleid zijn onrechtmatig. Deze onrechtmatige afwijkingen worden, zo nodig, toegelicht in een aparte paragraaf in de jaarrekening. Met de vaststelling van de jaarstukken door de raad vindt autorisatie plaats. Verschillen tussen begroting en realisatie Duurzame stad Bereikbare stad Goed wonen Schone en veilige stad Gezonde en sociale stad Samenleven,onderwijs en cultuur Werk en inkomen Economie en Vastgoed Stad en Bestuur Raad Financiën Overhead Totaal
Jaarverslag / Rechtmatigheid
Rechtmatig Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Totaal 123 1.057 1.558 -2.193 2.543 2.473 2.755 535 932 71 -1.699 -125
Lasten 880 309 13.950 -3.386 1.596 3.738 -4.500 322 436 71 -4.824 -1.734
Baten -757 748 -12.392 1.193 947 -1.266 7.255 213 495 6.072 1.609
Storting -22 -
Onttrekking -2.924 -
8.030
6.859
4.117
-22
-2.924
23
Jaarstukken 2023
Investeringen Het investeringsprogramma bestaat uit drie onderdelen: • investeringsplan • Investeringsplan - bedrijfsmiddelen • Investeringsagenda De in uitvoering genomen investeringen zijn opgenomen in het investeringsplan. Op de investeringsagenda staan de voornemens tot investeren voor de komende periode. Na goedkeuring van een uitvoeringsplan gaan investeringen over van de investeringsagenda naar het investeringsplan. Investeringsplan Toegekend Realisatie bedrag t/m 2022 Bedragen x € 1.000 Duurzame stad Bereikbare stad Goed wonen Schone en veilige stad Samenleven, onderwijs en cultuur Werk en inkomen Economie en vastgoed Overhead
4.808 86.867 626 133.520 124.530 8.000 660 3.012
Beschikbaar Begroot Realisatie vanaf 2023 2023 1-1-2023 849 3.959 1.079 925 78.287 8.580 374 -1.102 14 612 100 172 34.381 99.139 16.557 16.048 5.831 118.699 5.873 5.878 8.000 11.870 12.297 660 130 148 2.617 395 395 26
Totaal investeringen
362.023
121.979
240.044
36.378
34.392
In het investeringsplan was voor 2023 € 36,4 miljoen begroot aan investeringen. Hiervan is € 34,4 miljoen gerealiseerd (94%). In de programmaverantwoording zijn toelichtingen en gespecificeerde overzichten opgenomen van de investeringen. De over 2023 gereserveerde investeringsbudgetten die niet conform planning zijn uitgenut worden geherfaseerd naar het jaar 2024. Bedrijfsmiddelen Toegekend Realisatie bedrag t/m 2022 Bedragen x € 1.000 Bereikbare stad Schone en veilige stad Samenleven, onderwijs en cultuur Stad en bestuur Overhead
750 1.015 23.078 951 8.789
Beschikbaar Begroot Realisatie vanaf 2023 2023 1-1-2023 750 150 1.015 300 32 1.061 22.017 1.214 921 12 939 460 49 20 8.769 5.780 4.530
Totaal investeringen
34.583
1.093
33.490
7.904
5.531
De raming van de investeringen in bedrijfsmiddelen was € 7,9 miljoen. De realisatie is € 5,5 miljoen (70%). De over 2023 geraamde investeringsbudgetten (Stad en bestuur) van onder andere de toegangspoortjes van het Stadskantoor ter grootte van € 410.000 zijn niet volgens planning uitgenut en zullen worden geherfaseerd naar het jaar 2024. De vertraging in de uitvoering van investeringsprojecten zorgt voor een lagere financieringsbehoefte. In totaal is € 2,4 miljoen minder geïnvesteerd dan begroot na wijziging. In 2023 is er bij het programma Overhead geïnvesteerd in het uitbreiden of vervangen van mobile devices. Dit project loopt in 2024 door. De afwijkingen zijn toegelicht in de programmaverantwoording.
Jaarverslag / Investeringen
24
Jaarstukken 2023
Verloop reserves en voorzieningen Verloop reserves Onderstaande tabel geeft de ontwikkeling van het eigen vermogen weer, gesplitst naar algemene reserve, resultaat van het boekjaar en bestemmingsreserves. Ontwikkeling eigen vermogen (stand aan het eind van het boekjaar) 250.000
Bedragen x € 1.000
200.000
195.923
183.516
150.000
100.000
83.098
74.401
50.000 15.731
7.336
0 2022 Algemene reserve
Resultaat
2023 Bestemmingsreser…
Algemene reserve De algemene reserve is gemuteerd van € 74,4 miljoen eind 2022 naar € 83,1 miljoen eind 2023. Ten laste van de algemene reserve heeft een aantal onttrekkingen en stortingen plaatsgevonden. De grootste daarvan is de storting van € 7,5 miljoen voor het instellen van een buffer. Eind 2023 komt de stand van de algemene reserve uit op € 83,1 miljoen. Er is nog geen rekening gehouden met het rekeningresultaat 2023 en het voorstel tot bestemming van het resultaat 2023. Bestemmingsreserves De bestemmingsreserves zijn per saldo gemuteerd van € 183,5 miljoen eind 2022 naar € 195,9 miljoen eind 2023. Een majeure mutatie betreft de storting van € 5,5 miljoen in de nieuwe bestemmingsreserve 'Energie in de wijken'. Er is nog geen rekening gehouden met het voorstel tot bestemming van het resultaat 2023. Het verloop van het eigen vermogen lichten we meer in detail toe in de jaarrekening, bij het onderdeel toelichting op de balans.
Jaarverslag / Verloop reserves en voorzieningen
25
Jaarstukken 2023
Grafische weergave van het eigen vermogen en de weerstandscapaciteit 250.000
195.923
200.000
Bedragen x € 1.000
150.000
100.000
83.098
83.098
50.000
7.336
7.336
0 -2.499
-50.000 Eigen vermogen Algemene reserve
Resultaat
Bestemmingsreser…
Weerstandscapaciteit Voorstellen
In de bovenstaande grafiek zijn de opbouw van het eigen vermogen en de opbouw van de weerstandscapaciteit weergegeven. Het verschil tussen het eigen vermogen en de weerstandscapaciteit wordt gevormd door de bestemmingsreserves en de voorstellen voor afrekening van het resultaat. De voorstellen maken geen onderdeel uit van het eigen vermogen. De bestemmingsreserves maken geen onderdeel uit van de weerstandscapaciteit. Verloop voorzieningen Onderstaande grafiek laat de ontwikkeling zien van de omvang van de voorzieningen per categorie.
Jaarverslag / Verloop reserves en voorzieningen
26
Jaarstukken 2023
Ontwikkeling voorzieningen per categorie (stand eind boekjaar) 20.000 18.398
15.000 Bedragen x € 1.000
13.341 10.783
10.000
8.949
8.867 6.938 6.063
5.000
0
93
192
0
2022
2023 Jaren
Verplichtingen en …
Risico's
Voor investeringe…
Egalisatie
Voor middelen van…
Verplichtingen en verliezen Per saldo is er € 82.000 vrijgevallen en/of aangewend van deze categorie van voorzieningen. Dit heeft te maken met de pensioenaanspraken van huidige en voormalige wethouders. Het overige deel van de mutatie heeft te maken met de aanwending van de voorzieningen. Voor de specifieke mutaties verwijzen we naar de bijlage van reserves en voorzieningen. Risico's Deze categorie bevat voor het grootste deel de verliesvoorziening van de grondexploitaties. Deze is verder toegelicht in de paragraaf Grondbeleid. Voor investeringen met heffing Deze categorie is voor toekomstige vervanging van het riool. Per saldo is er minder gedoteerd dan besteed (€ 93.000). Egalisatie Door de instelling van drie nieuwe voorzieningen binnen deze categorie, is het saldo toegenomen met € 6.746. Voor de specifieke mutaties verwijzen we naar de bijlage van reserves en voorzieningen. Voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is Deze categorie voorzieningen muteert met 5.057 mln in 2023, waarvan de grootste mutatie een omvang heeft van € 3,6 miljoen. Dit laatstegenoemde bedrag is gestort in de voorziening schenking Museum Prinsenhof.
Jaarverslag / Verloop reserves en voorzieningen
27
Programmaverantwoording
Jaarstukken 2023
Inleiding bij de programmaverantwoording In de Programmabegroting 2023-2026 is de koppeling gelegd met de 3 W-vragen: 'Wat willen we bereiken?', 'Wat gaan we ervoor doen?' en 'Wat mag het kosten?'. De 3 W-vragen verantwoorden we in de Jaarstukken 2023 per programma. Bij de eerste en tweede W-vraag staan de indicatoren en een actualisering van de effecten en prestaties voor 2023 vermeld. De derde W-vraag laat de financiële vertaling daarvan zien, inclusief een toelichting op het resultaat van 2023. Structuur per programma: 1. Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan? Een samenvatting van de belangrijkste activiteiten. 2. Wat heeft het gekost? Overzicht van lasten en baten (taakvelden, mutaties), eventuele investeringen en voorstellen tot resultaatbestemming met een toelichting.
Programma-verantwoording
30
Jaarstukken 2023
Duurzame stad Algemeen Duurzaamheid in al zijn facetten is van groot belang voor het leefbaar houden van de stad. Dit geldt voor alle onderdelen die hieronder vallen: de energietransitie, klimaatadaptatie, een circulaire economie en thema’s als natuur, biodiversiteit, schone lucht, geluid en bodemkwaliteit. De ambities zijn hoog en we zullen in de komende begrotingsperiode concrete stappen zetten die de eerder ingeslagen koers volgen. Voor de komende jaren liggen alle kansen bij alle de drie opgaven en in het bijzonder bij de opgave energietransitie. Daarnaast draagt dit programma Duurzame stad bij aan de bestuurlijke accenten 'een gezonde en veilige stad' en, uiteraard, 'een duurzame stad'. Ook op het gebied van mobiliteit worden grote stappen richting een duurzame stad gemaakt. Deze zijn te vinden in het programma Bereikbare stad. Verduurzamen van de stad vraagt om een integrale aanpak samen met de inwoners en de bedrijven. Er leven nog veel vragen: hoe moet ik mijn huis verduurzamen, en wat gaat dat kosten? Gaat de rekening voor gas en elektriciteit verder omhoog? En zijn we in de toekomst wel verzekerd van genoeg energie? We merken dat we te maken krijgen met hogere temperaturen en heftiger regenbuien. Hoe gaan we daar mee om? Om de stad leefbaar te houden moeten we maatregelen nemen.
We zetten in de komende jaren concrete stappen om de stad prettig leefbaar te houden en onze energie en warmte duurzaam en betaalbaar. Wij nodigen Delftenaren uit om zelf maatregelen te nemen voor een duurzame toekomst, en waar nodig ondersteunen en stimuleren wij die. Samenvatting Het klimaatbestendig maken en het vergroenen van de stad begint nu echt concreet vorm te krijgen. We passen de beleidsregel klimaatadaptatie en het kader natuurinclusief bouwen toe bij de ruimtelijke ontwikkelingen. We zetten de Klimaatmaat in bij vergroening van de particuliere tuinen en daken. Met het Hoogheemraadschap van Delfland werken we samen aan de verbetering van de waterkwaliteit en de opvang van regenwater. De recreatieve functie van de Delftse Hout en het Abtswoudse Bos wordt versterkt. We maken ook weer werk van het groeien naar een circulaire economie. We hebben met partijen in de stad de uitvoeringsagenda circulaire economie opgesteld.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we ervoor gedaan? Duurzame stad Streven: PB Stand: JR 2023 2023 CO2-uitstoot in kiloton
-46%
-47%
% Delftenaren vaak/altijd duurzaam bezig zijn
60%
57%
* De data van CO2-uitstoot worden landelijk gerapporteerd en komen met een vertraging beschikbaar. Daardoor wordt hier de uitstoot van 2022 gerapporteerd. Daarnaast worden de meetmethodes continue verbeterd en met terugwerkende kracht toegepast waardoor de uitstoot in referentiejaar 1990 kleine veranderingen kent. Tot slot gaat het om CO2 én andere broeikasgassen. De uitstoot van andere broeikasgassen was voor 2022 nog niet bekend en de aanname is gedaan dat de uitstoot gelijk is gebleven aan 2021 (14 kiloton). Toelichting • De CO2-uitstoot in 1990 was 823 kiloton en in 2022 was dit 439 kiloton, een afname van 47%. Hiermee is deze doelstelling behaald. We zien landelijk én in Delft een forse afname van uitstoot door
Programma-verantwoording / Duurzame stad
31
Jaarstukken 2023
•
de gestegen gasprijzen en de toename van duurzame opwek van elektriciteit. De Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 zal inzicht geven in de prognose voor 2030. Het percentage Delftenaren die naar eigen zeggen duurzaam bezig is, wordt tweejaarlijks gemeten in de Omnibusenquête. Het percentage in 2023 was 57%. Wij streven naar 100% in 2050. Dan moet ook de stad energieneutraal en klimaatbestendig zijn.
Groen, Natuur, Water en Klimaatadaptatie Groen en Natuur Dit jaar heeft het in 2022 vastgestelde beleidskader Natuurinclusief bouwen en ontwikkelen geresulteerd in een groot aantal projecten waar gerichte maatregelen zijn genomen voor het versterken van groen en biodiversiteit in de stad. Er is een soortenmanagementplan (SMP) opgesteld voor de wijken Buitenhof en Voorhof om de verduurzaming van woningen mogelijk te maken met behoud van gebouw-bewonende vogels en vleermuizen. Ook in 2023 hebben vele partijen met de gemeente ingezet op het vergroten van de biodiversiteit en het vergroenen van de stad. Recreatiegebied Delftse Hout / Buytenhouttafel In regionaal verband is een samenwerkingsovereenkomst aangegaan met de gemeenten PijnackerNootdorp en Zoetermeer en met Staatsbosbeheer binnen Buytenhout. Ook zijn de contouren opgesteld voor het uitvoeringsprogramma voor de komende jaren. Coöperatief Beheer Groengebieden Midden-Delfland en Bijzonder Provinciaal Landschap MiddenDelfland In het Abtswoudse Bos heeft Staatsbosbeheer in samenwerking met de gemeente een natuurspeelplek aangelegd. Het beheer van de natuur en recreatiegebieden vanuit de Coöperatie Beheer Groengebieden Midden-Delfland (CBG) is verder geoptimaliseerd.
De samenwerking binnen het provinciaal landschap Midden-Delfland, gericht op ontwikkeling, heeft geresulteerd in een uitvoeringsprogramma en een toekomstbeeld voor het gebied. In dat kader is in 2023 ingezet op een recreatievisie, uitwerking van het fiets-ecoduct A13, goede inpassing van de spoorverdubbeling, maar ook projecten voor het versterken van de landschappelijke kwaliteit van het cultuurlandschap en de biodiversiteit. Vanuit het groenfonds Midden-Delfland is ingezet op verdere verbinding van de stad met het landschap door middel van subsidie voor het gebruik van zuivelproducten in een aantal horecavoorzieningen in Delft. Water Met het Hoogheemraadschap van Delfland is de Strategische Samenwerking Agenda Water opgesteld en vastgesteld. We zijn gestart met de werkzaamheden uit de bijbehorende uitvoeringsagenda. In 2023 hebben wij alle maatregelen in beeld gebracht die al zijn uitgevoerd en die kunnen worden bedacht voor de vermindering van blauwalgproblematiek in de Grote Plas van de Delftse Hout. Dit is uitgewerkt in een advies voor het treffen van maatregelen en nader onderzoek. Klimaatadaptatie In 2023 is begonnen met het toepassen van de beleidsregel Klimaatadaptief bouwen. Deze beleidsregel geldt voor nieuwbouw, herstructurering en gebiedsontwikkeling.
Met de inzet van deze beleidsregel voorkomen we dat kosten van klimaateffecten op anderen of de toekomst worden afgewenteld. Op deze manier dragen initiatieven bij aan het klimaatadaptief maken van de stad. In 2023 hebben we de inzet van de Klimaatmaat geïntensiveerd. Door de inzet van de Klimaatmaat zijn er weer meer bewoners en organisaties bereikt, geveltuinen aangelegd en buurt(vergroenings)initiatieven ontplooid. Dit heeft geleid tot meer bewustwording, groen én waterberging. Zo waren er in 2023 meer dan 1100 actieve deelnemers en is er aan 360 huishoudens hulp aangeboden. Ook onze eigen openbare ruimte richten we klimaatadaptief in. Dit combineren we met de beheeropgave. Zie hiervoor ook programma Schone en veilige stad. Bodem, geluid en luchtkwaliteit Bodem Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 verandert er veel op het gebied van bodem. De gemeente wordt het bevoegd gezag voor de bodemkwaliteit, met uitzondering van
Programma-verantwoording / Duurzame stad
32
Jaarstukken 2023
lopende bodemsaneringen en locaties waar gebruiksbeperkingen van kracht zijn. Voor deze locaties blijft de provincie verantwoordelijk voor het toezicht en beheer. In samenwerking met de Omgevingsdienst Haaglanden hebben we de zogenaamde warme overdrachtslijst opgesteld om dit verschil helder in kaart te brengen. De actualisatie van de bodemkwaliteitskaart is gestart in 2023. Deze kaart is essentieel voor het duurzaam hergebruik van grond. Begin 2024 is deze kaart operationeel. In het afgelopen jaar zijn we ook overgestapt op een ander bodeminformatiesysteem. Geluid In september hebben wij voor de raad een beeldvormende sessie gehouden over het Omgevingsprogramma Geluid. Dit wordt het eerste omgevingsprogramma onder de Omgevingswet. Tijdens de bijeenkomst is een toelichting gegeven op de geluidssituatie in Delft en hoe we op dit moment in Delft omgaan met geluid. Ook is toegelicht wat de stand van zaken is bij de uitvoering van het Actieplan Geluid 2020-2022. Circulaire economie In 2023 is het college gestart met de uitwerking van de visie 'Op weg naar een circulair Delft in 2050'. Met partijen in de stad hebben we gesprekken gevoerd om een beeld te krijgen van de koplopers binnen Delft en de vragen en behoeften die er leven. Vanuit de gesprekken zijn verschillende initiatieven benoemd die we de komende jaren samen met partijen uit de stad gaan uitvoeren.
Een en ander is vastgelegd in de uitvoeringsagenda Circulaire economie 2024 die wij in december hebben vastgesteld. In 2023 hebben we ook een start gemaakt met de eerste initiatieven. Zo is onderzoek uitgevoerd naar nut en noodzaak van een grondstoffenrotonde voor de herontwikkeling van Schieoevers, hebben we een kaart opgesteld met circulaire voorzieningen en zijn we gestart met een pilot voor het circulair ambachtscentrum. Energietransitie De toelichting op de energietransitie staat in de paragraaf Drie opgaven.