Coalitieakkoord Delft pakt door 2026-2030

Delft pakt door Coalitieakkoord 2026-2030

Coalitieakkoord 2026-2030 Delft pakt door

Samen met de stad We werken aan de stad, samen met inwoners, ondernemers en organisaties.

Beweging

1

Naar een stad met meer betaalbare woningen in fijne en duurzame wijken

Om het grote woningtekort aan te pakken, willen we bestaande bouwplannen versnellen. Ook gaan we bij nieuwe bouwplannen meer betaalbare woningen realiseren, de bestaande woningen beter benutten en meer inzetten op doorstroming. Tegelijk werken we aan fijne, duurzame wijken.

Beweging

2

Naar een gezonde, eerlijke en veilige stad met ruimte voor ontmoeting

We leggen de focus op preventie: het voorkomen van zorg. Daarbij is ontmoeting voor ons de basis van een prettig leven. Cultuur, sport en recreatie verbinden mensen en verminderen eenzaamheid. En we gaan voor een veilige en eerlijke stad met kansen voor iedereen.

Beweging

3

Naar een stad met banen voor iedereen, op elk niveau

We willen flink doorpakken op de ontwikkeling van ons innovatieecosysteem. Waar innovaties niet alleen bedacht worden, maar ook gemaakt. Met banen voor iedereen in Delft: van de bakker tot de onderzoeker en van de fietsenmaker tot de technisch ingenieur.

Inhoudsopgave Delft pakt door Drie bewegingen Samen met de stad

4 5 8

Beweging 1: naar een versnelling in betaalbaar wonen in fijne en duurzame wijken

10

Wonen - naar een stad met meer betaalbare woningen, in sterke wijken Buiten - naar een stad met een toekomst­bestendige openbare ruimte Uitvoeringsprogramma Energietransitie

Beweging 2: naar een gezonde en eerlijke stad met ruimte voor ontmoeting. Gezond - naar een gezonde stad, met focus op preventie Veilig - naar een stad waar je veilig bent, thuis en op straat Eerlijk - naar een stad waar iedereen kan meedoen Uitvoeringsprogramma Delft-West Beleven - naar een bruisende stad met aanbod voor iedere Delftenaar en bezoeker

11 13 15

16 17 19 21 23 24

Beweging 3: naar een toekomst­bestendige en innovatieve economie26 Werk - naar een stad met banen voor iedereen, op elk niveau Uitvoeringsprogramma Innovatiedistrict Delft (IDD)

27 28

Financiën  30 Portefeuilleverdeling32 Bijlage - Gehoord uit stad en raad 33

Delft pakt door Delft is een prachtige stad, die veel te bieden heeft. Maar de kracht van Delft staat onder druk. Door ontwikkelingen in de stad én in de wereld om ons heen staan we voor grote uitdagingen. Daarom is extra inzet nodig, met focus op uitvoering. Niet alleen samen met inwoners en partners in de stad, maar ook met de regio. Delft pakt door. Delft. Stad van betrokken inwoners, innovatie en historie. Waar inwoners via buurtinitiatieven en het verenigingsleven vol trots bijdragen aan hun eigen straat, buurt en stad. Een stad waar je je buren kent en naar elkaar omkijkt. En de stad waar de TU Delft, hogescholen, ROC Mondriaan en de vele start-ups en bedrijven samen een ecosysteem vormen dat uniek is in Nederland en Europa. Hier wordt niet alleen nagedacht over de toekomst, hier wordt hij gemáákt. Delft is ook de stad waar mensen uit de regio naartoe komen vanwege onze voor­ zieningen én van over de hele wereld vanwege onze historie. Een historie waarin we ook erkennen wat niet goed was, waar we samen bij stilstaan en van leren. Maar dat is niet het hele verhaal over Delft. Ook onze stad kent een groot tekort aan woningen, net als in de rest van Nederland. In heel Zuid-Holland blijft de economische groei achter en daarmee de werkgelegenheid. En de wereld om ons heen is de afgelopen jaren behoorlijk veranderd. De gevolgen daarvan raken ook Delft.

Geopolitieke spanningen en conflicten nemen toe. We moeten voorbereid zijn op dreigingen van buiten en als samenleving weerbaarder worden. Benzine en de dagelijkse boodschappen worden duurder. Meer mensen kunnen moeilijk rondkomen. Die prijsstijgingen, schaarste aan grondstoffen en materialen zorgen er ook voor dat onze bouwprojecten langzamer van de grond komen. Daar is de schaarste op ons stroomnet nog bijgekomen: de netcongestie. Die zorgt ervoor dat woningen en bedrijven niet kunnen worden aangesloten op het stroomnet of kunnen verduurzamen. Steeds meer Delftenaren, jong én oud, voelen zich eenzaam. Ontmoeting staat onder druk in ons land en ook in onze stad. De verschillen tussen inwoners zijn soms groot als het gaat om

gezondheid, inkomen en kansen die ze hebben in het leven. Artificial Intelligence (AI) heeft zich afgelopen jaren razendsnel ontwikkeld en beïnvloedt onze nieuwsvoorziening en de arbeidsmarkt. En de impact van de mobiele telefoon en social media is groot: vooral jongeren ervaren mentale druk en leerprestaties lijden eronder. Ook lijkt social media invloed te hebben op de tolerantie op straat, zo ervaren sommige doelgroepen.

Vanuit drie bewegingen focus op uitvoering Al deze ontwikkelingen hebben gevolgen voor onze stad en zijn van invloed op het leven van Delftenaren. En dus op de prioriteiten die we stellen als nieuwe coalitie. We staan voor grote uitdagingen, zoals versnelling in de woningbouw, voldoende banen voor iedereen, een sterke sociale basis, de energietransitie en netcongestie, veiligheid en weerbaarheid. We bouwen voort op de koers van afgelopen jaren, maar zien ook dat daarvoor extra inzet nodig is. Niet alleen in de stad, maar ook samen met de regio. Vooruitgang begint met een stevige basis van de eerste levensbehoeften. Een dak boven je hoofd, algemeen fysiek en mentaal welzijn en middelen om in je bestaan te voorzien. Juist deze drie waarden staan onder druk. We maken nu scherpe keuzes en richten ons de komende vier jaar op drie bewegingen. Onder deze drie bewegingen vallen de zeven thema’s van dit coalitieakkoord en de drie opgaven uit de vorige periode: energietransitie, Delft-West en Innovatiedistrict Delft. Deze opgaven zijn onverminderd relevant en komen nu in een volgende fase, waarin de uitvoering meer centraal staat. Daarom noemen we deze voortaan uitvoeringsprogramma’s. Onze strategie is: focus op het uitvoeren van bestaande 4

plannen. Deze bewegingen willen we stevig sturen op resultaat, zowel op kwaliteit als op snelheid, langjarig, in brede coalities. Samen met de stad. Met meer ruimte aan de stad om zélf uit te voeren.

Drie bewegingen Beweging 1: naar een versnelling in betaalbaar wonen in fijne en duurzame wijken Om het grote woningtekort aan te pakken, willen we bestaande bouwplannen versnellen, in nieuwe bouwplannen meer betaalbare woningen realiseren, de bestaande woonvoorraad beter benutten en meer inzetten op doorstroming. • Wonen. Naar een stad met meer betaalbare woningen, in sterke wijken. • Buiten. Naar een stad met een toekomstbestendige openbare ruimte. • Uitvoeringsprogramma Energietransitie. Beweging 2: naar een gezonde en eerlijke stad met ruimte voor ontmoeting We leggen de focus op preventie. Daarbij is ontmoeting voor ons de basis van een prettig leven. Cultuur, sport en recreatie verbinden mensen en verminderen eenzaamheid in de stad. En we gaan voor een eerlijke stad met kansen voor iedereen. • Gezond. Naar een gezonde stad, met focus op preventie. • Veilig. Naar een stad waar je veilig bent, thuis en op straat. • Eerlijk. Naar een stad waar iedereen kan meedoen. • Beleven. Naar een bruisende stad met aanbod voor iedere Delftenaar en bezoeker. • Uitvoeringsprogramma Delft-West. Beweging 3: naar een toekomstbestendige en innovatieve economie We willen flink doorpakken op de ontwikkeling van ons innovatie-ecosysteem, in Delft Zuid Oost en de Biotech Campus Delft. Hier worden innovaties niet alleen bedacht, maar ook gemaakt.

Met banen voor iedereen in Delft: van de bakker tot de onderzoeker en van de fietsenmaker tot de technisch ingenieur. • Werk. Naar een stad met banen voor iedereen, op elk niveau. • Uitvoeringsprogramma Innovatiedistrict Delft.

5

Samen met de stad

Route naar dit akkoord

De kracht van de stad komt uit de samenleving. Om de grote uitdagingen aan te gaan, intensiveren we de samenwerking in de stad. We zijn blij met iedereen die meedenkt, initiatief neemt en bijdraagt aan oplossingen voor onze stad. Maar we bereiken nog niet iedereen. En niet iedereen voelt zich aangehaakt. We gaan nog meer de wijken in om beter in verbinding te zijn met inwoners, naar hen te luisteren en om meer zichtbaar en toegankelijk te zijn. Het vertrouwen van inwoners in de overheid kan beter, ook in Delft. Dat betekent goede plannen maken, doen wat je belooft en concrete resultaten behalen (zie: Samen met de stad).

Vóór het maken van dit coalitieakkoord hebben we het verslag van de verkenner en de verkiezingsprogramma’s van alle partijen in de raad gelezen. Een eerste ruwe versie van het akkoord hebben we gedeeld met alle fracties, waarna zij hun input konden geven tijdens een gespreksavond. Daarnaast mailden organisaties en inwoners ons via het mailadres formatie@Delft.nl en via de griffie. Dankbaar hebben wij alle ideeën, zorgen en oplossingen uit de stad gelezen. In de bijlage staat welke input wij een plek hebben gegeven in dit akkoord.

Samen met de regio De complexe opgaven rond woningbouw, energietransitie, zorg en economie stoppen niet bij de gemeentegrenzen. Daarom is intensievere samenwerking met de regio nodig en urgent. Door met elkaar op te trekken richting het Rijk en andere regio’s, kunnen we als Delft en regio profiteren van de kracht van samen. We gaan samenwerking met andere overheden en bestuurlijke netwerken intensiveren en zetten fors in op regionale partnerschappen. Deze inzet is terug te zien in bijvoorbeeld de samenwerking in de verstedelijkingsalliantie (voor het oplossen van het woningtekort en het versterken van de economie), de lobby voor investeringen in de Oude Lijn (spoorlijn tussen Dordrecht en Leiden) en in het Regionaal Integraal Gezondheidsakkoord (RIGA), waarin inwoners en professionals intensief samenwerken. Zo kunnen we elkaar versterken en focus aanbrengen op de behoeften van Delft en de regio.

Met dit akkoord leggen we de basis voor een bestuursperiode waarin beweging, actie en samenwerking leidend zijn. We bouwen voort op wat er al was, maar richten ons op drie grote bewegingen die nu noodzakelijk zijn. En we zetten door op de uitvoering, samen met de stad. Delft, 9 juni 2026 Namens de coalitiepartijen: PRO Rinske Wessels

D66 Brendan Analikwu

STIP Jelle Stap

Financieel op koers, wendbaar en flexibel De financiële positie van Delft is gezond. Op termijn lopen de uitgaven wel op. Dat betekent dat niet alles wat we willen, ook kan. En dat het noodzakelijk is om keuzes te maken, ook komende jaren. We begroten verantwoord, rekening houdend met de complexe opgaven en de onzekere tijd waarin wij leven. (Zie: Financiën).

Delft pakt door. 6

7

Samen met de stad Delft is een stad van ruim 110.000 unieke inwoners. Deze mensen zoeken elkaar graag op. Zo ontstaan betrokken buurten en nieuwe initiatieven en groeit het begrip voor elkaar. Als gemeente stimuleren we dat contact. We geloven dat ontmoeting de basis vormt van een sterke stad. Delftenaren kennen hun eigen straat en wijk het beste. Daarom werkt de gemeente niet alleen vóór, maar vooral mét inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We hebben de kennis, ideeën en energie van de stad hard nodig, om de grote uitdagingen van deze tijd aan te pakken. Vanuit vertrouwen stimuleren en faciliteren we initiatieven uit de samenleving. Dat dit leeft, blijkt uit de ruim honderd brieven die we hebben ontvangen van inwoners en organisaties die met ons willen bouwen aan de stad. Deze betrokkenheid op alle niveaus levert Delft enorm veel op en vraagt inzet en slagkracht om door te pakken. Niet iedereen voelt zich betrokken of aangehaakt. Wij horen ook de zorgen van Delftenaren die vrezen dat de toekomstplannen sneller gaan dan zij kunnen bijbenen. Vooruitgang is pas échte vooruit­ gang als iedereen kan meekomen en meedoen. Dat is onze opdracht voor de komende jaren.

Samen de schouders eronder: in de wijk en met de stad Samen met inwoners, ondernemers, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties werken we aan een sterke stad. In de afgelopen collegeperiode is ‘Samen maken we de stad’ ingezet, dit zetten we voort. Of het nu gaat om grote opgaven zoals het warmteprogramma en de autoluwe binnenstad of buurtinitiatieven zoals het vergroenen van het Abtswoudse park: we werken nauw samen met de stad. Afgelopen jaren zijn mooie samenwerkingen ontstaan. Op die basis bouwen we verder. We gaan door met onze wijkaanpak in alle Delftse wijken. Onze wijkregisseurs kennen de sleutelfiguren in de wijk, weten wat er leeft en stimuleren verbinding. Zij zijn een aanspreekpunt

voor bewoners, organiseren leefbaarheidsoverleggen en begeleiden initiatieven. Zo geven we ruimte aan activiteiten die de buurt mooier maken of mensen samenbrengen. Weten wie je buren zijn en naar elkaar omkijken, maakt onze samenleving ook weerbaarder bij onvoorziene omstandigheden zoals stroomuitval of heftige regenval. We komen met een voorstel voor 2027, zoals de motie basisinzet wijkregie vraagt. Via de methode Delfts Doen zorgen we voor heldere spelregels rondom participatie. Dit betekent vooraf duidelijke verwachtingen scheppen over de invloed van de inbreng - en dus ook eerlijk zijn over wat níet kan - plus een goede terugkoppeling achteraf. We leren continu van wat wel en niet werkt. Waar de stad taken slimmer of socialer kan organiseren, geven we de ruimte via het Right-to-Challenge, zoals bij de skatebaan aan de Prinses Beatrixlaan. Participatie is maatwerk; meer is niet altijd beter. De een denkt mee over beleid, de ander steekt praktisch de handen uit de mouwen. Juist in een sterke stad zorgen we dat álle stemmen tellen en niet alleen de luidste.

Dienstverlening dichtbij, duidelijk en betrouwbaar Onze dienstverlening helpt (toekomstige) inwoners, onder­ nemers en bezoekers om hun zaken eenvoudig te regelen. Dit doen we vanuit een aantal principes: werken voor én met de stad, er zijn voor iedere Delftenaar, en een toegankelijke, eigentijdse aanpak. We bouwen hierbij voort op de lessen van WijWest Dichtbij en onderzoeken of we op meer plekken in de stad laagdrempelige contactpunten kunnen openen. Hoewel onze dienstverlening positief wordt beoordeeld, zetten we extra in op het beter afhandelen van klachten en meldingen. Als internationale stad bieden we maatwerk: digitaal waar het kan, 8

persoonlijk aan de fysieke balie als dat gewenst is en in verschillende talen als dat nodig is. Heldere communicatie en persoonlijk contact staan voorop, zodat iedereen zich gehoord en geholpen voelt.

Een moderne en weerbare overheid Een moderne overheid moet toegankelijk, weerbaar en onafhankelijk zijn. Digitalisering biedt kansen om onze dienst­ verlening slimmer en eenvoudiger te maken, maar vraagt ook om zorgvuldige keuzes rondom privacy en veiligheid. We bouwen door op onze visie Digitalisering en zetten concrete stappen richting digitale soevereiniteit: we maken onszelf minder afhankelijk van grote techbedrijven en houden de controle over onze eigen technologie. Waar mogelijk kiezen we voor duurzame, Europese en lokaal betrokken oplossingen die bijdragen aan publieke waarden. Deze onafhankelijkheid trekken we door naar de stad door de lokale journalistiek actief te beschermen. Als gemeente geven we ruimte aan vakmanschap en de uitvoering. Professionals en vrijwilligers weten immers als eerste waar regels knellen of beleid in de praktijk niet goed werkt. We luisteren naar deze signalen om onze besluiten te verbeteren en werkwijzen aan te passen als dat nodig is.

Samen met de stad - In het kort • We maken de stad samen met inwoners, ondernemers en professionals. • We benutten de energie van onze partners voor grote opgaven. • Via de methode Delfts Doen zorgen we voor heldere spelregels rondom participatie. • De gemeente zorgt voor dienstverlening dichtbij door voort te bouwen op de lessen van WijWest Dichtbij. We onderzoeken of we op meer plekken in de stad laagdrempelige contactpunten kunnen openen. • We bieden dienstverlening op maat. • We zetten extra in op het beter afhandelen van klachten en meldingen. • We zetten concrete stappen richting digitale soevereiniteit, houden zoveel mogelijk de controle over onze eigen technologie en beschermen de lokale journalistiek. • Als gemeente geven we volop ruimte aan vakmanschap door te luisteren naar signalen van professionals en vrijwilligers.

9

1 Beweging 1: naar een versnelling in betaalbaar wonen in fijne en duurzame wijken

Wonen - naar een stad met meer betaalbare woningen, in sterke wijken Een dak boven je hoofd is een eerste levensbehoefte. Delft heeft een groot tekort aan woningen in alle segmenten. En de uitvoering van woningbouw vertraagt door stijgende materiaalkosten, ingewikkelde regelgeving, arbeidstekorten en bezwaren. Nieuwe bouw­plannen komen op een wachtlijst voor stroomaansluitingen als gevolg van de net­ congestie. Het terugdringen van het woningtekort heeft voor ons de komende jaren grote prioriteit. De wachttijden voor een sociale huurwoning nemen toe, wie een middeldure woning zoekt, kan deze nauwelijks vinden en studentenkamers zijn schaars. Voor sociale huurwoningen neemt de vraag nog extra toe door een toename van voor­ rangsgroepen, zoals mensen met urgente problemen en uitstromers uit zorg of opvang. En onze woningvoorraad kan nog beter aansluiten bij de behoefte. Zo neemt het aantal eenpersoonshuishoudens in Delft snel toe en door de vergrijzing verdubbelt het aandeel 85-plussers richting 2050. Ouderen wachten langer op een passende plek met de juiste voorzieningen en starters en gezinnen vinden moeilijk een betaalbare woning.

bijbouwen van meer sociale huurwoningen. Ook zetten we het Actieplan Studentenhuisvesting door met het bouwen van 3.500 studentenwoningen.

We willen dat Delft een stad is waar je goed kunt wonen. Waar mensen een fijn huis hebben, dat past bij hun behoeften, levensfase en inkomen. Goed wonen betekent ook: wonen in een wijk met groen in de buurt, voorzieningen dichtbij, goede bereikbaarheid en ruimte om elkaar te ontmoeten.

We houden vast aan de ambitie van 15.000 woningen extra in 2040. Dat betekent dat we de komende jaren nog 11.000 woningen bijbouwen. Dat vraagt inzet op realisatiekracht en het wegnemen van belemmeringen. We geven prioriteit aan woningen waar de grootste tekorten zitten: sociale huur, middenhuur, betaalbare koop, studentenwoningen en levens­ loopbestendige en zorg- woningen voor ouderen.

We willen dat meer woningen ook leidt tot betere wijken. Gemengde wijken, waar verschillende mensen bij elkaar wonen en elkaar ontmoeten. En waar we de schaarse ruimte bewust inzetten voor een betaalbare, groene, sociale en toekomstbestendige stad. We houden vast aan 33% reguliere sociale huurwoningen als ondergrens voor de woningvoorraad in Delft in 2040, exclusief studentenwoningen. We zien met de huidige plannen dat we onder de 33% gaan zakken. Dit vraagt om extra inzet voor het

Samen met de regiogemeenten zetten we ons in om kwetsbare groepen, mensen met een urgentieverklaring en dak- en thuislozen te huisvesten. Vanuit de verplichting om als gemeente vluchtelingen en statushouders op te vangen én vanuit mede­ menselijkheid, zoeken we naar ruimte om hen te huisvesten en te integreren in onze samenleving. Met de starterslening blijven we starters op de koopmarkt ondersteunen.

Vier speerpunten voor meer woningen

We zetten extra in op betaalbare woningen. In de bestaande plannen zijn dit er nog te weinig. We hebben beperkte uitvoeringskracht en er is een tekort aan alle woningtypes. Daarom richten we ons vooral op het afmaken van plannen die we zijn begonnen. Maar wanneer plannen moeten worden aangepast, kijken we hoe we ook daar het aantal betaalbare woningen kunnen vergroten. We kiezen er daarnaast voor om te versnellen met nieuwe plannen voor betaalbare woningen. 11

Dat vraagt om keuzes maken, zowel in de ambtelijke inzet, financieel als in het toepassen van beleid. We willen de bestaande woningvoorraad beter benutten. We maken hospitaverhuur, optoppen, transformeren en splitsen mogelijk. Woningdelen maken we mogelijk, wanneer de balans en de leefbaarheid in de wijk dit toelaten. Om optoppen mogelijk te maken, passen we eventuele knellende regels aan. Omdat hier vraag naar is, zetten we in op knarrenhofjes, onzelfstandige studentenwoningen, woongroepen en andere collectieve woonvormen. Dit vermindert ook de eenzaamheid. Huurders ondersteunen we met het huurteam, waar ze laagdrempelig terechtkunnen bij problemen. Daarnaast zetten we meer in op doorstroming. Die ontstaat niet vanzelf. Vooral ouderen zien op tegen verhuizen, terwijl zij vaak wel behoefte hebben aan een woning die beter past bij hun situatie. Bij voorkeur in hun eigen wijk. Daarom maken we verhuizen aantrekkelijker. Zo vinden meer mensen een passende woning en komt de doorstroming op gang.

Wonen - in het kort:

Hier gaan we als eerste mee aan de slag: • In een Actieplan Betaalbaar Wonen staat met welke maatregelen we ervoor willen zorgen dat onze reguliere woonvoorraad ook na 2030 voor 33% uit sociale huurwoningen bestaat. Dit plan omvat in ieder geval de volgende elementen: - We zetten in op de versnelde realisatie van 2.000 betaalbare woningen, waarvan 1.000 sociaal, bovenop wat al gepland is. Waar het kan -en niet leidt tot extra vertragingvoegen we in bestaande plannen betaalbare woningen toe. - We sturen erop dat nieuwe gebiedsontwikkelingen bij elkaar opgeteld minimaal 33% sociale en 40% middeldure woningen omvatten. • Voor het versneld realiseren van dat Actieplan maken we 20 miljoen euro vrij. Die kan worden ingezet voor bijvoorbeeld onrendabele top, netcongestie en parkeerbeleid. Samen met de Rijksbijdrage Realisatiestimulans vormen we hiermee een Reserve Betaalbaar Wonen. • Er komt een nieuw maatregelenpakket voor doorstroming. Denk hierbij aan een verhuisregeling en het uitbreiden van de inzet van de Seniorenmakelaar. • We stimuleren partijen om, zowel in bestaande als nieuwe gebiedsontwikkelingen, ook collectieve woonvormen te bouwen, zoals bijvoorbeeld knarrenhofjes. We zetten ook in op zoveel mogelijk onzelfstandige studentenwoningen. We maken afspraken met corporaties en lobbyen richting het Rijk voor het wijzigen van belemmerende regels.

• We borgen dat het programma voor middeldure huurwoningen ook gezinswoningen omvat. • We kijken in welke buurten we woningdeling meer kunnen toestaan, als dat niet ten koste gaat van de leefbaarheid. Daarvoor stellen we beknopte, objectieve criteria op, bijvoorbeeld dat er in een buurt niet al sprake is van veel opgedeelde woningen. We willen beter in beeld krijgen waar al woningdeling is, zodat we daar beter op kunnen sturen. Regels voor minimum kamergrootte laten we los. • We reserveren geld voor het oplossen van knelpunten in de uitvoering van woningbouw. Bijvoorbeeld om netcongestie op te lossen of om problemen rond de parkeerdruk en geluid tegen te gaan.

We zien wonen als topprioriteit. We zetten in op vier speerpunten: • + 15.000 woningen in 2040. • + 2.000 betaalbare woningen versneld realiseren. • Beter benutten bestaande woningvoorraad. • Meer doorstroming.

12

Buiten - naar een stad met een toekomst­bestendige openbare ruimte Delft is compact en de ruimte is schaars. Terwijl we veel huizen willen bouwen, economische activiteiten stimuleren en ook ruimte willen voor groen en bewegen. Dat betekent dat we scherpe keuzes moeten maken in wat we wel en niet doen. Om Delft leefbaar en bereikbaar te houden, is het noodzakelijk dat we onze schaarse ruimte slim inrichten. Openbare ruimte

Mobiliteit

We richten de openbare ruimte in buurten vooral in op ontmoeting, meer ruimte voor bomen en groen, spelen, bewegen, verkoeling en ontspanning. Daardoor is er minder ruimte voor de auto. We richten de stad zo in dat deze uitnodigt tot bewegen, met aantrekkelijke wandel- en fietsroutes naar groengebieden, zoals de Delftse Hout en het Abtswoudsebos. We zetten in op toegankelijke stoepen en oversteekplaatsen en voldoende rustpunten.

Vooral in het zuidelijke deel van de stad komen wonen, werken en mobiliteit steeds intensiever samen. Daarvoor is het nodig dat we slimme mobiliteitsoplossingen bedenken. We maken verplaatsingen voor voetgangers, fietsers en reizigers met het OV zo aantrekkelijk mogelijk.

We kiezen voor een praktische aanpak: samen met bewoners en met oog voor wat een straat of plein nodig heeft. We blijven investeren in goed beheer en onderhoud, ondersteunen bewoners die hieraan willen bijdragen en geven ruimte aan tijdelijke initiatieven. Het klimaat verandert, dat merken we steeds meer. Daardoor wordt het soms natter, soms juist droger en heter met gevolgen voor onze gezondheid en de leefbaarheid in onze huizen en de buitenruimte. Bij nieuwbouw en herinrichting houden we rekening met extreme weersomstandigheden. We bouwen op de juiste plek, met ruimte voor (regen)water, groen en verkoeling. Dat is prettig voor mens en dier. Waar mogelijk kiezen we voor integrale herinrichting van de openbare ruimte bij rioolvervanging, zoals we doen in de Multatulibuurt in Voorhof.

Het openbaar vervoer wordt versterkt in regionaal verband, passend bij de groei van 200.000 extra inwoners in de regio. We zetten in op realisatie van vier sporen tussen Delft en Schiedam. We versterken de lokale OV-verbindingen, met ruimere inzet van tramlijn 19, ook in de avond en het weekend. De Delfthopper wordt verder ontwikkeld als volwaardig en aantrekkelijk onderdeel van het stedelijk vervoerssysteem. Om de stad leefbaar te houden, is eerder besloten dat de groei van de stad niet mag leiden tot een toename van het aantal auto’s. Bij nieuwe woningbouwontwikkelingen hanteren we lage parkeernormen. Om te voorkomen dat de parkeerdruk zich verplaatst naar bestaande buurten, voeren we in en rond nieuwe gebiedsontwikkelingen vergunningparkeren in. Bij herinrichting binnen de bebouwde kom maken we voor de veiligheid 30 km/u de norm. We gaan door met de uitgezette koers voor de autoluwe binnenstad. Zo breiden we het gebied uit volgens de stappen zoals met de raad afgesproken, waarbij we oog houden voor kwetsbare doelgroepen. Want er is een groep mensen voor wie het gebruik van een auto belangrijk is. Dat vraagt om maatwerkoplossingen in alle wijken. Er komt een integrale parkeervisie, waarin bereikbaarheid, leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit in samenhang worden afgewogen. Straaten garageparkeren bekijken we in samenhang, ook financieel. 13

Tegelijk beschikt Delft over unieke kansen: een sterke kennis­ positie, innovatieve bedrijven, betrokken bewoners en concrete duurzame bronnen, zoals aardwarmte. Hierin lopen we voorop en daar zijn we trots op. Door kennis, innovatie en ondernemerschap in de stad beter te benutten, kunnen we duurzame oplossingen effectiever toepassen. Delft gaat de klimaatuitdagingen aan en gebruikt ze om de stad duurzamer, groener, gezonder en socialer te maken.

Afval De buitenruimte blijft niet vanzelf schoon. Dat vraagt om gezamenlijke inzet van gemeente, bewoners, ondernemers en woningcorporaties. We willen een schone, opgeruimde stad met een duidelijk afvalbeleid dat inwoners ontzorgt. Dat doen we door bewustwording te vergroten en afvalscheiden makkelijker te maken. Afval dat naast de container wordt gezet (bijplaatsingen), vormt een grote ergernis in Delft. We pakken deze bijplaatsingen gericht aan. Het verbranden van restafval kost bewoners steeds meer geld. Daarom zetten we extra in op het verminderen daarvan. Volgens de landelijke afspraken bieden we nascheiding van PMD (plastic, metaal en drinkkartons)-afval voor bewoners van hoogbouw en in de binnenstad. We verbeteren het scheidingspercentage van het huishoudelijk afval, door het scheiden van GFT te stimuleren. We informeren inwoners over het belang van afval scheiden, motiveren hen en geven praktische tips. Het uiteindelijk doel is de hoeveelheid restafval per inwoner te beperken.

Voor het tegengaan van netcongesie werken we intensief samen in de regio. We hebben de netbeheerders nodig, met hen voeren we intensieve gesprekken. Met Smart energy hubs onderzoeken we mogelijkheden om van het net af te gaan. Zo kunnen bedrijventerreinen bijvoorbeeld samen energie delen. De gemeente blijft inwoners met weinig geld helpen om de energierekening omlaag te brengen, bijvoorbeeld met subsidies voor woningisolatie. We gaan door met fase 2 van het warmte­ net. Binnen het warmteprogramma zetten we in op passende alternatieven per wijk voor gas. Zo verbinden we in de wijken Voorhof en Buitenhof woningen met het warmtenet op basis van Delftse aardwarmte. Warmtebedrijven moeten voor meer dan de helft in handen zijn van publieke partijen. We onderzoeken gemeentelijke deelname in een lokaal warmtebedrijf en zeggenschap daarin van inwoners. Dit vinden we extra belangrijk vanwege net­ congestie, de afhankelijkheid van het buitenland en voor het behouden van betaalbare warmte. De gemeente neemt regie waar nodig en werkt samen met bewoners, onderwijs- en kennisinstellingen en het bedrijfsleven om stap voor stap toe te werken naar een CO2-neutrale stad.

Dierenwelzijn We vinden niet alleen de gezondheid van mensen belangrijk, maar ook van dieren. Met de nota dierenwelzijn willen we het welzijn van huisdieren en in het wild levende dieren in de stad waarborgen en actief verbeteren. Onder andere door het leefgebied van dieren te beschermen en door voorlichting.

Energietransitie Ons energiesysteem staat onder druk. Netcongestie belemmert verduurzaming, nieuwbouw van bedrijven, scholen en woningen. De overstap naar aardgasvrij vraagt om ingrijpende keuzes. En de gevolgen van klimaatverandering worden steeds zichtbaarder in de stad.

14

Uitvoeringsprogramma Energietransitie Het uitvoeringsprogramma Energietransitie draagt bij aan een duurzame en toekomstbestendige stad. Binnen de vijf pijlers – wonen, industrie en commerciële dienstverlening, publieke dienstverlening, mobiliteit en energie-infrastructuur – werken we verder aan de warmtetransitie en aan oplossingen voor de groeiende netcongestie. Die transitie maken we samen. Met inwoners, buurtinitiatieven, maatschappelijke organisaties en ondernemers bouwen we aan een energietransitie die eerlijk, betaalbaar en uitvoerbaar is. Doelen voor 2030: • Het isoleren van 10.000 woningen. • Het aardgasvrij maken van 9.500 woningen. • Het realiseren van 13 Warmte-uitvoeringsplannen (WUP's). • Het leggen van zonnepanelen op 40% van de daken, goed voor een opbrengst van 56 GWh. Met deze concrete ambities leggen we een stevig fundament om uiterlijk in 2050 een volledig klimaatneutrale stad te zijn.

Buiten - in het kort:

Hier gaan we als eerste mee aan de slag:

• De openbare ruimte is toegankelijk voor iedereen, biedt voldoende groene plekken en nodigt uit tot sporten, ontmoeten en ontspannen. • Onze openbare ruimte richten we klimaatadaptief in. Zo bereiden we ons voor op heftige buien en perioden van droogte en hitte, wat beter is voor onze gezondheid. • We stimuleren autodelen. • We benutten parkeerplekken optimaal. Parkeergarages en -terreinen worden waar mogelijk dubbel gebruikt. • Meer mensen pakken de fiets, gaan lopen of pakken het OV voor verplaatsingen binnen de stad. • Samen met bewoners gaan we voor een schone stad met minder rommel op straat. • De hoeveelheid restafval moet omlaag. • In deze collegeperiode zetten wij verdere stappen om de uitstoot van CO2 terug te dringen, met als doel om in 2050 energieneutraal te zijn. • We streven ernaar om in 2050 volledig van het gas af te zijn. Dit doen we door in meerdere buurten tegelijk aan de slag te gaan met de warmtetransitie. • We zorgen ervoor dat iedereen in Delft kan meedoen met de energietransitie. We houden het begrijpelijk en betaalbaar. • We gaan zuiniger en slimmer om met onze energie.

• We maken samen met wijkbewoners een aanpak tegen het plaatsen van afval náást containers. • We stimuleren bewoners hun GFT goed te scheiden. • Beatrixlaan wordt Beatrixpark: een groene plek voor ontmoeting, recreatie en bewegen. • We ontwikkelen P+R-voorzieningen voor bezoekers, bij voorkeur vanuit de TU-wijk, om zo de druk op de binnen­ stadgarages te beperken. • We verbeteren het fietsparkeren rond beide treinstations en zetten de eerste stappen voor de bouw van een nieuwe fietsenstalling in het centrum. • We onderzoeken op welke plekken de bouw van nieuwe parkeergarages nodig is en komen met voorstellen. In die voorstellen krijgt ook autodelen een plek, door ondersteuning te bieden voor buurtinitiatieven en het inrichten van mobiliteitshubs. • Daarnaast verkennen we de rol van Parkeren Delft bij de ontwikkeling van mobiliteitshubs en het beheer van aanvullende parkeervoorzieningen. • We zetten ons lokaal en regionaal in om netcongestie tegen te gaan. We kijken bijvoorbeeld naar het gebruik van buurtbatterijen en stimuleren bedrijven om hun energieverbruik met elkaar af te stemmen. Delft wordt pilotgemeente voor transparant netbeheer. • We versnellen het bestaande isolatieplan, met prioriteit voor de laagste labels en energiearmoede. En met aandacht voor duurzame bio-based materialen.

15

2 Beweging 2: naar een gezonde en eerlijke stad met ruimte voor ontmoeting

16

Gezond - naar een gezonde stad, met focus op preventie De druk op de zorg in Delft neemt toe, onder meer door vergrijzing, personeelstekorten en stijgende kosten. We zetten in op het tegengaan van eenzaamheid, omdat we denken dat ontmoeting en verbinding tussen Delftenaren de mentale gezondheid kan bevorderen. We kiezen daarnaast voor een aanpak die nog sterker inzet op preventie. Gezondheid is niet voor elke Delftenaar vanzelfsprekend. Overgewicht onder kinderen en volwassenen groeit en de vraag naar zorg uit de Wmo neemt toe. Meer Delftenaren hebben last van stress, prestatiedruk, schulden of verslaving. En het gebruik van sociale media onder kinderen en jongeren legt een zware druk op hun mentale gezondheid. Eenzaamheid is een toenemend probleem dat in alle leeftijdsgroepen voor­ komt. Dit zie je overal in het land, maar komt vaker voor in een stad als Delft, met veel eenpersoonshuishoudens (waaronder studenten) en toenemende vergrijzing. En we zien dat mensen die in armoede leven gemiddeld genomen vaker ziek zijn, meer last hebben van chronische klachten en korter leven dan mensen met voldoende geld.

Ontmoeting en sociale basis Om eenzaamheid aan te pakken, is het noodzakelijk om aan buurten te werken waar ontmoeting vanzelfsprekender wordt en eenzaamheid minder kans krijgt. We intensiveren de aanpak één tegen eenzaamheid via buurtgerichte programma’s en het versterken van verenigingen. We willen de sociale basis versterken, zodat iedereen kan meedoen. De sociale basis is de wereld dichtbij huis en daaromheen: ontmoetingsplekken in de buurt, in het verenigingsleven, in wijkcentra of geloofsgemeen­ schappen. In de visie Sociale Basis staat hoe we met elkaar kunnen zorgen voor een gezonde, betrokken en prettige stad.

Preventie en jeugdzorg We zetten nog sterker in op preventie: niet wachten tot gezondheidsproblemen groter en duurder worden, maar eerder signaleren, ondersteunen en investeren in dat wat mensen gezond houdt. Dit geldt ook voor jeugdzorg: veel kinderen in

Delft hebben jeugdzorg nodig. Dat kost veel geld en maakt de zorg op termijn onhoudbaar. We zorgen dat kinderen snel geholpen worden, voordat een klein probleem groot wordt. Daarvoor maken we heldere afspraken met scholen, zorgverleners en verenigingen. Door te investeren aan de voorkant, voorkomen we dat problemen doorschuiven naar zwaardere (en duurdere) zorg. Door aandacht te besteden aan voeding, bewegen, roken, mentale weerbaarheid, de invloed van schermgebruik en prestatiedruk versterken we de fysieke en mentale gezondheid van de jeugd en jongeren. Ook zetten we in op een kansrijke start voor kinderen in hun eerste duizend dagen. De leefomgeving (school, buurt, werk en sociale contacten) bepaalt mede hoe gezond mensen zich voelen. Een schone, groene en uitnodigende stad helpt inwoners om meer te bewegen, elkaar te ontmoeten en gezondere keuzes te maken. Daarom wegen we gezondheid nadrukkelijk mee in al onze beleidskeuzes. We zetten in op het dichten van de gezond­ heidskloof, die niet alleen een medisch probleem is, maar vooral een sociaal en economisch probleem. We willen een stad zijn waarin mentale gezondheid bespreek­ baar is en hulp dichtbij georganiseerd wordt. Voor mensen met onbegrepen gedrag staat zorg voorop. Goede begeleiding en snelle ondersteuning voorkomen escalatie en overlast.

Dat vraagt om intensievere samenwerking tussen zorg, welzijn, politie en handhaving, lokaal én regionaal. We gaan door met het Delfts Politie Project, waarin de politie en sociaalpsychiatrisch verpleegkundigen (SPV) van Delft Support samen optrekken bij een melding over iemand met onbegrepen of overlastgevend gedrag.

17

Mantelzorgers en vrijwilligers zijn onmisbaar en verdienen onze steun en waardering. Naar schatting 12% van de inwoners vanaf 18 jaar verricht mantelzorg. Voor hen is er de mantelzorg­ waardering en ontspanningsactiviteiten. Als daar behoefte aan is, wordt de capaciteit voor respijtzorg uitgebreid.

Gezond – in het kort • Preventie heeft prioriteit. Iedereen in Delft moet de kans hebben om gezond op te groeien en gezond oud te worden. • We versterken de samenwerking tussen scholen, welzijn, zorg en sport, zodat problemen sneller worden herkend en minder vaak escaleren. • We investeren in sterke sociale netwerken, laagdrempelige ondersteuning en ontmoetingsplekken in de wijk. Wie zich verbonden voelt met anderen, vraagt eerder hulp en blijft langer mentaal veerkrachtig. • We gaan door met onze deelname in de aanpak één tegen eenzaamheid. • Wonen, welzijn en zorg worden in regionale samenwerkingsverbanden nog meer op elkaar afgestemd. Dat zorgt voor betere grip op kwaliteit en kosten. • Zorg en veiligheid werken intensief samen rond de zorg voor mensen met onbegrepen gedrag, zoals bijvoorbeeld in het Delfts Politie Project. Het aantal escalaties, crisissituaties en meldingen van overlast moet afnemen.

Hier gaan we als eerste mee aan de slag:

Betaalbare en toegankelijke zorg Wanneer iemand zorg nodig heeft, moet die toegankelijk, betaalbaar en begrijpelijk zijn. We bouwen verder aan zorg­ zame wijken waarin inwoners, vrijwilligers en professionals elkaar versterken. Om specialistische zorg toegankelijk te houden, werken we regionaal samen bij de inkoop en organi­ satie van jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning. Hierbij sturen we scherp op kwaliteit, samenwerking en financiële houdbaarheid. We faciliteren toegankelijke SOA-sneltestlocaties in Delft. We onderzoeken samen met zorgverzekeraars de inzet en bekostiging van straatdokters.

• Samen met opvoeders en scholen willen wij werken aan smartphonevrij opgroeien en beperking van social mediagebruik onder 16 jaar. Wij denken dat dat nodig is voor het sociaal welzijn van jongeren. • We komen met meer initiatieven om gezond eten en leven te stimuleren in onze stad, zoals het gezondheidsfestival. Bijvoorbeeld met de baby-groente-tas of schoolfruit en inzet op de rookvrije generatie. • Delft kan in de regio beschikken over 10 Skaeve huse (een bijzondere woonvorm voor inwoners die niet in een gewone woonomgeving passen). Als enkele meer nodig zijn, maken we hiervoor budget vrij. • We gaan in gesprek met Delft Support en zorgaanbieders over de mogelijkheid om mensen al laagdrempelige begeleiding aan te bieden tijdens hun wachttijd voor reguliere zorg. • We gaan de inzet van brugfunctionarissen (school­maat­schap­ pelijk werkers) vanuit Delft Support versterken. Zij kunnen de eerste ondersteuning bieden bij problemen van leerlingen en hun ouders in de vertrouwde sfeer van school. Zij werken preventief en ontlasten onderwijs en zorg.

18

Veilig - naar een stad waar je veilig bent, thuis en op straat 86% van de Delftenaren voelt zich veilig in de stad. In veel Delftse buurten kennen bewoners elkaar, respecteren ze elkaar en kijken ze naar elkaar om. Dat helpt om problemen te voorkomen en vroeg te signaleren. Tegelijkertijd verschilt het veiligheids­gevoel per buurt. En staat veiligheid onder druk door ondermijnende criminaliteit. Veiligheid en preventie Delft is een compacte stad waar mensen elkaar dagelijks ontmoeten in wijken en openbare ruimtes. Veiligheid ontstaat daar waar mensen open staan voor elkaar, naar elkaar omzien en mee kunnen doen. Wij geloven dat duurzame veiligheid begint bij sterke gemeenschappen en het bieden van perspec­ tief. Daarom blijven we investeren in jongerenwerk, sport­ verenigingen, wijkorganisaties en plekken waar mensen elkaar ontmoeten. We zien goede voorbeelden van samenwerkingen tussen professionals en bewoners, zoals de bewoners van de tiny houses in het Pionierskwartier die samen met Stichting Stunt werken aan perspectief voor jongeren in de wijk. En het voorbeeld van Delft voor Elkaar en de buurtvaders en -moeders, die samen optrekken in het contact met jongeren die regelmatig in de problemen komen. Het gevoel van veiligheid wordt sterk beïnvloed door de kwaliteit van de openbare ruimte.

Een schone, goed verlichte en overzichtelijke leefomgeving draagt bij aan veilige wijken. Delft wordt een Safe Streets-gemeente voor iedereen. Bij de inrichting van straten, parken en fietsroutes houden we rekening met zichtlijnen en verlichting. In Delft-West investeren we in Preventie met Gezag om te voorkomen dat jongeren in aanraking komen met criminaliteit. We leren met elkaar om deze aanpak goed in te zetten en waar mogelijk door te zetten naar andere wijken.

In een snel veranderende wereld met toenemende dreigingen zetten wij nadrukkelijk in op het vergroten van de maatschap­ pelijke weerbaarheid en samenredzaamheid in Delft. Wij bereiden de stad goed voor op crises, zodat inwoners waar nodig direct en daadkrachtig kunnen handelen.

Aanpak van criminaliteit en onveiligheid We zien dat gevoelens van onveiligheid in sommige wijken toenemen. Overlast op straat, geweld achter de voordeur, woon­ overlast, drugscriminaliteit en jongeren die afglijden hebben grote impact op buurten en wijken. Ook een gebrek aan perspectief of buren met onbegrepen of overlastgevend gedrag kunnen leiden tot spanningen. We vinden het belangrijk dat we onveilige situaties tijdig signaleren. Daarbij geven we de voorkeur aan fysieke signalering. Camera’s worden alleen ingezet als het niet anders kan. We zijn open en eerlijk over het cameratoezicht en het systeem dat we daarvoor gebruiken. De samenwerking tussen politie, hulpverlening, scholen, woning­ corporaties en de gemeente is sterker geworden. Problemen worden steeds vaker samen aangepakt. Hulpverleners worden beter getraind in het herkennen van signalen van huiselijk geweld en uitbuiting. Ook de aanpak van het voorkomen van huiselijk geweld zetten we door.

19

Criminele netwerken maken steeds vaker gebruik van woningen, bedrijven en andere legale structuren. Mensenhandel en uitbuiting hebben een grote impact op levens. Criminelen houden zich daarbij niet aan gemeentegrenzen. In Delft zijn enkele hotspots waar problemen zich concentreren. Daar zetten we onze capaciteit gericht op in. Samen met politie, handhaving, woningcorporaties en maatschappelijke organisaties versterken we de aanpak tegen ondermijning, woonoverlast en straatcriminaliteit.

Online veiligheid In een wereld die steeds digitaler wordt, is online veiligheid voor ons net zo belangrijk als een veilige straat in de wijk. We ondersteunen onze inwoners en lokale ondernemers actief om zich te weren tegen de groeiende dreiging van online fraude en cybercriminaliteit.

Veilig – in het kort • We versterken de samenwerking tussen partners binnen zorg en veiligheid. • We werken aan veilige en sterke wijken, waarbij sociale contacten bijdragen aan het veiligheidsgevoel. • Jongeren moeten overal in de stad veilig en met perspectief kunnen opgroeien. We willen voorkomen dat ze afglijden naar criminaliteit. • We doen wat in onze macht ligt om de veiligheid te waarborgen van onder meer vrouwen, (tiener)meisjes en -jongens, LHBTIQ+'ers en mensen met een beperking. In de openbare ruimte, het uitgaansleven en openbaar vervoer. • We leren onze professionals om signalen van onveiligheid nog sneller te herkennen en we handelen daar samen met anderen op. • We hebben meer grip op ondermijnende criminaliteit. Delft trekt een duidelijke grens tegen mensenhandel, drugscriminaliteit en uitbuiting. • We ondersteunen inwoners en ondernemers om digitaal weerbaarder te worden tegen online fraude en cyber­ criminaliteit.

Hier gaan we als eerste mee aan de slag: • We treden nog intensiever op samen met partners, op plekken waar veel meldingen van overlast zijn en ondermijning plaatsvindt. Daarvoor maken we meer gebruik van het koppelen van data (binnen de grenzen van de AVG) en intensi veren we de samenwerking binnen het RIEC, met de woningcorporaties en het Zorg- en veiligheidshuis. • We brengen jongerenwerkers bij elkaar in een netwerk om ervaringen en lessen uit te wisselen. Zodat alle wijken profiteren van de aanpak en bijvoorbeeld de lessen uit Wij West. • We moedigen het doen van aangifte aan. Aangiftebereidheid moet omhoog door publiekscampagnes, bijvoorbeeld in de Stadskrant. Zodat inwoners weten bij welke instantie ze met signalen, meldingen of een aangifte het beste terechtkunnen.

20

Eerlijk - naar een stad waar iedereen kan meedoen We willen dat Delft een stad is waar iedereen kan meedoen. Waar iedereen gelijke kansen heeft, toegang heeft tot goed onderwijs, cultuur en sport en zich kan ontwikkelen op diens eigen manier. Als gemeente werken we samen met partners en inwoners aan een stad waarin we naar elkaar omkijken. Eerlijk betekent voor ons dat we verschillen verkleinen en kansen vergroten. Omdat bestaanszekerheid geen luxe is, maar de basis. Armoede en sociaal vangnet 9% van de kinderen in Delft groeit op in armoede. Daarom blijven we gezinnen met kinderen hierin extra ondersteunen. Zorgen over geld hebben invloed op álle aspecten van iemands leven. Daarom gaan we extra inzetten op preventie en vroeg­ signalering. We verlagen de drempels om hulp te zoeken en versterken de samenwerking met partners zoals Geldzaken voor Elkaar, de Voedselbank, Humanitas en Schuldhulpmaatje Delft. We willen ook onze dienstverlening rond armoede en schulden verbeteren. Zodat inwoners die zich melden voor hulp duurzaam schuldenvrij uitstromen. Dit willen we bijvoorbeeld doen door inwoners beter te begeleiden, doorlooptijden te verkorten en waar mogelijk in te zetten op saneringskredieten in plaats van schuldbemiddeling. Ook vergroten we de bekendheid rondom beschikbare hulp. We kennen veel verschillende regelingen om inwoners te ondersteunen in hun bestaanszekerheid.

We willen de armoederegelingen ontschotten en beter toegankelijk maken voor inwoners. We doen mee met een lerend netwerk van gemeenten om belemmeringen weg te nemen. Ook preventief zetten we stappen om te voorkomen dat mensen in armoede en schulden raken. We willen de financiële zelfredzaamheid versterken, zeker omdat een steeds grotere groep mensen moeite heeft om rond te komen. Hierbij focussen we op drie groepen: jongeren, vrouwen en zzp’ers.

Werken en meedoen Wij werken aan een stad waar iedere Delftenaar kan bijdragen aan de samenleving: via werk, passend werk, vrijwilligerswerk of op een andere manier. Werk biedt mensen niet alleen inkomen, maar ook structuur en is goed voor de sociale contacten. Wij zetten ons in om zoveel mogelijk mensen die in de bijstand zitten, effectief te begeleiden naar werk of participatie. We updaten de nota ‘Werk is het beste medicijn’. We gaan door met de pilot Zonder geldzorgen naar werk, een samenwerking met Delft Support en Werkse! Financieel specialisten helpen mensen die vanuit de bijstand gaan werken om het overzicht te bewaren en alle geldzaken goed te regelen. De pilot Meedoen in Delft is een initiatief van de gemeente Delft, Werkse! en het COA. Het 21

project helpt bewoners van de lokale COA-opvang naar betaald werk of dagbesteding. Sinds de start in februari van dit jaar hebben meer dan 100 COA-bewoners zich aangemeld. De belangstelling voor betaald werk is groot. De eerste signalen van de Pilot bouwdepot zijn positief. Met input van de evaluatie zetten we deze aanpak door met een volgende lichting. Vanuit die ervaring onderzoeken we of en hoe we dit structureel kunnen oppakken.

Sterke wijken Sterke wijken vormen de basis voor een eerlijke stad. Ontmoeten en naar elkaar omkijken zijn essentieel voor een sterke sociale basis. We kijken goed wat elke wijk nodig heeft. Dat verschilt. We sluiten ook aan bij structuren en initiatieven die er al zijn. Logische plekken waar mensen samenkomen zoals wijkcentra, winkelcentra en maatschappelijke plekken willen we ondersteunen. Met voor iedere doelgroep het juiste aanbod. Daaraan werken we samen met partners in de stad, zoals het Cultuurhuis, de Buurtfabriek en de Border. Bij sommige wijkcentra ontbreekt een uitnodigende ontmoetings­ ruimte. In De Hofstee, Buitenhuis en De Vleugel is gestart met het realiseren daarvan. In het Integraal Huisvestingsplan Zorg en Welzijn wordt bekeken waar dit nog meer nodig is.

Onderwijs en ontwikkeling Wij willen dat ieder kind en iedere jongere in Delft de kans krijgt om zich optimaal te ontwikkelen - ongeacht achtergrond of thuissituatie. Daarom investeren we in sterke scholen die goede basisvaardigheden aanbieden. We zorgen voor een rijke leeromgeving met aandacht voor talentontwikkeling, voldoende stages en leerwerkplekken. We willen voorkomen dat jongeren uitvallen of zonder perspectief thuis komen te zitten. We zetten in op de tijdige realisatie van toekomstbestendige school­ gebouwen. Onderwijs moet niet alleen voorbereiden op een diploma, maar ook op volwaardige deelname aan de samenleving en de economie van morgen. We stimuleren samenwerking tussen onderwijs, sport, cultuur, zorg en welzijn. Met de Rijke Leerdag creëren we mogelijkheden waarin leren niet stopt na schooltijd.

Inclusie, emancipatie & integratie Delft moet een stad zijn waar je mag zijn wie je bent. En waar je achtergrond, inkomen, gender, beperking, leeftijd of gezondheid geen invloed heeft op je kansen. De nota Samen thuis in Delft en onze Inclusieagenda bieden uitgangspunten voor hoe we werken aan inclusie. We erkennen het verleden, ook de moeilijke perioden zoals het slavernijverleden en de Tweede Wereldoorlog, we leren ervan, herdenken samen en bouwen aan verbinding. Niet iedereen ervaart de stad hetzelfde. Vrouwen, LHBTIQ+’ers, ouderen, mensen met een beperking en mensen van kleur hebben vaker te maken met intimidatie of onveiligheid. In Delft is geen ruimte voor racisme of discriminatie. We gaan door met onze campagnes tegen discriminatie.

22

Delft moet ook een fijne plek zijn voor mensen die zijn gevlucht uit hun thuisland. In Delft werken we aan een permanente opvangplek voor asielzoekers. De besluiten die daarover in de vorige periode zijn genomen, zetten we door. Samen met de stad werken we aan een goede ondersteuning zodat nieuwkomers kunnen meedoen aan de Delftse samenleving, zoals we dit ook bij de huidige tijdelijke locatie doen. We zien opvang als een gezamenlijke opgave van nieuwkomers en bestaande inwoners, waarbij ontmoeting en betrokkenheid centraal staan. Polarisatie is ook in onze samenleving aanwezig. Het vraagt van ons om polarisatie beter te begrijpen en te herkennen, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als ook bij partners in de stad. We bevorderen plekken en momenten in de stad om elkaar te ontmoeten, naar elkaar te luisteren en elkaar te begrijpen. Met verschillende acties vanuit de nota Samen Thuis zetten we in op het doorbreken van ‘bubbels’ en het stimuleren van gesprekken tussen andersdenkenden.

Uitvoeringsprogramma Delft-West Het programma Delft-West zetten we door. En we trekken de geleerde lessen door naar andere wijken in de stad. We focussen de komende jaren op de samenwerking met de inwoners en ondernemers. Dit is hun programma, voor hun buurt. We voeren uit en maken af. Zodat inwoners daad­ werkelijk resultaat zien van alle inzet in de wijk. We zetten ons onverminderd in voor de doelen uit het programma: 1. Kansrijk opgroeien: de jeugd krijgt de kans om het beste uit zichzelf te halen 2. Bestaanszekerheid: alle bewoners hebben bestaanszekerheid 3. Fijn en veilig wonen: in Delft-West is het fijn en veilig wonen. Onder dit doel valt ook duurzaamheid 4. Plek voor iedereen: voor iedereen is er een plek om te wonen, leren en werken 5. In vertrouwen samenwerken: vanuit vertrouwen trekken we samen op en kijken we naar elkaar om.

Eerlijk – in het kort

Hier gaan we als eerste mee aan de slag:

• We bieden een proactief armoedebeleid dat preventief werkt. • We helpen gezinnen die armoede en schulden ervaren zo snel mogelijk, zodat kinderen niet in armoede hoeven op te groeien. • We willen zoveel mogelijk mensen die ondersteuning nodig hebben, begeleiden naar werk of een andere plek waar ze kunnen bijdragen aan de maatschappij. • Succsvolle pilots evalueren we, we implementeren de geleerde lessen en zetten die door. • We zetten samen met de bewoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers uit de wijk het programma Delft-West door. • In de wijken werken we aan passende ontmoetingsplekken, zoals wijkcentra en winkelcentra. • Vanuit de wet ‘Van school naar duurzaam werk’ versterken we de begeleiding van schoolverlaters met een integrale ketenaanpak en maatwerk voor kwetsbare schoolverlaters. • We bouwen aan een inclusieve samenleving waar iedereen zichzelf kan zijn en kan meedoen. Dat doen we met onze Inclusieagenda, als regenbooggemeente en met de nota Samen thuis in Delft. • We zetten ons actief in om polarisatie tegen te gaan, door ontmoeting en verbinding.

• We willen één contactpunt voor alle ar­moede­regelingen. We blijven ons inzetten voor meer bekendheid en bereik van de armoederegelingen. Daarom werken we aan een vervolg op de succesvolle campagne van 2025. • We gaan aan de slag met een aanpak voor meer bestaans­ zekerheid. Aankomend jaar onderzoeken we hoe we meer maatwerk kunnen toepassen, zodat mensen krijgen wat ze nodig hebben. • We maken een plan om te zorgen dat de basisvaardigheden van volwassen Delftenaren waar nodig verbeteren. Samen met scholen kijken we ook hoe we de basisvaardigheden van kinderen nog kunnen vergroten. Dat doen we al met de Rijke Leerdag en de taalnota die na de zomer uitkomt. • We zetten ons in voor voldoende laagdrempelig aanbod van Nederlandse lessen voor kinderen en volwassenen. • Wij blijven inzetten op het verbeteren van de leesvaardigheid en omarmen #DelftLeest, om lezen in de vrije tijd te bevorderen. • We zetten extra in om de verbinding in onze stad te vergroten. Belangrijke momenten in een jaar beleven en vieren we samen. Daarvoor maken we meer budget vrij dan wat in de nota Samen thuis in Delft al tot 2029 is vrijgemaakt.

23

Beleven - naar een bruisende stad met aanbod voor iedere Delftenaar en bezoeker Delft is op zijn best als de stad bruist. Van de historische binnenstad tot in de wijken zorgen inwoners, ondernemers, makers en verenigingen voor ontmoeting, creativiteit en levendigheid. Je komt elkaar tegen in buurthuizen, cafés, sportverenigingen, culturele instellingen, op pleinen en in parken. Dat maakt Delft niet alleen fijn om te bezoeken, maar vooral prettig om in te leven. Dit koesteren en onderhouden we. Meedoen en ontmoeten In Delft is de meerderheid van de huishoudens alleenstaand. Dan is het extra belangrijk om eenzaamheid tegen te gaan en mensen te laten meedoen. Daarom leggen we de verbinding tussen cultuur, welzijn en sport met het sociaal domein. We maken het makke­ lijker om initiatieven die zowel cultuur als welzijn bevorderen vanuit beide domeinen te financieren, om zo eenzaamheid effectief tegen te gaan. Een voorbeeld is de verbindende rol van DOK in de wijken.

Cultuur en evenementen

In Delft is voor iedereen wat te beleven, van pop tot blues en van een vaste kaartavond tot een jaarlijks evenement als lichtjes­ avond. Cultuur en sport zorgen voor verbinding, dragen bij aan talentontwikkeling en maken een stad aantrekkelijk. We geven aandacht aan Cultuur in de Wijken. Cultuurhuis en Delfts Peil krijgen een plek in de basis naast instellingen als VAK en DOK Delft. Delft kent een rijk verenigingsleven, een sterke culturele sector, betrokken vrijwilligers en veel initiatief uit de stad. We zien al veel voorbeelden waarin de gemeente meebeweegt met initiatiefnemers, samen met hen kijkt hoe processen eenvoudiger kunnen en ruimte geeft aan nieuwe ideeën. Bij het vergunningenproces voor evenementen en cultuur houden we vast aan een meedenkende ‘ja, mits’-houding. Dat vraagt soms ook om het beter stroomlijnen van processen rond regels en vergunningen.

Van kleine makers en wijkinitiatieven tot grote instellingen en evenementen: samen vormen zij het culturele hart van Delft. We investeren in een sterke en toekomstbestendige culturele infrastructuur die meegroeit met de stad. Daarbij hebben grote instellingen, makers, popcultuur, amateurkunst en nieuwe initiatieven elkaar nodig. Diverse programmering voor alle doelgroepen staat centraal: van jong tot oud, van bekend tot onbekend. We waarderen kunst in het informele circuit en geven ruimte aan legale streetart en pop-up initiatieven. Makers ondersteunen we door ruimte te bieden aan atelier- en werkruimtes en mee te denken over locaties om te oefenen, te exposeren en op te treden. Bij een stad als Delft hoort een theater. We hebben dan ook de intentie om te komen tot een toekomstbestendig en multi­ functioneel Theater de Veste. Dit is wel onder voorwaarden van een goede financiële strategie en locatiekeuze. We houden ons daarmee aan het stappenplan dat al is afgesproken met de raad. Daarnaast bouwen we voort op de ideeën voor cultuur in de wijken, zoals in de Buurtfabriek en het Kabeldistrict.

24

Delft blijft een bruisende evenementenstad met ruim 100 evene­ menten per jaar. Er is ruimte voor grote en kleine evenementen, verspreid over de stad. Ook het nachtleven hoort bij een levendige stad. De kracht daarvoor ligt in de stad zelf: bij ondernemers, makers en organisatoren. En we ondersteunen initiatieven voor beeldende kunst en pop-up-cultuur in de openbare ruimte. Erfgoed is een belangrijk onderdeel van de identiteit van Delft. We koesteren onze monumenten en culturele plekken. De vernieuwing van Museum Prinsenhof biedt ons ook kansen om geschiedenis, cultuur en ontmoeting sterker met de stad te verbinden.

Sport, beweging en recreatie Sport en beweging houden mensen gezond en brengen Delfte­ naren samen. We willen dat de openbare ruimte uitnodigt tot sport, spel en beweging. Bij het herinrichten van de openbare ruimte houden we er rekening mee dat je daar kunt sporten (zoals calisthenics, freerun of skaten). We stimuleren de open­ stelling van schoolpleinen en sportvelden van scholen, zodat de buurt hier buiten schooltijd makkelijker gebruik van kan maken. Ook investeren we in goede sportvoorzieningen en verenigingen. We vinden regelingen zoals het Jeugdsportfonds en tegemoetkomingen voor volwassenen belangrijk. Die blijven laagdrempelig bereikbaar en worden waar mogelijk uitgebreid. Als het gaat om buiten zwemmen, vinden we de optie van een zwembad waarvan de pui open kan, met een ligweide, een mooie tussenweg. Dat is een betaalbare optie met de ervaring van een buitenbad. Daarnaast zoeken we ook in de wateren in en om Delft naar mogelijkheden om op warme dagen verkoeling te zoeken.

Groen rond de stad Het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland en de Delftse Hout vormen belangrijke groene gebieden voor inwoners, bezoekers en dieren. We willen meer mensen verleiden om Midden-Delfland in te trekken en ervan te genieten. We zetten in op een aantrekkelijk en toegankelijk landschap, met goed onderhouden wandel- en fietspaden en logische routes. Tegelijkertijd erkennen we de rol van boeren als hoeders van dit landschap. Het behoud van het weidelandschap vraagt om een toekomstbestendig verdienmodel voor agrariërs in en rond de stad. Als gemeente dragen we daaraan bij, onder andere door te stimuleren dat onze inwoners duurzame producten uit MiddenDelfland kopen.

Beleven – In het kort: • Delft behoudt een sterke culturele infrastructuur, van de wijken tot de hele stad. • Delft blijft een bruisende evenementenstad met ruimte voor nieuwe initiatieven. • We benutten sportvelden, schoolpleinen en parken beter. • We koesteren sportverenigingen en hun vrijwilligers en zorgen voor toekomstbestendige voorzieningen. Daarbij kijken we realistisch naar ruimtegebruik, samenwerking en financiële houdbaarheid op lange termijn. • Sport en bewegen zijn bereikbaar voor alle Delftenaren, ongeacht inkomen. • We bieden meer ruimte voor nieuwe vormen van sport en recreatie in de openbare ruimte. • We blijven werken aan mogelijkheden voor recreatie in en rond het water, passend bij wat haalbaar en betaalbaar is voor Delft. • We verruimen de mogelijkheden voor subsidie voor buurtinitiatieven die bijdragen aan vergroening of ontmoeting in de wijk. Inwoners kunnen bijvoorbeeld een aanvraag doen voor een gezamenlijke nieuwjaarsviering, een buurtfeest of voor het vergroenen van hun straat.