definitieve vastgestelde Programmabegroting 2025-2028 Delft incl Amendementen
Tekst van het document
Programmabegroting 2025-2028
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 Samen werken aan Delft ......................................................................................................................... 3 Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie ...................................... 6 1. Delft-West ........................................................................................................................................ 7 2. Innovatiedistrict Delft ...................................................................................................................... 12 3. Energietransitie .............................................................................................................................. 15 Financiële positie ................................................................................................................................... 18 Begroting in één oogopslag ............................................................................................................... 19 Toelichting op financiële positie .........................................................................................................
20 Financiële begroting 2025 & meerjarenbeeld 2026-2028 ..................................................................... 32 Beleidsbegroting .................................................................................................................................... 38 1 Raad ................................................................................................................................................... 40 2 Stad en bestuur .................................................................................................................................. 43 3 Duurzame stad ................................................................................................................................... 50 4 Bereikbare stad .................................................................................................................................. 60 5 Goed wonen ....................................................................................................................................... 68 6 Schone en veilige stad ....................................................................................................................... 79 7 Gezonde en sociale stad ....................................................................................................................
91 8 Samenleven, onderwijs en cultuur ..................................................................................................... 99 9 Werk en inkomen .............................................................................................................................. 115 10 Economie en vastgoed ................................................................................................................... 122 Overhead ............................................................................................................................................. 132 Financiën ............................................................................................................................................. 136 Paragrafen ........................................................................................................................................... 143 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................................................... 144 Lokale heffingen ............................................................................................................................... 167 Grondbeleid......................................................................................................................................
178 Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................................................... 182 Verbonden partijen en subsidies...................................................................................................... 191 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................. 218 Wet Open Overheid ......................................................................................................................... 221 Financiering...................................................................................................................................... 222 Overzichten.......................................................................................................................................... 227 Bijlagen ................................................................................................................................................ 242
2
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
SAMEN WERKEN AAN DELFT Voor u ligt de Programmabegroting 2025-2028. Deze is opgesteld in lijn met de Kadernota 2024 die uw raad in juni heeft vastgesteld. Deze begroting staat in het teken van uitvoeren en afmaken wat we zijn begonnen. Met uw raad en met partners, betrokken inwoners en ondernemers bouwen we samen verder aan een stad die toekomstbestendig is. Samen zetten we ons in voor het duurzaam versterken van Delft. Waarbij we de kracht van Delft als stad van techniek en innovatie ten volle benutten. En inzetten op een evenwichtige opbouw van onze groeiende stad, met kansen voor iedereen. We werken aan zichtbare resultaten voor onze stad. Dit vanuit vijf heldere accenten: een Delft dat kansrijk is voor iedereen, een stad die ruimte biedt voor wonen, een gezonde en veilige stad, een duurzame stad, en een stad met economische kracht die bruist. Deze accenten bepalen onze bestendige koers. De focus ligt op drie grote meerjarige opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en de Energietransitie. De inzet op deze opgaven versterkt Delft als een duurzame, vitale en inclusieve stad. Financieel evenwicht De gemeente gaat zorgvuldig om met besluiten over geld en dat is terug te zien in deze Programmabegroting 2025-2028. De begroting voor 2025 heeft een positief saldo en is structureel in evenwicht.
Deze uitkomst is mede bereikt door een aantal bijsturingsmaatregelen in de Kadernota 2024 die in deze begroting nader zijn uitgewerkt. De financiële situatie voor gemeenten is echter onzeker. Vanaf 2026 verslechtert het perspectief als gevolg van een daling van de middelen die gemeenten van het Rijk ontvangen. Delft heeft geen overhaaste beslissingen genomen met het oog op het financiële ‘ravijn’ dat dreigt voor gemeenten, en doet dat ook niet in 2025. Met de volgende fase van het Handelingsperspectief gaan we door met stappen zetten die nodig zijn om de begroting ook in 2026 en 2027 sluitend te maken, anticiperend op de voortdurende gesprekken met het Rijk. Om voorbereid te zijn op de nabije toekomst, is het belangrijk te blijven investeren in de stad. Hiervoor zijn incidentele middelen beschikbaar. Dit zijn met name subsidies van het Rijk – voor woningbouw, infrastructuur, Delft-West en de energietransitie – en onze eigen middelen. Nu investeren zorgt voor structurele verbeteringen en een duurzame, gezonde stad. Zo is Delft ook voorbereid op jaren waarin het Rijk minder geld beschikbaar stelt voor gemeenten. Bestuurlijke accenten Samen met de gemeenteraad zet het college de komende jaren in op uitvoeren en afmaken van projecten die voor Delft noodzakelijk zijn. De vijf accenten geven hierbij richting aan de ontwikkeling van de stad.
Delft kansrijk voor iedereen We werken aan een sterke stad waar mensen prettig en veilig kunnen wonen en mogelijkheden hebben zich te ontwikkelen. We ondersteunen inwoners om zelf de regie over hun eigen leven te hebben en naar vermogen mee te doen in de samenleving. We investeren daarom onder meer in goede voorlichting over het aanbod aan basisvaardigheden en we subsidiëren taalcursussen. Om de toegankelijkheid in Delft te verbeteren, voeren we samen met de stad de Delftse Inclusie Agenda uit. We zetten de armoede-aanpak voort en blijven inzetten op schuldhulpverlening. De inzet van meer financieel specialisten biedt in 2025 extra capaciteit om hulp te bieden aan inwoners met financiële zorgen. Samen met scholen en andere partners blijven we werken aan kansengelijkheid in Delft. In 2025 zetten we verder in op het versterken van voorschoolse educatie. Ook investeren we in programma’s als het Onderwijs Achterstandenbeleid en de Gelijke Kansen Agenda Delft. Met Smart Makers Delft versterken we de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt in Delft en de regio. We werken samen met onderwijspartners om de taalachterstanden in het onderwijs verder te verkleinen. Hierin is
3
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
het onderwijs aan nieuwkomers een belangrijk onderdeel. Ruimte voor wonen In 2025 werken we verder aan het ontwikkelen van de stad, via grootschalige gebiedsontwikkelingen en bouwinitiatieven in de stad. Met partners werken we samen aan een ‘lokale bouwtafel’ om kansen voor woningbouw te verzilveren, zoals we dat ook in regionaal verband doen. En we starten met een representatief Delfts Woonplatform met bewoners, waarin we met elkaar woonopgaven en mogelijke oplossingsrichtingen bespreken. Met de grote woningcorporaties maken we prestatieafspraken voor betaalbare huurwoningen. Met grotere particuliere verhuurders gaan we in gesprek over het behoud van de particuliere sociale huursector. Gereguleerd woningdelen maken we mogelijk via een pilot. Op kleine schaal experimenteren we met friendswonen en hospitaverhuur. In 2025 zetten we in op drie initiatieven voor collectief wonen in nieuwbouwprojecten. We willen hiervoor een meldpunt inrichten en initiatiefnemers koppelen aan ontwikkelaars. Met de aanpak Langer en Weer Thuis zorgen we dat meer Delftenaren veilig, gezond en zelfstandig thuis kunnen wonen. De stad heeft meer studentenwoningen nodig. Met de TU Delft en DUWO bekijken we welke locaties in Delft en in de directe omgeving hiervoor snel beschikbaar kunnen zijn.
Een gezonde en veilige stad Delftenaren moeten in een gezonde omgeving kunnen wonen, waarin ze prettig en actief kunnen opgroeien en ouder worden. We werken daarom aan een gezonde generatie. Dat doen we in 2025 met aandacht voor onder meer valpreventie en het tegengaan van overgewicht. In Voorhof en Buitenhof gaan we verder met de interventies van Positieve Gezondheid in de wijk, samen met bewoners en maatschappelijke partners. En we zetten in op een meer integrale aanpak van eenzaamheid. We werken aan een veilige stad. In 2025 versterken we de Persoonlijke Aanpak Delft, om overlastgevend of crimineel gedrag van Delftse jongeren te stoppen. Via Preventie met Gezag willen we meer jongeren bereiken en zetten we in op sneller ingrijpen. Zo voorkomen we dat jongeren afglijden naar crimineel gedrag. Met behulp van het programma Dealbreakers versterken we de samenwerking met het onderwijs. Deze aanpak helpt kinderen en jongeren om tot hun recht komen met al hun talenten. Een veilige stad vereist dat ook inwoners, ondernemers en instellingen betrokken en weerbaar zijn. In 2025 zetten we extra in op het versterken van weerbaarheid, met name tegen ondermijning. En we wijzen op het belang van het nemen van preventieve maatregelen om criminelen minder kans te geven. Een duurzame stad Samen met inwoners, bedrijven en woningcorporaties werken we aan verduurzaming.
De campagne ‘Delft doet duurzaam’ informeert en stimuleert Delftenaren om daarin hun bijdrage te leveren. We werken verder aan de aanleg van het warmtenet. Naar verwachting kunnen de eerste woningen in het najaar van 2025 gebruikmaken van de nieuwe warmte. De uitvoering van het Isolatieplan krijgt een vervolg met een breed toegankelijke subsidie voor woningverduurzaming door particuliere eigenaren. De aanpak energiearmoede zetten we in 2025 voort, samen met partners. Energieambassadeurs zijn vanaf 2025 hét aanspreekpunt in een buurt en gaan inwoners ontzorgen bij het isoleren. Met een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds werken we aan het verduurzamen van woningen, bijvoorbeeld in Delft-West. We zetten in op een beter gebruik van de parkeergarages én op lopen, fietsen en deelmobiliteit. Hierdoor zijn op straat minder parkeerplaatsen nodig, zodat ruimte ontstaat voor vergroening, verblijf en fietsparkeren. Binnen het project Ruimte voor de Binnenstad werken we in 2025 de inrichting verder uit, in overleg met de bewoners en ondernemers, en begint de uitvoering. Ook het invoeren van de zero-emissiezone draagt bij aan een duurzame stad. Met het budget voor vergroening van de openbare ruimte kunnen we groene initiatieven van bewoners en bedrijven in de stad ondersteunen en realiseren.
Economische kracht en bruisende stad Voor het verder versterken van de economie in Delft geven we in 2025 volle aandacht aan het behoud van bestaande bedrijfsruimte en het realiseren van meer bedrijfsruimte. Dit voor zowel de innovatieve maakindustrie als de stadsverzorgende economie. Zo kunnen we meer bedrijven in Delft huisvesten
4
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
én meer banen creëren. Het Innovatiedistrict Delft biedt ruimte voor groei van de kennisintensieve economie, met meer werkgelegenheid voor alle opleidingsniveaus. Aanvullend stimuleren we werkgelegenheid in de stadsverzorgende economie, met een accent op ontwikkeling in Delft-West. We investeren in het versterken van het culturele aanbod in de wijken. Door samenwerking met het Cultuurhuis Delft en scholen in met name Voorhof, Buitenhof en Tanthof komen meer kinderen in aanraking met cultuur. We ondersteunen laagdrempelige cultuuractiviteiten die bijdragen aan verbinding, inclusie en talentontwikkeling. Museum Prinsenhof Delft sluit in 2025 de deuren voor het publiek. Tijdens de verbouwing blijft het museum met een divers programma zichtbaar in de stad en daarbuiten. Met de uitvoering van de Visie Toerisme 2030 houden we de stad aantrekkelijk voor Delftenaren en bezoekers. De stad maken we samen De stad maken we met elkaar: mensen die hier werken, ondernemen of studeren, bedrijven, organisaties en verenigingen die hier actief zijn. Samen bepalen we hoe Delft leeft, werkt en zich ontwikkelt. We hebben elkaar hard nodig. Wij maken er daarom werk van om meer samen op te pakken en zichtbaar te zijn in de wijken. Dat komt binnen elke opgave tot uiting. Zoals in de energietransitie, die de gemeente vormgeeft samen met bewoners en met partners.
De gemeente is zichtbaar en toegankelijk in alle delen van de stad. Hier werken we aan, samen met partners, door werk anders te organiseren. Dichterbij, zoals in ‘WijWest Dichtbij’ in winkelcentrum In de Hoven, met spreekuren en inloopacties in de wijk. Wijkregisseurs hebben hierbij een belangrijke rol. Zij kennen namelijk de wijken, verbinden sleutelfiguren, ondersteunen initiatieven en brengen partners bij elkaar in leefbaarheidsoverleggen. De gemeente heeft veel instrumenten beschikbaar voor participatie en inspraak. Denk aan de aanpak Delfts Doen, het 'Right to Challenge', het Energieloket Delft en het (nieuwe) subsidiestelsel. De participatieaanpak Delfts Doen gaan we evalueren en waar nodig aanpassen. We stimuleren en ondersteunen vrijwilligerswerk en maken dit meer zichtbaar. Dit gebeurt bijvoorbeeld door vraag en aanbod beter bij elkaar te brengen via de website 'Delft helpt elkaar' en met aanbod van trainingen en workshops door de vrijwilligersacademie. Zo kunnen we de kracht van alle Delftenaren nog beter benutten. Het college van burgemeester en wethouders
5
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
FOCUS OP DRIE OPGAVEN: DELFT-WEST, INNOVATIEDISTRICT DELFT EN ENERGIETRANSITIE Algemeen Delft is een prachtige stad die veel te bieden heeft. De kansen die er liggen, kunnen we echter beter benutten. We hebben iedereen hard nodig voor een mooi en duurzaam Delft, ongeacht de buurt waar je woont, of de omvang van je portemonnee: iedereen moet mee kunnen doen. We brengen de basis op orde en doen wat nodig is, voor álle Delftenaren. Om de stad te versterken en te zorgen dat iedereen daarvan profiteert en mee kan doen, focussen we onze inzet op drie grote opgaven. We geven voorrang aan investeringen in die opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft (IDD) en Energietransitie. We willen alle inwoners gelijke kansen bieden en werken daarom aan leefbaarheid en veiligheid in Delft-West. We willen met het Innovatiedistrict de stad en de regio meer laten profiteren van de kennis en innovatie in Delft. En we willen klimaatneutraal zijn in 2050, dus werken we op volle kracht verder aan de energietransitie. In de Kadernota 2023 zijn incidentele middelen gereserveerd voor Delft-West (€ 10 miljoen) en IDD (€ 8 miljoen) en er was al € 15 miljoen voor de energietransitie.
Daarnaast krijgen we voor de uitvoering middelen van het Rijk voor infrastructuur (versnellingsgelden, mobiliteitsbudget), woningbouw (woningbouwimpuls), sociale opgaven (preventie met gezag, rijke schooldag) en de energietransitie (Klimaatakkoord, aanpak energiearmoede, uitvoering isolatieplan en het Volkshuisvestingsfonds).
6
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
1. DELFT-WEST Inleiding De gemeente neemt deel aan het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Samen met andere deelnemers, waaronder maatschappelijke partners, bewoners en ondernemers die in de wijk wonen of werken, zetten we ons gezamenlijk in voor een toekomst waarin alle bewoners mee kunnen doen, kunnen ondernemen, in staat zijn hun kansen te pakken en hun talenten weten te benutten. Samenwerken in Wij West Samenwerken voor de komende twintig jaar vraagt om een duidelijke structuur. Uitgangspunt is dat het Nationaal Programma Wij West echt een programma is van alle partners. Iedere partner gaat uiteraard over de eigen inbreng in het programma. Dat betekent ook dat waar het interventies betreft die capaciteit of middelen en de bevoegdheid van college of raad raken deze langs de normale wegen van de politieke besluitvorming lopen, zoals de programmabegroting. De kaders krijgen vorm in het gebiedsplan en de uitvoeringagenda Wij West. In maart 2023 is het startdocument Wij West vastgesteld. Bewoners en partners hebben hierin vijf doelen benoemd: 1. 2. 3. 4. 5.
De jeugd krijgt de kans om het beste uit zichzelf te halen. Alle bewoners hebben bestaanszekerheid. In Delft-West is het gezond, goed en veilig wonen. Voor iedereen is er een plek om te wonen, te leren en te werken. Vanuit vertrouwen trekken we samen op en kijken we naar elkaar om.
Deze vijf doelen zijn uitgewerkt in een gebiedsplan. Het gebiedsplan vormt de basis voor investeringen in het programma. Het gebiedsplan geeft duidelijkheid over waarom we moeten investeren in Delft-West en welke problemen we moeten aanpakken. Daarnaast is het een koersdocument waaraan we de komende twintig jaar toetsen of we op de goede weg zitten. In het gebiedsplan staan de doelen uitgewerkt, inclusief de streefwaarden die we over twintig jaar als collectief willen behalen. In de tweede helft van 2024 wordt de uitvoeringsagenda Wij West opgeleverd. Hierin staan de maatregelen die alle partners in de Alliantie Wij West nemen om de doelen te behalen zoals gesteld in het gebiedsplan. In de uitvoeringsagenda de maatregelen voor de komende vier jaar. Uitvoeringsprogramma Wij West 2024-2028 De partners in Wij West werken, onder leiding van de Alliantieraad en het programmabureau, aan de uitvoeringsagenda Wij West. Daarin staan concrete maatregelen die gekoppeld zijn aan de doelen in het gebiedsplan voor de aankomende vier jaar. De maatregelen zijn bedacht in werkateliers met partners, bewoners en ondernemers. Als gemeente geven we in deze begroting een impuls aan een pilot Maatschappelijke diensttijd, een pilot Bouwdepot en bijdrage circulaire economie. De voorstellen hiervoor zijn opgenomen en toegelicht in de betreffende beleidsprogramma's in de begroting.
Op basis van het uitvoeringsprogramma Wij West volgt een afweging welke maatregelen gefinancierd kunnen worden via de gemeentelijke begroting, partners en geoormerkte rijksmiddelen.
7
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
Financieel kader uitvoeringsprogramma Om tot de juiste mix van maatregelen in het uitvoeringsprogramma te komen, hanteren we een aantal richtlijnen. Investeren in gelijke kansen Het scheppen van gelijke kansen voor alle bewoners in Delft vraagt meer investeren op die plekken waar dit nodig is. Dat gebeurt met extra middelen van het Rijk en met investeringen van alle partners (de 'plus'), door initiatieven aan te jagen met incidentele middelen en door bestaand budget in te zetten met meer focus op Delft-West. De 'plus' De vraagstukken in Delft-West vragen een stevige en langjarige aanpak. Om extra te investeren heeft de gemeente als partner een bedrag van € 10 miljoen beschikbaar gesteld. Een groot deel van deze financiële ruimte is al ingevuld met bijdragen aan het programma Langer en Weer Thuis, investeringen in schuldhulpverlening, cultuur en aanvragen cofinanciering Volkshuisvestingsfonds en Regiodeal. De overige middelen blijven gereserveerd voor aanvullende maatregelen (onder meer voor het nog op te leveren uitvoeringsprogramma en voor cofinanciering van de regiodeal). Het Nationaal Programma Wij West krijgt daarnaast voor meerdere jaren geld van het Rijk, via verschillende uitkeringen (zie Financieel kader). Ook lopen er gesprekken tussen het programmabureau met andere partners dan de gemeente over een bijdrage aan het uitvoeringsprogramma 2024-2028.
Gericht investeren Het Nationaal Programma Wij West is bedoeld om grote en structurele bewegingen in gang te zetten. Dat betekent dat we als gemeente scherper moeten kijken of we de juiste impact maken in Delft West. De buurten en wijken in Delft West vragen om een andere aanpak vanwege de problematiek in het gebied. Dat vraagt ook om samenwerking met andere partners en bewoners. Innoveren vraagt ruimte en investeringen Tegelijkertijd zullen veel van deze veranderingen voorafgegaan (moeten) worden door leren en ontdekken. Daar is geld voor nodig om experimenten en innovatie mogelijk te maken. Voor deze middelen geldt dat ze bedoeld zijn om grotere en structurele bewegingen te helpen in gang zetten, niet om ze permanent te financieren. Hiervoor is voor 2025 € 1,163 miljoen beschikbaar. We zijn al begonnen Met partners in Wij West steken we de handen uit de mouwen en beginnen meteen waar dat kan. Zo zijn op basis van gesprekken al meteen acties ingezet. Het gaat onder meer om een aanbod voor jeugdigen in de zomervakantie om ook de jeugdoverlast te verminderen, een campagne zwerfvuil in enkele buurten, een jeugdwerker voor de Papsouwselaan en het uitbrengen van wijkkranten voor en door bewoners. Bovendien komen partners regelmatig samen in het leefbaarheidsoverleg in alle drie de wijken.
Er is gestart met investeringen in het initiatief van de Buurtfabriek en in Stichting Welbevinden. Daarmee ligt er een goede basis voor 2024 en verder. Financieel kader Het financieel kader geeft een overzicht van de al beschikbare middelen voor de opgave Delft-West. De eerste tabel (exploitatie) geeft een overzicht van de regulier geraamde budgetten. In de tweede tabel staat het verloop van de besteding van de reservering van € 10 miljoen die is afgesproken in de Kadernota 2023. De aanvullende bestedingen in 2024 zijn al in de Kadernota 2024 verwerkt (15e begrotingswijziging). Nieuw (2025 en verder) zijn de voorstellen Maatschappelijke diensttijd, bouwdepot dakloze jongeren en circulaire economie.
8
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
Het resterende nog niet bestemde saldo van de € 10 miljoen bedraagt ultimo 2025 circa € 2,5 miljoen. Verwachting is dat een deel hiervan nog bestemd wordt als cofinanciering voor de regiodeal. De middelen van het Rijk (SPUK kansrijke wijken en Regiodeal) en de reservering van € 10 miljoen vanuit de gemeente zorgen tot en met 2026 voor een stevige bodem voor het uitvoeren van het Nationaal Programma Wij West in Delft. Na 2026 is de financiering vanuit het Rijk nog onzeker. Samen met achttien andere gemeenten zijn wij doorlopend in gesprek met het Rijk over integrale en structurele financiering. We ervaren de samenwerking met het Rijk als positief. Het Rijk is met een gebiedsadviseur en rijksvertegenwoordiger, net als in alle andere gebieden, ook vertegenwoordigd in de Alliantieraad en neemt actief deel aan de alliantie Wij West. bedragen x € 1.000 Grondslag
2024
2025
2026
2027
2028
Exploitatie Uitvoeringsbudget
1.163
1.163
Programmabureau (SPUK Kansrijke Wijken)
580
579
Wijkversterkingsopgaven
317
317
317
317
317
2.060
2.059
317
317
317
9.268
7.620
6.313
5.427
3.037
-430
-430
-100
-1.700
Verloop reservering € 10 miljoen Reservering Delft West Onttrekkingen t.l.v. reservering: Cultuur - capaciteit
-91
Capaciteit inclusie, emancipatie en anti-discriminatie
-104
Communicatieadviseur armoede
-80
Langer en weer thuis
-430
-430
Stimuleren sporten, spelen, bewegen recreëren/ontmoeten in OR
-45
-50
Onderwijs nieuwbouw wijkcentrum Buitengewoon Schuldhulpverlening
-200 -300
-200
- Matching Brede SPUK cultuur Voorhof en Buitenhof
-80
-80
-80
-80
- Inzet cultuur in Tanthof
-80
-80
-80
-80
- Programmabudget activiteiten Delft West
-50
-50
-50
-50
Binnen- en buitenschoolse cultuureducatie en -participatie Delft West
-50
-50
-50
-50
Maatschappelijke diensttijd
-27
-27
-26
Combinatiefunctie:
Groeigroepen Horizon
-70
Bouwdepot dakloze jongeren
-140
-140
Circulaire economie Co-financiering aanvraag VHF
-70 -101 -1.648
-1.307
-886
-2.390
0
Nog in pijplijn: Restant co-financiering aanvraag VHF
-149
Co-financiering aanvraag regiodeal (minimaal)
-400
Restant saldo reservering € 10 miljoen (ultimo 2028)
2.488
9
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
Bijdragen van het Rijk Het Rijk draagt bij aan het gebiedsprogramma door middel van specifieke uitkeringen (SPUK’s) en fondsen. Sommige subsidies zijn geoormerkt voor de nationale gebieden. Bij andere subsidiemogelijkheden geldt voor Wij West ofwel een lichtere aanvraag of een lagere drempel om budget aan te vragen. bedragen x € 1.000 Overzicht rijksbijdragen irt Delft West
Totale kosten
Bijdrage Rijk
Cofinanciering
5e tranche woningbouwimpuls (WBI)*
30.000
15.000
15.000
Versnellingsgelden (deel Kop van de Buitenhof)*
15.200
9.800
5.400
Preventie met gezag
3.800
3.800
0
0
0
0
SPUK Kansrijke wijk
6.600
6.600
0
Volkshuisvestingfonds
6.300
4.400
1.900
Volkshuisvestingfonds (aanvraag in voorbereiding)
12.700
8.900
3.800
Regiodeal
24.600
12.300
12.300
Aanpak energiearmoede *
1.900
1.900
0
Vervolg aanpak energiearmoede *
2.300
2.300
0
103.400
65.000
38.400
Rijke Leerdag (loopt via scholen)
* breder dan alleen Delft West
Toelichting 5e tranche Woningbouwimpuls: Met de toegezegde rijksmiddelen voor Woningbouwimpuls (WBI) kan de gemeente een impuls geven aan woningbouwprojecten. Voor Delft-West betreft het vier projecten: Kop van de Buitenhof, de Reiger, Van Hasseltlaan en Gillis-Delfia. De bijdrage van het Rijk voor DelftWest is gekoppeld aan zo'n 1.860 nieuwbouwwoningen. Versnellingsgelden: Door de financiële bijdrage van het Rijk kunnen de ontsluiting en bereikbaarheid van met name de Kop van de Buitenhof mogelijk worden gemaakt. Het gaat om een scala aan maatregelen, zoals onder meer aanpassing van wegen, mobiliteitshubs en aanleg van fietsverbindingen. Preventie met Gezag: De gemeente Delft, politie en justitie hebben middelen ontvangen om jeugdcriminaliteit tegen te gaan. Dit bedrag is bedoeld voor preventie (voorkomen dat jongeren zich op het criminele pad begeven) en voor gezag (criminele carrières in de kiem smoren). Rijke schooldag: Kinderen en jongeren ontwikkelen zich thuis, op school en in hun buurt. Het grootste deel van de ontwikkeling vindt buiten school(tijd) plaats. Bijvoorbeeld tijdens het voorlezen door gezinsleden, samen het huiswerk maken, de voetbaltraining of het bijbaantje. Kinderen en jongeren kunnen hun talenten het beste ontdekken en ontwikkelen in een omgeving die ze daarvoor de kans geeft.
In Delft werken onderwijspartijen, TU Delft, sportverenigingen en cultuurinstellingen zoals de bibliotheek samen aan een buitenschools aanbod op en rondom school. Bij een paar scholen is al gestart met een pilot. Onderwijspartijen doen de aanvraag voor de subsidie. Kansrijke wijk: De ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebben geld beschikbaar gesteld voor de SPUK Kansrijke wijk aan de twintig gebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Dit voor de preventie van armoede en schulden, veerkracht en weerbaarheid, reintegratie, school en omgeving en de ontwikkeling van het jonge kind. De activiteiten gelinkt aan deze subsidie zijn al gestart. Volkshuisvestingfonds: In Voorhof hebben sommige VVE’s van een aantal flats onvoldoende financiële slagkracht om de flats te verduurzamen. Met de middelen van het volkshuisvestingsfonds geven we een financiële impuls om een aantal flats versneld te verduurzamen. Het betreft flats waar inwoners met een lager inkomen wonen.
10
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
Regiodeal: Met de regiodeal starten we in 2025 met het uitvoeren van zes initiatieven voor Delft-West. Het overgrote deel van 2024 is nodig om de deal volledig rond te maken met het Rijk. De initiatieven starten in 2025. Met de Regio Deal Delft-West willen we de verbinding tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt verbeteren. Dit doen we samen met bewoners en ondernemers. Door een passender aanbod aan onderwijs boren we de talenten in de stad aan. We werken eraan dat jongeren hun school afronden met een diploma. En vaker alles uit hun school- en werkcarrière kunnen halen. Aanpak en vervolgaanpak energiearmoede: Met de middelen van het Rijk voor energiearmoede heeft Delft energiehulp opgestart. Energiehulp helpt op korte termijn het energieverbruik te verlagen door middel van energieadvies en kleine tot middelgrote energiebesparende maatregelen.
11
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
2. INNOVATIEDISTRICT DELFT Algemeen We staan aan het begin van de meerjarige ontwikkeling van het Innovatiedistrict Delft (IDD). In Delft hebben we een unieke concentratie van kennis, technologie, talent en ondernemerschap. Deze mix is vooral zichtbaar in Delft-Zuidoost. Daar is dankzij de aanwezigheid van de TU Delft een sterk ecosysteem van kennis en innovatie, van bedenken en maken. Tegelijkertijd zien we dat inwoners van de stad nog te weinig voordeel hebben van deze innovaties, dat de groei van banen in Delft achterblijft en dat er weinig betaalbare bedrijfsruimte is. Daarom ontwikkelen we Delft-Zuidoost tot een innovatiedistrict, met werkgelegenheid, wonen, onderwijs op alle niveaus. Een aantrekkelijk gebied om te werken, wonen, ontmoeten, leren en ondernemen. In Delft-Zuidoost gaat de komende jaren veel veranderen. Vanuit het programma Schieoevers wordt Schieoevers-Noord getransformeerd tot een gemengd werk-woongebied met meer ruimte voor de innovatieve maakindustrie. In Schieoevers-Zuid liggen kansen om dit bedrijventerrein veel beter te benutten. De TU Delft Campus ontwikkelt zich verder met meer voorzieningen, bedrijven, onderwijsinstellingen en woningen. De ontwikkeling van een gebied tot een innovatiedistrict gaat niet vanzelf.
Het is de uitdaging om de aanwezige kennis, innovatie en ondernemerschap beter ten goede te laten komen voor de inwoners van Delft, de regio en de rest van Nederland. Tegelijkertijd dwingt de schaarse ruimte ons ook om keuzes te maken. Hiervoor is samenwerking tussen betrokken partijen essentieel. In 2023 zijn vijf partijen een samenwerkingsverband gestart om de ontwikkeling van Delft-Zuidoost tot Innovatiedistrict Delft te versnellen. Dit zijn TU Delft, bedrijvenkring Schieoevers, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, provincie Zuid-Holland en de gemeente Delft. Het gaat om een langjarige samenwerking. Komend jaar staat in het teken van het versterken van de zichtbaarheid en de positie van het innovatiedistrict en het verbinden van verschillende (regionale) netwerken en (onderwijs)organisaties met het innovatie-ecosysteem. Daarnaast is de inzet op het uitvoeren van concrete projecten, zoals het opstellen van een overkoepelende ruimtelijke visie en het uitwerken van de ambitie voor een circulair Innovatiedistrict Delft. Het voorgaande maakt onder andere mogelijk om op korte termijn ingrepen te doen voor het beter benutten van de schaarse ruimte. Daarnaast zetten we in op het aantrekkelijker maken van de Kruithuiswegzone als verbindingszone tussen station Delft Campus en de campus van de TU Delft door op korte termijn ingrepen uit te voeren.
Voor de ontwikkeling van het Innovatiedistrict Delft zijn ambities en projecten geformuleerd op drie hoofddoelen: 1. Economisch: We zetten in op meer ruimte voor innovatieve bedrijvigheid en we zorgen daarbij voor meer werkgelegenheid op alle niveaus. We gaan de keten van innovatie versterken: onderzoek en prototyping op de campus, innovatieve productie/maakbedrijven op Schieoevers. 2. Ruimtelijk: We gaan slim om met de beschikbare ruimte. Dat doen we door het zorgvuldig mengen van functies. Ook gaan we het gebied beter verbinden. We werken aan nieuwe oost/west-verbindingen met veel aandacht voor groen, wandelen en fietsen. We ontwikkelen het stationsgebied rond Delft Campus. We gaan werken aan de kwaliteit van de openbare ruimte en de verduurzaming van het gebied. Daarmee dragen we ook bij aan de opgave voor de energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit. 3. Sociaal: We maken van het gebied een plek die met het aanbod aansluit bij de behoeftes van alle Delftenaren. We creëren meer verbindingen tussen de onderwijsinstellingen onderling en tussen onderwijs en bedrijfsleven. Ook maken we meer plekken die ontmoeting stimuleren, zowel in de openbare ruimte als in de gebouwen. En we gaan bestaande plekken hiervoor beter benutten.
12
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
Financieel kader Om het innovatiedistrict Delft te ontwikkelen, moeten we investeren. Voor deze ontwikkeling is in de Kadernota 2023 € 8 miljoen gereserveerd om in de komende jaren de eerste stappen te kunnen zetten om het innovatiedistrict economisch, ruimtelijk en sociaal verder te ontwikkelen. Dit is slechts een deel van de middelen die nodig zijn om onze doelen te bereiken. Ook onze partners dragen financieel bij. De gemeentelijke middelen kunnen ook als cofinanciering worden ingezet voor andere bijdragen (bijvoorbeeld van het Rijk). We trekken hierbij samen op met partners voor het indienen van aanvragen. De eerste tabel geeft een overzicht van de incidentele reguliere budgetten. In de tweede tabel staat het verloop van de besteding van de reservering van € 8 miljoen die is afgesproken in de Kadernota 2023. De aanvullende bestedingen of herfaseringen in 2024 zijn al in de Kadernota 2024 verwerkt (15e begrotingswijziging). Nieuw (2025 en verder) zijn de voorstellen Uitvoeringsbudget verbindingszone Kruithuisweg, kwalitatief openbare ruimte en uitvoeringsbudget ontwikkelagenda Visie en Strategie. Het is de bedoeling om hier flexibel en adaptief mee om te gaan. Het programma voor het Innovatiedistrict Delft maken we immers samen met onze partners en met partijen in de stad. bedragen x € 1.000 Grondslag
2024
2025
2026
2027
2028
203
203
8.000
6.500
4.022
2.219
769
Programmakosten IDD (Samenwerking) Uitvoeringsbudget positionering IDD
-200
-200
-200
-200
-200
-100
-50
Actief werken aan de stad
-150
Gebundeld budget Visie en Strategie
-500
-569
Exploitatie Exploitatie Uitvoeringsbudget IDD (intern) Verloop reservering € 8 miljoen Reservering IDD Onttrekkingen t.l.v. reservering:
Uitvoeringsbudget ontwikkelagenda Visie en Strategie
-325
-150
-800
-800
-800
-300
-300
Uitvoeringsbudget verbindingszone Kruithuisweg
-200
-500
Kwalitatief openbare ruimte
-200
-300
Circulaire economie
-50
Smart Makers Delft Planet B.io
-153
-153
-150
-150
-150
-150
-1.500
-2.478
-1.803
-1.450
-769
Wat gaan we doen Om het innovatiedistrict te ontwikkelen, pakken we verschillende concrete projecten op. Een deel van deze projecten is onderdeel van de samenwerking met vijf partijen en een deel wordt uitgevoerd onder de vlag van het programma Schieoevers. De vijf partijen die samenwerken aan het Innovatiedistrict Delft hebben in april 2023 een uitvoerplan 2023-2024 vastgesteld en een samenwerkingsovereenkomst ondertekend met een initiële looptijd van een jaar. De partners hebben de samenwerking nu meerjarig verlengd. Voor de meerjarige verlenging van de samenwerking zijn een jaarplan en meerjarenperspectief opgesteld; deze wordt jaarlijks geactualiseerd. In deze programmabegroting is uitvoeringsbudget geraamd voor de jaren 2025-2028. Deze middelen zijn voor de gemeentelijke inzet (projectmanagement, beleidsadvies, communicatie) voor de uitvoering van Innovatiedistrict Delft. De verwachting is dat de kosten in het eerste uitvoeringsjaar beperkt zijn. Voor veel projecten geldt dat eerst verder onderzoek nodig is of dat een visie of strategie wordt opgesteld. Deze onderzoeken en visies leiden vervolgens tot voorstellen voor concrete maatregelen die na 2024 investeringen
13
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
vragen. Een voorbeeld is de aanleg van fietspaden of het realiseren van meer bedrijfsruimte in het gebied. Een deel van de reservering van € 8 miljoen wordt in 2025 ingezet voor uitvoering van de volgende projecten: •
•
•
•
•
•
Programmakosten IDD (samenwerking): Een gezamenlijke werkorganisatie en een uitvoeringsbudget zijn randvoorwaardelijk om het Innovatiedistrict Delft stevig neer te zetten. Alle partners dragen hier naar draagkracht aan bij met middelen en capaciteit. De inzet is om komende jaren meer partners aan te laten sluiten. Naast het uitvoeren van concrete projecten worden gezamenlijke profilering en het voeren van een gezamenlijke lobby (onder meer voor externe financiering) een kerntaak van deze werkorganisatie. Visie en strategie: We zetten in op de realisatie van een overkoepelende gebiedsvisie met de samenwerkende partijen. De gebiedsvisie vormt een nadere uitwerking van de ambities van de gemeente en de gezamenlijke partners. Drie concrete deeluitwerkingen met een kortere horizon maken onderdeel uit van de overkoepelende visie. Dit zijn de deelgebieden Schieoevers-Zuid, Vulcanusweg en de Rotterdamseweg. De genoemde deelgebieden zijn belangrijke schakels in en buiten het Innovatiedistrict Delft. We werken daarom gelijktijdig met de overkoepelende visie aan concretere uitwerkingen voor deze gebieden. Er zijn middelen gereserveerd voor de uitvoeringskracht die nodig is voor het uitvoeren van de gebiedsvisie. Verbindingszone Kruithuisweg: De Kruithuiswegzone is een belangrijke verbindingszone tussen station Delft Campus en TU Delft Campus.
In 2025 zijn we aan de slag met het verbeteren en aantrekkelijker maken van de openbare ruimte van deze verbindingszone. We bevorderen een hoger beheerniveau, maken loop- en fietsroutes aantrekkelijker en aangenamer en zetten in op een heldere bewegwijzering. Ook worden placemaking en positioneringsactiviteiten voor het Innovatiedistrict Delft georganiseerd rondom de Kruithuiswegzone en station Delft Campus. Circulair Innovatiedistrict Delft: Eén van de ambities binnen het innovatiedistrict is dat Delft het eerste circulaire innovatiedistrict van Nederland realiseert, zonder afval en met hergebruik van grondstoffen en producten. We zijn in 2025 aan de slag om deze ambitie uit te werken tot een visie voor een circulair IDD. De ambitie voor een circulair innovatiedistrict wordt vervolgens verankerd in de overkoepelende gebiedsvisie. Smart Makers Delft: Met Smart Makers Delft zetten we in op een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt in Delft en de regio. Hiervoor ontwikkelen de initiatiefnemers (ROC Mondriaan, Lucas Onderwijs en gemeente Delft) gezamenlijk een duurzaam netwerk tussen primair, voortgezet en hoger onderwijs in Delft. De focus ligt op techniek, technologie en ICT waarmee jongeren in Delft-West en andere delen van de stad kennis maken met techniek, hun talenten ontwikkelen en toewerken naar een baan die het toekomstperspectief vergroot.
Binnen het innovatiedistrict creëren we fysieke werk- en maakplekken. Hiermee geven we invulling aan collectief ondernemerschap van lokale ondernemers, alle onderwijslagen en de gemeente, en leggen we verbinding met vraagstukken die voortkomen uit de opgaven DelftWest en Innovatiedistrict Delft. Planet B.io: De Biotech Campus ligt niet in het innovatiedistrict, maar heeft wel sterke raakvlakken hiermee. De plannen voor de groei van de campus bieden kansen voor onderwijs en werkgelegenheid voor zowel praktisch als academisch geschoolden en er zijn nauwe contacten met de TU Delft Campus. We continueren de gemeentelijke bijdrage aan Planet B.io. Daarmee houden we gemeentelijke sturing op de ontwikkeling van de locatie, tonen we commitment aan de andere partners en maken we de verdere groei van de Biotech Campus Delft mogelijk tot de internationale hotspot op het gebied van biotechnologie. Hier zit een grote potentiële groei van werkgelegenheid voor zowel praktisch opgeleide vakspecialisten als wetenschappelijk opgeleiden. Dit is essentieel voor het Delftse ecosysteem van kennis en innovatie.
14
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
3. ENERGIETRANSITIE Algemeen In Delft werken inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties samen aan een schone toekomst, voor onszelf én voor toekomstige generaties. We stappen over op duurzame manieren van verwarmen en wekken op steeds meer plekken schone energie op. Zo werken we aan de ambitie dat Delft in 2050 klimaatneutraal is. Om dit te bereiken, vragen we iedereen die kan om hieraan bij te dragen. En we zetten ons ervoor in dat iedereen mee kan doen in de overstap naar duurzame energie. In de Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 zijn hiervoor de doelstellingen, mijlpalen en transitiepaden vastgesteld. Deze worden in 2025 uitgewerkt tot een uitvoeringsprogramma van vier jaar, inclusief een jaarlijkse monitor. Transitiepad Wonen Delft heeft een aanpak staan om inwoners te ondersteunen en ontzorgen bij het verduurzamen van hun woning. Dit doen we met het Energieloket, energiecoaches en energiehulpen. Hier voegen we energie-ambassadeurs aan toe, waarbij de focus ligt op isoleren. Zo brengen we snelheid in energiebesparen en het verlagen van de energierekening. Met de woningcorporaties intensiveren we de samenwerking op verduurzaming; zij isoleren hun woningvoorraad naar energielabel D uiterlijk in 2028. De overgang van gas naar hernieuwbare warmte gaat buurt voor buurt in een participatieve aanpak: het warmte-uitvoeringsplan.
In het uitvoeringsplan wordt tegelijkertijd gewerkt aan fysieke opgaven – welke impuls kan de buitenruimte in die buurt gebruiken – en sociale opgaven in de buurt. We maken waar mogelijk de verbinding met de vervanging van het riool met haar herinrichting van de buitenruimte, en de opgave Delft-West met haar focus op leefbaarheid en veiligheid. Het proces heeft participatie als basis en de leefwereld van de bewoner staat centraal. Meedoen aan deze participatie is laagdrempelig. De gemeente is aanwezig in de buurt èn online. We ondersteunen initiatieven van inwoners: we gaan verbeteringen aanbrengen die de buurt zelf aandraagt en deels zelf uitvoert. Zo worden met name kwetsbare buurten integraal verduurzaamd. Transitiepad Industrie & commerciële dienstverlening Om de industrie en commerciële dienstverlening te verduurzamen, volgt de gemeente het landelijke beleid. Bedrijven hebben wettelijk de verplichting om energiebesparende maatregelen te nemen en aan de overheid te laten zien hoe zij dat (gaan) doen. Delft brengt die verplichting actief onder hun aandacht en speelt een activerende rol met de communicatiecampagne ‘Delft Doet Duurzaam’, die we samen met partners in de stad invulling geven. Daarnaast voert de gemeente dialoog met industriële partijen in de stad. Steeds meer ondernemers pakken de uitdaging om te verduurzamen op, bijvoorbeeld in het Innovatiedistrict Delft.
We ondersteunen initiatieven die bedrijven ontplooien. Zo werken Bedrijvenkring Schieoevers en gemeente sinds 2016 aan de integrale verduurzaming van het bedrijventerrein. En we stimuleren samen met de Rabobank het midden- en kleinbedrijf door het aanbieden van gratis energie-advies voor alle Delftse bedrijven. Kennisuitwisseling faciliteren we in het bedrijvennetwerk Delft Energieneutraal 2050. Transitiepad Publieke dienstverlening Onder de publieke dienstverlening vallen alle organisaties met een maatschappelijke functie, zoals overheidsgebouwen, onderwijs, gezondheids- en welzijnszorg, cultuur, sport en recreatie. Faciliteren en subsidiëren van het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed wordt al vormgegeven door de provincie en het Rijk. Wij zijn gestart met de aanpak van de gemeentelijke kantoren: het gemeentelijk vastgoed wordt stapsgewijs verduurzaamd richting klimaatneutraal in 2050. Voor het basis- en voortgezet onderwijs maakt verduurzaming onderdeel uit van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs. Voor sportverenigingen werken we aan een Strategie Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed Derden. Voor eigenaren van overige gebouwen zetten we in op informatievoorziening. En de overgang naar schone warmte verloopt in buurten via warmte-uitvoeringsplannen; hier maakt publieke dienstverlening onderdeel van uit.
Transitiepad Mobiliteit De mobiliteitstransitie vindt haar basis in het Mobiliteitsprogramma Delft 2040, in samenhang met het
15
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
Schone Lucht Akkoord en het Programma Duurzame Mobiliteit van de MRDH. We geven prioriteit aan schone en actieve vormen van verplaatsen. Deelmobiliteit en duurzaam zoneren dragen hieraan bij, net als de voetganger op één, Ruimte in de Binnenstad en fietsparkeren. Transitiepad Energie infrastructuur Er zullen de komende jaren flinke aanpassingen in het energiesysteem plaatsvinden. Het Rijk, de provincie en de gemeente pakken elk op hun niveau de regie om het energiesysteem te programmeren, ruimtelijk in te passen en projecten te coördineren. De prioriteiten voor Delft zijn de aanleg van het warmtenet in Voorhof en Buitenhof, de aanleg van de bovengrondse voorzieningen voor de geothermiebron en het versterken van het elektriciteitsnet door Stedin om krapte op het net zoveel mogelijk te beperken. In het programma Duurzame Stad staat een verdere toelichting op de transitiepaden Wonen, Industrie & commerciële dienstverlening, Publieke dienstverlening en Energie infrastructuur. In het programma Bereikbare stad staat de toelichting op de mobiliteitstransitie. Financieel kader Het financieel kader geeft een overzicht van de beschikbare middelen voor de opgave Energietransitie. In de tweede tabel staan de dekkingsmiddelen die zijn gereserveerd in bestemmingsreserves voor de energietransitie. Dekking van de budgetten komt vanuit meerdere stromen: • • •
•
•
•
•
Het Rijk financiert gemeenten meerjarig voor uitvoering van het Klimaatakkoord. Deze regeling betreft de specifieke uitkering Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) en is bestemd voor personele en materiële kosten. Projecten op isoleren en energiearmoede worden deels gedekt vanuit een rijksregeling (zogeheten SPUK) op deze thema’s. Gemeente Delft draagt financieel bij aan de aanleg van het Open Warmtenet vanuit de reserve Stad. De tweede subsidietranche staat begroot in 2025. Deze subsidie heeft een revolverend karakter. Dit betekent dat we initiatieven ondersteunen, maar ook afspraken maken over het terugbetalen en/of niet uitbetalen als het niet nodig is van de bijdrage. In de reserve Energie in de wijken staan middelen (€ 5,5 miljoen) vanuit de motie 'Energie in de wijken'. Deze zullen bijdragen aan verduurzamen door inwoners van kwetsbare wijken door hen te ontzorgen, te helpen en, waar nodig, te subsidiëren. In 2025 wordt de integrale benadering van de warmteuitvoeringsplannen vormgegeven door activiteiten van Klimaatmaat in Voorhof en Buitenhof te ondersteunen vanuit deze reserve. In de reserve Beleid en Uitvoering is € 2 miljoen gereserveerd voor het warmtenet. In 2024 start de aanleg van een warmtenet in Voorhof en Buitenhof, gevoed door duurzame warmte vanuit Geothermie Delft.
In eerste instantie sluiten hier woningen van de woningcorporaties op aan. In de tweede fase van het project kunnen particulieren, verenigingen van eigenaren (VvE's), bedrijven en maatschappelijk vastgoed aansluiten. Aanleg van een warmtenet betaalt zich nog niet terug. Hier ligt een rol voor de overheid. De eenmalige aansluitkosten behoeven subsidie vanuit het Rijk. Daarnaast zijn voor het aansluiten van particulieren en VvE’s aanpassingen nodig in de woning. En om volledig van het gas af te gaan, moet het gasfornuis worden vervangen door een elektrische kookplaat, wat ook om nieuwe pannen vraagt. Voor deze maatregelen zullen subsidies worden opgezet. Dit zal komende jaren snelheid brengen in de uitrol van het warmtenet fase 2. In de reserve Beleid en Uitvoering zijn middelen (€ 7,5 miljoen) gereserveerd voor het isolatieplan. Voor een deel (€ 5,5 miljoen) gebruiken wij deze middelen als co-financiering voor aanvragen van extra rijksmiddelen. Door twee aanvragen in het kader van Volkshuisvestingsfonds kunnen wij VvE’s (487 woningen in Delft-West) ondersteunen bij het isoleren. Met behulp van € 2,9 miljoen cofinanciering (waarvan € 0,25 miljoen ten laste van Delft-West) is € 6,6 miljoen rijksubsidie binnengehaald. De kosten die de gemeente maakt voor de aanleg van infrastructuur door derden, verhaalt de gemeente op de aanleggende partij.
We ontvangen daarom naar verwachting in 2026 een vergoeding voor de aanleg van een hulpwarmtecentrale.
16
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
Het budget voor de energietransitie wordt voor een wezenlijk gedekt uit de specifieke uitkering CDOKE. In 2025 is dit € 1,8 miljoen. Vanaf 2026 zijn de uitvoeringskosten geraamd op basis van de richtlijn Klimaat- en energiemiddelen van de provincie Zuid-Holland. Door middel van een stelpost voor de voortzetting van de SPUK is dekking beschikbaar voor de uitvoeringskosten vanaf 2026. bedragen x € 1.000
2024
2025
2026 2027 2028
Exploitatie Klimaatplan (smart grid BKS, bijdrage Green Village)
84
Energietransitie - uitvoeringskosten (SPUK CDOKE)
1.799
Warmtenet (incl. Subsidie NetVerder en uitvoeringskosten)
3.227
41 1.764 1.645 1.645 1.645 757
Futureproof Warmtepompcentrale
4.000
Kostenverhaal
170
Aanpak energiearmoede (SPUK)
2.035
120 1.372
Aanpak energiearmoede (bijdrage gemeentefonds)
344
Lokale aanpak Isoleren (SPUK)
350
280
272
Advies en begeleiding bij isolatiemaatregelen bij VVE's
110
110
110
100
98
98
Inzet reserve Beleid en uitvoering - Isolatieplan (Subsidies)
500
Inzet reserve Beleid en uitvoering - Warmte uitvoeringsplannen
100
Inzet reserve Beleid en uitvoering - Klimaatmaat
98
Beschikbare co-financiering aanvragen VHV-fonds
1.550 9.867
Verloop € 15 miljoen en middelen voormalig Fonds 2040
98
98
4.922 6.245 1.843 1.743 bedragen x € 1.000
Saldo ultimo 2028
Beschikbaar
2024
2025
2026 2027 2028
Reserve Beleid en uitvoering - Isolatieplan (co-financiering VHF)
5.500
-1.832
-242
-242 -242 -242
Reserve Beleid en uitvoering - Isolatieplan
2.000
Reserve Beleid en uitvoering - Warmtenet
2.000
Reserve Energie in de wijken - Warmte uitvoeringsplannen
5.500
-198
-98 -757
Energie in de wijken -500
2.700 1.500 2.000
-98
-98
-98
4.913
Overig Reserve Stad - Futureproof open warmtenet
3.784
-3.027
Idem reserve voorbereidingskosten Fonds 2040
200
-200
Reserve Stad - Futureproof Warmtepompcentrale
4.000 22.984
0 0 -4.000
-5.257
-1.597 -4.340 -340 -340
0 11.113
Besteding Dekking komt meerjarig vanuit het Rijk, dat gemeenten financiert voor uitvoering van het Klimaatakkoord. Daarnaast worden projecten op isoleren en energiearmoede deels gedekt vanuit rijksregelingen op deze thema’s. De gemeente probeert optimaal gebruik te maken van deze regelingen. Daardoor komt het voor dat gedurende een jaar extra middelen beschikbaar komen. De gemeente voert de regie over de energietransitie en maakt hiervoor in 2025 onder meer de volgende kosten: • • • •
Interne en ingehuurde capaciteit: € 2,0 miljoen, Advies voor inwoners zoals Energieloket, energiecoaches, energiehulpen en wijkambassadeurs: € 1,4 miljoen, Subsidies voor onder meer collectieve isoleeracties: € 0,6 miljoen, Subsidie NetVerder: € 0,8 miljoen.
17
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
FINANCIËLE POSITIE
18
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
BEGROTING IN ÉÉN OOGOPSLAG
19
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
INKOMSTEN EN UITGAVEN IN 2025 Inkomsten en uitgaven in 2025 De onderstaande tabel geeft het aan hoe het positieve begrotingssaldo van € 60.000 is opgebouwd door de inkomsten en uitgaven (totaal € 499,8 mln.) van de Programmabegroting 2025 per inkomstensoort en per kostensoort weer te geven. Inkomsten
Uitgaven
Bedragen x € 1.000
%
%
Gemeentefonds
290.875
58,2% Lonen en premies
Specifieke Rijksbijdragen
66.691
13,3% Personeel van derden
2.221
0,4%
Woonlastenheffingen
71.351
14,3% Sociale tegemoetkoming
237.251
47,5%
Parkeren
8.920
1,8% Subsidies
29.492
5,9%
Overige heffingen
9.559
1,9% Goederen en diensten
113.156
22,6%
Huren en pachten
6.900
1,4% Rentelasten en afschrijvingen
24.164
4,8%
Overige inkomsten
45.549
9,1% Dotaties voorzieningen + saldo reserves
2.080
0,4%
499.845
91.422
18,3%
499.785
Inkomsten
De inkomsten van de gemeente Delft kunnen worden ingedeeld in twee categorieën: inkomsten van het Rijk en de eigen inkomsten. De inkomsten van het Rijk zijn de belangrijkste categorie en bestaan uit de uitkeringen uit het gemeentefonds en specifieke rijksbijdragen (bijvoorbeeld voor bijstandsuitkeringen). De eigen inkomsten omvatten de woonlasten (onroerendezaakbelasting (OZB), rioolheffing, afvalstoffenheffing), parkeerinkomsten, huuropbrengsten en overige inkomsten (onder meer rente/dividend, eigen bijdragen in het sociaal domein en verkoop gronden en panden).
20
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
Uitgaven
De uitgaven zijn gebaseerd op de geraamde lasten voor de beleidsprogramma's. Daarnaast is ook budget gereserveerd voor de gemeenteraad, Overhead en Financiën (algemene dekkingsmiddelen). De uitgaven betreffen salariskosten, uitkeringen, subsidies, programmatische uitgaven, rente en afschrijving en dotaties aan voorzieningen.
21
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
TOELICHTING OP FINANCIËLE POSITIE Begrotingssaldo In de Programmabegroting 2025-2028 zijn de voorstellen uit de Kadernota 2024 verwerkt. Dit betreft in hoofdzaak het uitvoeren en afmaken van de inzet op vijf accenten: Delft kansrijk voor iedereen, Ruimte voor wonen, Een gezonde en veilige stad, Een duurzame stad en Economische kracht. Tevens zijn noodzakelijke bijstellingen in het bestaande beleid verwerkt en wordt verder gewerkt aan de drie grote opgaven Delft-West, Innovatiedistrict Delft en de Energietransitie. In de kadernota is voor de tekorten vanaf 2026 (het 'ravijn') een handelingsperspectief geschetst. Het vinden van financiële ruimte blijft nodig, ondanks verbeteringen in de structurele financiële positie van gemeenten in de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk (schrappen oploop opschalingskorting, aparte financiering Wmo) en eigen bijsturingsmaatregelen (verlenging afschrijftermijnen, realistisch ramen en inzet Algemene reserve). In de Programmabegroting 2025-2028 zijn voorstellen voor de reguliere bouwstenen toegevoegd. De bouwstenen gaan over: 1. moties en toezeggingen, 2. de meicirculaire over het gemeentefonds, 3. loon- en prijsontwikkeling, 4. opgaven, 5. bijstellingen in nieuw beleid, 6. bestaand beleid, 7. het sociaal domein, 8. actualisering van investeringen, 9. reserves en voorzieningen, 10.
de tarieven van de woonlasten (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Door de voorstellen verbetert het begrotings- en meerjarenbeeld, met name door positieve effecten in de meicirculaire 2024 en een meevaller bij de rentebaten en -lasten. Het resultaat is een reëel sluitende begroting 2025 met structureel evenwicht. Vanaf 2026 zijn de tekorten gedaald ten opzichte van de Kadernota 2024. Het uitvoeren van het handelingsperspectief blijft echter noodzakelijk. Concrete voorstellen voor compensatie volgen in de Kadernota 2025. In het begrotings- en meerjarenbeeld is nog geen rekening is gehouden met de uitwerking van het Hoofdlijnenakkoord van het kabinet-Schoof in een regeerprogramma. Het is nog niet bekend hoe specifieke maatregelen van het nieuwe kabinet worden uitgewerkt en wat hiervan de financiële consequenties zijn. Dat geldt ook voor de balans tussen taken en middelen die in overleg met het Rijk moet worden gevonden.
22
Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024
Begroting Begroting en meerjarencijfers (bedragen x € 1.000)
Saldo Programmabegroting 2024-2027
2024
2025
2026
2027
2028
34
50
-4.367
-9.745
-10.665
Gemeentefonds (september- en decembercirculaire)
2.711
1.977
2.090
6.281
10.118
Najaarsrapportage 2023
-147
-197
-197
-197
-197
Waterspeeltuin (11e begrotingswijziging)
-491
Saldo Programmabegroting 2024-2027
2.107
1.830
-2.474
-3.661
-744
I. Bouwstenen
-2.198
-10.667
-7.999
-7.556
-7.570
II. Voorjaarsnota 2024 - Gemeentefonds
1.285
-4.000
4.000
4.000
4.000
III. Maatregelen
-1.100
12.850
700
700
700
Saldo Kadernota 2024
94
13
-5.773
-6.517
-3.614
Aanvulling maatregel Aanpassing afschrijftermijnen
18
18
18
18
18
-35
-79
Kadernota 2024
Bijstelling maatregel Realistisch ramen MPG (12e begrotingswijziging)
-1.500 -153
-63 -
-
-
-
673
-628
1.573
1.685
2.026
Programmabegroting 2025-2028 1. Moties en toezeggingen 2. Gemeentefonds - meicirculaire 3. Nominale ontwikkeling 2025 4. Opgaven 5. Nieuw beleid (bestuurlijke accenten) 6. Bestaand beleid (incl. uitvoering Herstelplan) 7. Sociaal domein 8. Actualisering investeringsprogramma (herfasering) 9. Herfasering reserves en voorzieningen 10. Woonlasten Saldo Programmabegroting 2025-2028
632
49
-986
-956
-848
2.000
-4.000
-
-
-
-
-
-
1.462
817
1.403
2.199 170
-
-
-
525
114
64
611
-2.000
4.000
-
-673
185
185
185
185
60
-4.088
-4.196
75
De tabel laat de opbouw zien van het begrotings- en meerjarenbeeld vanaf de vastgestelde Programmabegroting 2024-2027 tot en met de Programmabegroting 2025-2028. Over het uitvoeringsjaar 2024 volgt meer informatie in de Najaarsrapportage 2024, met name over de realisatie, afwijkingen en prognoses per begrotingsprogramma. Het begrotingssaldo in het nieuwe begrotingsjaar 2025 is positief en structureel in evenwicht (structurele lasten worden gedekt door structurele baten). Hierbij is rekening gehouden met een incidentele bijdrage uit de Algemene reserve van € 8,3 miljoen. In het meerjarenbeeld 2026 tot en met 2028 zijn tekorten zichtbaar die worden veroorzaakt door de nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds. Deze systematiek is aangekondigd in het regeerakkoord van het kabinet-Rutte IV (december 2021) en had tot doel het realiseren van een stabielere financiering van medeoverheden en vergroting van de lokale autonomie. Daarbij werd ook de mogelijkheid van een groter eigen belastinggebied betrokken. De nieuwe systematiek behelst een koppeling van de jaarlijkse groei ('accres') van het gemeentefonds aan de ontwikkeling van het Bruto Binnenlands Product (BBP), zowel voor het volume (bevolkingsgroei, vergrijzing, welvaart, reële loonstijging) als de prijs (ontwikkeling lonen en prijzen).
Deze koppeling komt in plaats van de trap-optrap-af-systematiek waarbij de groei van het gemeentefonds was gekoppeld aan de groei van de rijksuitgaven. De nieuwe financiering is achtereenvolgens verwerkt in de Miljoenennota 2023 (incidentele ophoging volume 2026), de Voorjaarsnota 2023 (structurele ophoging volume 2027 en verder), Miljoenennota 2024 (nieuwe accressystematiek vanaf 2027) en de Voorjaarsnota 2024 (nieuwe accressystematiek vanaf 2024). Door de koppeling aan het BBP wordt de financiering stabieler. Maar de nieuwe normeringssystematiek leidt wel tot een daling van middelen voor het gemeentefonds (het 'ravijn'). Over vergroting van het lokale belastinggebied heeft het kabinet-Rutte IV geen nieuwe voorstellen