CO2 effecten klimaatbeleid Delft Achtergrondrapport

2021

2030

Zonne-energie woningen

49,6

74,1

Zonne-energie overig

26,6

33,4

Collectieve inkoopacties woningen

-

7,0

E-deal Rabobank

-

3,2

TU Delft

-

12,6

Er zijn momenteel geen plannen of ambities richting 2050 bekend, dus een prognose over deze jaren valt niet te geven.

31

230154 - CO2-effecten klimaatbeleid Delft – December 2023

Literatuur CBS. (2023, 8 februari 2023). Rendementen, CO2-emissie elektriciteitsproductie, 2021. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). https://www.cbs.nl/nlnl/maatwerk/2023/06/rendementen-co2-emissie-elektriciteitsproductie-2021 CBS. (lopend-a). Bevolkingsteller: Hoeveel mensen wonen nu in Nederland? Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboardbevolking/bevolkingsteller#:~:text=De%20bevolking%20van%20Nederland%20blijft,mi gratie%20en%20een%20stijgende%20levensduur. CBS. (lopend-b). Statline: Inwoners per gemeente. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/regionaal/inwoners CBS. (lopend-c). Statline: Voorraad woningen; gemiddeld oppervlak; woningtype, bouwjaarklasse, regio. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82550NED/table?dl=4297C CE Delft. (2022). Broeikasgasemissies in 1990 binnen gemeente Delft. CE Delft. (2023). Effecten van het programma Duurzame Mobiliteit. Maatregelenlijst 2.0 en doorrekening voor het zichtjaar 2030. https://ce.nl/publicaties/effecten-van-hetprogramma-duurzame-mobiliteit-2/ CE Delft. (lopend). CEREM (CE – Regionale Effectenberekening Mobiliteit). CE Delft. https://ce.nl/method/cerem/ ECW. (2022, 30 mei 2022). Uniforme Maatlat Gebouwde Omgeving 5.02. Expertise Centrum Warmte (ECW).

https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.expertise centrumwarmte.nl%2Fdocumenten%2Funiforme%2Bmaatlat%2Bdocumenten%2Fhandl erdownloadfiles.ashx%3Fidnv%3D1960157&wdOrigin=BROWSELINK Gemeente Delft. (2022). Samen werken aan Delft - Coaliteakkoord 2022-2026. https://delft.raadsinformatie.nl/document/11535158/1 Gemeente Delft. (2023). Isolatieplan Delft: het versnellen van de isolatie van de Delftse woningvoorraad. Gemeente Delft, & CE Delft. (2021). Warmteplan Delft 2021. IPCC. (2014). Climate Change 2014 : Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, R.K. Pachauri and L.A. Meyer (eds.)]. Ministerie van BZK. (2022). Bouwbesluit 2012, Versie 16 september 2022. https://wetten.overheid.nl/BWBR0030461/2022-09-16 PBL. (2021). Functioneel Ontwerp Vesta MAIS 5.0. https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2021-functioneel-ontwerpvesta-mais-5.0-4583.pdf PBL. (2022a). Herziening weerscorrectie voor ruimteverwarming (Nieuwe methodiek om energieverbruik voor ruimteverwarming te corrigeren voor weer en klimaat in de Klimaat- en Energieverkenning, Issue. https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2022-herzieningweerscorrectie-voor-ruimteverwarming_4902.pdf PBL. (2022b). Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2022.

https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-en-energieverkenning-2022 PBL. (2023). Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2023: Ramingen van broeikasgasemissies, energiebesparing en hernieuwbare energie op hoofdlijnen. https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-en-energieverkenning-2023 PBL, & CBS. (2022). Regionale bevolkings- en huishoudensprognose. https://themasites.pbl.nl/o/regionale-bevolkingsprognose/

32

230154 - CO2-effecten klimaatbeleid Delft – December 2023

Regionale klimaatmonitor. (2021). Regionale klimaatmonitor. https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_guid=9f53af10-c279-4b88a778-4cf03ddc51ba Rijksoverheid. (2019). Klimaatakkoord. Rijksoverheid. (2021). Ontwerp memorie van toelichting: Wet van [datum] tot wijziging van de Omgevingswet en de Gaswet in verband met gemeentelijke instrumenten voor de warmtetransitie in de gebouwde omgeving (Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie). Rijksoverheid. (lopend). Rapportage CO2-uitstoot. Rijksoverheid. RVO. (2023). Wat is de energiebesparingsplicht? (vanaf 2023). Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). TNO. (2021). Verwachte effecten van de energiebesparingsplicht uit de Wet Milieubeheer. http://resolver.tudelft.nl/uuid:56c43fe8-23ec-4a06-8c63-81623b184550 TU Delft. (2019). CO2-roadmap TU Delft.

33

230154 - CO2-effecten klimaatbeleid Delft – December 2023

A Verschillen tussen KEV 2023 en KEV 2022 In de lokale CO2-doorrekening met het CEGEM-model maken we een inschatting van de effecten van het landelijke beleid. Hiervoor sluiten we aan bij de doorrekening van de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) uit 2022 (PBL, 2022b). Onlangs is er een update van de KEV uitgebracht: KEV 2023 (PBL, 2023). Hieronder lichten we toe wat de verschillen zijn met de vorige versie uit 2022 en hoe we hiermee omgaan. Paragraaf A.1 van deze bijlage bevat een overzicht van alle maatregelen die in de KEV 2023 zijn meegenomen

Wat is er nieuw in de KEV 2023? In tegenstelling tot voorgaande publicaties, wordt in de KEV 2023-versie enkel een analyse op hoofdlijnen gegeven. Dit komt er in het kort op neer dat er geen volledige doorrekening van het beleid via de volledige rekenmethodiek is gedaan. Als rekenbasis is gebruikgemaakt van de KEV 2022, daarbovenop zijn de effecten van een select aantal maatregelen gelegd. Het resultaat is dat er enkel op sectorniveau uitspraken worden gedaan over de emissieprognose; de gegevens per maatregel zijn niet gepubliceerd. Daarnaast zijn de inzichten voor 2040 in de 2023-versie niet beschikbaar. Een ander belangrijk verschil is de scope van het klimaatbeleid dat is meegenomen. PBL hanteert voor beleid de laatste jaren de categorisering ‘vastgesteld’, ‘voorgenomen’ en ‘geagendeerd’, waarbij de uitvoering van vastgesteld beleid zeker is, voorgenomen beleid in voorbereiding is en geagendeerd beleid nog wettelijk moet worden verankerd en/of inhoudelijk moet worden vormgegeven. In de eerdere versies van de KEV tot en met 2022 werden ‘vastgesteld’ en ‘voorgenomen’ beleid meegenomen in de doorrekening. Het geagendeerd beleid werd buiten de doorrekening gelaten; hiervan werd enkel een indicatieimpact meegegeven. In de KEV 2023 is vastgesteld, voorgenomen én geagendeerd beleid meegenomen, maar is niet gespecificeerd welk deel van de prognose van geagendeerd beleid komt.

Een overzicht van de maatregelen is opgenomen in Paragraaf A.1.

Verschillen in verwachte CO2-reductie Op hoofdlijnen is het verschil tussen de KEV 2022 en 2023 (met hetzelfde scenario incl. geagendeerd beleid vooral te zien in de sectoren mobiliteit en industrie. Voor gebouwde omgeving en landbouw zijn de absolute verschillen kleiner (rekening houdend met de verschillende aanpak voor geagendeerd beleid). Verder wordt er door snellere elektrificatie een stijging van het elektriciteitsverbruik voorzien. In Figuur 6 worden de verschillen per sector weergegeven. Voor het Nederlandse totaal betekent dit een extra reductie van 17 Mton CO2-eq., wat betekent dat de totale emissiereductie in 1990 uitkomt op 46-57% ten opzichte van 1990. Hiermee ligt de bovenkant van de raming binnen de nationale doelstelling van 55%, maar buiten het streefdoel van 60%. Deels komt dit doordat geagendeerd beleid is meegenomen, maar we weten niet in welke mate.

34

230154 - CO2-effecten klimaatbeleid Delft – December 2023

Figuur 6 - Historische en raming broeikasgasemissies per sector

Bron: KEV 2022 en KEV 2023.

Industrie In de industriesector is de additionele reductie 5 Mton CO2-eq. t.o.v. KEV 2022 met enkel vastgesteld en voorgenomen beleid, en ongeveer even groot als de KEV 2022 inclusief geagendeerd beleid. Deze extra reductie is toe te schrijven aan de volgende plannen: het budget uit het Klimaatfonds dat is gereserveerd om maatwerkafspraken met grote uitstoters te kunnen financieren en het plan om het gebruik van groene waterstof te stimuleren bij de industrie en raffinage. Alhoewel het kabinet de afgelopen periode aan de slag is gegaan met de verdere uitwerking van dit geagendeerde beleid waaronder de maatwerkafspraken, is het echter onzeker of en hoe deze maatregelen uitgevoerd zullen worden na de verkiezingen. De aanvullende reductie is daarom naar onze inschatting voor een aanzienlijk deel geagendeerd beleid.

Gebouwde omgeving In de gebouwde omgeving ligt de emissiereductie ongeveer 3 Mton lager dan in de KEV 2022. De plannen die een belangrijke bijdrage leveren aan de reductie zijn: de normering van hybridewarmtepompen, de update van erkende maatregelenlijsten in de energiebesparingsplicht en het verduurzamen van huurwoningen en utiliteitsgebouwen met een slecht energielabel. Het is echter onzeker of en hoe deze maatregelen uitgevoerd zullen worden en de aanvullende reductie is daarom voor een aanzienlijk deel geagendeerd beleid. De bijmengverplichting groengas is net als in de vorige KEV niet meegenomen bij de gebouwde omgeving, maar in de bandbreedte voor de nationale totale emissie.

35

230154 - CO2-effecten klimaatbeleid Delft – December 2023

Mobiliteit Bij de sector mobiliteit daalt de verwachte uitstoot (t.o.v. KEV 2022) met ruim 7 Mton CO2eq. Deze extra reductie komt door de implementatie van de Europese richtlijn voor hernieuwbare energie (RED III), in combinatie met 20 petajoule extra aan biobrandstoffen bij wegverkeer uit het voorjaarspakket, de invoering van Betalen naar Gebruik voor personen- en bestelauto’s, en de maatregelen om het bestel- en vrachtverkeer te verduurzamen. Voor het Nederlandse deel van het beleid is het onzeker of deze maatregelen uitgevoerd zullen worden na de verkiezingen en de aanvullende reductie is daarom naar onze inschatting voor een deel geagendeerd beleid. De RED III zal waarschijnlijk wel worden uitgevoerd en heeft een aanzienlijke impact.

Landbouw In de landbouw- en landgebruikssector leveren de plannen minder reductie op: afgerond ongeveer 2 Mton. De geschatte reductie komt vooral door het effect van de volgende plannen: de beperking van de vrijstelling van de energiebelasting op de aardgasinput voor warmtekrachtkoppelingsinstallaties (wkk-installaties), subsidie voor energiebesparing in de glastuinbouw uit de energiebesparingsregeling (EG-regeling) en de nieuwe derogatiebeschikking van de nitraatrichtlijn (met daarin een jaarlijkse afbouw van de derogatie en aanvullende voorwaarden). Verder is de geraamde reductie toe te schrijven aan de in de KEV 2023 bijgestelde effecten van enkele beëindigingsregelingen in de veehouderij. Daarnaast zijn nieuwe regelingen meegenomen, zoals de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (Lbv-plus). Veel maatregelen zijn nog onzeker en zien we als geagendeerd beleid. De nieuwe derogatiebeschikking en de EG-regeling zijn wel zeker en hebben een relatief grote impact.

Conclusie De nieuwe datareeksen uit de KEV 2023 zijn vanwege bovenstaande verschillen niet bruikbaar om mee te nemen in onze modellen (voor zowel mobiliteit als gebouwde omgeving): — Doordat de nieuwe versie van de KEV 2023 enkel de datareeksen op nationaal sectorniveau weergeeft (incl. geagendeerd beleid) is het niet mogelijk om een inschatting te maken wat het effect is van individuele maatregelen. — Wel is ons beeld dat veel maatregelen die in de KEV 2023 zijn toegevoegd, te classificeren zijn als geagendeerd beleid. Door de verkiezingen is de daadwerkelijke uitvoering van dit beleid onzeker. Enkele maatregelen vallen wel onder vastgesteld en voorgenomen beleid. De KEV 2023 geeft echter geen informatie over de CO 2-reductie door deze maatregelen. Deze ontbreken dus als de KEV 2022 wordt gebruikt voor doorrekeningen. Dat is relevant voor het interpreteren van de resultaten. — Het uitgangspunt in de KEV 2023 om ook geagendeerd beleid mee te nemen in de doorrekening sluit niet aan bij eerdere doorrekeningen van de KEV, en daarmee dus ook niet bij de rekenmethodiek van de lokale CO2-doorrekening. Doordat een aanzienlijk deel van het verschil tussen KEV 2022 en KEV 2023 bestaat uit geagendeerd beleid, zien wij KEV 2022 als de best beschikbare prognose op dit moment, waarmee we een realistische inschatting kunnen geven van de effecten van het landelijk beleid.

36

230154 - CO2-effecten klimaatbeleid Delft – December 2023

A.1

Overzicht aanvullende maatregelen KEV 2023 Hier volgt een overzicht van volgens het PBL belangrijkste wijzigingen tussen de KEV 2022en KEV 2023-doorrekening. Let daarbij op: er is in de KEV 2023 geen rekening gehouden met de val van het kabinet Rutte IV. Een aantal van de maatregelen zijn daarom nu al niet meer actueel, en de mogelijkheid bestaat dat een nieuw kabinet ander beleid zal voeren dan de plannen van het demissionaire kabinet. Tabel 15 - Maatregelen meegenomen voor de sector elektriciteit in de KEV, incl. indicatie van verwachte effect en indicatie van de zekerheid dat dit effect daadwerkelijk gerealiseerd wordt Sector elektriciteit

Beperkte vrijstelling energiebelasting op aardgasinput wkk-installaties Aanvullende inzet zonne-energie op gebouwen 3 GW zon op zee

Verwachte effect binnen sectorontwikkeling (0 tot 5) 2 2 2

Zekerheid van beleid (0 tot 5)

2 3 1

Verder wordt er door snellere elektrificatie een stijging van het elektriciteitsverbruik voorzien. Tabel 16 - Maatregelen meegenomen voor de sector Industrie in de KEV, incl. indicatie van verwachte effect en indicatie van de zekerheid dat dit effect daadwerkelijk gerealiseerd wordt Sector industrie

Vervallen dispensatierechten bij maatwerk Normeren plastics (verplicht aandeel recyclaat of biogebaseerd plastic)

Verwachte effect binnen sectorontwikkeling (0 tot 5) 3 4

Zekerheid van beleid (0 tot 5)

4 1

Grootste veroorzakers van reductie zijn het uitgebreidere budget van het Klimaatfonds om maatwerkafspraken mee te maken en het plan om groene waterstof te stimuleren. Tabel 17 - Maatregelen meegenomen voor de sector gebouwde omgeving in de KEV, incl. indicatie van verwachte effect en indicatie van de zekerheid dat dit effect daadwerkelijk gerealiseerd wordt Sector gebouwde omgeving

Aanvullende prestatieafspraken met woningcorporaties Uitfasering huurwoningen labels EFG per 2029 Normering verwarmingsinstallaties Stimulering hybridewarmtepompen bestaande bouw Aanvulling ISDE Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed Uitfaseren slechtste energielabels utiliteitsbouw Introductie energieprestaties-eisen industriefunctie Duurzaam Rijksvastgoed Nationale subsidieregeling warmtenetten

37

230154 - CO2-effecten klimaatbeleid Delft – December 2023

Verwachte effect binnen sectorontwikkeling (0 tot 5) 2 4 4 2 3 1 3 3 1 3

Zekerheid van beleid (0 tot 5)

5 2 4 3 3 4 2 3 5 4

Belangrijkste aanvullende reducties worden veroorzaakt door de normering van hybridewarmtepompen, de update van erkende maatregelenlijsten in de energiebesparingsplicht, en het verduurzamen van huurwoningen en utiliteitsgebouwen met een slecht energielabel. Tabel 18 - Maatregelen meegenomen voor de sector Mobiliteit in de KEV, incl. indicatie van verwachte effect en indicatie van de zekerheid dat dit effect daadwerkelijk gerealiseerd wordt Sector mobiliteit

Verwachte effect binnen sectorontwikkeling (0 tot 5)

Zekerheid van beleid (0 tot 5)

Renewable Energy Directive (RED III)

5

4

Inzet biobrandstoffen wegverkeer verhoogd met 20 PJ

4

3

Betalen naar Gebruik

3

1

Aanscherpen CO2-prestaties goederenvervoer

2

3

Afschaffen bpm-vrijstelling bestelauto’s

1

3

Invoeren CO2-grondslag emissievrije vrachtwagens in vrachtwagenheffing

2

2

Routekaart en convenant Schoon en Emissieloos Bouwen

1

5

Subsidie voor laadinfrastructuur bouw

2

4

Opschaling infratechnieken GWW

2

4

Laadinfrastructuur voor wegvervoer

3

4

Uitbreiden zero-emissiezones voor gemeenten

5

3

Grootste effect wordt veroorzaakt door RED III, de biobrandstoffen, betalen naar gebruik en verduurzaming van bestel- en vrachtwagens. Tabel 19 - Maatregelen meegenomen voor de sector Landbouw in de KEV, incl. indicatie van verwachte effect en indicatie van de zekerheid dat dit effect daadwerkelijk gerealiseerd wordt Sector landbouw

Verwachte effect binnen sectorontwikkeling (0 tot 5)

Zekerheid van beleid (0 tot 5)

Nieuwe derogatiebeschikking

4

5

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties

3

2

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting

2

2

Maatregel gerichte aankoop

2

2

Maatregel beëindiging veehouderijen

2

2

Beperking vrijstelling energiebelasting op aardgasinput wkk-installaties

3

2

Gewijzigd ingroeipad afschaffen verlaagd energiebelastingstarief glastuinbouw

3

2

EG-regeling

4

5

Impact verplichte EML vanaf 1-7-2023

0

5

Subsidieregeling warmtenetten glastuinbouw

2

3

Lagere emissies worden voorzien door de uitbreiding van EML op de glastuinbouw/EGregeling, de nieuwe derogatiebeschikking van de nitraatrichtlijn en de afbouw van de vrijstelling voor wkk’s in de glastuinbouw.

38

230154 - CO2-effecten klimaatbeleid Delft – December 2023

Hiernaast wordt er aanvullend 0,5 Mton reductie voorzien in de sector landgebruik. Deze wordt veroorzaakt door 12.000 hectare extra bos. Tabel 20 – Sector overstijgende maatregelen meegenomen in de KEV, incl. indicatie van verwacht effect en indicatie van de zekerheid dat dit effect daadwerkelijk gerealiseerd wordt Sector overstijgend

Verwachte effect binnen sectorontwikkeling (0 tot 5)

Zekerheid van beleid (0 tot 5)

Bijmengverplichting groengas (niet toegerekend aan een sector, alleen op totaal toegepast)

4

2

ETS II

1

3

Tariefaanpassing EB

2

3

Aanscherping energiebesparingsplicht terugverdientijd-eis naar 7 jaar

3

4

Elektrolyse onshore

4

4

Elektrolyse offshore

4

4

Hogere openstellingsronde SDE++ 2024 en 2025

5

4

Stimulering projecten vergassing

4

3

Het beleid wat niet concreet of impactvol genoeg was om mee te nemen in de doorrekening is als volgt (Tabel 21). Hieronder volgt het totale overzicht, maar eerst de belangrijkste klimaatbeleidsplannen volgens het PBL die nog niet concreet zijn uitgewerkt: — NPLG in de landbouw (onderhandelingen die dit jaar zijn vastgelopen) (beoogd resultaat 4 Mton); — negatieve emissies door CCS op AVI’s en aanscherpen van CO2-heffing op AVI’s (beoogd 3 Mton); — generieke stimulering negatieve emissies elektriciteitssector (beoogd 1,5 Mton); — subsidieregeling CO2 vrije gascentrales (beoogd 1,3 Mton). Tabel 21 – Overzicht maatregelen die niet concreet of impactvol genoeg was om mee te nemen in de doorrekening van KEV 2023. Sector

Maatregel

Sector elektriciteit

Subsidieregeling CO2-vrije gascentrales Ophoging minimum CO2-prijs elektriciteitssector en industrie Generieke stimulering negatieve emissies Batterijverplichting zonneparken

Sector industrie

Ophoging minimum CO2-prijs elektriciteitssector en industrie Verlenging CO2-heffing industrie Negatieve emissies AVI’s Aanscherping CO2-heffing industrie voor AVI’s Normering circulair slopen Normering biobased bouwen

Sector gebouwde omgeving

Revolverend fonds maatschappelijk vastgoed Energy Efficiency Directive (EED) o.a. renovatieverplichting gebouwen publieke instellingen Demand Side response

39

230154 - CO2-effecten klimaatbeleid Delft – December 2023

Sector

Maatregel

Sector mobiliteit

Vergroenen reisgedrag (afspraak Coalitieakkoord van het kabinet-Rutte IV) verplichting van gemiddeld label B in 2030 in de binnenvaart Beprijzen emissies binnenvaart onder het Europese-ETS II (opt-in) Verduurzaming zeevaartschepen Stimulering zeevaart door walstroom Subsidie voor waterstof in wegvervoer en binnenvaart Aanscherpen normen duurzaam inkopen

Sector landbouw

Generieke en gebiedsgerichte instrumentering als onderdeel van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) Vaststelling restemissiedoel glastuinbouw naar 4,3 Mton CO2-eq. in 2030 in combinatie met de vlakke individuele heffing die het restemissiedoel glastuinbouw waarborgt Sector landgebruik Veenweidestrategieën van vier provincies (Groningen, Overijssel, Noord- en Zuid-Holland) als onderdeel van NPLG Intensivering veenweideaanpak

Sectoroverstijgend

Brede toepassing ETS II (opt-in) Nationaal emissieplafond voor ESR-sectoren

40

230154 - CO2-effecten klimaatbeleid Delft – December 2023