IOP Gillisbuurt Delfia terrein
Tekst van het document
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN
Het groene hart van Buitenhof. 18 JUNI 2025
Gillis Fred Leeflang / via AD.nl
Voorwoord Voor u ligt het Integraal Ontwikkelplan (IOP) voor de Gillisbuurt, een van de buurten waar we ons op richten in het programma Wij West in Delft. De komende jaren gaat hier veel veranderen. Gemeente Delft en Woonbron investeren hier, samen met bewoners en andere partners, in een leefbare en toekomstbestendige buurt. Zo gaan we aan de slag met het verbeteren, verduurzamen en nieuw bouwen van woningen en voorzieningen in de buurt. De afgelopen jaren hebben we als gemeente en Woonbron intensief samengewerkt met bewoners en andere sociale buurtpartners aan de wijkversterkingsopgave van de Gillisbuurt en de Delfia-locatie. Met elkaar willen we hier de komende jaren de leefbaarheid vergroten en verbeteringen doorvoeren op zowel sociaal als fysiek gebied. Bij het bepalen van de juiste koers, zijn de gesprekken met bewoners en sleutelfiguren uit de wijken heel waardevol geweest. Zij kennen de buurt als geen ander en weten wat er speelt en nodig is. Dit plan vormt een belangrijke basis voor de verbeteringen die we willen realiseren. Daarbij is het onze ambitie de bestaande Gillisbuurt en Delfia-locatie te verenigen tot één sterk verbonden buurt; De Nieuwe Gillis. Een buurt met veel ruimte en aandacht voor sport, spel en ontmoeten. Waar mensen elkaar gemakkelijk kunnen spreken en zich verbonden voelen met hun buurt. Ruimte is in Delft een schaars goed.
Daarom maken we zo optimaal mogelijk gebruik van de beschikbare ruimte en combineren we waar mogelijk verschillende functies, zoals: wonen, spelen en werken. Samen met bewoners en andere sociale buurtpartners werken we dit plan de komende jaren verder uit. Dit doen we binnen een context met ook nog veel onzekerheden*. Bij de uitwerking kijken we naar wat er nodig is aan nieuwe woningen en voorzieningen, maar ook naar wat er nu al is dat we willen behouden en verbeteren. Dat doen we met oog voor bestaande buurtinitiatieven en organisaties, die bijdragen aan de levendigheid en saamhorigheid in de buurt. Met dit Integraal Ontwikkelplan zetten we een belangrijke volgende stap richting een vernieuwde, prettige en leefbare buurt. Die recht doet aan de huidige kenmerken en waarden van de buurt. En die klaar is voor een bloeiende toekomst van een wijk waar iedereen zich welkom en thuis voelt.
Martina Huijsmans, wethouder Ruimtelijke ordening en Gebiedsontwikkeling, Gemeente Delft Linda Schalkwijk, directeur Woonbron
2
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
* zie disclaimer op pagina 67
3
56
A Inleiding 8
Probleemstelling, doelen en aanpak.
8
Voorgaand proces.
8
Koppeling met programma WijWest.
9
Koppeling met aangrenzende projecten.
9
Leeswijzer.
10
Participatie overzicht.
B Projectlocatie: Gillis Delfia 14
De plek.
16
Geschiedenis.
18
In bredere context Buitenhof/Delft-West.
20
Kansen en uitdagingen.
24
Relevante onderzoeken Nederland.
26
Bestaand netwerk en initiatieven.
C Visie: de Nieuwe Gillis 30
Het groene hart van Buitenhof.
D Uitwerking 44
Hardware - gebouw en omgeving.
50
Software - programmering en community.
52
Orgware (ontwikkelstrategie).
Bijlagen
4
Plaatwerk Fotografen
A
Participatieverslag.
B
Uitgangspunten.
C
Ambitiekaarten en onderdelen.
D
Haalbaarheidsanalyse.
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
5
A Inleiding ‘Een sociaal-fysieke opgave vraagt om een integrale benadering.’
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
HA
Probleemstelling, doelen en aanpak
Probleemstelling Gillis Delfia bezit veel kwaliteiten: het heeft een uniek groen binnengebied, een diverse gemeenschap van bewoners met veel verschillende nationaliteiten en er wordt veel georganiseerd vanuit plekken zoals KopieKoffie, Rode Feniks en buurtcentrum Buitengewoon. De uitdagingen zijn er ook: meer dan een derde van de bewoners leeft in armoede, er is beperkte verbinding tussen mensen en zowel de gebouwen als de buitenruimte kunnen een nieuwe impuls gebruiken. Daarnaast heeft Gillis Delfia meerdere fysieke opgaves met de nieuwbouw van ca. 500 woningen, renovatie van 582 van de huidige 615 woningen van Woonbron, aanleg van een warmtenet én de vernieuwing van de riolering. Een complexe opgave die meerdere oplossingen vereist, op zowel ruimtelijk, sociaal als organisatorisch vlak. Doelen Het IOP dient meerdere doelen: > Het biedt de visie en ambities om te starten met de uitwerking van deze complexe opgave, voor zowel de buurt als de eigenaren in het gebied. > Het vormt de opmaat voor een Stedenbouwkundig Plan, Beeldkwaliteitsplan en plan voor de Openbare Ruimte voor de bouw van 500 woningen, ingrepen in de bestaande flats van Woonbron en aanpak van de openbare ruimte. > Het vormt de start om over te gaan tot actie op de korte termijn (tot aan 2030).
8
Gebouw en omgeving Aanpak De opgave voor Gillis Delfia is een sociaal-fysieke opgave. Een ruimtelijk plan alleen zou tekort schieten. Het IOP volgt de ‘hard, soft, orgware - methodiek’. Een methode waarbij niet alleen naar ‘de stenen’ maar vooral ook naar de mensen én de middelen wordt gekeken. Een integraal perspectief op een complexe opgave. Om kansen en opgaves aan elkaar te koppelen hebben de gemeente Delft en Woonbron de handen ineen geslagen om samen tot één gezamenlijk plan te komen. Vanuit een Samenwerkingsovereenkomst (SOK)
O
RG
WA R E
IOP HARDWARE Gillis Delfia
Gebouw en omgeving
Organisatie en middelen
SOFT W AR E
Voor u ligt het Integraal Ontwikkelplan (hierna IOP) voor de Gillisbuurt en het Delfia-terrein (hierna Gillis Delfia), een groene buurt in het westen van Delft, onderdeel van de wijk Buitenhof. In nauwe samenwerking tussen de gemeente Delft en woningbouwcorporatie Woonbron is dit IOP opgesteld. Het bevat de visie en ambities als start voor de uitwerking op fysiek, sociaal en organisatorisch vlak. Het IOP is een document voor én door de buurt.
R DWA R E
Programmering en community
werken zij samen om de wijk te verbeteren.
Voorgaand proces Het IOP is onderdeel van een groter proces. In 2020 is de stip op de horizon gezet met het Ambitiedocument ‘Kansen voor een sterk Gillis’. Daarna heeft in 2023, onder leiding van Muzus, participatie plaatsgevonden met de buurt. Ook zijn stedenbouwkundige studies uitgevoerd die ten grondslag liggen aan dit IOP.
Koppeling met programma WijWest Het IOP heeft een duidelijke koppeling met het programma Wij West. Wij West is een meerjarig programma waarbij diverse partners in Delft-West werken aan een veilig en leefbaar Delft-West. Dit gebeurt onder de vlag van het Nationaal Programma voor Leefbaarheid en Veiligheid (hierna NPLV). Binnen het programma Wij West zijn 7 focusbuurten benoemd, waarvan er 4 buurten de komende jaren extra aandacht krijgen vanuit het programma. De Gillisbuurt is één van deze 4 buurten. De visie, ambities en acties die in dit IOP staan beschreven dragen bij aan de doelen van het programma Wij West, zoals vastgelegd in het gebiedsplan Wij West en de uitvoeringsagenda.
Koppeling met aangrenzende projecten In de buurt lopen drie projecten die een connectie vormen met de opgaves uit dit IOP: > Renovatie van 582 woningen Woonbron. > Vervanging van riolering: de riolering in een aantal buurten van Buitenhof, waaronder de Gillisbuurt, is verouderd en wordt stapsgewijs vervangen, waarbij tevens de buitenruimte van gevel tot gevel klimaatadaptief heringericht wordt. De uitvoering in de Gillisbuurt staat gepland in 2028 en 2029. Om overlast voor bewoners te beperken en ‘werk met werk’ te maken wordt gekeken of de uitvoering zoveel mogelijk gelijktijdig kan plaatsvinden. > Aanleg warmtenet: in Delft wordt een warmtenet aangelegd om 6.000 huurwoningen aan te sluiten op bodemwarmte. In de Gillisbuurt wordt een groot deel van de huidige flats aangesloten in 2025 en 2026.
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
Leeswijzer Het IOP bestaat uit drie hoofdstukken die de volgende vragen beantwoorden: > Situatie: wat zijn de kansen en uitdagingen? > Visie: op basis van welke gedachtes en ambities gaan we aan de slag met de kansen en uitdagingen? > Uitwerking: wat is er nodig om de ambities te verzilveren? Na een overzicht van de doorlopen participatie volgt een situatie schets, met de locatie, geschiedenis, bredere context, analyse van kansen/uitdagingen en overzicht van het bestaand netwerk/initiatieven. In het hoofdstuk Visie volgt de overkoepelende visie en ambities, gekoppeld aan vier pijlers die het DNA vormen van de buurt. In de uitwerking wordt aan de hand van hardware, software en orgware uitgelegd hoe de ambities kunnen worden gerealiseerd en wat daarvoor nodig is.
9
Participatie overzicht Wat betekent dat, een IOP voor én door de buurt? In meerdere onderzoeken* wordt de noodzaak benoemd van een actieve betrokkenheid bij het maken van (buurt) visies. Het gevoel dat je gehoord bent én je je herkent in de visie en ambities zorgt voor een gedragen plan. Een goede basis om aan de slag te gaan. Om zoveel mogelijk betrokkenheid te creëren is de buurt op verschillende manieren actief betrokken:
Muzus traject In 2023 is Muzus, samen met de gemeente en Woonbron de buurt in gegaan om bewoners te spreken. Met interviews bij mensen thuis en een koffiekar op straat is veel waardevolle informatie opgehaald. Dit resulteerde in een concreet rapport met aanbevelingen die zijn meegenomen in deze visie.
Wij West Bewonersavonden In het kader van programma Wij West worden elk kwartaal bewonersavonden voor bewoners uit Buitenhof gehouden. Om bewoners niet teveel te belasten met grote separate bewonersavonden voor de buurtvisie van Gillis Delfia is in 2024 en 2025 drie keer aangeschoven bij de bewonersavond. Met een opkomst van tussen de 20 en 40 mensen zijn nuttige gesprekken gevoerd over wat er nu speelt in de buurt en wat de kracht van de buurt is.
Interviews met sleutelfiguren In Gillis Delfia wonen of werken een aantal ‘sleutelfiguren’ die de buurt goed kennen en veel betekenen voor de buurt. Zij spreken bewoners en kennen de buurt als geen ander. Vier sleutelfiguren zijn betrokken geweest bij de verschillende fases om te komen tot het IOP.
geen ander de wijk maar laten minder hun stem horen, terwijl er onder deze groep wel veel behoefte is om bij elkaar te komen. Op een laagdrempelige manier, met een opkomst van ca. 20 vrouwen, is veel informatie opgehaald over de uitdagingen, kansen en toekomst van de buurt.
Inloopochtenden In het kader van de ambitiekaart en bijbehorende concrete acties zijn in mei en juni 2025 twee inloopochtenden georganiseerd en is aangesloten bij een Wij West bewonerscafé. Met een opkomst van ca. 40 tot 50 bewoners zijn vragen gesteld, zorgen geuit en is feedback meegegeven. WijWest bewonersavond, 6 november 2024
Bijlage A is het participatieverslag en bevat een gedetailleerde weergave van de uitkomsten per participatiemoment. Per onderdeel is aangegeven of, en zo ja op welke manier, de input reeds is verwerkt in het IOP of dat het als aandachtspunt wordt meegenomen bij de uitwerking van de plannen.
Participatie Gillisbuurt
Tot stand gekomen voor én door de buurt!
Vrouwenevent 20 december
Dit project is uitgevoerd door Muzus (2023) in opdracht van: Gemeente Delft en Woonbron
Muzus traject 2023
Vrouwenevent In samenwerking met de Rode Feniks is 20 december 2024 het Vrouwenevent georganiseerd. Een event speciaal voor vrouwen uit de buurt. Zij kennen als
*Ruimte maken voor ontmoeting (CRA, 2022) *BuurtSaam (Falsework, Platform 31, 2024)
10
Vrouwenevent 20 december
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
WijWest bewonersavond, 19 juni 2024
11
B Projectlocatie: Gillis Delfia ‘Een bijzonder groene buurt met sociale en fysieke uitdagingen.’
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
Gillis Delfia ligt aan de westkant van Delft, in de wijk Buitenhof, op ongeveer 15 minuten fietsen van het centrum. Het bestaat nu nog uit twee delen: de Gillisbuurt en het Delfia-terrein. Gillis Delfia wordt afgebakend door de Chopinlaan in het noorden, de Bachsingel in het zuiden, de Buitenhofdreef in het oosten en het Kerkpolderpad in het westen.
centrum Delft (15 min fietsen) (10 min OV)
r de Reinie
De Gillisbuurt bestaat uit 620 huurwoningen in eigendom van Woonbron, 35 koopwoningen en (maatschappelijke) functies. Op het Delfia-terrein, voorheen voetbalclub Delfia, heeft de gemeente voor een tijdelijke periode huisvesting gerealiseerd voor Oekraïense vluchtelingen. Aan de Buitenhofdreef ligt het voormalige restaurant WOK-master. Dit perceel is een separate ontwikkeling waarbinnen een combinatie wordt gezocht van wonen en voorzieningen. Naast de WOK-master locatie ligt het Schubertblok. Deze locatie is geen onderdeel van dit IOP.
Lidl Moza
tramhalte (lijn 1) KopieKoffie
ag Ga De
Kerkpolder pad
Kerkpolder zwembad
C
Schubertblok
ixlaan
Delfia-terrein
n
laa hopin
Beatr
Buitengewoon
s Prinse
Gillisbuurt
n
rtlaa
14
winkelcentrum De Hoven (5 min fiets)
Buitenhof
In de buurt zelf zijn weinig voorzieningen met uitzondering van KopieKoffie, het terrein van wijkcentrum BuitenGewoon, een uitvaartdienstencentrum en een orthopedisch centrum. In de omgeving zijn voorzieningen op loop- of fietsafstand, zoals de Lidl in Buitenhof Noord en winkelcentrum De Hoven. De Gillisbuurt heeft een zeer diverse bewonersgroep met verschillende culturen, verhalen en achtergronden. De buurt is met de tramhalte van lijn 1 verbonden met het OV en de snelweg is nabij. Met de Delft Hopper ligt er een busroute door de buurt. De dichtsbijzijnde bushalte ligt aan de Reinier de Graafweg. De nabijheid van groen een bijzondere kwaliteit, met het binnengebied van de Gillisbuurt, de groene Buitenhofdreef/Bachsingel, het parkje Buitenhof en de nabijgelegen Kerkpolder. Elk gebied wordt verbonden door een (informeel) wandel- en fietsnetwerk.
Gebiedsontwikkeling Kop van Buitenhof
Reinier de Graaf Gasthuis
bushalte
fweg
Graa
WOK-master
ingel Bachs
parkje Buitenhof
tramhalte (lijn 1) fietsnetwerk
scholen
sportvelden
A4-snelweg (5 min auto)
Project Van Hasseltlaan
Buitenhofdreef
Een buurt met een diverse gemeenschap, omgeven door natuur.
In Gillis Delfia is het groen altijd dichtbij.
oven Beeth laan
De plek
winkelcentrum Buitenhof (5 min fiets) eg huisw Kruit
en
Geschiedenis
Structuur Structuur Een experimenteel en bijzonder ontwerp
In de jaren ‘70 werd de wijk Buitenhof in Delft ontwikkeld, waarbij elke buurt een eigen opzet kreeg, zowel in bebouwing als in de buitenruimte. Wat de Gillisbuurt uniek maakt, is het kenmerkende De wijk Buitenhof is ontworpen door grote Van Embden c.s. inisdeontworpen door Van Embden c.s. in de De wijk Buitenhof groene binnengebied. Dit binnengebied werd op een periode 1965-1970 en bestond uit: periode 1965-1970 en bestond uit: vooruitstrevende manier ontworpen door ecologen • een groene hoofdstructuur (randen, en dreef) • singels een groene hoofdstructuur (randen, singels en dreef) Bos en Mol. In plaats van de traditionele, strakke • losse buurten in het groen, waarbij elke buurt uit een grasvelden, lieten zij de natuur vrij haar gang gaan. • losse buurten ineigen het groen, waarbij elke buurt uit een eigen woningtype (hoog, laag) bestond* Bewoners creëerden zelfmidden, paden door het gebied, wat woningtype (hoog, midden, laag) bestond* een organische en natuurlijke uitstraling gaf aan de • een stedelijke voorzieningenzone aan de noordzijde • een stedelijke voorzieningenzone aan de noordzijde omgeving.
Dit baanbrekende ontwerp trok de aandacht (ziekenhuis, scholen) (ziekenhuis, scholen) van ontwerpers uit de hele wereld die naar de Gillisbuurt • hoogbouw gepland als markering entree van de wijk (maar niet kwamen om het innovatieve concept van natuurlijke • hoogbouw gepland als markering entree van de wijk (maar niet opruimteontwikkeling deze wijze erealiseerd). te bekijken en ervan te leren. Luchtfoto van Buitenhof
Landschapsontwerp
Op onderdelen heeft de wijk een andere uitwerking gekregen, door de omslag in denken van de jaren '50/'60 (modernisme /functionalisme) 65 naar de jaren '70/'80 Stedenbouwkundige Van Embden op deze wijze gerealiseerd). Post 65(structuralisme). Wat de stedenbouwkundige opzet betreft, werd in was ontslagen door directeur stadsontwikkeling Thijs de Jong, die zelf (* dit in tegenstelling tot veel andere wijken en buurten uitdedie tijd, L-vormige bebouwing gekozen plaats van gangbare (* dit in tegenstelling tot veel andere wijken en buurten uit die tijd, aan het waarbij begin de van de ‘lagenbenadering’ binnen stedenbouw stond, voor langgerekte gebouwende die een soort wand zoals Pendrecht buurt-stempels juist waren gebaseerd zoals Pendrecht de buurt-stempels juist waren gebaseerd vormdenwaarbij langs de straten. Hierdoor ontstond een op eenwaarbij combinatie van verschillende woningtypes). uitgegaan wordt van het bestaande landschap. In dit denken as meer afgesloten in tegenstelling tot de op een combinatie van binnengebied, verschillende woningtypes). open uitstraling van nabijgelegen buurten, zoals de was er meer aandacht voor: Fledderusbuurt en Buitenhof Noord.
- kleinschaligheid In de jarenprincipe 70 werd de Gillisbuurt gezien als een - mens en natuur als (zelf-)ordenend toonbeeld van luxe en modern wonen, een frisse en - groen en ecologie : blijvers en groene wijkers tegenhanger van de drukke en vervuilde stad. Voorvoor Delftenaren die een alternatieve woonomgeving - lage overgangen privé-openbaar ontmoeting zochten, bood deze buurt precies dat. Het unieke groene gebied van de Gillisbuurt spelenVerkenning ("indianen-bosje") 22 - natuurlijk versie 29 en meiavontuurlijk 2024 - Ruimtelijke Buitenhof 22
hof
versie 29 mei 2024 -
Maquette van Buitenhof
Vanaf 2004 werd de nabijgelegen buurt Poptahof grootschalig vernieuwd. Een groot deel van de bewoners van Poptahof verhuisde naar de Gillisbuurt en andere buurten in Buitenhof. De bewonerspopulatie werd diverser.
Plattegrond tekening van Buitenhof
Met de aanleg van Buitenhof in de jaren ‘70 werd ook een sportveld aangelegd op het Delfia terrein, voor de voetbalclub D.F.C Delfia. In 2017 moest de club verhuizen naar de Kerkpolder. In 2023 zijn flexwoningen neergezet voor de tijdelijke huisvesting van Oekraïense vluchtelingen voor een tijdelijke periode. Naast de sportvelden werd in de jaren ‘90 buurtcentrum The Culture geopend, dat nu Buitengewoon heet, een belangrijke plek voor de buurt.
Ruimtelijke Verkenning Buitenhof
Met name in de Gillis-buurt was er geëxperimenteerd met een nieuwe inrichtingsconcept, begonnen door de ecologen Bos en Mol, waarbij was uitgegaan van een spontane, natuurlijke ontwikkeling voor planten en om zich op een natuurlijke manier kunnen ontplooien. (bron: INTI (2022), Verslag POST65 Groeikernenkring Bijeenkomst #1 Groen, International New Town Institute mei 2022)
In de jaren ‘60 was de Gillisbuurt het toonbeeld van luxe en modern wonen. Het unieke groene gebied van de Gillisbuurt
24 16
versie 29 mei 2024 -
Plattegrond tekening van de Gillisbuurt (Erfgoed Delft) Ruimtelijke Verkenning Buitenhof
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
17
WijWest doelen Buitenhof is een NPLV gebied. Om de sociale-fysieke opgave op te pakken heeft WijWest de volgende doelen opgesteld: ‘Kansrijk opgroeien’, ‘Bestaanszekerheid’, ‘Fijn en veilig wonen’, ‘Plek voor iedereen’ en ‘In vertrouwen samenwerken’.
Bewoners - veel achtergronden, laag inkomen, hoog percentage armoedeproblematiek
Voor een wijk van 14.500 inwoners heeft het relatief weinig voorzieningen. De belangrijkste centra zijn winkelcentrum Buitenhof en de Lidl aan de Griegstraat. Deze centra liggen aan de randen van de wijk en zijn niet altijd goed vindbaar of te bereiken.
Lage dichtheid stedenbouw en beperkte wijkvoorzieningen De wijk is zeer ruim opgezet en heeft een lage dichtheid aan gebouwen. Er is veel ruimte voor groen. Elke buurt heeft een eigen kenmerkende soort gebouwtypolo-
Buitenhof is met een duidelijke structuur ontworpen waarvan delen nog duidelijk zichtbaar zijn: > Een centrale ontsluiting (Buitenhofdreef). > Een netwerk van groenblauwe structuren die het gebied koppelen aan de omgeving en een informeel padennetwerk tussen buurten en groene gebieden. > Buurten met een eigen stedenbouwkundige karakteristiek en landschapsontwerp binnen een orthogonaal systeem. Er ontstond zo een sterke samenhang binnen de buurten met stempels en variaties van stroken, sobere architectuur en achtertuinen op het zuiden en westen..
Gillis Delfia
ixlaan
schaligheid waarmee de wijk destijds is bedacht.
In de wijk zijn sociale problemen. Er is sprake van criminaliteit in de vorm van woninginbraken en geweldsmisdrijven. Buitenhof scoort bovendien het laagst op de Leefbarometer van heel Delft.
Lidl
Beatr
den (47% van de bewoners heeft een migratieachtergrond). Ten opzichte van Delft is het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden relatief laag. Veel mensen hebben moeite met rondkomen en relatief veel kinderen groeien op in armoede. Een op de vijf kinderen is onderdeel van een gezin met een laag inkomen, dubbel zoveel als in Delft. De wijk kent relatief veel huishoudens in een schuldhulpverleningstraject. Bewoners ervaren hun gezondheid over het algemeen minder goed.
Lage score op leefbaarheid
Rein
s Prinse
Buitenhof is een bijzondere wijk met kenmerkende buurten. Als je door Buitenhof fietst zie je de groot-
Gelukkig is de wijk betaalbaar: Buitenhof heeft van alle wijken in Delft de meeste sociale huur (57%). Wonen is bereikbaar en functioneert voor veel bewoners die een tegenslag hebben gehad als springplank. De woningen hebben echter vaak een laag energielabel en verkeren in slechte bouwkundige staat.
eg raafw
G ier de
Bijzondere ruimtelijke kenmerken
Buitenhof heeft ca. 14.500 inwoners (Delft.incijfers.nl) met een enorme diversiteit aan culturen en achtergron-
Wonen - betaalbaar maar van lage kwaliteit
18
gie. In veel buurten zijn dit flats met bergingen op de begane grond. Er zijn weinig ‘ogen op de straat’. Bewoners voelen zich, mede daardoor, vaak onveilig. Door een afwisseling van voor- en achterkanten (tuinen) ontbreekt er bovendien een duidelijke hiërarchie.
Buitenhofdreef
In bredere context Buitenhof/Delft-West
Winkelcentrum Buitenhof
Bewoners geven Buitenhof een lage score: een 6.9 t.o.v. een 7.4 gemiddeld voor Delft. Afval en gebrek aan levendigheid zijn problemen. Buurtparkjes zijn een trots van de wijk. Aan de hand van een uitgebreide analyse van de gemeente zijn de volgende opgaven gedefinieerd: > Inbedding in en relatie met de stad. > Herijking voorzieningenstructuur. > Versterken groen. > Versterken langzaamverkeersnetwerk. > Aanpak leefbaarheid “middenbuurten”. > Beheer openbare ruimte.
g uiswe
Kruith
Legenda Wijkcentra Hoofdgroenstructuur Groenstructuur op buurtniveau Blauwstructuur Orthogonaal systeem bebouwing Hoofdontsluiting Inprikkers ontsluiting naar buurten
Buitenhof met haar ruimtelijke kenmerken
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
19
Kansen en uitdagingen Centraal binnen Buitenhof ligt Gillis Delfia. Het heeft eigen kenmerken maar sluit op veel vlakken ook aan op de kansen en uitdagingen van Buitenhof.
de omgeving met schuttingen, dichte plinten en grijze lange galerijen (zie kaart en foto’s). Samen met het overschot aan (fiets)parkeren langs elke flat en grofvuil/afval op straat is de buurt niet uitnodigend.
Een uniek groen gebied De Gillisbuurt onderscheidt zich in Buitenhof door de unieke kwaliteit van het groene binnengebied. Het revolutionaire ontwerp uit de jaren ‘70 heeft zijn vruchten afgeworpen met een diversiteit aan bomen en plantensoorten. Naast de Gillisbuurt ligt Parkje Buitenhof, een groot park grenzend aan verschillende buurten. Het groen staat echter voor een uitdaging. Het onderhoud aan het groen is achterstallig, met overwoekerd
Lichtpunten zijn de drie muurschilderingen in de buurt, waardoor de diversiteit en identiteit zichtbaar wordt. Een goede start om de buurt te openen en te verbinden met omliggende buurten, wat recht doet aan de centrale plek in Buitenhof.
groen, sleetse speelplekken, natte delen en vallende takken uit bomen. Daarnaast wordt het groene gebied gedomineerd door wegen en geparkeerde auto’s. Het nodigt niet uit tot gebruik of schrikt juist af. Desondanks geven bewoners aan het groen te waarderen. De overdaad aan groen is een unieke kans om mensen op een fijne manier elkaar te laten ontmoeten, te spelen en/of te relaxen.
De bewoners van Gills Delfia hebben behoefte aan verbinding. In de buurt wordt al dag en nacht gewerkt om bewoners te verbinden. Er wordt veel georganiseerd, vanuit bijvoorbeeld Kopie Koffie, Rode Feniks en Buitengewoon. Bepaalde doelgroepen worden echter niet bereikt. Een barrière kan zijn het niet kennen van de taal, een overvloed aan communicatie, schaamte (door armoede) of simpelweg een gebrek aan tijd omdat veel mensen in de overlevingsstand staan. De buurt heeft ook moeite om een brede gemeenschap te vormen. Veel mensen met een ‘rugzakje’ kunnen in de buurt terecht. Zij wonen er vaak tijdelijk, als springplank naar een nieuwe plek. Er is veel doorstroming. Een bekend gezicht is niet altijd vanzelfsprekend.
‘Het is hier goed wonen maar het woongenot mist’ Een quote van een bewoner en een goede typering van wonen in de Gillis Delfia. Een goed huis, de belangrijkste basis om te leven, laat vaak te wensen over. De huidige woningen van Woonbron zijn toe aan renovatie. Bewoners geven aan dat er sprake is van geluidsoverlast, schimmel en achterstallig onderhoud. Daarbovenop zijn de woningen onvoldoende geïsoleerd, met hoge stookkosten als gevolg. Een helder plan is nodig om de bewoners, die vaak al moeite hebben met rondkomen, een fijne en rustige basis te geven.
Ruimtelijke opzet van de wijk belemmert verbinding De ruimtelijke opzet van Gillis Delfia sluit aan op de kenmerken van Buitenhof maar is ook uniek. Hier is afgeweken van de typische haakvorm en gekozen voor een soort carré vorm, met lange flats langs de straten. Met de typische kenmerken van een sobere, functionele architectuur en bergingen op de begane grond maakt Gillis Delfia een gesloten indruk. Het keert haar rug naar
20
Behoefte aan verbinding tussen bewoners, maar er zijn bepaalde barrières
Een grote kans om te werken aan gemeenschap en verbinding ligt bij de kinderen. Zij spreken de taal, kennen de buurt en andere kinderen. Via hen ligt een sleutel om ouders bij elkaar te brengen en de gemeenschap te vormen. De inzet van scholen, Rode Feniks en Buurtmaatjes, die gericht zijn op het bij elkaar brengen van kinderen, zijn dan ook essentieel in de buurt.
n
Huidige situatiekaart met voorzieningen en voor- en achterkanten.
Achterkant situatie Beethovenlaan
Muurschildering Mira Mi, aan de Chopinlaan
De Bijentuin, een tuin georganiseerd door bewoners
De Houten speeltuin, een geliefde plek voor kinderen
Armoede, ondermijning en (drugs-)criminaliteit De statistieken liegen er niet om; Buitenhof heeft veel sociale problemen die leiden tot een verminderde ervaring van veiligheid. In de Gillisbuurt is dit niet anders en soms erger. Het gemiddeld bruto jaarinkomen per inwoner is
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
21
15.600 euro. Schrijnend is het hoge percentage (40%) van kinderen die opgroeit in de armoede. Armoede is niet alleen een tekort aan financieel kapitaal maar ook sociaal en cultureel: psychische problemen, taalbarrières, schulden, laaggeletterd zorgen voor een gebrek aan opleidingsmogelijkheden en de bereikbaarheid van hulp. Er is sprake van drugsproblematiek, overlast, criminaliteit, (huiselijk) geweld en uitsluiting. Tegelijkertijd wordt er heel veel gedaan door organisaties in de buurt om mensen op de juiste manier te helpen. De hulp komt echter soms van teveel kanten. Aandacht en veel inzet is nodig om te werken aan het verbeteren van kansen, veiligheid en bereikbaarheid van de juiste hulp.
Een ondernemende buurt met nog veel meer potentie Gillis Delfia is een ondernemende buurt. De hoeveelheid organisaties, coöperaties en kleine (sociale) ondernemingen is groot. Ondernemers kennen en helpen elkaar. Toch komt niet iedereen mee, door een gebrek betaalbare ruimte, aan mogelijkheden, kennis van netwerken en hulp. Er schuilt een grote potentie in de buurt als het bovenstaande wordt aangepakt. Ondernemers brengen immers mensen samen, maakt trots en zorgt voor bestaanszekerheid. Tegelijkertijd voelen bestaande organisaties zich niet altijd gesteund. Een web aan subsidies en verantwoording brengen onzekerheid en dikwijls teleurstelling met zich mee. De ondernemende kracht moet worden gekoesterd en verder gebracht.
Behoefte aan overzicht en duidelijkheid
Richting bewoners wordt dan ook veel gecommuniceerd. Een overvloed aan flyers valt op de deurmat met vele logo’s, talen en kleuren. Bewoners haken af door de veelheid en eerder genoemde barrières, bovenop de vaak al slechte situatie waar ze zich in bevinden. Er is behoefte aan duidelijkheid, een vertrouwd gezicht en één communicatiekanaal. Een goede ontwikkeling op dit vlak is de SBG-app waar steeds meer organisaties aan meedoen.
Weinig vertrouwen door bewoners in instanties In de buurt wordt veel georganiseerd. Daarbovenop lopen er meerdere (ruimtelijke) projecten, waaronder het IOP, waar bewoners naar hun mening wordt gevraagd. De geschetste uitdagingen zijn een afge-
Percentage kinderen dat opgroeit in armoede (WijWest, 2023)
Gemiddeld bruto jaarinkomen per inwoner (allecijfers.nl)
Totaalscore Leefbarometer (WijWest, 2023)
Aantal personen per woning (alle cijfers)
Percentage gezinnen (CBS, 2024)
Percentage inwoners dat hun gezondheid als goed ervaart (allecijfers.nl, 2022)
leide van deze gesprekken. De buurt en bewoners zijn echter participatiemoe. Er wordt veel beloofd maar weinig gedaan. Het vertrouwen in instanties en eigenaren is daarmee laag. Dit wordt soms versterkt door plannen door te zetten terwijl er tegenstand is. Een voorbeeld is de sloop van het gewaardeerde voormalig winkelcentrum aan de Griegstraat. Om het vertrouwen terug te winnen is het essentieel om zichtbaar te zijn in de buurt en met zichtbaar resultaat te komen op uitdagingen die in de buurt spelen. Daarom gaat dit IOP ook in op wat er op de korte termijn moet gebeuren. Zo kan het vertrouwen weer opgebouwd worden, en willen bewoners weer betrokken worden bij ontwikkelingen in hun buurt.
Door de problematiek in de wijk en buurten is er een groot netwerk aan organisaties en initiatieven (zie pagina 27). Er wordt veel georganiseerd maar soms in overlap. Onlangs wees onderzoek uit (zie volgende pagina) dat in gemeentes dikwijls 90 verschillende regelingen zijn voor mensen met problemen. Zelfs organisaties weten zelf niet altijd wat anderen doen. Het overzicht ontbreekt.
22
‘Er is veel beloofd maar weinig gedaan.’
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
23
Relevante onderzoeken Nederland De kansen en uitdaging voor Gillis Delfia zijn niet uniek. De buurt is onderdeel van 20 NPLV gebieden waarin dezelfde soort (sociale) problematiek speelt. Om tot een duidelijke visie te komen is het waardevol om lessen uit wetenschappelijk en/of empirisch onderzoek mee te nemen. Een aantal relevante bronnen zijn onderzocht die onderzoek hebben gedaan naar het Nederlandse systeem . De lijst is verre van compleet maar geeft desalniettemin een beeld. Verder brononderzoek is gewenst om succesvolle lessen te gebruiken in de uitwerking van het plan. BuurtSaam (2024): > Bij ruimtelijk ontwerp voor een gezonde en sociale buurt is het belangrijk om te vertrekken vanuit de ervaringen en behoeften van de meest kwetsbare groepen. > Participatie en zeggenschap spelen een belangrijke rol bij het bevorderen van gezondheid. Ruimte maken voor ontmoeting (2022): > Veerkrachtige en gezonde buurten vragen om sterke sociale relaties. > Actiever samenkomen met buurtgenoten kunnen sociaal kapitaal versterken, welzijn bevorderen en eenzaamheid voorkomen. > Balans tussen ruimte maken voor ontmoetingen en ruimte laten voor het ontstaan van een sociale infrastructuur.
> Rol van overheid ligt in het scheppen van de juiste voedingsbodem waarop maatschappelijk initiatief kan bloeien.
BuurtSaam
Kennis- en inspiratiedossier
Eerlijker en eenvoudiger armoedebeleid (2025): > De hulp voor mensen met een laag inkomen is versnipperd en daardoor oneerlijk. De vele verschillende loketten, voorwaarden en typen vergoedingen maken het krijgen van hulp ingewikkeld. > De ideale inkomensondersteuning houdt rekening met verschillen tussen mensen, maar voorkomt willekeur. > Er zijn 21 participatieregelingen die kunnen worden samengevoegd tot één minimatoelage. Armoede uitgelegd aan mensen met geld (2024): > Armoede is veelzijdig en complex. Het is niet enkel een gebrek aan financiële middelen, maar omvat ook culturele en sociale dimensies. Mensen in armoede missen vaak toegang tot netwerken en kennis die hen kunnen helpen vooruit te komen. > Armoede leidt tot hogere kosten op lange termijn. Gebrek aan middelen kan resulteren in uitgestelde of vermeden zorg, wat later tot duurdere medische behandelingen leidt. Investeren in preventie en tijdige ondersteuning is zowel menselijk als economisch voordelig. > Beleidsmakers voor armoede missen vaak het volledige beeld. Degenen die beleid maken hebben zelden persoonlijke ervaring met armoede, wat kan leiden tot ineffectieve of zelfs schadelijke beleidsmaatregelen. Het betrekken van ervaringsdeskundigen bij beleidsvorming is essentieel voor effectieve armoedebestrijding.
Instituut voor Publieke Economie Prinsessegracht 6b 2514AN Den Haag www.instituut-pe.nl info@instituut-pe.nl
Ruimte maken voor ontmoeting De buurt als sociale leefomgeving
BuurtSaam (Falsework/Platform 31, 2024)
Eerlijker en eenvoudiger armoedebeleid Landelijke basis, lokaal maatwerk
Jasper J. van Dijk Yannick Feld Julia van Rijn
Instituut voor Publieke Economie
Instituut voor Publieke Economie
Eerlijker en eenvoudiger armoedebeleid (J. van Dijk, Y. Feld, J. van Rijn, 2025)
24
Ruimte maken voor ontmoeting (CRA, 2022)
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
Armoede uitgelegd aan mensen met geld (T. Jongers, 2024)
25
Bestaand netwerk en initiatieven Er liggen veel uitdagingen en kansen in de buurt maar deze zijn niet nieuw. In Buitenhof en de buurt wordt door vele organisaties, zowel privaat als publiek, elke dag (en soms in de nacht) gewerkt om mensen te helpen, te verbinden en/of om even uit de dagelijkse sleur te komen. Veel huidige bewoners staan in een overlevingsstand en hebben weinig tijd om aan andere dingen te denken. Bestaande organisaties zijn dan ook een grote waarde in de buurt en wijk. Tegelijkertijd moet ook kritisch worden gekeken naar de rol van elke organisatie en de eventuele overlap die er is. Onderzoek wijst uit dat de hoeveelheid loketten en initiatieven juist kan leiden tot meer druk/
Woonbron
problemen en onduidelijkheid bij mensen met verschillende soorten problematiek. Het doel heiligt niet altijd de middelen. Het bijgaande overzicht is dan ook een eerste stap om te laten zien wat er al is. Enerzijds om in de uitwerking van ideeën aan te sluiten op wat er al is en anderzijds om te kijken waar het efficiënter kan.
65plussers. Met de dubbele vergrijzing zal de wijk meer zorg en activiteit voor ouderen nodig hebben.
Lokale ondernemingen Een belangrijke spil in het web zijn de lokale ondernemingen met onder andere Kopie Koffie, Rode Feniks, Buurtmaatjes en CanIDream. Stuk voor stuk ondernemingen opgezet door bewoners uit de buurt die werken aan verbinding tussen bewoners. Elke bedienen zijn een eigen doelgroep. Zij willen meer mensen bij elkaar brengen maar lopen soms tegen (ambtelijke of financiële) muren op. Hiervoor is aandacht nodig.
Gemeente en organisaties De gemeente Delft en verschillende organisaties werken op het vlak van veiligheid en zorg. Organisaties zoals Doel Delfland, Delft voor Elkaar, Haaglanden beweegt, DOK en het Cultuurhuis zijn essentieel in de dagelijkse behoefte naar zorg, sport en ontspanning.
26
Als eigenaar van de huidige 580 woningen is Woonbron een belangrijke organisatie in de wijk. De organisatie heeft geen eigen activiteiten voor bewoners maar draagt wel financieel en organisatorisch bij aan activiteiten in de buurt. Sociaal beheerders en complex beheerders zijn nauw betrokken bij de buurt.
Zorginstanties Pieter van Foreest en Humanitas zijn organisaties die gericht zijn activiteiten en zorg voor ouderen. Ook al is de Gillisbuurt een relatief jonge buurt, er wonen circa 150
GEMEENTE DELFT
WIJWEST
ROC Mondriaan, de TU Delft en basisscholen werken in de buurt om de koppeling te maken tussen onderwijs en de huidige uitdagingen in de buurt. Dit doen zij elk vanuit hun eigen rol en expertise.
Bewonersinitiatief Verschillende organisaties zoals Fonds1818 en OpzoomerMee! helpen bewoners om hun eigen initiatief te realiseren, in de vorm van financiële of organisatorische hulp.
HAAGLANDEN BEWEEGT
BEWONERSBRIGADE
Voorbeeldrollen
Sporten voor vrouwen
Live muziek avonden Bingo
RODE FENIKS Huiswerkbegeleiding
Knutselmiddag
After School
Kids Club 6+
Seniorenhonk
DOK
Duofietsen
Bibliotheek
Wijkkranten
Taalmaatjes
Taalgroep Inloop
Taalvisite
CULTUURHUIS OPZOOMER MEE! Bewonersinitiatief
Podium Pannenkoek
STUDIO 015
Crea atelier
Girls-only middag
Vriendschappelijk Huisbezoek
ROC MONDRIAAN FONDS1818
Maatschappelijke diensttijd
Bewonersinitiatief
Hybride leren
LDE Governance of Migration and Diversity
BASISSCHOLEN Rijke Leerdag
Eropaf-team
Rapworkshops Muziekstudio
Community School
Jongerenwerk op school
Drumlessen
DELFT VOOR ELKAAR
Sportweek
Website Sporten in Delft Buurtsportcoaches Fietsles VTV aangepast sporten Delftse Kaart SBG-app
Ontspullen
Welzijn op Recept
Cafe Positief Gezond Lief & Leedstraten
NOBIS
Buurtcirkel Integrale Vroeghulp
Vrijwilligers Informatie Punt
Maatjes/buddyprojecten
Kickboxles
Jongeren feestjes
TU DELFT
We CAN Young Delft
Platform Delft helpt Elkaar
CANIDREAM Kunstworkshops
Geldzaken voor Elkaar
Inloopspreekuren
Lotgenotencontact
BUURTFABRIEK
Week van de toegankelijkheid
Particuliere vervoersdienst
Culture Club Theaterlessen
Moedergroep
Taal Sociaal
(Delfts Peil)
HUMANITAS
Buurtmaaltijd Sjoelen
Rekenmaatjes
Kickboxen 6+
Telefooncirkel
Taalles Hindoestaanse dans
KOPIE KOFFIE
Taalhuis
Informatiepunt Digitale Overheid
Vrouwenevent
Zomerclub
Naailes
Schaakmiddag
Huiswerkbegeleiding
Bridge en biljart
Supportgroepen
Crea club
Yoga
Jongeren Inloop Talenten Lab 6+
Zaalvoetbal
Sudanese club
Burendag
Bucketdrum
Bridge en biljart
Handwerk club
Losse evenementen
PIETER VAN FOREEST
Bingo
(GGZ)
Schilderen
Buurtsportcoaches
Achter de voordeur
Vintage kleding sale
Onderwijs
DOEL DELFLAND
BUURTMAATJES
Sociale Benadering Dementie
Bezoekdienst Alzheimer
Valpreventie
Seniorensport
JOGG Delft
Streetart
Girls Night
Meldpunt Bezorgd
Netwerk van belangrijke mensen die werken aan een betere buurt Naast de activiteiten en organisaties zijn er ook meerdere belangrijke rollen en (periodieke) overleggen die essentieel zijn voor de buurt zoals het Leefbaarheidsoverleg of Veiligheidsoverleg.
‘Ik werk op vrijwillige basis dag en nacht om de buurt bij elkaar te brengen.’
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
27
C
Visie: de Nieuwe Gillis ‘Vanuit de groene kwaliteit op zoek naar verbinding.’
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
Welkom in de Nieuwe Gillis
Het groene hart van Buitenhof Midden in de levendige wijk Buitenhof, tussen de stad en het groene buitengebied, ligt een buurt met een uniek verhaal: de Nieuwe Gillis. Buitenhof is een wijk van contrasten – divers, energiek, maar ook vol uitdagingen. Binnen deze wijk, bestaande uit elf buurten, neemt de Nieuwe Gillis een centrale plek in. Het vormt het hart van
Een gemeenschap vol energie
de wijk, waar stromen samenkomen. Zonder hart geen leven.
activiteiten georganiseerd die de hele buurt samenbrengen. En de toekomst belooft nog meer: nieuwe functies zoals een school en een nieuw buurtcentrum zullen deze buurt verder ontwikkelen tot het sociale hart van Buitenhof.
De Nieuwe Gillis wordt niet alleen fysiek het hart van Buitenhof maar ook sociaal. Routes komen hier samen, met bestaande en nieuwe voorzieningen die ontmoeting stimuleren. Het is de plek waar culturen en verhalen samenkomen. Een verbindend hart waar nieuwe relaties uit ontstaan: voor werk, vrienden of de liefde. De Nieuwe Gillis deelt de charme van Buitenhof, maar brengt ook iets bijzonders met zich mee:
Het unieke groen Het hart heeft energie nodig. In De Nieuwe Gillis vormt het unieke groen deze energie. Het groen brengt alles samen, het vormt de drager voor de buurt én de wijk. Het uitzicht en gebruik van de groene buurt heeft een positief effect op gezondheid. Het groene landschap is een verbindend element in Buitenhof en een structurerend element in de buurt, met verschillend soort gebruik die uitnodigen om elkaar te ontmoeten en te bewegen. Gillis Delfia ademt groen en laat zien hoe natuur een buurt kan verbinden en versterken.
30
De kracht van Gillis Delfia zit niet alleen in het groene landschap, maar ook in de mensen die er wonen. Hier vind je bewoners met een flinke dosis lef en ondernemingszin. Vanuit ontmoetingsplekken zoals Kopie Koffie, buurtcentrum Buitengewoon en de Rode Feniks worden
Ik hou van spelen in de houten speeltuin met mijn vriendjes.
In de buurtmoestuin verbouwen we samen onze groente.
Kom effe langs op de koffie bij de Rode Feniks!
Een smeltkroes van culturen Diversiteit is een kenmerk van heel Buitenhof, maar in Gillis Delfia wordt dit echt gevierd. Met bewoners uit allerlei culturen en achtergronden is het een plek waar ideeën en energie samenkomen. Iedereen is hier welkom, en die inclusiviteit maakt Gillis Delfia tot een warme, verbindende gemeenschap.
In Gillis Delfia werken we zelf aan verbinding met veel actieve bewoners!
Samen zijn wij de buurt.
Een buurt met potentie Gillis Delfia is niet alleen een fijne plek om te wonen, maar heeft alles in zich om een verbindende rol te spelen in Buitenhof. Door de kracht van zijn groen, de energie van zijn bewoners en de rijkdom van zijn diversiteit, kan deze buurt uitgroeien tot een inspiratie voor de hele wijk. Gillis Delfia is een buurt waar de toekomst begint.
31
Lef & ondernemerschap
Veerkracht
Een stevige basis voor een gezonde en veilige toekomst.
Ruimte voor ondernemen en buurtinitiatief.
Onze kernwaarden Om het verhaal van de Nieuwe Gillis kracht bij te zetten wordt de visie ondersteund door vier kernwaarden. Zij vormen het DNA van de Nieuwe Gillis en het vertrekpunt om aan de slag te gaan met het groene hart van Buitenhof. Met deze kernwaarden leggen we de link tussen kansen/uitdagingen in de huidige situatie, de visie én de uitwerking in concrete acties.
Diversiteit
Verbondenheid
Een mozaïek van mensen, plekken en verhalen
32
Een uitnodiging tot ontmoeten en samen groeien
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
33
Lef & ondernemerschap Ruimte voor ondernemen en buurtinitiatief.
Ondernemen in de Nieuwe Gillis wordt vanzelfsprekend. Er wordt meer betaalbare ruimte gecreëerd om ondernemen te stimuleren. Sociale coöperaties worden ondersteund om jongeren en bewoners actief te helpen bij het opzetten van ondernemingen of het vinden van werk.
In de buitenruimte van de Nieuwe Gillis is er plek voor initiatieven vanuit bewoners, zoals de bestaande Bijentuin. Of denk aan een bewonersfonds waar bewoners met ideeën financiële en organisatorische ondersteuning krijgen vanuit de gemeente om hun droom te realiseren. Het lopende NOBIS traject wordt doorgezet zodat er meer muurschilderingen de wijk kleurrijk maken. Mensen in de Nieuwe Gillis voelen zich trots en zijn eigenaar van hun omgeving. Actieve organisaties, zoals de Rode Feniks, BuitenGewoon, DOK, Cultuurhuis en CanIDream, zijn centraler in het gebied gevestigd, met meer ruimte voor activiteiten en doelgroepen. Door subsidies en financiële steun vanuit instanties zijn vrijwilligers bij de organisaties ondernemers en werknemers geworden. Vanuit de gemeente en Woonbron wordt sneller geschakeld op meldingen en initiatieven vanuit de buurt.
34
Onze ambities
De Nieuwe Gillis Ondersteunt en beloont initiatief vanuit bewoners en organisaties. Is een buurt waar bewoners zich eigenaar voelen van hun omgeving en zelf initiatief nemen. Instanties en eigenaren schakelen snel op initiatieven en zorgen van bewoners. Biedt ruimte voor (sociaal) ondernemers.
Alyssa van Heyst Photography
35
Diversiteit
Een mozaïek van mensen, plekken en verhalen.
In de Nieuwe Gillis is de diversiteit van de bewoners zichtbaar. De woonblokken hebben een menselijke schaal, zijn kleurrijk en divers. Bewoners hebben de ruimte om hun eigen identiteit te tonen door de zone voor hun huis zelf in te richten. De Nieuwe Gillis heeft een diverse bewonersgroep. Toch zijn de woningen nog weinig divers qua omvang of uitstraling. Door toevoeging van verschillende soorten woningen en prijsklasses ontstaat er een nog diversere bewonersgroep. In het groene hart, zowel binnen als buiten, worden terugkerende activiteiten georganiseerd voor en door bewoners, waarbij vaak eten centraal staat. Verschillende gemeenschappen komen samen en helpen elkaar. De verhalen van de buurtbewoners worden zichtbaar op plekken waar veel mensen langslopen, bijvoorbeeld in de vorm van muurschilderingen en gedichten. De diversiteit komt ook terug in de buitenruimte, met verschillende gebruiksmogelijkheden en uitstraling.
36
Onze ambities
De Nieuwe Gillis Maakt de diversiteit van haar bewoners zichtbaar. Biedt diverse plekken, woningen en activiteiten aan verschillende gemeenschappen, zowel binnen als buiten.
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
rode-feniks.nl
37
Veerkracht
Een stevige basis voor een gezonde en veilige toekomst .
Om je te kunnen ontwikkelen is een stabiele basis noodzakelijk. In de Nieuwe Gillis wordt het fijn wonen, door verduurzaamde woningen en uitzicht op groen. Veerkracht betekent ook gezond zijn. In De Nieuwe Gillis wordt gezond zijn gestimuleerd door mogelijkheden tot sport en beweging aan te bieden. Het groene gebied wordt de trots en kracht van de buurt. Scholen, sociale organisaties, coöperaties en zorginstanties werken nauw samen om kinderen van jongs af kansen te bieden en te begeleiden naar de juiste vervolgopleidingen/werk. Door nauw overleg tussen partners uit het veiligheidsnetwerk wordt criminaliteit en geweld aangepakt. De armoede neemt in de Nieuwe Gillis af door een persoonlijke benadering en het snelle schakelen vanuit zorgpartner Delft voor Elkaar. In nieuwe maatschappelijke voorzieningen hebben de partners elk een plek gekregen, zodat mensen met vragen of zorgen weten waar ze terecht kunnen. Bovendien is de communicatie vanuit de instanties verbeterd, waardoor mensen makkelijker weten waar ze om hulp kunnen vragen.
38
Onze ambities
De Nieuwe Gillis Biedt een fijn thuis waar je tot rust kunt komen. Stimuleert beweging en sport om gezond te kunnen zijn. Biedt volop kansen aan jongeren om zich te kunnen ontwikkelen. Is een buurt waar de armoede en criminaliteit vanuit een persoonlijke benadering wordt aangepakt. Vergroot de biodiversiteit. Maakt het mogelijk om binnen de buurt een ‘wooncarrière’ te maken.
Kidsproof.nl
39
Verbondenheid Een uitnodiging tot ontmoeten en samen groeien.
In de Nieuwe Gillis wordt, vanuit een stabiele basis, gewerkt aan verbinding. Het bijzondere groene binnengebied wordt grondig aangepakt: overwoekerd groen wordt waar nodig verwijderd, en de buitenruimte wordt zo ingericht dat deze uitnodigt tot ontmoeten en bewegen. De auto krijgt een ondergeschikte rol ten opzichte van voetgangers en fietsers. Nieuwe routes worden aangelegd en verbonden met (nieuwe) gebouwen die verschillende functies vervullen. Dichte plinten en schuttingen worden op strategische plekken aangepakt, om ruimte te creëren waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten. Huidige ontmoetingsplekken, zoals de Rode Feniks, BuitenGewoon en KopieKoffie, worden waar nodig ondersteund. Gillis en het Delfiaterrein is de Nieuwe Gilis, één buurt. Door een diverser woningaanbod op het Delfiaterrein kunnen bewoners uit de Gillisbuurt met andere woonwensen binnen hun buurt verhuizen, en zo langer verbonden blijven. De Nieuwe Gillis wordt een centraal hart in Buitenhof, met nieuwe verbindingen naar omliggende buurten en Kerkpolder, en nieuwe functies, zoals een basisschool. Zo kan de hele wijk gebruik maken van de fijne buitenruimte van de Nieuwe Gillis.
40
Onze ambities
De Nieuwe Gillis Is een buurt waar bewoners elkaar kennen, elkaar helpen en zich eigenaar voelen van hun directe omgeving. Is goed verbonden met Buitenhof en de omliggende gebieden, waardoor ook bewoners uit deze buurten gebruik kunnen maken van de kwaliteiten van de Nieuwe Gillis. Biedt buitenruimte en voorzieningen waar iedereen zich welkom en veilig kan voelen, en waar veerkracht, beweging en ontmoeting worden gestimuleerd. Ondersteunt vanuit instanties en eigenaren de organisaties die bijdragen aan verbinding in de buurt. INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
Delftopzondag.nl
41
D
Uitwerking ‘Daadkracht, organisatiekracht en middelen om de droom te verwezenlijken.’
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
Van visie naar concrete ingrepen en actie!
Visie Ambities Uitgangspunten
De Nieuwe Gillis heeft veel ambitie, maar hoe komen we daar? Een tussenstap is nodig. De visie en ambities gaan namelijk veel in op wat er op sociaal vlak moet gebeuren in de buurt. Er ligt echter ook een grote programmatische en ruimtelijke opgave, die op haar beurt weer kan bijdragen aan het bereiken van de sociale ambities. Gillis Delfia moet één buurt worden, waarbij Delfia kan fungeren als vliegwiel door het toevoegen van voorzieningen
R DWA R E A H
en een diverser aanbod aan woningen.
Gebouw en omgeving
Hoe wordt De Nieuwe Gillis één buurt, bouwen we 500 woningen, renoveren we 575 woningen, maken we het binnengebied meer verbonden en kunnen de ruimtelijke ingrepen bijdragen aan de sociale ambities? Daarvoor zijn uitgangspunten opgesteld (zie bijlage B) gesplitst in ‘Programma’ en ‘Ruimtelijk’ .
O
WA R E G R
De Nieuwe Gebouw en omgeving Gillis HARDWARE
Organisatie en middelen
SOFT W AR E
Vanuit de analyse, de visie, de ambities en de uitgangspunten is veelvuldig geschetst en overlegd. Een iteratief proces tussen gemeente/Woonbron, met de buurt en met andere belangrijke stakeholders zoals de partners van WijWest. Dit resulteert in ruimtelijke (hardware) en sociale (software) ingrepen in het gebied zowel op de korte als de lange termijn. Om de ingrepen te verwezenlijken is een heldere organisatie en middelen nodig. Samen met de ontwikkelstrategie vormt dit de ‘orgware’. Op de volgende pagina’s wordt per onderdeel de uitwerking beschreven.
Programmering en community
“Wij willen vooral zien dat er iets gebeurt.”
44
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
45
Door dat nieuwe fietspad ben ik nu met de fiets veel sneller bij de voetbal in de Kerkpolder Ik ga even een rondje doen met de kleine in het Parkje!
In ons nieuwe hart aan de Beethovenlaan ga ik altijd een praatje maken bij de kapper.
Met mijn ruimte aan de Chopinlaan kan ik eindelijk mijn wens als ondernemer uitvoeren. Eindelijk ook een goede plek om lekker te hangen.
Lekker hangen op het strandje.
De nieuwe school en buurtcentrum aan het park.
Door het burgerinitiatief kunnen we veel meer samen doen en maken.
Nieuwe noordzuid route.
Fijn om bij het nieuwe paviljoen bij de speelplek mensen te ontmoeten.
Groen parkeerdek voor bewoners.
Ik vind de nieuwe looproute van de tram naar Delfia heel fijn!
HA
R DWA R E
Ik woon in dat nieuwe blok daar! Het groen om mij heen geeft rust en ruimte.
Ik kan nog steeds in de buurt van mijn flat parkeren maar er is veel meer ruimte voor groen.
Gebouw en omgeving
Ambitiekaart De Nieuwe Gillis wordt het Groene Hart van Buitenhof. De plek waar mensen samenkomen met het groen als drager. Op ruimtelijk niveau is de visie omgezet in een ambitiekaart. Gillis Delfia wordt één buurt, verbonden met duidelijke nieuwe routes. Aan de routes komen bijzondere plekken met een eigen karakter en functie: van recreatieplas tot speelplek, van voorzieningen in het nieuwe hart aan de Beethovenlaan tot een levendige entree aan de Chopinlaan/Buitenhofdreef. De drager is het unieke bestaande en nieuwe groen dat dwars door de hele buurt zichtbaar, tastbaar én bovenal bruikbaar wordt. Dit is De Nieuwe Gillis, het Groene Hart van Buitenhof.
46
Het doel van de ambitiekaart is drieledig: > Om kansen te beneoemen én de buurt mee te nemen en te enthousiasmeren. > Vormt de basis voor het Stedenbouwkundig Plan (incl beeldkwaliteitsplan) en GREX. > Vormt het kader voor uitwerking van de renovatie van de blokken, nieuwbouw op het Delfia terrein en het landschapsontwerp.
Fietsstraat Bachsingel.
De ambitiekaart hierboven bevat de belangrijkste ruimtelijke ambities. In de ingrediëntenkaart op de volgende pagina en bijlage C is een uitgebreid overzicht te vinden van alle ambities (per thema) én hoe deze relateren aan de visie en uitgangspunten.
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
47
Buitenhof Noord
an
rtla Moza n
Buitenhofdreef
inlaa
Chop
Kerk polder Schubert blok
WOK master locatie
l singe
Bach
Fledderusbuurt HA
R DWA R E
Gebouw en omgeving
Parkje Buitenhof
Ingrediënten kaart De ambitiekaart is omgezet in een ingrediënten kaart. In combinatie met bijlage C vormt deze de ruimtelijke uitwerking van alle ambities en uitgangspunten om te komen tot het Groene Hart van Buitenhof. WOK-master locatie De WOK-master locatie is een separate ontwikkeling en in eigendom van derden. Omdat de locatie van belang is voor de ontwikkeling van het gebied zijn wel ambities
48
geformuleerd. De ontwikkeling moet passen binnen de ingrediënten kaart. Schubertblok Het Schubertblok is in eigendom van Woonbron maar wordt niet gelijktijdig met dit IOP ontwikkeld. Ook deze locatie is van belang voor het totale gebied. Het is wenselijk om in de huidige situatie te onderzoeken hoe de geformuleerde ambities kunnen worden behaald.
n
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
49
SO
F T WA R E
Programmering en community
Veel uitdagingen en kansen liggen op het sociale vlak. Een grote uitdaging is bijvoorbeeld de armoede onder kinderen. Om te komen tot een succesvolle aanpak is het belangrijk om te weten wat er wel én vooral ook niet werkt. In meerdere overleggen met bestaande organisaties/betrokkenen in de buurt en netwerk WijWest is gekomen tot een lijst van acties en ingrepen. Daarbij zijn de volgende vragen gesteld:
Uit een omvangrijke lijst aan opties zijn alle opties met een positief antwoord op de bovenstaande vragen gefilterd. Hieruit zijn een aantal ingrepen/acties gekomen die gewenst zijn. Bij de ingrepen is nadrukkelijk nog geen naam van een organisatie gezet. Het overzicht van het bestaande netwerk/organisaties moet aangevuld worden en het gesprek met verschillende organisaties moet worden gevoerd om te komen tot uitvoering.
> Draagt de actie bij aan de visie en ambities van het IOP
Sommige onderdelen kunnen mogelijk versneld dit jaar worden uitgevoerd. In het overzicht op de volgende pagina zijn de acties uitgezet in tijd.
en gemeentebreed?
Lef & ondernemerschap Ruimte voor ondernemen en buurtinitiatief.
Diversiteit
Een mozaiek van mensen, plekken en verhalen. • Jaarlijks zomerfestival met muziek, eten en dans.
• Burgerinitiatief, jaarlijks budget voor uitvoering initiatief. • Ondernemersruimte in de plinten tegen lage ingroeihuur. • Ondernemers ondersteunen met een ondernemersmarkt + KvK.
> Wordt het idee vaker benoemd, ofwel heeft deze draagvlak? > Heeft de actie/ingreep, als deze bestaat, succes gehad in de huidige buurt en/of andere NPLV gebieden in Nederland? > Kunnen we met het idee aantakken op bestaande organisaties en/of initatieven in de buurt?
Geef de bewoners zelf de middelen en het mandaat om de buurt te verbeteren.
Veerkracht
Verbondenheid
• Aanpak storingen liften. • Aanpak bestaande speeltuinen (frissere uitstraling
• Jongerenhonk/hangplek (bij BuitenGewoon of
Een stevige basis voor een gezonde en veilige toekomst .
of vernieuwen). • Buurtsportsportcoach houdt 1x in de week sportactiviteiten in de buurt. • Opruimen/herinrichten hoek Mozartlaan/ flexwoningen. • Onderhoud concreet oppakken bij woningen. Zichtbaarheid wijkbeheerder in de buurt. • Terugkerende opruimactie afval en overwoekerd groen weghalen + prikactie met kinderen van de scholen in de wijk.
50
INTEGRAAL ONTWIKKELPLAN GILLIS-DELFIA
Een uitnodiging tot ontmoeten en samen groeien.
ergens anders). • Oprichting wijkraad de Nieuwe Gillis. • Samenwerking Werkse en scholen bij renovatiewerkzaamheden > jongeren kennis laten maken met technisch werk. • Flatcoach per flat, een vertrouwd en laagdrempelig contact voor bewoners, voor elke vraag die ze hebben of dagelijks contact. • Centrale georganiseerd en laagdrempelige communicatie vanuit alle partners richting de bewoners. • Oprichting jeugdteam De Nieuwe Gillis met mandaat en middelen om jongeren te verbinden en waar nodig te helpen.
51
OR
GWA R E
Organisatie en middelen
2025/2026
2027
2028
2029
Burgerinitiatief, jaarlijks budget voor uitvoering initiatief.
Orgware (ontwikkelstrategie) Het is duidelijk welke ingrepen het meest wenselijk zijn. Hoe komen we van ingrepen tot actie? Wanneer wordt wat uitgevoerd? Wie doet wat? Welke ontwikkelstrategie hanteren we voor de nieuwbouw? Om tot actie over te gaan zijn een heldere organisatie en de benodigde middelen nodig.
Een stapsgewijze aanpak De ontwikkeling van de Nieuwe Gillis prefereert een stapsgewijze aanpak. Het is een complexe opgave met veel externe factoren. Met de visie en ambitiekaart als leidraad is de uitwerking vooral een eerste opzet. In de praktijk moet je proberen en leren, evalueren en waar nodig aanpassen of stopzetten. Organisaties en eigenaren die tot uitwerking over moeten gaan moeten dan ook flexibiliteit in bouwen om, binnen de visie, van koers te kunnen veranderen.
Ontwikkelstrategie In een ontwikkelstrategie geeft de gemeente aan op welke wijze zij een gebiedsontwikkeling wil realiseren. Welke strategie wordt gekozen is afhankelijk van de ambities, het maatschappelijk rendement, actoren, of de ontwikkeling (op gewenste wijze) door de markt wordt opgepakt, de gewenste mate van gemeentelijke regie, eigendomssituatie van de gronden instrumentarium en de financiële uitkomst van de ontwikkeling. Voor de Nieuwe Gillis zijn de bovenstaande aspecten geanalyseerd. De conclusie is dat bij de ontwikkeling van de Nieuwe Gillis maximale regie van de gemeente Delft, in samenwerking met Woonbron, gewenst is. Als gevolg hiervan zal de gemeente de ontwikkeling van de nieuwbouw in het plangebied actief realiseren wat betekent dat de gemeente de grondexploitatie zal voeren, en de overige ingrepen in samenwerking met Woonbron zal realiseren. De gemeente zet in op verwerving van locaties die in
52
het bezit zijn van derden en die noodzakelijk zijn voor de gebiedsontwikkeling. Zie bijlage D voor de haalbaarheidsanalyse op het IOP.
Planning tot 2030 Op de korte termijn is ook actie nodig. De afgelopen periode is er met veel bewoners en ondernemers gesproken over de buurt. Mensen uit de buurt zijn ‘participatiemoe’. In de afgelopen jaren is er veel gevraagd en beloofd aan mensen maar er is te weinig actie ondernomen op de huidige problemen, zoals liftstoringen en afval. Het is dan ook essentieel om het vertrouwen van de bewoners in de instanties en eigenaren terug te winnen door snel te handelen. Alleen op die manier kunnen de acties op de lange termijn succesvol zijn. Daarom is een planning tot 2030 opgezet waarin de ambities op sociaal vlak zijn uitgezet. Hiernaast staan de ambities/acties die gezamenlijk met partners zijn geinventariseerd en waar we (gemeente, Woonbron en partners uit de buurt) ons voor gaan inspannen om deze uit te voeren.
Buurtfabriek In de wijk Buitenhof werken meedere partners (Rode Feniks, Cultuurhuis Delft, CANIDREAM, Delft voor Elkaar, DOK) samen onder de noemer ‘Buurtfabriek’. Per mei 2025 gaat de Buurtfabriek van start als ‘Leefstijlencentrum’ samen met de Rode Feniks. Voor een groot deel van de acties tot 2030 is de Buurtfabriek de aangewezen partij om deze te organiseren én uit te voeren.
‘Het is vooral ook een kwestie van beginnen en kijken wat werkt.’
Ondernemersruimte in de plinten tegen lage ingroeihuur. Ondernemers ondersteunen met een ondernemersmarkt + KvK. Jaarlijks zomerfestival met muziek, eten en dans Oprichting wijkraad de Nieuwe Gillis. Samenwerking Werkse en scholen bij renovatiewerkzaamheden > jongeren kennis laten maken met technisch werk. Flatcoach per flat, een vertrouwd en laagdrempelig contact voor bewoners, voor elke vraag die ze hebben of dagelijks contact.
Centrale georganiseerd en laagdrempelige communicatie vanuit alle partners richting de bewoners.
Oprichting jeugdteam De Nieuwe Gillis met mandaat en middelen om jongeren te verbinden en waar nodig te helpen. Jongerenhonk/hangplek (bij BuitenGewoon of ergens anders). Aanpak bestaande speeltuinen (frissere uitstraling of vernieuwen). Buurtsportsportcoach houdt 1x in de week sportactiviteiten in de buurt. Opruimen/herinrichten hoek Mozartlaan/ flexwoningen Onderhoud concreet oppakken bij woningen. Zichtbaarheid wijkbeheerder in de buurt. Terugkerende opruimactie afval en overwoekerd groen weghalen + prikactie met kinderen van de scholen in de wijk.