Jaarstukken 2021
Tekst van het document
Jaarstukken 2021
Jaarstukken 2021
Colofon Interne Dienstverlening Afdeling Financiën Uitgave: Gemeente Delft Informatie: Gemeente Delft, afdeling Financiën, Postbus 78, 2600 ME Delft Telefoon 14015, website www.delft.nl en contact: www.delft.nl/contact
2
Jaarstukken 2021
Jaarstukken 2021 Woord vooraf Voor u liggen de jaarstukken over 2021. Deze zijn opgesteld conform wat is bepaald in art. 197, lid 1 Gemeentewet, het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en lokale kaders zoals de Financiële Verordening, de Nota Reserves, Voorzieningen en Investeringen en het Ordevoorstel Planning- en Controlcyclus. De jaarstukken geven inzicht in het financiële resultaat dat is bereikt. Ook doen we hierin verslag van de resultaten die zijn behaald binnen elk programma. Een actueel financieel beeld kunt u verwachten bij de Kaderbrief 2022. In de Programmabegroting 2023-2026 maken we, binnen de financiële kaders, de keuzes in de opgaven en ambities. Het college van burgemeester en wethouders van Delft
3
Jaarstukken 2021
Inhoudsopgave Jaarstukken 2021..................................................................................................................
3
Jaarverslag............................................................................................................................
7
Inleiding...........................................................................................................................................
9
Samenstelling van het bestuur........................................................................................................ 15 Het jaar 2021 in één oogopslag....................................................................................................... 16 Financieel resultaat 2021 ............................................................................................................... 20 Financiële positie ............................................................................................................................ 26 Rechtmatigheid................................................................................................................................ 30 Investeringen................................................................................................................................... 31 Verloop reserves en voorzieningen................................................................................................. 32 Staat van de gemeente................................................................................................................... 35
Programma-verantwoording ................................................................................................. 37 Duurzaam Delft................................................................................................................................ 39 Bereikbare en leefbare stad............................................................................................................ 44 Goed wonen.................................................................................................................................... 51 Schone en veilige stad.................................................................................................................... 56 Sterk en sociaal............................................................................................................................... 66 Solide maatschappelijke basis........................................................................................................ 72 Economische zelfstandigheid.......................................................................................................... 87 Stad in bedrijf...................................................................................................................................
92 Stad en bestuur............................................................................................................................... 99 Raad................................................................................................................................................ 103
Algemene dekkings-middelen en Overhead.........................................................................105 Financieel gezonde gemeente........................................................................................................ 107 Overhead.........................................................................................................................................120
Paragrafen.............................................................................................................................125 Weerstandsvermogen en risicobeheersing..................................................................................... 127 Grondbeleid..................................................................................................................................... 147 Onderhoud kapitaalgoederen.......................................................................................................... 152 Financiering..................................................................................................................................... 157 Bedrijfsvoering.................................................................................................................................162 Verbonden partijen en subsidies..................................................................................................... 167 Lokale heffingen.............................................................................................................................. 179
4
Jaarstukken 2021
Jaarrekening .........................................................................................................................185 Balans per 31 december 2021........................................................................................................ 186 Overzicht van baten en lasten ........................................................................................................ 188 Toelichting op de jaarrekening.........................................................................................................190 Verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen.................................................................. 219 Overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld.........................................................228
Overige gegevens.................................................................................................................231 Voorstel tot bestemming van het resultaat...................................................................................... 232
5
Jaarstukken 2021
Jaarverslag
7
Jaarstukken 2021
Jaarverslag
8
Jaarstukken 2021
Inleiding Hierbij biedt het college de jaarstukken 2021 aan. De jaarstukken zijn het sluitstuk van de beleidscyclus 2021. Het is het verslag over de manier waarop het college uitvoering heeft gegeven aan de beleidsdoelstellingen 2021 in het laatste volledige jaar van deze bestuursperiode. De uitvoering van de begroting blijft binnen de door uw raad gestelde financiële kaders. Dit moet u wel in perspectief bekijken. De afgelopen jaren hebben we stevige bezuinigingsmaatregelen moeten doorvoeren om de begroting in evenwicht te brengen. Ondanks dat er sprake is van een positief rekeningresultaat, heeft dit geen enkel invloed op de structurele verbetering van de financiële positie. Dit komt omdat dit positieve rekeningresultaat nagenoeg volledig wordt veroorzaakt door extra ontvangen gelden welke worden uitgegeven in 2022 en verder en door incidentele oorzaken. Het resultaat wordt in deze inleiding verder toegelicht onder het kopje financieel resultaat en de financiële positie. De krappe financiële situatie en daarmee het structureel evenwicht staat verder onder druk door ontstane achterstanden als gevolg van schaarste aan menskracht en door vertragingen ontstaan tijdens corona. Om deze vertragingen in te lopen is er behoefte aan extra middelen. Deze situatie doet zich ook voor bij tal van andere gemeenten.
De structurele verbetering van de financiële positie van de gemeente Delft blijft hierdoor, ook in de komende raadsperiode, een belangrijk aandachtspunt. Hierin passen de gezamenlijke inspanningen met onder meer de provincie Zuid-Holland en de TU Delft, gericht op het versterken van de financiële slagkracht van Delft. Wij blijven werken aan de toekomst van Delft, in lijn met de Agenda Delft 2040. We bouwen aan een prettige, vitale en verbonden stad, die ook voor volgende generaties ruimte biedt om hier goed te wonen, te leven en te ondernemen. Hiermee beogen wij onze visie en doelen op de transities te behalen. De stappen op weg naar die doelen zetten we met een scherp oog voor het nu. Delftenaren moeten in de komende periode kunnen zien en merken wat onze koers oplevert voor de stad. We werken daarom met focus aan duidelijke mijlpalen en zichtbare resultaten. In de programmabegroting 2021-2024 hebben we de prioriteiten - conform de opgaven uit het bestuursprogramma 2018-2022 'Voorbereid op de toekomst' - gelegd op: • Een stevige basis voor Delftenaren. Dat betekent dat bewoners kunnen rekenen op voorzieningen die ze nodig hebben, een buitenruimte die op orde is en een goede gemeentelijke dienstverlening. • Het werken aan een sterke stad met sterke wijken, waar mensen prettig en veilig kunnen wonen en mogelijkheden hebben om zich te ontwikkelen.
• Kansen voor meer werkgelegenheid in de (innovatieve) maakindustrie. Om dit te stimuleren leggen we nieuwe verbindingen tussen onderwijs- en kennisinstellingen en bedrijfsleven. • Werken aan een mobiliteitstransitie, om Delft ook in de toekomst goed bereikbaar te houden. • Het doorzetten van de energietransitie. We zien een positief beeld van de begrotings- en meerjarenperiode 2022-2025. Dit beeld ontstaat doordat in het coalitiekkoord van het kabinet-Rutte IV tijdelijk extra middelen zijn opgenomen voor gemeenten. Daartegenover staat dat het Rijk ook meer taken bij de gemeenten belegt en om extra inzet vraagt bij de landelijke opgaven. Het structurele tekort aan middelen blijft daardoor vanaf 2026 bestaan. Covid-19 De corona-uitbraak maakt dat we anders omgaan met elkaar en met de middelen die ons ter beschikking staan. Inwoners zijn met onzekerheden geconfronteerd over bijvoorbeeld voortbestaan van bedrijf of behoud van baan. Daar hebben het Rijk en de gemeente met uiteenlopende regelingen in gecompenseerd. We hebben in een moeilijke periode vanuit inwoners en instellingen in onze stad vele
Jaarverslag / Inleiding
9
Jaarstukken 2021
mooie initiatieven zien ontstaan. Maar we zijn ook voorzichtiger geworden met het ramen van inkomsten. Het niet doorgaan van activiteiten heeft effect op de uitgaven. Wat betreft de handhaving is er veel inzet geweest om te zorgen dat mensen de coronamaatregelen naleefden in de publieke en openbare ruimten. Door te werken met prioriteiten ten aanzien van locaties en tijdstippen én samen te werken met belangrijke partners, is het gelukt om drukke locaties toegankelijk te houden voor het publiek en ruimte te bieden aan ondernemers, voor zover regelgeving dat toeliet. We zijn trots op de inzet en rol die onze handhavers hierin gespeeld hebben. Gerealiseerde resultaten op hoofdlijnen Rekening houdend met deze achtergrond van prioriteiten en de effecten van de coronacrisis beschrijven wij hier de belangrijkste gerealiseerde resultaten per programma op hoofdlijnen. Duurzaam Delft Energietransitie: De energietransitie wordt sinds een kleine twee jaar als programma met vier werkstromen aangestuurd, te weten: Doelgroepen in beweging, Strategie, Techniek en Wijken & Gebiedsontwikkelingen. Het ambtelijke team is verder uitgebouwd en doorontwikkeld. Het team vormt een stevige basis om komende jaren de aanpak van de energietransitie verder uit te bouwen. Bereikbare en leefbare stad Mobiliteit: De gemeenteraad heeft het Mobiliteitsprogramma Delft 2040 (MPD) aangenomen.
Het MPD en de Uitvoeringsagenda gaan de stad helpen anders om te gaan met mobiliteit. Naast schone, slimme en veilige mobiliteit is de openbare ruimte ook nodig voor de aanpak van andere opgaven zoals voldoende groen, klimaatadaptatie en spelen. Goed wonen Wonen: Afgelopen jaar is de eindevaluatie Studentenhuisvesting afgerond. Daarmee kan nu de sturing op verkamering en splitsing definitief worden ingericht en de schaarse woningvoorraad worden beschermd. Omgevingswet: In 2021 heeft de raad de omgevingsvisie vastgesteld. Met simulaties voor zowel het opstellen van een omgevingsplan als een omgevingsvergunning is in 2021 een start gemaakt. Dit zal doorlopen in 2022. De simulaties zijn nodig om de techniek van het opstellen van een omgevingsplan goed in de vingers te krijgen, en de werking van de nieuwe systemen en processen te testen. De inwerkingtreding van Omgevingswet is uitgesteld naar 1 januari 2023. Schieoevers: De activiteiten van het programma Schieoevers betreffen het planologisch mogelijk maken van de ontwikkelingen in Kabeldistrict, Nieuwe Haven en de stationsomgeving Delft Campus. Zo is gewerkt aan het bestemmingsplan en de gebiedsvisie voor de stationsomgeving. Daaronder vallen ook de locaties De Noordkavel en De Strip. Nieuw Delft: In 2021 zijn de gevolgen van de coronacrisis zichtbaar geworden binnen het project.
Door stijgende (bouw)kosten en terugloop van de vraag naar niet woonfuncties zijn op een aantal van de nog te ontwikkelen velden vertragingen ontstaan. Ondanks dat is een flink aantal velden uitgegeven en zijn de voorbereidingswerkzaamheden en realisatie voortgezet of gestart. Nota Kostenverhaal: Op 15 juli 2021 heeft de gemeenteraad unaniem ingestemd met de vaststelling van de nota Kostenverhaal. Binnen dit document staan de kaders en spelregels die gelden als de gemeente kosten verhaalt op initiatiefnemers. In lijn met de financiële paragraaf uit voornoemd raadsbesluit wordt de bijbehorende bestemmingsreserve bij de planning en control-cyclusdocumenten geactualiseerd. Met het oog op een noodzakelijk startsaldo wordt de raad nu dan ook, via de bestemming van het rekeningresultaat, een storting voorgesteld. Verslaglegging en voortgang van de desbetreffende bestemmingsreserve zal plaatsvinden in het (Tussentijds) Meerjarenprogramma Grondontwikkeling
Jaarverslag / Inleiding
10
Jaarstukken 2021
(MPG), te beginnen bij het MPG 2022. De raad wordt zodoende tijdig en volledig op vaste momenten jaarlijks geïnformeerd. Schone en veilige stad Ondermijning: In 2021 is gewerkt aan de realisatie van het Veiligheidsinformatieknooppunt (VIK). Het VIK biedt een methodiek en infrastructuur om de (binnengemeentelijke) gegevensstromen te organiseren. Door onderzoek en analyse van de gegevens komen we tot een betere informatiepositie voor de aanpak van ondermijning. De aansluiting van Delft bij de Stichting Meld Misdaad Anoniem is in 2021 voorbereid, zodat signalen uit de samenleving ons ook laagdrempelig kunnen bereiken. Openbare ruimte: In 2021 heeft de raad het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2022-2026 vastgesteld. In dit plan zijn de plannen en benodigde financiële middelen inzichtelijk gemaakt. In het verbreed Gemeentelijke Rioleringsplan 2022-2026 zijn ook watergerelateerde klimaatmaatregelen opgenomen. Ook is in 2021 het restafval inbesteed bij HVC. Hiermee is het ook voor Delft mogelijk om gebruik te maken van nascheiding.
Sterk en sociaal Jeugdhulp: In het kader van het Actieplan Sociaal Domein zijn de volgende projecten uitgevoerd: • In samenwerking met Delft Support maken we gebruik van het richtinggevend kader, voor meer sturing op trajecten jeugdhulp; • Versterking van de samenwerking tussen de gemeente, Delft Support en huisartsen, met als doel om door deze samenwerking kinderen en de huishoudens waarin zij leven gericht de juiste ondersteuning te bieden; • Een andere maatregel van de gemeente, Delft Support en gecertificeerde instellingen (jeugdzorg en jeugdreclassering) is Beter Samenspel voor veilig opgroeien, dat is gericht op het bieden van de hoogste kwaliteit, passende zorg én continuïteit voor kwetsbare kinderen en gezinnen; • Ten slotte is in het kader van de maatregel besparen ambulante jeugdhulp ingezet op het onderzoeken van de 'dure' caseload bij Delft Support om te kijken of hier potentiële Wlz-trajecten onder zouden vallen. Wmo: De maatregelen uit het Actieplan Sociaal Domein beginnen langzaam hun vruchten af te werpen. De eerste resultaten op het traject afschalen zijn positief. Powerful Aging en Thuisgekookt zijn ingebed in de dienstverlening van Delft Support en met aanbieders Ondersteuning en regie bij het huishouden zijn afspraken gemaakt over indexering en over het benutten van de Was- en Strijkfaciliteit bij Doel GGZ.
Jeugdgezondheidszorg en -preventie: In december 2021 heeft de raad het beleidskader Jeugdpreventie vastgesteld. Dit kader is ontstaan uit de samenwerking met vele lokale partners (preventie) jeugd en onderwijs rondom het Manifest 'Opvoeden en Opgroeien in Delft'. Solide maatschappelijke basis Onderwijshuisvesting: Het IHP 2020-2036 vormt de basis voor nieuwbouw van scholen in Tanthof. Een traject van haalbaarheidsstudies is in 2021 afgerond. Het definitieve besluit is genomen om niet verder te gaan met een centrale locatie voor de scholen in Tanthof. Alle mogelijke alternatieve locaties in Tanthof zijn geanalyseerd. Dit heeft geresulteerd in de zogeheten 2-1-variant: 2 scholen aan de Bikolaan (west) en 1 school aan de Lepelaarstraat (oost). Met het besluit voor de 2-1-variant wordt de verdere voorbereiding gestart voor de nieuwbouw van deze schoollocaties. Er kan verder uitvoering gegeven worden aan het toekomstbestendig maken van het onderwijs voor Tanthof. Onderwijs: Covid-19 heeft grote impact op het onderwijs gehad. Daarom stond 2021 in teken van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). Samen met het onderwijs werken we aan een herstelplan voor 2021-2023 gericht op inlopen van onderwijsvertragingen en ondersteunen van leerlingen die het moeilijk hebben door schoolsluitingen en corona.
Het gemeentelijk NPO-plan sluit aan bij de plannen van de Delftse scholen en de opgaven uit de strategische onderwijsagenda Delft 2019-2022. We richten ons zo veel mogelijk op het versterken of verbreden van lokale bestaande initiatieven of geven invulling aan hiaten in het huidige aanbod.
Jaarverslag / Inleiding
11
Jaarstukken 2021
Cultuur: In 2021 is het Cultuurkader Delft 2021-2030 vastgesteld. Hierin staat hoe we in Delft zorgen voor een passend cultureel voorzieningenniveau en een focus op het bereiken van een divers publiek. Het Cultuurkader zet in op: Meedoen met cultuur, Stedelijke aantrekkelijkheid en Cultuur en innovatie. Museum Prinsenhof: In 2021 besloot de gemeenteraad van Delft unaniem om € 18 miljoen te investeren in de vernieuwing en verbouwing van Museum Prinsenhof Delft. De unieke en zeer genereuze schenking van € 10 miljoen door de familie Vlek maakte het mogelijk dat het ontwerpteam onder leiding van architectenbureau BiermanHenket nu werkt aan de plannen voor het toekomstbestendig maken van het museum en het gebouw. Welzijn: In 2021 heeft het Rijk middelen ter beschikking gesteld voor het verminderen van de gevolgen van de coronaperiode op sociaal en mentaal welzijn en leefstijl. De versoepelingen in de zomer van 2021 boden perspectief om gericht in te zetten op intensivering van initiatieven rond welzijn voor de jeugd, ouderen en kwetsbare groepen. Tijdens de zomerperiode zijn meer dan 4000 kwetsbare Delftenaren bereikt door bijna 30 (samenwerkende) partners in het sociaal domein en met ondersteuning van veel vrijwilligers. Het voornaamste doel was om ontmoeten, meedoen en verbinden weer mogelijk te maken voor groepen die al geruime tijd niet buiten waren geweest.
Rondom de kerstperiode heeft ook een intensivering van activiteiten plaatsgevonden. Economische zelfstandigheid Covid-19: Ook in 2021 waren er veel aanvragen voor de Tijdelijke Overbruggingsregelingen Zelfstandig Ondernemers (TOZO). Met de TOZO bood de gemeente hen inkomensondersteuning op bijstandsniveau. Het was ook mogelijk om in het kader van de TOZO een bedrijfskrediet aan te vragen. Op 1 oktober is de TOZO gestopt en konden ondernemers een beroep doen op de BBZ (bijstandsbesluit Zelfstandigen). In 2021 heeft de gemeente de door het Rijk ingestelde regeling Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) uitgevoerd. Deze regeling was bedoeld om huishoudens te ondersteunen die door de coronacrisis te maken kregen met een onvoorzienbare en onvermijdelijke terugval in hun inkomen en die daardoor noodzakelijke kosten niet meer konden voldoen en waarvoor andere regelingen niet of onvoldoende soelaas boden. Stad in bedrijf Toerisme: Het Platform Toerisme Delft heeft in 2021 de Visie Toerisme 2030 opgesteld en aangeboden aan het college en de gemeenteraad. De ambitie is dat in 2030 alle Delftenaren direct of indirect de vruchten plukken van een evenwichtige, robuuste en verantwoorde bezoekerseconomie in Delft. Wijkeconomie: In 2021 is er een vernieuwde beleidslijn voor de wijkcentra in Delft vastgesteld.
Stadsverzorgende bedrijvigheid vindt vaak plaats binnen woonwijken; daarom wordt bij dit typen bedrijvigheid ook regelmatig gerefereerd naar wijk- of buurteconomie. Eind 2021 is de opdracht gegeven een richtinggevend instrument te maken voor het vaststellen van de toekomstige ruimtebehoefte van bedrijven of organisaties die werkzaam zijn op het gebied van de stadsverzorgende economie. Agenda Delft 2040 Het afgelopen jaar zijn we blijven inzetten op het samen investeren in de stad. In 2021 heeft de nadruk gelegen in het voortzetten en ondersteunen van initiatieven die reeds in gang waren gezet, zoals Biotech Campus Delft, NeXt!Delft en de uitwerking van het voorstel voor filmhuis Lumen. Inhoudelijk is geïnvesteerd in het verkennen van de verbreding en kansen van de opgave Delft met voorzieningen voor iedereen. Hoe kunnen we samen investeren in een stad voor iedereen en waar iedereen kansen krijgt? Hier wordt in komende jaar verder aan gewerkt. In 2021 is ook aan de opgave Delft energieneutraal bijgedragen met de (raads)besluitvorming voor de gezamenlijke businesscase Futureproof Open Warmtenet Delft (investering voor dimensionering van het
Jaarverslag / Inleiding
12
Jaarstukken 2021
leidingstelsel) en de (financiële) aanvraag bij het Fonds Delft 2040. In 2022 wordt het definitieve investeringsbesluit genomen en de definitieve bijdrage vanuit het fonds bekend. Verder is het eerste energieneutrale Station Campus Delft in december 2021 geopend. Voor het initiatief Smart Makers Delft is een verkenning afgerond (april 2021) naar de kansen voor samenwerking en samen investeren door vmbo, mbo en bedrijfsleven. De evaluatie van de Agenda Delft 2040 is begin 2021 met de raad besproken. Aanbevelingen zijn opgepakt. Het toevoegen van de uitgebreidere adviezen van de investeringscommissie is een voorbeeld hiervan. Het financieel resultaat en de financiële positie De begroting blijft ruim binnen de door uw raad gestelde financiële kaders. Het resultaat is € 23,1 miljoen positief. Dit wordt bijna volledig veroorzaakt door vooruitontvangen rijksbijdagen en vertraagde uitgaven en door ten tijde van het opstellen van de Najaarsnota niet voorzienbare incidentele oorzaken. Over 2021 is het saldo van baten en lasten € 14,9 miljoen voordelig en het saldo van de reservemutaties € 8,2 miljoen voordelig. Hierdoor komt het resultaat uit op € 23,1 miljoen positief. Na het voorstel tot bestemming van het resultaat ad € 21,9 miljoen resteert een voordelig saldo van € 1,2 miljoen. Dit saldo wordt toegevoegd aan de Algemene reserve.
Relevant voor het resultaat en de resultaatbestemming is de duiding van het verschil tussen de begroting en de realisatie van € 21,8 miljoen. Voor € 12,1 miljoen betreft dit: • geoormerkte en/of eerder aan de raad gemelde bedragen die tot besteding komen in 2022 en verder (€ 9,6 miljoen), • uitgaven die zijn vertraagd naar 2022 en verder (€ 2,1 miljoen), • afrekening van gesloten circuits (€ 0,4 miljoen). Het overige resultaat bedraagt € 9,7 miljoen. In het jaarverslag, onderdeel Financieel resultaat, staat een analyse op hoofdlijnen. Het resultaat van € 9,7 miljoen heeft in hoofdzaak een incidenteel karakter en is grotendeels ontstaan in het vierde kwartaal, na de Najaarsnota 2021. De financiële positie van de gemeente is zorgelijk en staat onder druk, zoals ook aangegeven door de provincie Zuid-Holland (zie brief Financieel toezicht begroting 2022 van 13 december 2021, kenmerk PZH-2021-791107404). We zien op veel vlakken nog onzekerheden. Het beheersen van de (financiële) risico's heeft onze constante aandacht en krijgt vorm door het periodiek tonen van onze financiële positie in planning- & controldocumenten (kadernota, begroting, jaarverslag), het monitoren van het Herstelpan 2021-2024 en door nauwlettend actuele ontwikkelingen te volgen.
Voorbeelden hiervan zijn de beoordeling van het coalitieakkoord en de startnota van het nieuwe kabinet en de voorstellen voor herijking van het gemeentefonds. Daarnaast werken we, in samenspraak met onder meer betrokkenen vanuit de provincie, aan een propositie om de financiële slagkracht van Delft te verbeteren. Oekraïne De recente inval van Rusland in Oekraïne heeft geleid tot een oorlog met veel slachtoffers en veel menselijk leed. De vrede en veiligheid in Europa zijn geschonden. Dit heeft inmiddels al grote gevolgen die wereldwijd gevoeld worden, en dus ook in Delft. Het verdere verloop van de oorlog en de daaruit voortvloeiende ontwikkelingen zijn onzeker. Wat dit betekent voor zowel burgers en bedrijven in onze stad, als de gemeente is op dit moment nog onbekend. Wel is de verwachting dat de komende periode deze impact steeds meer zichtbaar zal worden. Denk hierbij aan het opvangen van vluchtelingen in onze stad. Het vinden van voldoende geschikte woonruimte is een enorme opgave, gezien de bestaande druk op de woningmarkt. De economische destabilisatie kan ook gevolgen hebben voor onze inwoners. Stijgende energieprijzen en
Jaarverslag / Inleiding
13
Jaarstukken 2021
inflatie raken burgers in hun portemonnee. Dit kan ertoe leiden dat meer inwoners hierdoor helaas in financiële problemen komen. Met deze onzekerheden kon in het gemeentelijk risicoprofiel nog geen rekening worden gehouden, omdat de gebeurtenissen van zo recente datum zijn en zo ongewis. In de risicoparagraaf is daarom slechts een verwijzing opgenomen naar de raadsbrief over het financieel meerjarenbeeld, die de raad eind maart 2022 heeft ontvangen. Daarin wordt geanticipeerd op de inmiddels sterk gestegen inflatie, waarvoor een extra reservering wordt voorgesteld.
Jaarverslag / Inleiding
14
Jaarstukken 2021
Samenstelling van het bestuur Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2018 is het aantal raadsleden 39. De raad wordt bijgestaan door de raadsgriffier Raymond Jeene. Het college bestaat uit de burgemeester en vijf wethouders. Het college is er voor het dagelijks bestuur van de gemeente Delft. Marja van Bijsterveldt is burgemeester van Delft. De burgemeester is de voorzitter van het college van burgemeester en wethouders (B&W) en wordt elke zes jaar (her)benoemd. De gemeentesecretaris van Delft is Martien van der Kraan. Hij is de eerste beleidsadviseur van het college van burgemeester en wethouders en algemeen directeur van de organisatie. Burgemeester en wethouders
Naam/ Portefeuille
Partij
Burgemeester
J.M. van Bijsterveldt Veiligheid Verbonden stad
Wethouder 1e loco-burgemeester
S.M. Brandligt Duurzaamheid Werk en inkomen Financiën
GroenLinks
Wethouder 2e loco-burgemeester
T.C.S. Vollebregt Economie Cultuur Grondzaken en vastgoed
STIP
Wethouder 3e loco-burgemeester
M.A. Huijsmans Ruimtelijke ordening Mobiliteit Dienstverlening
D66
Wethouder 4e loco-burgemeester
H.H. van de Woude / L.B. Harpe* Onderwijs Jeugd Integratie
VVD
Wethouder 5e loco-burgemeester
K. Schrederhof Wonen Wmo Sport
PvdA
Gemeentesecretaris M.M. van der Kraan * Per 23 maart 2021 is de heer Harpe mevrouw van der Woude in het college opgevolgd.
De nevenfuncties van de collegeleden zijn opgenomen op de website www.delft.nl/college: Burgemeester J.M. van Bijsterveldt; Wethouder S.M. Brandligt; Wethouder T.C.S. Vollebregt; Wethouder M.A. Huijsmans; Wethouder L.B. Harpe; Wethouder K. Schrederhof GroenLinks STIP D66 Hart voor Delft VVD
7 6 5 4 3
Zetelverdeling gemeenteraad van Delft CDA SP PvdA Onafhankelijk Delft Christenunie
Jaarverslag / Samenstelling van het bestuur
3 3 3 3 2
15
Jaarstukken 2021
Het jaar 2021 in één oogopslag
Jaarverslag / Het jaar 2021 in één oogopslag
16
Jaarstukken 2021
Verkorte balans Balans per einde boekjaar bedragen x € 1 miljoen Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Financiële vaste activa Voorraden Uitzettingen looptijd korter dan één jaar Liquide middelen Overlopende activa Totaal
Activa 90 Eigen vermogen 315 Voorzieningen 85 Vaste schulden één jaar of langer -7 Netto-vlottende schulden looptijd korter dan één jaar 139 Overlopende passiva
Passiva 250 25 291 31 40
16 638 Totaal
638
Ontwikkeling Algemene reserve
Bedragen x € 1 miljoen
150
100 54 61 57
50
58
56 55
36
23
23
50
49
23
0 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Jaren Risico's
Vrije deel
De Algemene reserve bedraagt circa € 99 miljoen. Van dit bedrag is € 49 miljoen benodigd als weerstandscapaciteit voor de risico's op basis van de laatste risico-inventarisatie. Tegelijk geldt dat het bedrag waarmee de Algemene reserve dit risicoprofiel te boven gaat een belangrijk aanvullend stootkussen is voor de strategische risico’s (inclusief kerndossiers). Dit zijn risico's waarvoor concrete risicovertalingen (nog) niet mogelijk zijn.
Jaarverslag / Het jaar 2021 in één oogopslag
17
Jaarstukken 2021
Passivazijde Balans
Bedragen x € 1 miljoen
400 298
300
291
278 250
235
200 143
100
71 19
17
26
20
41
31 40
25
0 2019
2020
2021
Jaren Eigen vemogen Overlopende pas…
Voorzieningen
Vaste schulden
Vlottene schulden
Ontwikkeling stadsschuld Bedragen x € 1 miljoen
500
400
300 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Jaren
De stadschuld is eind 2021 € 34 miljoen hoger dan in 2020. Hier tegenover staat dat per balansdatum er ruim € 47 miljoen meer in rekening-courant verhouding met het Rijk staat (schatkistbankieren). Voortuitopend op de stijgende rente en verwachte uitgaven in de toekomst zijn er leningen afgesloten.
Jaarverslag / Het jaar 2021 in één oogopslag
18
Jaarstukken 2021
Netto schuldquote.
% ten opzichte van de baten
100
75
50
25 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Jaren Delft
Landelijk
Gemeenten 100.0…
De netto schuldquote van Delft is gedaald ten opzichte van de Jaarstukken 2020, met name omdat de gemeentelijke baten zijn gestegen. De schuldquote van Delft ligt lager dan het landelijk gemiddelde1 Voor een uitleg van en een nadere toelichting op deze en overige financiële kengetallen wordt verwezen naar Financiële positie in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.
1
Landelijk zijn er nog geen rekeningcijfers bekend en is 2021 dus gebaseerd op de begroting.
Jaarverslag / Het jaar 2021 in één oogopslag
19
Jaarstukken 2021
Financieel resultaat 2021 Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) maken we onderscheid tussen het Saldo van baten en lasten (resultaat voor bestemming) en het Saldo van reservemutaties (onttrekkingen en toevoegingen aan reserves). Bij elkaar opgeteld vormen deze saldi het Resultaat na bestemming (baten en lasten inclusief het saldo van de reservemutaties). Reservemutaties zijn bedoeld voor gerealiseerde uitgaven (dekking door onttrekkingen aan reserves) en om middelen te reserveren voor toekomstige uitgaven (toevoegingen aan reserves). Voor het resultaat na bestemming is een voorstel tot besteding opgenomen. Over 2021 is het gerealiseerde Saldo van baten en lasten € 14,9 miljoen voordelig en het gerealiseerde Saldo reservemutaties € 8,2 miljoen voordelig. Hierdoor komt het gerealiseerde Resultaat uit op € 23,1 miljoen positief. Dit wordt bijna volledig veroorzaakt door vooruitontvangen rijksbijdagen en vertraagde uitgaven en door ten tijde van het opstellen van de Najaarsnota niet voorzienbare incidentele oorzaken.Na het voorstel tot bestemming van het resultaat resteert een voordelig saldo van € 1,2 miljoen. Dit saldo wordt toegevoegd aan de Algemene reserve. In de jaarstukken vergelijken we het werkelijke resultaat met de door de raad vastgestelde begroting. Bij de primaire begroting is het resultaat geraamd op € 6,6 miljoen negatief.
Gedurende het jaar is dit begrote resultaat bijgesteld naar € 1,3 miljoen positief. De belangrijkste oorzaken voor de verschillen tussen de begroting vóór en de begroting na wijziging hangen samen met het herstelplan, de kadernota, het Meerjarenprogramma Grondontwikkeling (MPG), de coronarapportages, de najaarsrapportage en de septembercirculaire over het gemeentefonds. Het verschil tussen het resultaat in de begroting en de realisatie in de jaarstukken is € 21,8 miljoen positief. Voor het resultaat is een voorstel tot besteding opgenomen. Relevant voor deze resultaatbestemming is de duiding van het verschil tussen de begroting en het rekeningresultaat van € 21,8 miljoen. Voor € 12,1 miljoen betreft dit: • geoormerkte en/of eerder aan de raad gemelde bedragen voor besteding in 2022 en verder (€ 9,6 miljoen), • uitgaven die zijn vertraagd naar 2022 en verder (€ 2,1 miljoen), • afrekening van gesloten circuits (€ 0,4 miljoen). Als we het resterende rekeningresultaat van € 9,7 miljoen in het perspectief van de begroting plaatsen, is de afwijking 2% van de begrote lasten van € 432 miljoen. In onderstaande tabel zijn de realisatie 2020, de begroting vóór wijziging, de begroting na wijziging en de realisatie 2021 opgenomen. De laatste kolom laat het verschil zien tussen de begroting na wijziging en de realisatie. (bedragen × 1.000)
Realisatie 2020
Begroot vóór wijziging
514.004 421.604 92.400 107.377 197.647 -90.270
379.841 388.674 -8.833 9.505 7.262 2.243
420.982 432.308 -11.325 36.190 23.534 12.656
425.945 411.010 14.934 30.611 22.457 8.154
Verschil begroot na wijziging / realisatie 4.962 21.297 26.259 -5.579 1.077 -4.502
2.130
-6.591
1.331
23.088
21.757
Baten Lasten Saldo van baten en lasten Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves Saldo reservemutaties Resultaat
Begroot na Realisatie 2021 wijziging
Bij het rekeningresultaat is een voorstel tot bestemming van het resultaat uitgewerkt. Dit zijn voorstellen voor afrekening met bestemmingsreserves (stortingen en onttrekkingen) en een reservering voor de
Jaarverslag / Financieel resultaat 2021
20
Jaarstukken 2021
Delftse Rekenkamer. Het saldo dat resteert na het bestemmingsvoorstel is het gemeentelijk resultaat dat wordt toegevoegd aan de Algemene reserve. Rekeningresultaat Afrekening Bestemmingsreserves 1. Geoormerkte gelden (centrumfunctie, Prinsenhof) 2. Gelden die tot besteding komen in 2022 e.v. a. Niet begrote ontvangsten 2021, uitgaven in 2022 e.v. b. Begrote uitgaven 2021, vertraagd naar 2022 e.v. c. Aanvullingen voor tekorten in 2022 e.v. 3. Overige voorstellen (reserves) Overige voorstellen
23.088 21.835 2.950 9.902 5.880 2.342 1.680 8.983 31
Gemeentelijk resultaat
1.222
In het vervolg van deze paragraaf geven we een overzicht van het rekeningresultaat 2021 en van het voorstel tot bestemming van het resultaat. Na dit hoofdstuk volgt een toelichting op de ontwikkeling van de financiële positie. Toelichting gemeentelijk resultaat 2021 De volgende tabel geeft per programma een beeld van de afwijkingen tussen begroting en realisatie. Overzicht verschillen tussen begroting na wijziging en realisatie Verschillen tussen begroting en realisatie Duurzaam Delft Bereikbare en leefbare stad Goed wonen Schone en veilige stad Sterk en sociaal Solide maatschappelijke basis Economische zelfstandigheid Stad in bedrijf Stad en bestuur Raad Financieel gezond Overhead Totaal
Rechtmatig Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Totaal 140 1.147 2.358 96 6.356 1.331 4.660 1.455 1.693 35 577 1.908
Lasten -446 208 8.564 255 6.786 1.819 -873 1.029 930 12 1.578 1.435
Baten 587 939 -6.206 -159 -430 -488 5.533 426 762 23 3.501 473
Storting 1.077 -
Onttrekking -5.579 -
21.757
21.297
4.962
1.077
-5.579
De toelichting op de begrotingsrechtmatigheid is opgenomen bij het onderdeel Rechtmatigheid. De afwijkingen (> € 200.000) zijn toegelicht in de programmaverantwoording en in de paragrafen. In de kolommen Lasten en Baten zijn ook bedragen opgenomen die worden verklaard door posten die een budgettair neutraal karakter hebben en daardoor tegen elkaar wegvallen. Ook deze bedragen lichten we toe in de programmaverantwoording. De realisatie laat in vergelijking met de begroting een voordeel zien van € 21,8 miljoen. Een groot deel van dit voordeel betreft geoormerkte/eerder aan de raad gemelde gelden, is veroorzaakt door vertraging van uitgaven naar 2022 en verder of is gebaseerd op bestaande regelgeving. Voor het overige voordeel van € 9,7 miljoen is veelal sprake van incidentele oorzaken en/of ontwikkelingen waarvan de financiële effecten in het vierde kwartaal duidelijk zijn geworden. De afwjikingen zijn na de tabel nader toegelicht.
Jaarverslag / Financieel resultaat 2021
21
Jaarstukken 2021
Rekeningresultaat op hoofdlijnen bedragen * € 1.000 Rekeningresultaat - Begroot na wijziging - Realisatie 2022 Verschil begroot na wijziging / realisatie Verklaring rekeningresultaat 1. Geoormerkte gelden / aan de raad gemelde afwijkingen - Beschermd wonen - Maatschappelijke opvang (zie Najaarsrapportage 2021) - BUIG (zie raadsinformatiebrief 23 november 2021) - Gemeentefonds (zie raadsinformatiebrief Decembercirculaire 2021)
1.331 23.088 21.757
2.066 2.388 2.974 2.064 9.492
2. Uitgaven vertraagd naar 2022 e.v. - Corona - Onderhoud
1.960 142 2.102
3. Afrekening gesloten circuits - Riolering - Afval - Omgevingsvergunningen
-101 159 323 381
Nog te verklaren rekeningresultaat
9.782
1. Geoormerkte gelden / aan de raad gemelde afwijkingen Conform regionale afspraken begroten we voor beschermd wonen de inkomsten vanuit het Rijk en niet de daadwerkelijk verwachte lasten, zodat de middelen voor de regionale functie beschikbaar blijven. Er ontstaat een overschot doordat wij vooruitlopen in de ontwikkeling van beschermd wonen naar beschermd thuis (zie voorstel tot bestemming rekeningresultaat). In de Najaarsrapportage 2021 is gemeld dat de middelen die we ontvangen als centrumgemeente voor maatschappelijke opvang ('Blokhuisgelden') hoger zijn dan de uitgaven. Voor deze middelen volgt een voorstel conform de centrumafspraken. Tot dat moment blijven de middelen beschikbaar (zie voorstel tot bestemming rekeningresultaat). Voor de BUIG zijn extra middelen ontvangen, als gevolg van een rekenfout door het ministerie van SZW (raadsinformatiebrief van 23 november 2021, registratienummer 4690707). Afgesproken is de extra middelen te reserveren voor loonkostensubsidies (zie voorstel tot bestemming rekeningresultaat). In de decembercirculaire 2021 over het gemeentefonds zijn extra middelen opgenomen voor de coronacrisis, taakmutaties en decentralisatie- en integratieuitkeringen (zie raadsinformatiebrief van 18 januari 2022, registratienummer 4734901). Afgesproken is de extra middelen te reserveren via de resultaatbestemming (zie voorstel tot bestemming rekeningresultaat).
2. Uitgaven vertraagd naar 2022 e.v. Het jaar 2021 was opnieuw bijzonder als gevolg van covid-19. De coronapandemie heeft op diverse momenten in het jaar geleid tot maatregelen met financiële consequenties. Gedurende het jaar zijn de financiële consequenties inzichtelijk gemaakt in de coronarapportages. Voor zover sprake is geweest van lagere lasten geldt dat deze minder goed waren te prognotiseren als gevolg van de verschillende verlengingen van lockdowns. Daardoor werd pas in het vierde kwartaal duidelijk in welke mate lasten lager uit zijn gevallen als gevolg van het niet doorgaan van activiteiten, lager energieverbruik en lagere schoonmaakkosten.Voor een deel schuiven deze uitgaven door naar volgende jaren. Ook is sprake van overige corona-gerelateerde afwijkingen die met de bestemmingsreserve worden afgerekend. Voor onderwijshuisvesting, sportaccommodaties en vastgoed zijn onderhoudswerkzaamheden vertraagd en doorgeschoven naar 2022 en verder (zie ook het voorstel voor bestemming van het rekeningresultaat).
Jaarverslag / Financieel resultaat 2021
22
Jaarstukken 2021
3. Afrekening gesloten circuits Conform de nota Reserves, Voorzieningen en Investeringen (2020) zijn de exploitatieresultaten van de gesloten circuits al verwerkt in het rekeningresultaat. Deze afrekening vindt plaats op basis van de daadwerkelijk gerealiseerde voor- en nadelen en is niet langer onderdeel van het voorstel tot bestemming van het resultaat. Voor het resterende rekeningresultaat van € 9,7 miljoen geldt dat dit in hoofdzaak wordt verklaard door incidentele afwijkingen die zijn ontstaan ná de Najaarsnota 2021 (met peildatum 31 augustus 2021). Rekeningresultaat op hoofdlijnen bedragen * € 1.000 Nog te verklaren rekeningresultaat Voordelen ná Najaarsrapportage 2021 - Nieuw Delft (PFAS) - Overige algemene dekkingsmiddelen (o.a. cao) - Vrijval pensioenvoorziening - Inkomsten parkeren - Lokale heffingen / dividend / rente - BUIG - Sociaal domein - Erfgoed - Openbare orde en veiligheid - Grondexploitatie (geen woningbouw) - Prinsenhof - BCF - TOZO - Overig
9.782 1.436 1.387 1.041 924 874 769 557 469 453 262 159 440 300 711 9.782
Saldo
•
• • •
•
•
0
Nieuw Delft (PFAS) De toevoeging aan de verliesvoorziening voor de kosten van PFAS en de dekking uit de Algemene reserve zijn niet gerealiseerd omdat de voorziening al in 2020 is verhoogd. De grondexploitatie van Nieuw Delft is geactualiseerd. Omdat de eindwaarde verbetert, kan een deel van de voorziening vrijvallen. Overige algemene dekkingsmiddelen (inclusief cao) Door de late ingangsdatum van de cao voor gemeentelijk personeel en een lager stijgingspercentage is een incidentele voordeel ontstaan. Vrijval pensioenvoorziening Door de gestegen rente en het overlijden van een rechthebbende is in 2021 sprake van vrijval in de pensioenvoorziening voor (voormalig) wethouders. Inkomsten Parkeren De opbrengsten van het straatparkeren alsmede de inkomsten van vergunningen en ontheffingen zijn hoger dan voorzien door betaalgedrag, economische ontwikkeling, gebiedsuitbreidingen betaald parkeren en de introductie van het mixparkeren. De coronapandemie heeft een minder groot effect gehad op de parkeerinkomsten dan verwacht bij de Najaarsrapportage 2021. Lokale heffingen / dividend / financieringsfunctie Het voordeel bij de onroerendezaakbelasting is veroorzaakt door hogere stijging van de WOZwaarden van woningen dan is aangenomen bij de opstelling van de begroting. De BNG, Evides en Stedin hebben meer dividend uitgekeerd dan begroot.
Op de financieringsfunctie is een voordeel ontstaan door lagere rentelasten en hogere rentebaten. BUIG overig We kunnen de voorziening Dubieuze debiteuren verlagen, omdat we op basis van betaalde aflossingen verwachten dat we in de praktijk meer geld op de vorderingen ontvangen dan eerder ingeschat. Tevens is voor een hoger bedrag aan invorderingen opgelegd.
Jaarverslag / Financieel resultaat 2021
23
Jaarstukken 2021
•
•
• • •
• •
Sociaal domein Voor de Wmo en jeugdzorg is een aantal beleidsmaatregelen vertraagd (onder meer door covid-19 en regionale afhankelijkheden). Bij jeugdzorg is de stijging van de zorgkosten lager uitgevallen dan waarmee rekening is gehouden. Uit de GGR GGD-Veilig Thuis zijn voordelen ontstaan die teruggaan naar de deelnememende gemeenten. Erfgoed Een voordeel is ontstaan door meer opbrengsten voor geleverde diensten, de ontvangst van een provinciale subsidie voor Monumentenzorg, uitgestelde werkzaamheden voor de implementatie van een nieuw archief collectiebeheersysteem en lagere personeelskosten. Openbare orde en veiligheid Binnen Openbare orde en veiligheid loopt een aantal projecten door in 2022. Ook is een extra besparing op de formatie gerealiseerd. Grondexploitatie (niet woningbouw) Een voordeel is ontstaan door de verkoop van een kavel aan de Vulcanusweg ten behoeve van het programma hoogfrequent spoorvervoer (PHS). Museum Prinsenhof Een voordeel is ontstaan door lagere lasten en hogere baten. Wel moeten aankopen, bijdragen van derden en een vertraging van archiefbewerking nog verrekend worden (zie voorstel tot bestemming rekeningresultaat). BCF Een voordeel is ontstaan door nog te ontvangen middelen voor het BTW Compensatiefonds. TOZO Voor de specifieke uitkering TOZO worden nog uitvoeringskosten ontvangen.
Voorstel tot bestemming van het resultaat Rekeningresultaat Afrekening Bestemmingsreserves 1. Geoormerkte gelden (centrumfunctie, Prinsenhof) 2. Gelden die tot besteding komen in 2022 e.v. a. Niet begrote ontvangsten 2021, uitgaven in 2022 e.v. b. Begrote uitgaven 2021, vertraagd naar 2022 e.v. c. Aanvullingen voor tekorten in 2022 e.v. 3. Overige voorstellen (reserves) Overige voorstellen Gemeentelijk resultaat
23.088 21.835 2.950 9.902 5.880 2.342 1.680 8.983 31 1.222
Bij de voorstellen voor afrekening met bestemmingsreserves is sprake van 3 categorieën: 1. Geoormerkte gelden (centrumfunctie, Prinsenhof) Dit betreft middelen die beschikbaar moeten blijven voor de centrumfunctie die Delft heeft voor andere gemeenten (Beschermd wonen, Maatschappelijke opvang, Vrouwenopvang) of omdat gelden zijn geoormerkt voor een specifiek doel (Prinsenhof). 2. Gelden die tot besteding komen in 2022 e.v. a. Niet begrote ontvangsten in 2021, uitgaven in 2022 e.v. Extra middelen van het Rijk in 2021 zijn niet uitgegeven (BUIG, decembercirculaire). Wel zijn afspraken gemaakt over de besteding in 2022 en verder. b. Begrote uitgaven 2021, uitgaven vertraagd naar 2022 e.v. Opgetreden onderschrijdingen (onder meer door de coronacrisis) waarbij tevens sprake is van noodzakelijke aanwendingen in 2022 en verder. c. Aanvullingen voor tekorten in 2022 e.v. Op basis van meerjarenonderhoudsplannen die in voorbereiding zijn, worden tekorten verwacht bij onderwijshuisvesting, sportvelden en vastgoed. Om hierop voorbereid te zijn, wordt nu een aanvullende reservering voorgesteld. 3. Overige voorstellen (reserves) Omdat de kosten van een werkplek zijn gestegen en door het concept hybride werken (in de reactie op de coronacrisis) is een extra investering benodigd. Een voorstel voor hybride werken is in
Jaarverslag / Financieel resultaat 2021
24
Jaarstukken 2021
voorbereiding. Voorgesteld wordt om in de bestemmingsreserve Automatiseringsmiddelen middelen te reserveren voor werkplekkosten. Daarnaast wordt nu invulling gegeven aan de (financiële) kaders die zijn afgesproken in de nota Kostenverhaal die in 2021 is vastgesteld. Voorgesteld wordt in de bestemmingsreserve Ruimtelijke ontwikkeling middelen te reserveren voor noodzakelijke investeringen in de rioolcapaciteit die samenhangen met de verstedelijkingsopgave van de stad (bovenwijkse voorzieningen). Dit betreft voorfinanciering c.q. dekking, afhankelijk van de afspraken die met projectontwikkelaars gemaakt worden. Concrete investeringsvoorstellen volgen op korte termijn. In de tabel hierna is een specificatie van de voorstellen opgenomen. Een nadere toelichting staat in de programmaverantwoording. Tevens is een beoordeling van de voorstellen op grond van de Financiële verordening opgenomen in de bijlagen. Voorstellen tot afrekening van het jaarrekening resultaat bedragen * € 1.000
Afrekening met bestemmingsreserves 1. Geoormerkte gelden (centrumfunctie, Prinsenhof) - Reserve MO/BW/Begeleiding - Beschermd Wonen - Reserve MO/BW/Begeleiding - Maatschappelijke Opvang - Reserve Decentralisatie-uitkering Vrouwenopvang - Reserve Cultureel Erfgoed Delft - Archiefbewerking Museum Prinsenhof - Reserve Cultureel Erfgoed Delft - Cultuuraankopen Museum Prinsenhof - Reserve Dekking kapitaallasten - Visie naar Ontwerp Museum Prinsenhof 2. Gelden die tot besteding komen in 2022 e.v. a. Niet begrote ontvangsten 2021, uitgaven in 2022 e.v. - Reserve Sociaal domein - BUIG - Reserve Maatregelen coronacrisis - Decembercirculaire - Reserve Beleid en uitvoering - Decembercirculaire b. Begrote uitgaven 2021, uitgaven vertraagd naar 2022 e.v. - Reserve Maatregelen coronacrisis - Reserve Vastgoed - Onderhoud Vastgoed c. Aanvullingen voor tekorten in 2022 e.v. - Reserve Onderwijshuisvesting - Aanvulling onderhoud gymzalen - Reserve Beleid en uitvoering - Aanvulling onderhoud sportvelden - Reserve Vastgoed - Aanvulling onderhoud 3. Overige voorstellen (reserves) - Reserve Automatiseringsmiddelen - Hybride werken - Reserve Ruimtelijke ontwikkeling - Kostenverhaal Bovenwijkse voorzieningen Overige voorstellen Verordening Delftse Rekenkamer art.5 lid 8 Totaal
Jaarverslag / Financieel resultaat 2021
Storting / Lasten 22.935
Onttrekking / Baten
Effect op weerstandsvermogen
1.100
-21.835
1.422 2.252 281 100 276
326 493
-1.422 -2.252 281 -100 50 493
2.974 1.950 956
-2.974 -1.950 -956
1.960 382
-1.960 -382
80 800 800
-80 -800 -800
683 8.300
-683 -8.300
31 31
-
-31 -31
22.966
1.100
-21.866
25
Jaarstukken 2021
Financiële positie Een gezonde financiële positie van de gemeente betekent (1) een structureel en reëel begrotingsevenwicht, (2) een weerstandscapaciteit die voldoende is voor het risicoprofiel en (3) een beheersbare stadsschuld. Tevens moet er (4) voldoende investeringsruimte zijn en is (5) de lastendruk voor burgers en bedrijven redelijk ten opzichte van het landelijk gemiddelde. 1. Structureel evenwicht De begroting en realisatie moeten structureel en reëel in evenwicht zijn. Dit betekent dat structurele lasten worden gedekt door structurele baten en dat ramingen volledig en realistisch zijn. Op basis van de realisatie is het structurele evenwicht in 2021 als volgt. Structureel evenwicht Bedragen x € 1.000 Rekeningresultaat (voor bestemming) Waarvan incidentele baten en lasten (voor bestemming) Structureel saldo voor bestemming Saldo van reservemutaties (na bestemming) Incidentele reservemutaties (na bestemming) Structureel evenwicht
Jaarrekening 2021 14.934 8.631 23.565 8.155 -7.161 24.559
De tabel laat zien dat het saldo voor 2021, na correctie voor incidentele baten en lasten en incidentele mutaties in reserves, positief is. Een volledig overzicht van de incidentele baten en lasten is opgenomen in de jaarrekening bij de toelichting op de baten en lasten. Voor de beoordeling van de financiële positie schrijft het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) ook het gebruik van het financiële kengetal Structurele exploitatieruimte voor. Dit kengetal vergelijkt het saldo van de structurele baten en structurele lasten met de totale baten. In 2021 is de structurele exploitatieruimte voor Delft 5,8%. Dit betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Op basis van de Programmabegroting 2021-2024 en het Herstelplan 2021-2024 'Delft in balans' bereiken we een structureel begrotingsevenwicht in 2024. In de Programmabegroting 2022-2025 geldt dit vanaf 2025 (zie brief Financieel toezicht begroting 2022 PZH). 2. Algemene reserve - weerstandscapaciteit Begin 2021 was de beschikbare weerstandscapaciteit bijna € 109,2 miljoen. Na verrekening van het rekeningresultaat 2021 (inclusief het bestemmingsvoorstel) zijn toegevoegd de positieve effecten van de septembercirculaire, de Kadernota 2021 (verrekening bijdrage voorziening PFAS), de Najaarsrapportage 2021 en de 3e coronarapportage.
De Algemene reserve is in 2021 ingezet als dekking voor incidenteel beleid (inclusief bijdrage aan gesloten circuit Reiniging en uitvoering motie Mediafonds), de ontvlechting van de reserve Vastgoed, ophoging van de reserve Maatregelen coronacrisis, bijdragen aan het herstelplan, het Stimuleringspakket en voor Smart Makers en het project Maria Duystlaan. Door deze mutaties daalt het saldo met € 11,6 miljoen. Na verwerking van het rekeningresultaat 2021 en het voostel tot bestemming van het resultaat is de beschikbare weerstandscapaciteit € 98,8 miljoen.
Jaarverslag / Financiële positie
26
Jaarstukken 2021
Weerstandscapaciteit Bedragen x € 1 miljoen
besluitvorming
Saldo per 1 januari 2021: Bestemming rekeningresultaat 2020 Septembercircualire 2021 Dekking incidenteel beleid Ontvlechting reserve Vastgoed Reserve Corona maatregelen Herstelplan Kadernota 2021 Najaarsrapportage Smart Makers Delft 3e Corona rapportage Bijdrage aan Nieuw Delft Stimuleringspakket Kadernota Maria Duystlaan Verwerkte besluiten: Rekeningresultaat Voorstel bestemmen resultaat 2021 Jaarstukken 2021:
109,2 -0,2 1,3 -3,1 -0,5 -0,3 -9,6 1,5 1,3 -0,1 0,1 -1,1 -0,8 -11,6 23,1 -21,9 1,2
Verloop (eind saldi)
98,8
Tegenover de Algemene reserve staat een risicoprofiel van € 43,7 miljoen. De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en het totaal van de risico's is daarmee positief. In de Algemene reserve is in 2020 de opbrengst van de verkoop aandelen Eneco verwerkt (€ 99,4 miljoen). De extra dekkingsmogelijkheden die hiermee zijn ontstaan, hebben we ingezet voor nieuwe investeringen en maatregelen ter bestrijding van de coronacrisis. Dit is gebeurd door middel van stortingen in de reserve Dekking kapitaallasten (€ 45,3 miljoen) en de reserve Maatregelen coronacrisis (€ 4,4 miljoen). Daarnaast is dekking geboden voor het stimuleringspakket (€ 3 miljoen), maatregelen in het Herstelplan 2021-2024 (€ 22,3 miljoen) en een reservering Kwaliteitsimpuls openbare ruimte (€ 6 miljoen). Na deze inzet resteert een saldo van € 23,4 miljoen dat verder toeneemt door stortingen van de positieve effecten van de meicirculaire (€ 2,5 mijoen) en de septembercirculaire (€ 4,2 miljoen). Een uitgebreide toelichting op de weerstandscapaciteit, de inzet van de dekkingsmogelijkheden Eneco en de strategische risico's staat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. 3. Stadsschuld De schuldpositie wordt beoordeeld op basis van een breed inzicht in (1) omvang, samenstelling en ontwikkeling van de schuld, (2) betaalbaarheid van de stadsschuld en (3) kengetallen.
De bruto stadsschuld is in 2021 gestegen van € 339 miljoen naar € 373 miljoen, o.a. door het aantrekken van extra leningen met een negatieve rente voor toekomstige investeringen. Op basis van het investeringsprogramma in de Programmabegroting 2021-2024 daalt de schuld in 2022. Van de stadsschuld is € 77 miljoen doorgeleend aan andere partijen (Parkeren Delft BV, woningcorporaties, SVN).
Jaarverslag / Financiële positie
27
Jaarstukken 2021
Verloop stadsschuld 425
€ miljoen
400 375 350 325 300 2018
2019
2020
2021
2022
2023
jaar stadsschuld De informatie van de grafiek is gebaseerd op de uitkomsten van de jaarstukken en de vastgestelde programmabegroting 2021-2024
Om te bepalen of de stadsschuld betaalbaar is, kijken we naar de rentelasten en de rentedruk. De netto rentelasten in 2021 zijn € 5,3 miljoen. De rentedruk laat het aandeel van de rentekosten in de begroting zien. Hoe hoger de rentedruk, hoe minder ruimte er is voor andere uitgaven. In 2021 is de bruto rentequote 1,8% (norm: lager dan 5%) en de netto rentequote 1,2% (norm: lager dan 2,5%). Voor de beoordeling van de stadsschuld gebruiken we de verplichte BBV-indicatoren. In het Voorstel voor de wijze van beoordeling van de stadsschuld (op 31 januari 2019 vastgesteld door de gemeenteraad) is opgenomen dat Delft de signaalwaarden van de VNG als referentie voor de beoordeling hanteert. Deze signaalwaarden zijn geen doel, maar gelden als maximum (kengetallen schuldquotes, grondexploitaties) c.q. minimum (kengetal solvabiliteit). Ratio's Netto schuldquote Gecorrigeerde netto schuldquote Solvabiliteitsratio
Jaarrekening 2020 44,5% 28,5% 39,2%
Jaarrekening 2021 39,3% 24,7% 39,2%
De netto schuldquote geeft een indicatie van de hoogte van de schuld. Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De VNG adviseert om voor de netto schuldquote 130% als maximumnorm te hanteren, bij een netto schuldquote boven de 100% springt het licht voor een gemeente op oranje. De netto schuldquote is ultimo 2021 39,3% en blijft daarmee ruim onder de de signaalwaarde van de VNG. De gecorrigeerde netto schuldquote houdt rekening met doorgeleende gelden. In Delft is in 2021 ruim € 77 miljoen doorgeleend aan andere partijen, bijvoorbeeld ParkerenDelft B.V., SVN en woningbouwcorporaties (zie paragraaf Financiering). Voor de gecorrigeerde schuldquote geldt als VNGstreefwaarde hoe lager, hoe beter. Ultimo 2021 is de gecorrigeerde netto schuldquote 24,7%. De solvabiliteitsratio geeft aan in hoeverre er geen schulden op het bezit rusten. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt een percentage van 20%. De solvabiliteitsratio van de gemeente is stabiel en bedraagt ultimo 2021 39,2%.
Jaarverslag / Financiële positie
28
Jaarstukken 2021
De ontwikkeling van de schuld, het risicoprofiel en de betaalbaarheid alsmede de score van de ratio's laten geen afwijkende of negatieve ontwikkeling zien. De schuldpositie van de gemeente is ultimo 2021 houdbaar. Een uitgebreide toelichting op de schuldontwikkeling en de betaalbaarheid is te vinden in de paragraaf Financiering. De kengetallen komen aan bod in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. 4. Ruimte voor investeringen De Agenda Delft 2040 bevat zeven opgaven die bijdragen aan de participatie van mensen, aan een goede leefomgeving en aan een economisch vitale stad. Het gehanteerde perspectief hierbij strekt zich uit t/m 2040. In het Fonds Delft 2040 is, na aanpassing in het Herstelplan 2021-2024, dekking opgenomen voor een investeringsvolume van bijna € 42 miljoen. De middelen hiervoor zijn opgenomen in de bestemmingsreserve Stad. Na verwerking van de bijdragen voor de projecten Station Delft Zuid, Gelatinebrug, Reinier de Graaf/Junius, NeXt!Delft, Biotech Campus resteert een volume van € 29 miljoen. In de paragraaf Agenda Delft 2040 is een toelichting opgenomen over de voorbereiding en uitvoering van de investeringen. Met het voorstel tot bestemming van het resultaat is een reservering gedaan voor bovenwijkse voorzieningen die samenhangen met de groei van de stad.
Voor het onderhoud van de kapitaalgoederen (openbaar groen, water, wegen en civiele constructies, verlichting, speeltoestellen, riolering en gebouwen) zijn het beleid en de daarbij behorende budgetten vastgelegd in beheerplannen. In 2021 is het beheerplan Riolering geactualiseerd. De overige beheerplannen zijn actueel. In de paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen is een nadere onderbouwing opgenomen. 5. Woonlasten Door in 2021 de OZB alleen te corrigeren voor inflatie is een daling gerealiseerd van 110% naar 106% van het landelijk gemiddelde (bron: COELO 2021). Het tarief voor de Rioolrechten is niet gewijzigd in 2021. Voor de Afvalstoffenheffing is, naast de inflatiecorrectie, een beperkte stijging verwerkt (1,4%). Op de COELO-ranglijst 2021 van grote gemeenten staat Delft op de achtste plaats voor de woonlasten van meerpersoonshuishoudens/eigenaren (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing). In 2022 stijgen de kosten van OZB niet, behoudens een correctie voor inflatie (1,5%). Voor de gesloten circuits Afvalstoffen en Rioolrechten zijn kostendekkende tarieven het uitgangspunt. De afvalstoffenheffing stijgt voor nominale ontwikkeling, door de hogere kosten voor de verwerking van restafval, het gratis inzamelen van grof vuil (n.a.v. amendement d.d. 4 maart 2021), toerekening van perceptiekosten en gestegen kosten van de dienstverleningsovereenkomst (9,84%).
De rioolrechten stijgen door inflatiecorrectie, kosten van grote projecten, klimaatadaptatie en toerekening van perceptiekosten (12,9%).
Jaarverslag / Financiële positie
29
Jaarstukken 2021
Rechtmatigheid In het algemeen geldt dat een budgetafwijking die betrekking heeft op bestaand beleid en tijdig is gemeld aan de raad, rechtmatig is. De afwijking wordt, bij goedkeuring door de raad, ook rechtmatig als deze niet tijdig is gemeld, maar exogeen, onontkoombaar en/of onvoorzien is. Afwijkingen die niet tijdig zijn gemeld en/of niet passen in het beleid zijn onrechtmatig. Deze onrechtmatige afwijkingen worden, zo nodig, toegelicht in een aparte paragraaf in de jaarrekening. Met de vaststelling van de jaarstukken door de raad vindt autorisatie plaats. In 2021 is geen sprake geweest van begrotingsonrechtmatigheden. De accountant rapporteert elke fout of onzekerheid, die hij constateert in het kader van de jaarrekeningcontrole op het niveau van doelstellingen vanaf € 200.000 aan de raad. Daarnaast rapporteert de accountant in het accountantsverslag over eventuele geconstateerde onrechtmatigheden. Verschillen tussen begroting en realisatie Duurzaam Delft Bereikbare en leefbare stad Goed wonen Schone en veilige stad Sterk en sociaal Solide maatschappelijke basis Economische zelfstandigheid Stad in bedrijf Stad en bestuur Raad Financieel gezond Overhead Totaal