Handelingen raadsvergadering 7 november 2024

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

op donderdag 7 november 2024 om 16.00 uur

Overzicht van de verhandelende punten Reg.nr. 159 160 161 162 163 164 165 166

167 168

Opening en mededelingen Vaststellen agenda Notulen Besluitvorming hamerstukken Voorstel van het college aan de raad inzake vaststelling van de Najaarsrapportage 2024 (nr. 2439524) Voorstel van het college aan de raad inzake vaststellen belastingverordeningen 2025 (nr. 2438504) Algemene beschouwingen Voorstel van het college aan de raad inzake Begrotingswijziging Septembercirculaire 2023 (nr. 2440545); Voorstel van het college aan de raad inzake Programmabegroting 2025-2028 (nr. 2438505). Sluiting

1

Pag.nr. 2 2 3 3 3 4 4 23

23 101

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

Voorzitter: mevrouw J.M. van Bijsterveldt-Vliegenthart, burgemeester. Aanwezig zijn: de heer Analikwu, mevrouw Van den Berg (vanaf 19.00 uur), mevrouw Brussaard, de heer Cüppers, mevrouw Dijk (later), mevrouw Fung Fen Chung, mevrouw Gaal, mevrouw Gerritsen, de heer Gommers, mevrouw Grobben, de heren Herrema, Hombergen en Jaff, mevrouw Janssen, mevrouw De Jongh Swemer (later), mevrouw De Koning, de heren Krishnasing en Maruf, mevrouw Osepa, mevrouw Romeijnders, de heren Schuurman, Van der Sluis en Van der Steeg, mevrouw Stehouwer, de heer Stoop, mevrouw Timmermans (vanaf 19.00 uur), de heren Treffers en Valk (vanaf 16.05 uur), mevrouw Van Velzen, mevrouw Verduijn, de heer Visser, mevrouw Van der Vlist, mevrouw Voogt, mevrouw Wattel, mevrouw Wessels, mevrouw Wentink en de heer Van der Woerd. Aanwezige wethouders: mevrouw Gooijer, mevrouw Huijsmans, mevrouw Schrederhof, de heer Van Vliet en mevrouw Zwart. Raadsgriffier: de heer J. Mimpen. 159. Opening en mededelingen. De VOORZITTER: Ik open de vergadering. Eenieder van harte welkom, ook de mensen op de publieke tribune en vanzelfsprekend de ambtelijke organisatie, de raad en het college en de mensen die met ons meekijken of -luisteren via de webcast of via Omroep Delft.

Zeer welkom bij deze begrotingsraad, een belangrijke raadsvergadering, waarin uiteindelijk het budget weer beschikbaar gesteld wordt, zodat wij als gemeente het komende jaar weer de nodige activiteiten kunnen ontplooien. Ik ben de raad bij voorbaat zeer dankbaar voor het voteren daarvan. Er is een afmelding ontvangen van mevrouw De Leeuw van de SP, maar gelukkig is de fractievoorzitter himself aanwezig. Dat gaat dus toch goed komen; dat hoop ik en daar ga ik van uit. Mevrouw Timmermans van Onafhankelijk Delft en mevrouw Van den Berg van de VVD zullen pas om 19.00 uur aansluiten. Ook de heer Valk van het CDA en mevrouw De Jongh Swemer van Hart voor Delft komen iets later, maar ze gaan allemaal binnenkomen. Dat gaat dus helemaal goed komen. Ik hoor nu dat ook mevrouw Dijk iets later komt, maar we gaan haar straks verwelkomen. Eventuele hoofdelijke stemmingen beginnen vanavond bij stemnummer 4; dat is de heer Cüppers. 160. Vaststellen agenda. De VOORZITTER: In de aanloop naar deze vergadering is een aantal moties en amendementen ontvangen en verspreid. Amendement 6.2.G (80 jaar vrijheid niet vanzelfsprekend) van het CDA en Hart voor Delft en motie 6.2.7 (Red Westerpop) van de SP en Onafhankelijk Delft zijn na verspreiding nog aangepast; wees daar dus alert op. Daarnaast is nog een motie 6.2.16 (Ruimte voor Delft) van D66, STIP en GroenLinks toegevoegd.

Ik moet deze drie fracties enigszins vermanend toespreken: moties moeten echt eerder worden ingediend, want een aantal fracties heeft daar gewoon nog compleet geen kennis van kunnen nemen. We hebben met elkaar voor de "hygiëne" van de vergadering de lijn dat moties zo vroeg mogelijk worden ingediend. Daar hebben we eigenlijk gewoon een tijdstip voor. Natuurlijk kan er tijdens het debat altijd een motie worden ingediend, maar dat is dan eigenlijk altijd een beetje naar aanleiding van het debat. Ik zie dat er gewezen wordt naar de buurman; dat begrijp ik en dat zou ik ook doen als ik u was. Maar 2

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

dit gaat verder wel goed komen. We zullen de motie toch in genade tot ons nemen en kijken wat we ermee kunnen doen. De meest actuele versies staan op het Raadsinformatiesysteem. Alle moties en amendementen zijn inmiddels ook ondertekend en maken deel uit van de beraadslaging. Van de fractie van de ChristenUnie is vernomen dat zij bij de begrotingswijzigingen als gevolg van de Septembercirculaire 2024 kan volstaan met een stemverklaring. Dat is er wel eentje van 76 woorden; we gaan ze goed tellen en we houden het goed in de gaten. Een stemverklaring is zo kort en krachtig mogelijk, maar gelet op het feit dat we een vergadering hebben zoals deze wil ik deze uitzondering – ik onderstreep dat dit een uitzondering is, meneer Van der Woerd - dit keer graag toelaten. Verder moet een stemverklaring natuurlijk altijd kort en krachtig zijn. Stemt de raad ermee in dat dit stuk naar de hamerstukken gaat? Ik constateer dat de raad hiermee instemt. De agenda wordt aldus gewijzigd vastgesteld. De VOORZITTER: Kijk, de heer Valk is ook binnen; de vergadering kan beginnen! Het voorstel is om bij de Algemene Beschouwingen een spreektijd aan te houden van zeven minuten per fractie, waarvan vijf minuten voor de Algemene Beschouwing zelf en twee minuten voor interrupties; die doen we overigens aan het eind. Het college krijgt 21 minuten voor de reactie, maar daar zal het geen gebruik van maken.

Het college zal alleen reageren als dat noodzakelijk is vanwege misverstanden of vragen. Afgezien daarvan zeggen wij: het is uitstekend dat de Algemene Beschouwingen gehouden zijn. Vervolgens gaan we pauzeren. Daarna begint de eerste termijn van de raad en zal het college daarop reageren en daarbij ook eventuele punten uit de Algemene Beschouwingen meenemen. Dat scheelt toch weer een kwartier, waardoor we iets eerder gaan eten en vervolgens ook weer iets eerder starten. We hebben rond 17.45 uur een schorsing van een uur en vijftien minuten om beneden in de Burgerzaal iets te kunnen eten, waarna we om 19.00 uur doorgaan met de begrotingsbehandeling in twee termijnen. Hiervoor wordt een maximale spreektijd van vier uur voorgesteld. Dat betekent zeventien minuten per fractie. Ik wil eerlijk bekennen dat we even wat discussie hebben gehad in het fractievoorzittersoverleg: kunnen we dat terugbrengen naar vijftien minuten? Uit respect - ik kijk naar de voorzitter van het presidium hebben we dat niet gedaan, maar er is natuurlijk wel een oproep vanuit het fractievoorzittersoverleg om te proberen om binnen die vijftien minuten te blijven. De gedachte was dat dat wel moet kunnen, omdat we heel wat minder moties en amendementen hebben dan in de afgelopen jaren bij de begrotingsraad.

Dat is natuurlijk het gevolg van het feit dat we al langer met elkaar bezig zijn en dat onze agenda inmiddels redelijk helder is voor raad en college. Er zijn 51 minuten voor het college, waar wij vanzelfsprekend en as usual ruim binnen zullen blijven. Ik constateer dat de raad hiermee instemt. 161. Handelingen van de gemeenteraadsvergadering van 17 oktober 2024. De Handelingen worden ongewijzigd vastgesteld. 162. Besluitvorming hamerstukken. 163. Voorstel van het college aan de raad inzake vaststelling van de Najaarsrapportage 2024 (nr. 2439524)

3

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

164. Voorstel van het college aan de raad inzake vaststellen belastingverordeningen 2025 (nr. 2438504) De VOORZITTER: Het punt van de Najaarsnota en de circulaire is hier dus aan toegevoegd. Ik geef gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen. De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): Voorzitter. De ChristenUnie heeft geprobeerd om het geld van de Septembercirculaire te gebruiken voor inwoners met een laag inkomen die dat het hardst nodig hebben. Dit is helaas niet gelukt. We bespreken dit opnieuw bij de behandeling van het handelingsperspectief waarin we de regels voor de komende jaren bekijken en kijken hoe we kunnen inspelen op extra geld dat beschikbaar komt om op basis van die September- en Decembercirculaire te kunnen debatteren. We stemmen nu daarom wel in met het voorstel van het college. De VOORZITTER: Toch een keurige korte stemverklaring, meneer Van der Woerd. De heer VISSER (CDA): Voorzitter. Ik kan me helemaal aansluiten bij de woorden en de stemverklaring van de heer Van der Woerd. De VOORZITTER: Geweldig, heel veel dank. De heer HOMBERGEN (PvdA): Voorzitter. Ik sluit me ook graag aan bij de woorden van de heer Van der Woerd. De VOORZITTER: Willen nog meer mensen zich aansluiten bij de heer Van der Woerd? Het is nu of nooit! Nee. De voorstellen van de hamerstukkenlijst worden zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen. 165. Algemene beschouwingen.

De VOORZITTER: Dit is altijd weer een bijzonder moment in het jaar. Het is mooi om van elkaar te horen waar u staat en waar u voor gaat. De volgorde bij de Algemene Beschouwingen is zoals gebruikelijk: we beginnen bij de grootste oppositiepartij, gevolgd door de grootste coalitiepartij en dan zo verder. Dat betekent dat we beginnen met de heer Stoop van Hart voor Delft. Meneer Stoop, u mag daarvoor bij de katheder plaatsnemen. Na elke bijdrage is er ruimte voor interrupties. Daarna gaat gewoon de volgende persoon aan de slag. Vijf minuten voor de Algemene Beschouwing en twee minuten voor de reactie op interrupties. De heer STOOP (Hart voor Delft): Voorzitter, luisteraars en kijkers bij deze raadsvergadering. Ik reageer namens Hart voor Delft op de programmabegroting, die sluitend is. Dit is onder andere gebeurd door de lasten voor de Delftenaar te verhogen en geld uit de reserves te halen. Sluitend oké, maar zorgen ja! Het jaar 2026, dat "ravijnjaar" wordt genoemd, komt eraan. En dan? Wat gaat het college eraan doen als we gekort gaan worden vanuit het Rijk? Nu blijkt het ruim 2 miljoen euro te zijn in plaats van de 20 miljoen die een halfjaar geleden genoemd werd. Kennelijk is Hans Kazan langs geweest. Wat is nu waar? Hart voor Delft wilde in 2024 bekijken hoe we de kortingen gaan opvangen, maar het college gaat hier in 2025 bij de Kadernota pas invulling aan geven.

Wat ons betreft is dat veel te laat. 4

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

Intussen wordt er terecht - met de nadruk op "terecht" - steen en been geklaagd, omdat we zaken moeten uitvoeren waar we minder geld voor krijgen. Het nieuwe kabinet heeft bezuinigingen aangekondigd waar in deze begroting geen rekening mee is gehouden. Er komen waarschijnlijk bezuinigingen op sport en het wordt bijvoorbeeld lastig als het gaat om maatschappelijke ondersteuning en energietransitie, die verplichte taken zijn. Dit betekent nogal wat, gezien de ambities die dit college heeft met bijvoorbeeld het bouwen van woningen en de energietransitie en ook gezien de plannen voor het beleid met betrekking tot asielzoekers en statushouders. Wij zijn er namelijk van overtuigd dat dit effect zal hebben op het beleid op deze terreinen in Delft, daarbij denkend aan het zoeken van nieuwe opvanglocaties, dat wat ons betreft even in de ijskast kan. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden, zoals ik al vaker namens Hart voor Delft heb gezegd: geld uitgeven op basis van urgentie en prioriteit. We hebben in het verleden gezegd graag mee te denken over oplossingen en we willen dat nog steeds. Maar Hart voor Delft is er geen voorstander van om, als er geld is, dit direct te labelen voor prestigeprojecten, zoals nu gebeurt. Het gevolg is namelijk dat je andere zaken c.q. ideeën bij voorbaat uitsluit. Er is geen geld voor nieuwe initiatieven, want daar is in Delft geen financiële dekking voor.

Intussen kunnen we in de zomer nog steeds niet zwemmen in de Delftse Hout vanwege blauwalg en is er nog steeds geen buitenzwembad. Het Korft sloot in 1989 en Kerkpolder in 1994. Al 30 jaar is er dus geen buitenzwembad. Ook zorgwekkend is dat er weinig tot geen woningen voor starters zijn gebouwd en dat er druk wordt uitgeoefend om 2.000 studentenwoningen te bouwen. Wat ons betreft kan dat laatste in de ijskast c.q. de vriezer en gaan we eerst bouwen voor onze Delftse jongeren. De TU is namelijk aan zet en gaat wat ons betreft maar met spoed op de campus een oplossing zoeken. Wat cultuur betreft is opnieuw de discussie opgelaaid over Westerpop, waarover Hart voor Delft eerder vragen heeft gesteld. Wat Hart voor Delft betreft moet alles op alles gezet worden om dit evenement te behouden voor de stad. Wat de aanpak Delft-West betreft blijft onze mening dat die voor heel Delft had moeten gelden. Vraag aan de Delftenaren wat er moet gebeuren in hun wijk en je hoort dat er weinig tot niets te doen is voor de jeugd en de senioren. Van de beloofde uitbreiding van het tienerwerk is ook nog niets te merken. Wekelijks kunnen we in de media lezen hoe fantastisch alles verloopt in Delft-West. Het lijkt wel of er een wedstrijdje gedaan wordt wie er elke week op de foto kan met de burgemeester. Dit valt overigens niet alleen ons op.

Ook vinden wij het TU-gehalte erg hoog als het gaat om de aanpak c.q. de werkwijze in DelftWest. Als je de media volgt, lijkt het nu echt alsof men de student als doelgroep heeft. Er komt een Buurtfabriek, waar samenwerkende organisaties gaan bekijken wat ze voor DelftWest kunnen betekenen. Als je na zoveel jaar investeren in onder andere de wijk Buitenhof nu nog niet weet wat je ervoor kan betekenen, gaat er iets gigantisch mis. De VOORZITTER: Mag ik u erop wijzen dat u nog een halve minuut heeft voor uw Algemene Beschouwing? De heer STOOP (Hart voor Delft): Ik heb toch nog een aantal … Het lijkt dus op een bodemloze put. Er gaat in de periode 2024/2028 10 miljoen euro naar Delft-West, die volledig voor rekening van de gemeente komt, zoals in de begroting staat. Voor Delft voor Elkaar bedraagt de subsidie 6,2 miljoen per jaar, heb ik mij laten vertellen. De 10 miljoen is geen structureel geld en moet wat ons betreft beter besteed worden, want

5

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

je kunt het maar één keer uitgeven. Daarbij hebben we het nog niet eens over de vele miljoenen die als rijksbijdragen binnenkomen. Tijdens de beeldvormende bijeenkomst over de wijkcentra werd gezegd dat we de afgelopen jaren voor een dubbeltje op de eerste rang wilden zitten en dat daardoor nu de problemen zijn ontstaan. Het fenomeen wijkcentra is dus een groot drama geworden. Hart voor Delft heeft vaker gevraagd om een evaluatie om eens terug te kijken naar het eigen handelen van dit college en vorige colleges. Ik zal afronden. Veruit het beste centrum van Delft is het jongerencentrum de Border, zoals blijkt uit statistieken die we hebben gezien van de gemeente. Voor Hart voor Delft is dit geen verrassing, want de aanpak daar laat zien hoe het wél werkt. Hart voor Delft volgt al vanaf het begin de vrijwilliger die op dit moment in de Vleugel met een pilot een inloop voor jongeren organiseert. Deze pilot liep vorige week af. Ik heb begrepen dat die met een halfjaar is verlengd. Het begin is er in ieder geval. Daarom dit gratis advies: ga terug naar de basis en bespaar het geld aan onnodige prestigeprojecten. Wij hopen in ieder geval dat we, als we volgend jaar de laatste Algemene Beschouwingen van deze collegeperiode hebben, met trots terug kunnen kijken op de opzet van de werkwijze in de Vleugel. Onze steun daarbij heeft u in ieder geval. Nog één zinnetje.

De VOORZITTER: U heeft nu nog 40 seconden om op interrupties te reageren. De heer STOOP (Hart voor Delft): Ten slotte: wij blijven het als Hart voor Delft een gemiste kans vinden dat Hart voor Delft niet in het college zit, want terug naar de basis is juist waar wij goed in zijn. Daar hebben wij geen les talentontwikkeling voor nodig, want dat talent hebben wij van onszelf. Mevrouw WENTINK (STIP): Met betrekking tot de Woonmonitor zei Hart voor Delft: waarom bouwen we eigenlijk nog steeds geen studentenwoningen op de campus? Nu lijkt deze houding 180 graden gedraaid. Is de mening van Hart voor Delft nu volledig gedraaid? De heer STOOP (Hart voor Delft): Ik ga u zeggen waardoor wij gedraaid zijn. Wij horen geluiden dat jongeren uit Delft zo lang op de wachtlijst staan. Het andere verhaal is voor ons de hoofdreden, namelijk eigen verantwoordelijkheid. Iedere student die uit het buitenland aan de TU Delft wil komen studeren, krijgt van de TU Delft - dat zegt de raad van toezicht een brief waarin staat: zorg eerst voor woonruimte in de stad Delft, want die is er niet. Als jij als student dan toch besluit om naar Delft te gaan, terwijl je weet dat er geen woonruimte is, kom ik bij het punt van de eigen verantwoordelijkheid. Vandaar dat wij gedraaid zijn. De VOORZITTER: Daarmee zijn de interrupties ten einde omdat de zeven minuten om zijn.

Tijdens de eerste termijn van de raad kan er straks vanzelfsprekend nog volop gedebatteerd worden. Mevrouw WENTINK (STIP): Geachte voorzitter, leden van de raad en het college, mensen op de publieke tribune en mensen die digitaal meeluisteren. Vandaag bespreken we met elkaar de toekomst van Delft, een stad die STIP ziet als een huis voor iedereen, dat we samen met elkaar bouwen: met de gemeenteraad, met het college maar ook met de inwoners van onze stad. Dit huis moet de ruimte bieden aan Delftenaren, bedrijven, organisaties en instellingen. Graag neem ik jullie mee in dit huis, zodat we de verschillende kamers één voor één kunnen bekijken. 6

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

Allereerst stap ik graag met jullie door de voordeur. Deze voordeur staat voor de toegang tot de stad en de buitenruimte. Delft blijft de komende jaren groeien qua aantal inwoners. Dit zorgt ook voor een groeiende druk op onze buitenruimte. Zo moeten al deze mensen zich verplaatsen, willen we de buitenruimte vergroenen en hebben we daarnaast ook nog plek nodig voor voorzieningen. Om van Delft een aangename, schone en goed bereikbare stad te maken, moeten we efficiënt omgaan met de ruimte die we hebben. STIP gaat daarom bij de ov-visie inzetten op goede verbindingen door de hele stad en nieuwe ov-verbindingen naar bijvoorbeeld station Campus. Ook willen we kijken naar manieren om het verblijven, in plaats van het verplaatsen, op straten te verbeteren door in te zetten op duurzame mobiliteitsvormen, zoals de fiets. Door stilstaande voertuigen efficiënter te stallen creëren we meer ruimte voor andere functies, zoals klimaatadaptatie, sport en spel op straat. Ook staan we voor een grote en nodige verduurzamingsopgave. STIP vindt het belangrijk dat iedere Delftenaar hieraan kan meedoen. Daarom zijn wij blij met de stappen die we zetten voor het isoleren van woningen, maar ook met de plannen om de komende jaren te starten met de dertien warmte-uitvoeringsplannen in de dertien buurten. Dan neem ik jullie graag mee naar de woonkamer van ons huis.

Dit is dé plek waar mensen samenkomen, waar verbindingen ontstaan en verhalen worden gedeeld. Net als in een echte woonkamer is het belangrijk dat er in Delft voldoende ruimte is voor cultuur, ontmoetingen en sport, want zonder die elementen zou de stad voelen als een huiskamer zonder meubels. Cultuur en evenementen geven kleur aan onze stad en brengen mensen samen. STIP vindt het daarom belangrijk dat er ruimte blijft voor culturele initiatieven en dat we blijven investeren in een sterk cultureel aanbod, ook in tijden van financiële onzekerheid. Sport en cultuur brengen mensen samen en hebben ook bewezen positieve effecten op de gezondheid. Ze kunnen helpen bij het voorkomen van gezondheidsproblemen en bijdragen aan het herstel bij ziekte. Wij willen een brug slaan tussen cultuur, sport en zorg, zodat we een Delft creëren waarin niemand zich alleen of buitengesloten voelt. Hier komen wij straks bij de begrotingsbehandeling op terug. In onze uitnodigende huiskamer blijven fysieke ontmoetingen cruciaal, of dat nu in het theater is, op het sportveld of in de supermarkt. Een huis heeft ook een werkplek. Dat is waar onze lokale economie in het spel komt. We moeten een omgeving creëren waarin bedrijven kunnen groeien en bloeien. STIP staat achter de ontwikkelingen omtrent het Innovatiedistrict Delft.

Dit wordt dé plek waar kruisbestuiving kan plaatsvinden tussen ondernemers en waar ze elkaar kunnen ontmoeten en inspireren. Hierbij is het zeker belangrijk dat er voldoende bedrijfsruimte beschikbaar is in Delft. Hier zullen we dan ook scherp op blijven. Samen leggen we een economisch fundament voor de toekomst van Delft, zodat iedereen die in Delft wil werken, kan werken. Helaas kunnen we in deze vijf minuten niet alle ruimtes van het huis bezoeken. Ik neem jullie voor nu dus mee naar de laatste kamer, de slaapkamer. Iedereen heeft recht op een dak boven zijn hoofd, maar voor veel mensen voelt een eigen plek in Delft onbereikbaar door de woningnood. Dit vraagt om actie. STIP vindt dat wij als gemeente werk moeten maken van effectieve oplossingen. Een voorbeeld is het alsmaar oplopende tekort aan studentenhuisvesting in Delft. Het actieplan dat er dankzij STIP aan komt, is nog maar een eerste stap, want hier moet echt een tandje bijgezet worden. Verder kunnen we op de korte termijn echt iets doen aan de woningnood door efficiënter om te gaan met de bestaande woonvoorraad. Zo kunnen we bijvoorbeeld meer mensen een 7

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

woning laten delen. Op de lange termijn wil STIP dat we flinke stappen zetten in het bouwen van nieuwe woningen, zodat er een divers woningaanbod komt dat aansluit op de behoeften van onze bewoners. Ik ga afsluiten. Laten we de komende jaren met elkaar dit huis verder bouwen, dat een thuis is voor iedereen. Samen met elkaar werken wij aan een duurzaam, levendig en toegankelijk Delft. Dit doet STIP niet alleen, maar met de partijen hier in deze raadzaal en onze inwoners. Samen kunnen we de ambities waarmaken die onze stad verdient. De VOORZITTER: Geweldig. Mooi binnen de tijd; heel fijn. Mevrouw VOOGT (VVD): Dank aan STIP voor het mooie betoog. Ik hoor STIP zeggen dat zij kiezen voor zowel bedrijfsruimte als woningen, maar als er een keuze gemaakt moet worden - want dit is en-en-en, maar misschien moeten er keuzes gemaakt worden omdat de ruimte niet beschikbaar is - waar kiest STIP dan voor? Mevrouw WENTINK (STIP): Dank u wel voor deze vraag. We denken dat we wonen en werken heel goed met elkaar kunnen combineren. Je kan bijvoorbeeld hoogbouw doen waarbij je in de bovenkant kan wonen en in de onderkant kan werken. Ik denk dus dat we heel mooi kunnen kijken hoe we dit integraal kunnen oplossen. De VOORZITTER: Mevrouw Wentink, u houdt nog lekker wat tijd over. Mevrouw VOOGT (VVD): Voorzitter, leden van het college en gemeenteraad en luisteraars.

Vandaag staan we hier met een duidelijke opdracht: we bespreken namelijk de toekomst van onze mooie stad, Delft, een stad met een rijke historie, hardwerkende inwoners, innovatieve ondernemers, een prachtige universiteit en een doorlopende technische leerlijn, een stad vol met kansen en mogelijkheden die, wat de VVD betreft, een plek moet zijn waar iedereen zijn dromen kan waarmaken. Ik ben een geboren en getogen Delftse, opgegroeid in de jaren tachtig. Ik heb Delft zich zien ontwikkelen van een lief dorp, dat het was, tot de grote stad die Delft nu is. Ik ga jullie, geïnspireerd op de creatieve bijdrage van Volt van vorig jaar, waarin de heer Treffers ons vertelde over baby Aaron, die op latere leeftijd door Delft loopt, meenemen in mijn visie en mijn beschouwing op Delft als stad van kansen en mogelijkheden in, zeg, 2050. Laten we ons Delft voorstellen als die stad van onbegrensde kansen en mogelijkheden. Je loopt door de binnenstad en overal zie je levendigheid. In de wijken buiten het centrum loop je door veilige, schone en rustige straten met fijne koopwoningen en veel groen. Kinderen spelen op straat, winkels bruisen van activiteit en er zijn ambachtelijke bakkerijen en innovatieve techshops. Bedrijven en start-ups hebben voldoende werkruimtes.

De binnenstad is goed bereikbaar, de terrassen zitten vol met mensen die genieten van de stad, een kop koffie, het gezin of wat ons betreft een goede zakendeal. Het is een stad van onbegrensde kansen en mogelijkheden, een stad waar vrijheid en veiligheid centraal staan, vrijheid om te wonen, te werken, te ondernemen, te sporten en te leven zoals jij dat wil, waar de overheid vertrouwen heeft in haar inwoners en ondernemers en waar regelgeving beperkt blijft tot wat écht nodig is, een stad waar wat ons betreft de focus ligt op het wegnemen van obstakels voor innovatie, groei en creativiteit. Wie werken er in die kansenstad? In die kansenstad wonen en leven ondernemende Delftenaren. Zij geven zelf vorm aan hun eigen toekomst en nemen regie en verantwoordelijkheid voor hun leven en hun werk. Het is een stad waar de starter woont in een betaalbare koopwoning en je kunt sporten op goed onderhouden sportterreinen, waar 8

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

kinderen veilig naar school kunnen fietsen, waar je je technische opleiding kunt doen op mbo-, hbo- of wo-niveau, waar een ondernemer zijn eigen bedrijf van de grond kan tillen, waar het afval zo makkelijk en goedkoop mogelijk wordt opgehaald, waar weinig criminaliteit is en waar je als oudere goede zorg kan krijgen. In die toekomstige stad van onbegrensde kansen en mogelijkheden heeft het gemeentebestuur gezorgd voor een schone en veilige omgeving, voor simpele en duidelijke regelgeving, voor lage belastingen, voor goede bereikbaarheid met zowel het ov en de fiets als de auto, voor voldoende toegankelijkheid voor mensen die minder valide zijn en vooral voor de beschikbaarheid van middeldure huur- en koopwoningen voor starters, gezinnen en ouderen. Het is ook een stad die wat ons betreft vooroploopt in duurzaamheid en innovatie. In Delft wordt samen met het mbo, het hbo en de TU gewerkt aan slimme oplossingen om met de uitdagingen van klimaatverandering en energieverbruik om te gaan, niet door opgelegde regels en hoge lasten, maar door het stimuleren van duurzaamheid en innovatie vanuit de kracht van de samenleving zelf. Zo zien we wijken waar bewoners hun eigen energie opwekken, waar bedrijven samenwerken aan circulaire economische projecten en waar ondernemers de grenzen van nieuwe technologieën opzoeken om de stad schoner en leefbaarder te maken.

Ik zie Delft als die toekomstige stad van onbegrensde kansen en mogelijkheden, een plek waar iedereen zichzelf kan zijn, waar de gemeente er is om te faciliteren, niet om te dicteren, waar we zorgen voor de mensen die dat nodig hebben maar waar we ook mensen stimuleren om hun eigen weg te vinden. Het is een stad waar je dromen kunt najagen, waar je zonder al te veel hindernissen kunt starten én blijven wonen, werken en ondernemen. Delft als die toekomstige stad is een plek van ambitie, vertrouwen en vrijheid, een stad waarin we geloven in de kracht van de mensen die er wonen. Juist die mensen maken met elkaar van Delft een liberale stad. Om die toekomstige stad in 2050 te kunnen worden, is het nodig om nu visie en daadkracht te tonen en verantwoordelijkheid te nemen, óók juist voor nu en voor de lange termijn, want alleen dan wordt Delft die stad vol kansen en mogelijkheden voor jong en oud, voor ondernemer en werknemer, voor iedereen die hier zijn toekomst ziet. We kunnen daarbij niet wachten tot de bodem van de kas zichtbaar is. We moeten keuzes maken en dat moeten we nu doen, hoe moeilijk dat ook is. De VOORZITTER: U heeft nog 1 minuut en 45 seconden voor de interrupties. Die ruimte gaat benut worden.

De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): "Zij die een fundamentele vrijheid opgeven voor meer tijdelijke veiligheid, verdienen noch vrijheid, noch veiligheid." Wat is voor de VVD belangrijker: veiligheid of vrijheid? De heer HOMBERGEN (PvdA): Dank voor het mooie betoog, de mooie inbreng. U zegt dat u wilt uitgaan van vertrouwen in inwoners en noemt daarbij met name de ondernemers. Dat is heel mooi. Geldt uw vertrouwen ook voor mensen in het sociaal domein? De heer TREFFERS (Volt): Een prachtig betoog; ik heb me nog nooit zo op één lijn gevoeld met de VVD. Ik heb wel twee korte vragen. We hebben u in de commissie Algemeen een verhaal horen houden over minder uitgeven. Nu stelt u hele ambitieuze en mooie doelen. Hoe wilt u daar komen en tegelijkertijd minder uitgeven? De tweede vraag sluit aan bij de 9

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

vraag van de PvdA: ik ben benieuwd voor wie de stad is die u zich voorstelt. Is die stad ook voor mensen die even pech hebben gehad of een uitkering hebben? Mevrouw VOOGT (VVD): Ik denk dat 1 minuut en 45 seconden voldoende is voor mijn reactie op de vragen. De ChristenUnie vroeg welke keuze wij maken en wat wij belangrijker vinden: veiligheid of vrijheid. Dat is natuurlijk geen keuze die je zo kunt maken. Het is voor ons allebei even belangrijk. Het hangt natuurlijk van het onderwerp af waar je op dat moment voor kiest. Dat is in generieke zin helaas dus niet zo te stellen. Dan de vraag van de PvdA. Ja, wij hebben uiteraard vertrouwen in iedereen. Dat is waar de VVD ook voor staat. Wat Volt betreft: we hebben zeker mooie plannen. We hebben in de voorbespreking inderdaad een betoog gehouden waarin we wat lijnen hebben geschetst over het nu. We hebben nu een toekomstbeeld geschetst, met hoe we daar gaan komen. Wat de VVD betreft gaan we daar komen door keuzes te maken. Daar heb ik in mijn tweede termijn een mooi betoog over. Het gaat erom om op voorhand keuzes te maken. Niet per se alle culturele dingen doen is dus iets waarmee we zouden willen komen tot het bouwen van meer koopwoningen. Dus minder investeren in cultuuraanbod. Ook het stoppen met het ecoduct over de A13 is bijvoorbeeld iets, net als het versoberen of schrappen van de Gelatinebrug.

Dat zijn enkele voorbeelden van suggesties die wij hebben voor dingen die wij minder zouden doen. De stad van kansen, dromen en mogelijkheden is natuurlijk een stad voor iedereen, waar iedereen kan wonen. Dat moet volgens mij in balans zijn. De VOORZITTER: Dat is mooi; een kort en krachtig antwoord. U heeft nog tien seconden over. Die gaan we niet meer gebruiken. De heer MARUF (D66): Voorzitter. Ongetwijfeld hebben de meesten hier in de zaal en erbuiten de Amerikaanse verkiezingen nauwlettend gevolgd. Voor politieke junks is verkiezingstijd een feest. Ik heb veel slaap moeten inleveren, maar dat ziet u vanavond vast niet aan mij. Zelf heb ik tijdens het studeren en werken op de achtergrond afwisselend CNN en Fox News op. Als Nederlander met enige kilometers afstand tot de Verenigde Staten durf ik te stellen dat beide zenders een op hun achterban afgesteld narratief dienen, en waarheidsvinding als second best beschouwen. Eenzelfde gebeurtenis wordt door de twee zenders met een totaal andere duiding de wereld in geslingerd. Dat speelt polarisatie in de hand. Meningen worden verkondigd als feiten. In eigen land is het naar mijn oordeel niet heel veel beter. De Haagse gevechten onderling worden meer uitvergroot dan de daadwerkelijke gevolgen voor de Nederlanders. Dit heeft ook gevolgen voor het debat dat wij hier in deze zaal keer op keer voeren.

Hoe beschouwen we statushouders zodra de verplichte taakstelling voor huisvesting wordt afgeschaft door Den Haag? Blijven we statushouders ruimte bieden in de stad of deden we louter mee aan een verplichting die was opgelegd? We willen eenzaamheid tegengaan en meer mensen bewegen om meer te sporten en tegelijkertijd heeft de btw-verhoging juist impact op onze Delftse samenleving en op in hoeverre mensen hier gezond zouden kunnen opgroeien en blijven. De heer Stoop refereerde daar al heel mooi aan. Ons werk bestaat voor een belangrijk deel uit reageren op besluiten die buiten deze zaal worden genomen maar wel flinke impact hebben op de mensen in onze stad. Het stemt de D66-fractie tevreden dat naast alle tijd en aandacht die nodig zijn om te reageren en voor aanpassing te zorgen, een proactieve houding zich in de begroting duidelijk heeft vertaald naar beleid. We zijn ook onze voorgangers dank verschuldigd die in tijden van bezuinigingen 10

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

keuzes voor investeringen hebben gemaakt die zich in het hier en nu maar ook voor de toekomst zullen uitbetalen. Ik noem als voorbeelden Schieoevers, Delft-West en talentontwikkeling, zoals de cursus Ja, ik wil. Meneer Stoop, in tegenstelling tot u hebben wij die cursus wél nodig. Allen hebben we bijgedragen aan het totaalplaatje. Overigens is de cursus ook de reden geweest waarom ik hier nu zit, net zoals vele anderen in deze zaal. D66 heeft zich met andere partijen ingezet voor schoolontbijt om honger bij kinderen tegen te gaan, subsidies voor verduurzaming van woningen, voor de renovatie van het Rietveld Theater, die wij heel graag zien, voor sportclubs en de omgeving zoals die aan de Brasserskade. Samen met anderen bouwen we aan de stad, maar ook letterlijk proberen we ervoor te zorgen dat er wordt gebouwd, of het nou gaat om woningen of om betaalbare bedrijfsruimte. Niet alles gaat in het tempo dat wij graag zien, maar er worden stappen gezet. Toch moet mij iets van het hart, een kritische noot. D66 zet zich al sinds jaar en dag in om de stad leefbaarder te maken en te zorgen voor meer stadsnatuur, want dat is waar onze stad behoefte aan heeft. In de enorm drukke stad waarin wij wonen, is het gewoon ontzettend nodig dat we met elkaar ruimte voor recreatie, groen en gezonde lucht voor elkaar krijgen.

Daarom stelden wij voor om van de Gasthuisplaats een groene oase te maken in plaats van de verslonsde plek die het nu is. Ik hoor wat mensen lachen. Het is een herkenbaar verhaal; ik beschouw dat als een compliment. De eerste schop in de grond zou op dít moment gezet moeten zijn. Het college gaf een positief advies, maar wat blijkt uit deze begroting? Er is nog geen enkel plan om van de gehele Gasthuisplaats een groen park te maken. Wij vragen het college: hoe kan dit? Inmiddels staat de teller al op 70 jaar stilstand en de teller blijft lopen. Daarom zullen wij bij de begrotingsbehandeling het college vragen om aanvullende toezeggingen. Wij hopen dat de raad de behoefte voelt om hier druk achter te zetten, zodat we na die jaren stilstand verandering voor elkaar krijgen, want u heeft onze motie met een ruime meerderheid aangenomen. De VOORZITTER: U heeft nog 2 minuten en 39 seconden. Mevrouw WENTINK (STIP): Delft heeft inderdaad behoefte aan vergroening. Ik hoor D66 praten over versnellen. Wat wil D66 dan doen aan de enorme huidige woningnood? De heer MARUF (D66): In de eerste plaats zijn we toch allebei coalitiepartijen, maar wonen is een van de onderwerpen die coalitie en oppositie overstijgen.

Volgens mij hebben we hier alle ideeën over hoe we sneller meer zouden kunnen bouwen voor onze mensen, maar we leggen de nadruk nu op het groen omdat het ook gaat om de kwaliteit van de stad die je bouwt; dat bent u vast met me eens. Je moet zo snel mogelijk bouwen. Je wil zo veel mogelijk mensen huisvesten. Je wil ervoor zorgen dat mensen in hun eigen wijk kunnen doorgroeien. Tegelijkertijd moet je niet uit het oog verliezen dat je kwaliteit moet toevoegen. Een van de onderdelen van het toevoegen van kwaliteit is het groen. Beide gaan dus hand in hand. Vindt D66 dat het allemaal sneller moet? Absoluut, maar zie ik ook dat er stappen worden gezet. Dat zie ik gelijktijdig. Mevrouw VOOGT (VVD): Dank aan de heer Maruf voor zijn betoog. Waarom zet u in op snippergroen en niet op de Delftse Hout en het zwemwater daar, zodat mensen daar in het groen kunnen recreëren? De heer MARUF (D66): Misschien mag ik u in herinnering brengen dat de heer Schuurman van de D66-fractie de eerste was die over blauwalg begon en over een buitenzwembad als eventueel alternatief. In de tussentijd hebben wij getrokken aan ervoor zorgen dat de Delftse 11

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

Hout blauwalgvrij zou kunnen worden, zodat mensen daar kunnen recreëren. Ik kan uw vraag makkelijk beantwoorden. Ik had het zojuist over de Gasthuisplaats. Daar willen wij die groene oase. Als dat als snippergroen geldt, vraag ik me af of we een regenwoud neer moeten zetten. Ik weet het niet. De VOORZITTER: Iemand van wie de tijd op is, kan ook niet meer interrumperen. Mevrouw Voogt, dit was het dus voor u; heel jammer. De heer Maruf heeft nog tijd om uitgebreid te beantwoorden, maar er zijn geen interrupties meer. De heer VAN DER SLUIS (SP): Voorzitter. Laat ik beginnen met hét nieuws van deze week: Johan Derksen liep weg bij VI. Ik merk aan de reacties dat veel mensen een ander nieuws in hun hoofd hadden. Zo zie je maar weer wat een bubbel zoal met je doet. Maar die bubbels zijn niet zo onschuldig als ze lijken. Ze zijn een symptoom van de sterk geïndividualiseerde samenleving waarin we wonen. Afgelopen weekend was ik op vakantie met mijn jonge neefje. We luisterden naar en zongen mee met de kinderliedjes van Harry Jekkers. "Mijn vader is een leugenaar" is zijn favoriet, maar we kregen ook andere teksten te horen, zoals "Het gelijk van de koffietent". Dat is een conference met als leidraad het verschil in doen en laten tussen de bezoekers van een Haagse koffietent en de zogenaamde hoger opgeleiden. En toen besefte ik weer: er is een hoop veranderd in 40 jaar.

Harry Jekkers maakte in de jaren tachtig het strak geregisseerde leven van tweeverdieners belachelijk. Vandaag de dag is dat de normaalste zaak van de wereld. Waar het fenomeen tweeverdiener begon als een grote stap voor de emancipatie van vrouwen, zijn veel mensen nu gedwongen veel meer te gaan werken. Voor sommigen is het zelfs normaal geworden om meerdere banen te hebben, alleen maar om rond te kunnen komen. We hebben ons hele leven overgegeven aan de markt en het efficiencydenken. Jongeren zijn opgegroeid met het idee dat het model van de ideale markt net zoiets is als een natuurwet. Ze denken dat iets niet kan bestaan als er niet ergens winst wordt gemaakt. We zijn gaan leven voor het geld. Natuurlijk zijn er mensen die zich goed hebben kunnen aanpassen aan dit systeem. Ze hebben geld en vinden dat normaal. Als je geen geld hebt, is dat ergens je eigen schuld. Mensen gaan daarnaar leven. Ik ken een net afgestudeerde man vol idealen. Hij heeft laatst SP gestemd, maar hij woont nog steeds bij zijn moeder en hun relatie heeft daaronder te lijden. Hij ziet maar één oplossing: hij gaat solliciteren als broker bij een aandelenhandelaar, want alleen op die manier kan hij binnen een paar maanden een huis kopen.

Hoe kan het zijn dat we onze maatschappij zo hebben ingericht dat mensen die met geld schuiven het meeste geld verdienen? We zetten onze knapste wiskundigen in om te bedenken hoe je de belasting kan ontduiken, maar voegt een leraar of een loodgieter niet veel meer toe aan onze maatschappij? Terug naar Delft. Oorspronkelijk was Delft een stad met twee gezichten: een arbeidersstad maar ook een kennisstad, met de TU Delft en een historisch centrum. Na het faillissement van onze gemeente is er besloten om rijke mensen naar de stad te trekken. Dat is voortvarend aangepakt. Sociale en goedkope woningen zijn gesloopt en vervangen door dure woningen. Er zijn nieuwe, dure woonwijken gebouwd. In de planning staan nog meer van zulke woonwijken voor de happy few. De komende jaren komen er gemiddeld per jaar 50 sociale huurwoningen bij, terwijl er dus hele nieuwe wijken uit de grond gestampt gaan worden. Dat is gewoon bevolkingspolitiek. Met twee gevolgen: met een lager inkomen kom je de stad niet meer in en iedereen wordt in de mal gedwongen om maar zo veel mogelijk geld te verdienen, want anders geen woning. 12

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

Zoals gezegd: het stadsbestuur richt zich vooral op de goedverdienende bewoners. Voor hen worden grote sommen geld gereserveerd, zoals voor een extra fietsbrug. Aan alles wordt gedacht: staan ergens fietsen in de weg in de binnenstad? Er wordt meteen een ondergrondse fietsgarage gepland. Willen studenten wat ervaring opdoen met het starten van een bedrijf? De gemeente helpt. En is er niet genoeg werk voor de nieuwe lichting hoogopgeleide mensen? De gemeente helpt de TU Delft om een monumentaal pand te verpatsen aan een multinational en regelt er - uiterst zeldzame - parkeerplaatsen bij. Maar er is ook een andere groep bewoners in onze stad. Daar is minder aan gedacht. Ik heb een raadslid horen zeggen: maar de mensen die in de Buitenhof wonen, komen ook in de binnenstad. Maar dat is dus niet waar. De meeste bewoners van Buitenhof komen vrijwel nooit naar de binnenstad; misschien bij het station om door te kunnen reizen, maar verder niet. Want wat hebben zij daar te zoeken? Dure terrassen? Daarom is het ook zo goed dat er een festival is als Westerpop, dat niet in de binnenstad wordt gehouden; we gaan het er straks nog verder over hebben. Maar juist die bezoekers van de koffietent worden door het Delftse stadsbestuur dus tekortgedaan.

En ja, dat komt ook doordat veel van deze mensen niet gaan stemmen, maar ik weet dat de meeste, zo niet alle gemeenteraadsleden hier niet alleen naar hun eigen stemmers kijken, maar ook naar het algemeen belang. Bij sommigen leeft het beeld dat de SP er alleen is voor zielige mensen, maar de SP is er voor iedereen die streeft naar een menswaardige, gelijkwaardige en solidaire maatschappij, want het economisch denken begint te knagen, ook bij de fanatieke tweeverdieners. Mensen zijn niet blij met hun kantoorbaan. Oké, het verdient goed, maar de voldoening blijft toch vaak achter. Mensen die het zich kunnen veroorloven, besluiten om minder te gaan werken om in hun vrije tijd nuttige dingen te gaan doen voor de gemeenschap, maar zou het niet veel beter zijn als iedereen werk gaat zoeken dat ze wel leuk vinden, niet het werk dat het meest verdient, maar werk dat de meeste waarde toevoegt? Er is de laatste 40 jaar veel veranderd en de komende 40 jaar zal er weer veel veranderen. Ik zie een kentering. Steeds meer mensen zien de nadelen van het systeem waarin we nu leven. Dat gevoel wordt steeds breder gedeeld in de maatschappij. De volgende stap is dan dat we gaan nadenken over hoe we de wereld en Delft willen gaan indelen. De SP is daar als socialistische partij volop mee bezig en iedereen mag meedenken.

Wie weet kan ik over 40 jaar dan naar liedjes luisteren waarin onze gejaagde, geldgeoriënteerde wereld compleet belachelijk wordt gemaakt. Dat laatste hoop ik echt. De VOORZITTER: Een herkenbaar betoog, meneer Van der Sluis, en ook mooi binnen de tijd. Wel iets over de vijf minuten heen, maar u heeft nog een minuut en twee seconden over om nog te reageren op interrupties. De heer HOMBERGEN (PvdA): Meneer Van der Sluis, dank voor uw mooie betoog. U ageerde tegen de veryupping van de binnenstad en ook tegen ondergrondse fietsenstallingen in de binnenstad, maar denkt u niet dat die fietsenstallingen juist ook de mensen met een kleine portemonnee heel goed kunnen bedienen? De heer VAN DER SLUIS (SP): Ja, dat zou kunnen, maar zoals ik al zei, komen de mensen die een kleine portemonnee hebben en in de buitenwijken wonen, eigenlijk niet in de binnenstad. Voor hen is dit weggegooid geld. De VOORZITTER: Dat is een helder antwoord.

13

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

Mevrouw WESSELS (GroenLinks): Voorzitter, raad, college, luisteraars en mensen op de publieke tribune, fijn dat we hier weer samen zijn. Vandaag bespreken we de begroting voor 2025 tot 2028. Binnen dit tijdsframe van vier jaar bespreken en bevragen we het collegebeleid. Wat we nu besluiten, heeft echter vaak op veel grotere tijdschalen effect. Daarom wil ik dit jaar graag samen met u een visualisatie doen. Als u wilt mag u uw ogen hierbij sluiten. Stel u voor dat achter u uw ouders staan, los van uw oordeel of gevoelens over uw ouders. Zij hebben het leven aan u doorgegeven. Achter uw ouders staan uw grootouders en achter hen hun ouders, uw overgrootouders. Achter uw overgrootouders staan uw betovergrootouders en daarachter uw bet-betovergrootouders. Als we zo teruggaan tot zeven generaties, staan achter u 254 mensen die direct met u in verbinding staan en die u hebben voorgeleefd vanaf de 19e eeuw. Ervaart u ook hoe al deze levens door u leven? Nu gaan we dezelfde oefening doen, maar dan voorwaarts. Voor u staan uw kinderen. Als u die niet heeft, beeld u dan een kind in uit uw eigen omgeving of een kind dat mogelijk nog kan komen. Voor dit kind staat een kleinkind. Ook hier geldt: als u die niet heeft, beeld deze dan denkbeeldig in. Voor uw kleinkind staat uw achterkleinkind, en daarvoor staat uw achterachterkleinkind en zo gaan we ook zeven generaties vooruit.

Daarbij hebben we het over toekomstige levens die in de 22ste en 23ste eeuw leven. Voelt u het leven door u stromen, achter u, van waar uw familie vandaar komt, naar daar waar het leven naartoe beweegt? Ik vraag u om deze ervaring vast te houden en om uw ogen, mocht u die gesloten hebben, weer open te doen. Wat hebben we meegekregen van de vorige generaties en wat willen we de volgende generaties ook weer meegeven? Er zijn ons dingen voorgeleefd die niet meer passend zijn en waar we nu graag verandering in willen zien voor de volgende generaties. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het slavernijverleden. GroenLinks is trots op de stap die we in het afgelopen herdenkingsjaar hebben gezet. Dit pad moeten we wat ons betreft verder inslaan om discriminatie en racisme echt aan te pakken. De inclusieagenda is een goede start op weg naar een inclusieve samenleving. Ook onze relatie met persoonlijk bezit heeft in de afgelopen eeuw een enorme vlucht genomen in de vorm van deze consumptiemaatschappij. Als we onze planeet door willen geven aan de volgende generaties, moeten we wat GroenLinks betreft de overstap maken van eigen bezit naar de beschikking hebben over spullen op de momenten dat we die nodig hebben. Daarin zetten we nu samen als stad al stappen, zoals in de adaptieve mobiliteitsagenda en de circulaire economie, maar we zijn er zeker nog niet.

Er zijn ook tradities die ons zijn voorgeleefd die we graag willen blijven voortzetten, zoals de innovatieve ondernemersgeest die in Delft aanwezig is. GroenLinks is enthousiast over het Innovatiedistrict Delft en ziet hierin dat we het vliegwiel van innovatie en ondernemerschap verder kunnen versnellen. We zijn een stad waar we elkaar weten te vinden en naar elkaar omzien. Dat zien we in de vele initiatieven in de stad die zich samen inzetten tegen armoede, racisme en eenzaamheid. De armoedenota en bijbehorende programma's ziet GroenLinks als belangrijke basis om als gemeente deze waarde en traditie voort te blijven zetten. Het culturele en sportieve netwerk in onze stad waardoor vele generaties zich hebben kunnen ontwikkelen, willen we ook graag behouden en binnen onze mogelijkheden versterken en verstevigen. GroenLinks vindt dat we met deze begroting daarin een goede stap zetten.

14

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

Kortom, GroenLinks is tevreden over deze begroting, ook vanuit het perspectief van een hele lange termijn. Door samen te werken bouwen we aan een toekomst die ook over zeven generaties nog leefbaar en plezierig is. Samen besturen we de stad in de raad en samen geven we vorm aan programma's, projecten en initiatieven in de stad. Samen komen we echt verder dan alleen. De VOORZITTER: Een filosofisch betoog. Het was wel verleidelijk om even lekker je ogen dicht te doen, maar je moet ze na verloop van tijd toch ook weer opendoen. U heeft nog 1 minuut en 49 seconden over. Wil iemand van degenen die nog tijd hebben interrumperen? Dat is niet het geval. Er kan ook haast geen bezwaar tegen dit betoog zijn, want het was een heel mooi vooruitzicht, een mooi perspectief. De heer VISSER (CDA): Mevrouw de voorzitter. Vorige week liet uw ambtsgenoot en onze partijgenoot Jan de Vries, de CDA-burgemeester van Sliedrecht, bij RTV Dordrecht zijn licht schijnen op de vraag hoe het met het land gaat. In zijn antwoord besteedde hij aandacht aan de in zijn ogen toegenomen polarisatie. Of het nu gaat om actuele thema's in de wereldpolitiek, de problematische situatie op de woningmarkt of botsende belangen, mensen staan soms lijnrecht tegenover elkaar en gaan elkaar te lijf met verbaal geweld, volgens De Vries. Onze fractie herkent die gepolariseerde samenleving.

Bitter wantrouwen tegen de publieke zaak, egoïsme -de dikke ik - en verharding maken de maatschappij wiebelig. We hebben de taak als politici, zeker óók lokaal, om te werken aan het versterken van vertrouwen, saamhorigheid en solidariteit. Tegenover polarisatie en eigenbelang zet het CDA, kortgezegd, een sterke samenleving, waarin we ook echt samen leven. Om een sterke samenleving te bouwen spelen ten minste drie aspecten een grote rol. Ten eerste de mantelzorgers en de vrijwilligers. Zij geven "omzien naar elkaar" als geen ander invulling in de praktijk, want ieder mens telt. Ieder mens moet worden gezien en zich thuis voelen in deze stad, niemand uitgezonderd. Mantelzorgers en vrijwilligers weten vrijwel altijd met liefde en aandacht bergen te verzetten. Deze zachte kracht helpt een samenleving te versterken. Daarom diende het CDA eerder dit jaar een motie in om ervoor te zorgen dat zij mogen blijven parkeren in de autoluwe binnenstad. Maar dit vraagt ook een overheid die uitgaat van vertrouwen. Argumenten in collegestukken zoals "dat iedereen zich dan wel voor mantelzorger kan uitgeven" gaan wat het CDA betreft juist uit van wantrouwen en dragen niet bij aan die sterke samenleving. Dan over vrijwilligers. Velen doen dit belangrijke werk, net als mantelzorgers, naast andere verantwoordelijkheden in het leven.

De verenigingen waar zij actief zijn en de politiek hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om dit cement van de samenleving te versterken. In Preventie met Gezag ziet het CDA de liefde en aandacht - de zachte kracht die de samenleving versterkt. Immers, het zet in op borging van de democratische rechtsorde, groei van weerbaarheid van jongeren en versterking van het verenigingsleven. Zo is Preventie met Gezag een middel dat bijdraagt aan een sterke samenleving. Bij die sterke samenleving passen ook onderlinge ontmoeting en gemeenschapszin, het tweede aspect. Initiatieven die hieraan bijdragen, verdienen warme steun. Daarom heeft het CDA vorig jaar een motie ingediend voor betere ondersteuning van beide kinderboerderijen. Zij zijn bij uitstek een voorbeeld waar onderlinge ontmoeting gestimuleerd wordt, voor kinderen en hun ouders uit alle lagen van de samenleving. We zijn daarom positief gestemd dat ons voorstel nu uitvoering krijgt. Maar onderlinge ontmoeting en gemeenschapszin raken ook het geloof, want het geloof geeft de moed, inspiratie en troost om het goede voor een ander te doen. De Toekomstvisie 15

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

religieus erfgoed Delft was daarom niet alleen een vraagstuk over bakstenen, maar juist ook over de sterke samenleving. Kerken en andere geloofsgemeenschappen zijn belangrijke maatschappelijke partners. Vanaf deze plek wil ik de heer Van der Woerd danken voor de uitstekende samenwerking op dit dossier. Onze fractie is in het bijzonder de fracties van Hart voor Delft, D66 en de VVD erkentelijk voor hun steun bij de door ons en anderen ingediende motie, want zo brengen we de toekomstvisie op een actieve, levendige manier verder, met respect voor de gebedshuizen en de geloofsgemeenschappen. In de maatschappelijke diensttijd ziet het CDA een belangrijk medicijn tegen de toegenomen polarisatie. Jonge mensen leren op deze manier wat het is om iets voor de samenleving te doen en ontmoeten mensen buiten hun eigen bubbel. Ontmoeting en versterking van jongeren én samenleving komen hierin samen. Dit gezegd hebbend noem ik ook de gezinnen als fundament van de sterke samenleving. Delft moet een stad voor hen zijn, blijven of worden, maar er hoort ook bij dat we invulling geven aan de Spreidingswet: solidariteit met de medemens in een kwetsbare positie, in het besef dat wij allen kwetsbaar zijn. Een derde kenmerk van een sterke samenleving is dat we naar elkaar luisteren.

Dat hebben wij willen stimuleren door bijvoorbeeld onze motie om bewonersinitiatieven actief te betrekken in de gevel-tot-gevelaanpak en recenter bij Ruimte in de Binnenstad, waar het CDA een compromis vond. In een sterke samenleving is "compromis" geen vies woord, maar een uiting van respect voor de ander. We leven in het besef dat mensen elkaar nodig hebben. Dit vraagt wat ons betreft om een sterke samenleving en een politiek vanuit het midden, geïnspireerd door het Bijbels Evangelie, dat de tijd volledig overstijgt en onze uitdagingen in het juiste perspectief plaatst. Samen kunnen we de polarisatie tegengaan en oplossingen vinden in het midden, want in het midden vinden we elkaar. Daarom wensen wij Delft een groter politiek midden toe. Ik rond af. Het CDA wenst ons allen en ieder die zich inzet voor een prettig leefbare stad, Gods zegen toe in het belangrijke werk dat ieder dag in, dag uit vervult, want wie de zegen ontvangt, kan zelf tot zegen zijn. De VOORZITTER: Meneer Visser, u heeft een waarlijk christendemocratisch verhaal neergezet. U heeft nog 1 minuut en 44 seconden over. Mevrouw WENTINK (STIP): Een mooi betoog van het CDA. Het CDA heeft het over ontmoeting. Ik ben benieuwd hoe het CDA de onderlinge ontmoeting wil stimuleren, bijvoorbeeld voor jongeren en eenzame mensen.

De heer VISSER (CDA): Ik heb nu voor de derde keer namens onze partij de Algemene Beschouwing uitgesproken en het valt mij op dat ik drie keer dezelfde vraag van STIP heb gekregen, weliswaar in variaties daarvan, maar het komt eigenlijk steeds neer op: wat doet u als CDA voor jongeren? Nu zijn daar de eenzame ouderen aan toegevoegd. Mijn collega Valk heeft eerder in een debat hier voorgesteld om cultuur in te zetten voor eenzame ouderen. Ik heb in de commissie Algemeen ook een doorkijkje gegeven: hoe kan er volgens ons verbinding komen tussen studenten en niet-studenten? Volgens mij zijn dat hele goede manieren. De heer Maruf en ik hebben voor het tweede deel van dit samenzijn een motie voor een jongerenlintje. Dat lijkt me een uitstekend initiatief om dat vooral te stimuleren. Ik denk dat we daar straks over door moeten praten.

16

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

De heer HOMBERGEN (PvdA): Beste inwoners van Delft, luisteraars thuis of op de tribune, leden van de pers, raadsleden, collegeleden en voorzitter van de raad. Inderdaad, ik stelde zojuist de inwoners van Delft voorop. Misschien is dat hier anders dan gewoonlijk in het spreken. Ik ben er overigens van overtuigd dat we hier in deze raadzaal allemaal de bewoners voorop willen stellen. Voorzitter, daarom zal ik conform onze mores via u toch maar iedereen aanspreken. Dus: voorzitter. Dit is alweer de derde begroting van deze raadsperiode. De PvdA heeft het college al eerder een compliment gegeven voor deze begroting. Delft staat er robuust voor. Voor de kenner: we hebben een ruime weerstandsratio van 1.79. We investeren in de stad voor onderwerpen op de lange termijn, we werken aan een sociale stad in onder meer WijWest en daarbuiten, we werken aan verduurzaming via een slimme energietransitie en voor het Innovatiedistrict weten we alle niveaus van opleidingen van theoretisch tot praktisch bij elkaar te brengen. Er zijn veel bouwplannen voor onze stad en er wordt gebouwd voor iedereen, soms helaas op basis van de oude Woonvisie en wat minder sociaal, maar ook daarin gaan we een tandje bijzetten.

Het college doet wat het kan, maar is dat genoeg? Ik wil vandaag pleiten voor meer aandacht en waardering voor de publieke zaak, want we kunnen ons een verdere beknibbeling op de overheid, met een weinig deskundig beleid en een krakkemikkige uitvoering, niet meer veroorloven in dit land. Wat we wel nodig hebben, is deskundigheid, met een ouderwets degelijke uitvoering voor iedereen. Het hele toeslagencircus heeft in ons land al geleid tot een miljardencompensatie, met daarbovenop miljarden aan "externe uitvoeringskosten". Ook onze eigen ambtenaren worden daarmee belast. We lopen achter in investeringen in ons elektriciteitsnet. De kwaliteit van onze nationale infrastructuur schakelt jaarlijks een tandje af. En hebben we over tien jaar nog voldoende drinkwater van Dunea of Evides in onze stad en is het water in onze grachten en kanalen nog wel voldoende schoon? Hebben we straks voldoende woningen? Hebben we in Delft straks voldoende artsen, agenten, technische monteurs, ingenieur, stratenmakers? Een oplossing komt niet vanzelf, en zeker niet door alleen op de kleine getalletjes te letten of door ons te beroepen op de marktwerking. Het gaat om verstandig investeren en regisseren over kosten én kwaliteit. Dat is pas een verantwoorde begroting: het verdienvermogen van Nederland loopt nu vast door de eerdergenoemde bezuinigingen en problemen.

De publieke zaak vergt een langetermijnagenda: niet even snel scoren, maar de taaie onderwerpen aanpakken. We kunnen ook als gemeente samen met marktpartijen ontwikkelingen doen, zoals al gebeurt bij de verduurzaming in de bouw, met efficiënte windmolenparken en duurzame voedselvoorziening. Laten we die werkwijze ook benutten in onze eigen relatie met marktpartijen, in ons inkoopbeleid. Publieke armoede en private rijkdom geven nu een ongekende verdeeldheid in de samenleving. Bezuinigingen op publieke zaken via kortingen op het Gemeentefonds leiden tot ondermijning van het gezag van de lokale overheid, ondermijning van binnenuit. Wel de taak krijgen maar met lege handen staan maakt onze bestuurders en onze ambtenaren minder geloofwaardig. Daarom pleiten we als PvdA hier, nu, voor een stevige herwaardering van de publieke zaak. Dat doen we bij u, via u, bij onze nationale overheid en bij onze bewoners, want alleen dan kunnen we bouwen aan een stad voor iedereen, nu en straks. Niet krakkemikkig, maar degelijk. Onze kinderen betalen straks de rekening van waar we nu 17

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2024

op beknibbelen. Zoals we aan de woningnood kunnen zien, vindt dat proces ook nu al plaats. Straks zullen we als PvdA een amendement inbrengen over verbetering van de uitvoering voor een toegankelijkere openbare ruimte. We hopen op brede steun, zodat een krakkemikkige uitvoering niet blijft doorgaan. Dat mag echt een tandje beter. Last but not least willen we een compliment geven aan onze eigen bestuurders en ambtenaren, omdat ze het bij zoveel wisselende signalen en budgetten uit Den Haag zo lang met zoveel inventiviteit volhouden. De VOORZITTER: Een prachtig betoog voor de publieke zaak. Mooi en heel herkenbaar. De PvdA heeft nog 1 minuut en 57 seconden. Mevrouw BRUSSAARD (Volt): Dank voor het betoog, voor uw pleidooi voor de publieke zaak en ook uw opmerkingen over de spanningen tussen overheden op dit moment. Ik wil een vraag stellen die u zojuist aan de VVD heeft gesteld over werken vanuit vertrouwen en hoe een overheid meer vanuit vertrouwen kan werken. Is dat een ambitie die u genoeg terugleest in de programmabegroting of in de initiatieven die we komend jaar kunnen nemen om het systeem misschien wat te veranderen, voor zover wij dat kunnen? De heer HOMBERGEN (PvdA): Ook wij hebben vertrouwen in de bewoners en - als u dat wil weten - ook in de ondernemers, maar wij willen wel dat er een duidelijke regie komt vanuit het dienen van de publieke zaak.

Ik hoop dat ik daarmee een tipje van onze beweegredenen heb opgelicht. Mevrouw GAAL (Onafhankelijk Delft): Goedenavond, iedereen die aanwezig is of meekijkt. Onafhankelijk Delft dankt de ambtenaren en de griffie voor al het werk dat zij voor ons doen. Voor de negentiende keer staan wij hier om iets te vinden van de begroting van Delft. Tot onze spijt is het alweer niet best gesteld met de financiën van Delft. De bouw van de Spoorzone, het Stadskantoor en de enorme overschrijding die is ontstaan, achtervolgen ons nu nog. We benoemen dit ook elke keer, omdat heel veel mensen dit niet eens meer weten. Deze schulden hadden miljoenen minder kunnen zijn als we wat geduld hadden kunnen opbrengen; dan had het Rijk ook nog bijgedragen. De gevolgen van deze enorme schuld zijn dus niet zomaar weg te poetsen. Er zit nog wat in de portemonnee van Delft, maar de bankrekening is toch om te huilen. Het rampjaar 1672 heeft nu het jaartal 2026 als ramp voor Delft in de toekomst, zo lazen wij. Daar schrokken wij van, maar we moeten roeien met de riemen die we hebben. Jarenlange bezuinigingen hebben onze stad er ook niet gezelliger op gemaakt. Vele buurt- en wijkcentra moesten hun deuren sluiten en de buurthuizen werden niet meer door de buurt geleid maar door managers.