Bijlage B. Ondernemingsplan Museum Prinsenhof Delft
Tekst van het document
9 NOVEMBER 2020
Ondernemingsplan Museum Prinsenhof Delft 2024-2028* I.S.M. ADVIESBUREAUS TIME AMSTERDAM/LAGROUP BV
* Deze data dienen gelezen te worden als de eerste vijf jaar na de heropening van het museum. Afhankelijk van de definitieve planning van de verbouwing kan hierin geschoven worden.
MANAGEMENTSAMENVATTING Voor u ligt het Ondernemingsplan 2024-2028 van Museum Prinsenhof Delft. Samen met het Programma van Eisen vormt dit plan een belangrijk onderdeel in het proces Van visie naar ontwerp Museum Prinsenhof Delft waartoe de gemeenteraad van Delft in maart 2020 besloten heeft. Het plan dient als het gevraagde toekomstbeeld van Museum Prinsenhof Delft en de wijze waarop het, na verbouwing, uitbreiding en herinrichting, bijdraagt aan de vitaliteit van Delft. De renovatie en uitbreiding van Museum Prinsenhof Delft is niet alleen noodzakelijk voor behoud en verduurzaming van het monumentale gebouwencomplex, maar ook voor het toekomstbestendig houden van de museale functie. Bij het zijn van een aantrekkelijke en vitale stad hoort een culturele functie als een hoogwaardig museum, zoals blijkt uit het rapport Delft, Parel in de Randstad uit 2016 van Wim Deetman. Cultuur wordt hierin gezien als een belangrijke voorwaarde voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat en voor toerisme. Museum Prinsenhof Delft kan en wil die rol graag vervullen. Het museum beoogt een hoogwaardige en onderscheidende rol te spelen in het Nederlandse museale aanbod en waar de inwoners van Delft trots op zijn, graag komen en zich gerepresenteerd en welkom voelen.
Een museum van en voor Delftenaren dat tevens bezoekers uit binnen- en buitenland trekt als evidente must-see bestemming voor kwaliteitstoerisme binnen Delft. Hoe we dat willen doen, wat daarvoor nodig is en wat het gaat opleveren, zetten we in deze samenvatting kort uiteen. In het Ondernemingsplan wordt dit nader toegelicht. Publiek en gastvrijheid centraal in aangescherpte missie/visie Museum Prinsenhof Delft is een museum van nationale betekenis en deelt, verrijkt en bewaart haar bijzondere Delftse collectie met een zo divers mogelijk publiek. Iedereen moet zich er welkom voelen. Met onze vaste presentaties, tijdelijke tentoonstellingen, publieksprogrammering en het unieke monumentale gebouw willen we de inwoners van Delft en onze (inter)nationale bezoekers inspireren en verbinden, context geven, kennis delen en vooral uitdagen om een mening te vormen en met elkaar in gesprek te gaan. Dat doen we aan de hand van drie nauw met de stad verbonden thema’s: Willem van Oranje, Delfts Blauw en Delftse Meesters. Delftse blik We introduceren de typisch ‘Delftse blik’, een nieuwsgierige, innovatieve en open kijk op de wereld, als nieuw beleidskader. Delft is van oudsher een centrum van innovatie en kennisuitwisseling, gericht op de wereld en naar de toekomst.
Met diezelfde openheid en ruimdenkendheid wil Museum Prinsenhof Delft op eigentijdse en dynamische wijze binding houden met de stad, zijn inwoners en instellingen, maar ook andere (herhaal)bezoekers verrassen. De Delftse blik stelt het museum in staat om in te spelen op de actualiteit en kan leiden tot zelfstandige presentaties, publieksactiviteiten of zelfs aankopen, maar ook tot interventies in de vaste collectiepresentatie met nieuwe perspectieven. Gelaagd en dynamisch publieksaanbod Het museum biedt het gehele jaar door een aantrekkelijk publieksaanbod bestaande uit de vaste collectiepresentatie van het museum, tijdelijke tentoonstellingen, een gevarieerd publieksprogramma en een breed onderwijsprogramma. In de nieuwe programmering
2
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
is meer ruimte voor gelaagde verhalen en nieuwe perspectieven. Daarbij richten we ons niet alleen op het verleden, maar ook op de recente geschiedenis, moderne en actuele kunst, en hedendaagse en toekomstige ontwikkelingen met betekenis voor de stad en onze bezoekers. De vaste presentatie wordt dynamischer door regelmatige ‘collectie-interventies’ als een van de uitingen van ‘de Delftse blik’. Het zijn letterlijk ingrepen in de vaste presentatie van de drie inhoudelijke thema’s. Gebouw als verbindend element Weinig musea in Nederland zijn in een gebouw gevestigd met zo’n rijke en relevante geschiedenis. Die begon zes eeuwen geleden bij de stichting van het Sint Agathaklooster, dat in 1572 toevluchtsoord werd van Prins Willem van Oranje en waar hij in 1584 is vermoord. Deze historische gebeurtenis en de grote betekenis van Willem van Oranje voor de vaderlandse geschiedenis verlenen het gebouw zijn unieke status als lieu de mémoire (plaats van herinnering). Het historische Sint Agathacomplex, een top 100 nationaal monument, vormt de perfecte achtergrond voor en het verbindende element tussen de drie thema’s, en is als zodanig nog meer dan nu een integraal onderdeel van de museale beleving. Veel ruimte voor educatie Het nieuwe Museum Prinsenhof Delft zet fors in op educatie en ‘een leven lang leren’.
Dat vatten we breed op met aanbod voor scholen (primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs), voor individuele kinderen en voor volwassenen. Naast het realiseren van tijdelijke tentoonstellingen draagt een programma met eigen publieksactiviteiten bij aan het profiel van Museum Prinsenhof Delft als levendige en boeiende plek voor interactie, ontmoeting en verdieping. Concreet gaat het om museumlessen, lezingen, familiedagen, workshops en andere interactieve activiteiten. Naast eigen publieksactiviteiten biedt het museum ook een podium aan culturele initiatieven van derden. Hiermee geeft het museum tevens vorm aan zijn rol als aanjager van cultuur. Meerstemmig museum Diversiteit en inclusie zijn voor Museum Prinsenhof Delft noodzakelijke voorwaarden om een museum te zijn waar iedere bezoeker zich erkend, herkend en welkom voelt. Vanuit het streven naar een meerstemmig, divers en inclusief museum worden in co-creatie met het publiek en partners programma’s ontwikkeld waarmee we de toegangsdrempel verder verlagen voor doelgroepen voor wie een museumbezoek niet vanzelfsprekend is. Meer mensen met meer impact Met het vernieuwde museum willen we meer mensen bereiken met meer impact. Hiertoe zetten we in op twee sporen.
Het eerste spoor is gericht op het stimuleren van (herhaal-) bezoek door traditionele museumbezoekers met interesse in kunst en geschiedenis, waaronder Delftenaren. Het tweede spoor is erop gericht om ook nieuw Delfts publiek kennis te laten maken met het museum en zo aantrekkelijk mogelijk te zijn voor alle Delftenaren. Via samenwerkingen en partnerschappen levert het museum een bijdrage aan tal van initiatieven en ontwikkelingen in de stad en regio op het gebied van kunst, cultuur, erfgoed en andere maatschappelijke domeinen. Na heropening beoogt het museum 115.000 bezoekers (inclusief bezoek via verhuur) te bereiken in een nominaal jaar, 140.000 in een blockbuster jaar. Dit aantal ligt nu op 85.000 (exclusief bezoek via verhuur).
3
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
Moderne faciliteiten, optimale toegankelijkheid en heldere routing Om de inhoudelijke ambities te kunnen realiseren, worden de presentatieruimten uitgebreid van 1.434 naar 1.710 m2. Gestreefd wordt naar maximale fysieke toegankelijkheid voor mindervaliden. Grote aandacht gaat uit naar de interne routing, die grondig wordt verbeterd. Het letterlijk openen van de luiken stelt bezoekers niet alleen in staat om zowel de binnentuin als de stad te ervaren, maar zorgt ook voor extra oriëntatie binnen het gebouw. De vernieuwing van het complex biedt verder kansen om het nu te krappe entreegebied en de publieksvoorzieningen te herzien, en zowel de museumwinkel als het -café een nieuwe impuls te geven. Doel hierbij is om een aangename en laagdrempelige horecavoorziening te realiseren en een goed winkelconcept te ontwikkelen waarin de collectie en thema’s van het museum duidelijk terugkomen. Ook de sanitaire voorzieningen zullen flink worden verbeterd. Om zowel de kwaliteit, kwantiteit en de flexibiliteit op het gebied van zowel eigen programmering als verhuur aan en niet-commercieel gebruik door derden te faciliteren, wordt het zalenaanbod herzien. Hiermee kan het museum haar positie op de verhuurmarkt in ieder geval bestendigen, zonder de museale kerntaak van het museum uit het oog te verliezen.
Het totale ruimtebeslag van de functionele ruimtes neemt als gevolg van alle wensen met 618 m2 toe van 3.280 naar 3.898 m2. Na heropening van het vernieuwde en volledig heringerichte museum bieden we bezoekers moderne faciliteiten, optimale toegankelijkheid en een heldere routing door het gebouw. Onze medewerkers vinden er straks een efficiënte en prettige werkomgeving. Versterking van de organisatie We versterken de organisatie door in te zetten op de verdere ontwikkeling van de kerncompetenties gastvrijheid, eigenaarschap en samenwerking. De schaalvergroting (onder meer via de grotere vloeroppervlakte), de beoogde groei van het aantal bezoekers, de toename van de maatschappelijke impact en de daarmee samenhangende programmeringsambitie vragen om een beperkte structurele uitbreiding van de organisatie van 27 naar 29,5 fte, onder meer bij de conservatoren (focus op moderne en hedendaagse meesters) en bij educatie (diversiteits- en inclusiebeleid). Deze kosten worden gedekt uit de extra inkomsten door onder andere meer bezoekers. Opbrengsten Het vernieuwde gebouw stelt Museum Prinsenhof Delft in staat om over de hele linie meer eigen opbrengsten te genereren. Waar in 2020 nog circa € 0,9 miljoen aan eigen inkomsten is begroot, neemt dit toe tot € 1,5 à € 1,6 miljoen. Tegenover de toename in opbrengsten staan ook hogere activiteitenlasten.
De extra kosten zijn nodig om de ambities van het museum op inhoudelijk vlak en qua publieksbereik mogelijk te kunnen maken, met een brede, aantrekkelijke, kwalitatief hoogwaardige en verbindende programmering tot gevolg. Grote waarde voor de stad De waarde van het museum voor de stad is groot en concentreert zich rondom vijf waarden, waaronder de economische waarde. De economische waarde van Museum Prinsenhof Delft komt tot uiting in zowel ‘harde’ waarden in de vorm van directe en indirecte economische bestedingen als ‘zachte’ waarden op het vlak van imago en de bijdrage aan de ontwikkeling van de (binnen)stad. De huidige bestedingsimpact van Museum Prinsenhof Delft is € 2 miljoen. Na verbouwing is de totale, jaarlijkse bestedingsimpact van het nieuwe Museum Prinsenhof Delft berekend op € 3,3 miljoen (nominaal jaar) tot € 4,2 miljoen (blockbuster jaar). Deze bestedingsimpact laat zich vertalen naar
4
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
91 tot 116 structurele banen. Bovendien zorgt de renovatie en verbouwing van het museum eenmalig voor 200 fulltime arbeidsplaatsen aan directe werkgelegenheid. Minstens zo belangrijk zijn de ‘zachte’ economische waarden als de bijdrage aan het imago en de ontwikkeling van de (binnen)stad. In zijn Atlas voor Gemeenten schreef onderzoeker Gerard Marlet hierover het volgende: ‘Kunst en cultuur zijn voor een stad niet de slagroom op de taart, ze zijn van cruciaal belang voor de aantrekkingskracht van een stad en de lokale economie. [...] Het is een van de weinige bewezen effectieve manieren om met lokaal beleid de aantrekkingskracht van een stad te vergroten, en de lokale economie te stimuleren.’
5
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
INHOUD 1
Het museum en de stad
2 2.1 2.2 2.3
Missie, visie, kernwaarden Missie Visie Kernwaarden
3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6
Het nieuwe Museum Prinsenhof Delft Een vitaal museum SWOT-analyse (toelichting) Strategische uitgangspunten Strategische doelstellingen Samenwerkingen en partnerschappen Internationalisering
4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Publiek Doelgroepen en strategie Beschrijving doelgroepen Diversiteit en inclusie Educatie en publieksactiviteiten Culturele initiatieven van derden
5 5.1 5.2 5.3 5.4
Inhoudelijk beleid Thema’s Presentaties Collecties Onderzoek en kennisdeling
6 6.1 6.2 6.3 6.4
Commerciële activiteiten Verhuur Horeca Museumwinkel Winkeltje Kouwenhoven
7
Huisvesting
8 8.1 8.2
Organisatie Uitgangspositie Organisatieontwikkeling
6
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
9 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7
Waarde voor de stad en investering Waarde voor de stad Huidig museumbezoek Externe en interne ontwikkelingen Raming toekomstig publieksbereik Prognose bezoekersaantal eerste jaren na heropening Tariefstelling Voorlopige exploitatieprognose
BIJLAGEN b1
Bronnen
b2
SWOT-matrix
b3
Benchmark tarieven musea
b4
Bezoekprognose naar segmenten
b5
Samenwerkingsverbanden/partners
b6
Impactscan door Leisure Advies
7
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
1 HET MUSEUM EN DE STAD Delft is een open, compacte, historische, herkenbare en eigenzinnige stad met een internationale reputatie, gebaseerd op de rol die de stad speelde en speelt als centrum van innovatie. De geschiedenis van Delft is altijd verbonden geweest met de wereld. Dat bracht de stad welvaart en gezag - in de 14de eeuw was het de derde stad van Holland. In 1572 vestigde Prins Willem van Oranje zich in Delft en streed tot aan zijn gewelddadige dood in 1584 van hieruit tegen de Spaanse overheersing en voor godsdienstvrijheid en gewetensvrijheid. Daarmee legde hij de basis voor het huidige Nederland. In de eeuwen erna bleef Delft een open, internationaal georiënteerde stad. Delft zag stromen vluchtelingen, had een belangrijk aandeel in de VOC en daarmee ook de donkere kanten ervan, kende een bloeiende kunstproductie en zou zich ontwikkelen tot industrie- en kennisstad. Als thuisstad van de TU Delft huisvest de stad de grootste en oudste technische universiteit van ons land. Kenmerkend voor Delft is vernieuwing, gebaseerd op universele waarden en internationale kennisuitwisseling. Aan zijn bijzondere, inspirerende verhalen worden steeds nieuwe hoofdstukken toegevoegd. De Gemeente Delft is ambitieus en voert een krachtige regie bij de complexe opgaven die samenhangen met de ontwikkeling en groei van de stad zoals geformuleerd in de ontwikkelagenda, Agenda Delft 2040.
Voor dat jaar zijn onder meer minstens 15.000 nieuwe woningen voorzien, 10.000 extra banen, voldoende voorzieningen voor iedereen. Bij het zijn van een aantrekkelijke en vitale stad hoort een culturele functie als een hoogwaardig museum. Dit blijkt ook uit het rapport Delft, Parel in de Randstad uit 2016 van Wim Deetman, waarin cultuur wordt gezien als een belangrijke voorwaarde voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat en voor toerisme. Museum Prinsenhof Delft draagt op herkenbare wijze bij aan de identiteit, het profiel en de kwaliteit van de stad. Het museum bewaart en presenteert de collectie van de Gemeente Delft, maar ook verhalen en materiële getuigenissen van het rijke verleden van de stad en zijn bewoners. Het geeft inzicht in de ontwikkeling van Delft in nationaal en internationaal perspectief. Het helpt inwoners van Delft, van cultuurliefhebbers tot nieuwkomers zonder museumervaring, om die geschiedenis te duiden, te begrijpen en daarover met elkaar in gesprek te gaan, en van kunst en cultuur te genieten. Daarnaast speelt het museum een belangrijke rol op het gebied van educatie en ‘een leven lang leren’, onder meer via de programma’s waarmee alle basisschoolleerlingen in Delft een bezoek brengen aan het museum en de co-creatie programma’s gericht op nieuwe doelgroepen.
Het museum draagt zo samen met de partners in de stad bij aan de aantrekkelijkheid van de stad voor huidige en toekomstige bewoners. Even belangrijk is de functie van het museum als must-see bestemming bij de ontwikkeling van binnen- en buitenlands toerisme, versterking van de lokale economie en beheer, behoud en toegankelijkheid van een van de fraaiste en oudste monumenten in de binnenstad. Uit onderzoek blijkt dat het museum kwaliteitsbezoekers aantrekt die van
8
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
belang zijn voor de stad. Ze zijn geïnteresseerd in cultuur en de historische binnenstad en doorgaans hoogopgeleid. In paragraaf 9.1 wordt de positieve economische impact van het museum op de stad nader geduid. In een stad die eerder het Legermuseum, Museum Lambert van Meerten en Museum Nusantara zag sluiten en waar het Science Center in afgeslankte vorm wordt gecontinueerd, is Museum Prinsenhof Delft ronduit onmisbaar in de culturele basisinfrastructuur van Delft. De staat van het gebouw laat op dit ogenblik te wensen over. De renovatie en uitbreiding van Museum Prinsenhof Delft is niet alleen noodzakelijk voor behoud en verduurzaming van het monumentale gebouwencomplex, maar ook om er tentoonstellingen en andere publieksactiviteiten te kunnen blijven organiseren en bezoekers op een prettige en eigentijdse manier te ontvangen. Pas dan kan Museum Prinsenhof Delft haar krachtige positie bestendigen en in de toekomst verder versterken. Met de investering in de toekomst van Museum Prinsenhof Delft en de realisatie van de ambities en strategische doelen beschikt Delft over een toekomstbestendig gemeentelijk museum. De Gemeente Delft heeft in maart 2020 besloten het raadsvoorstel Van visie naar ontwerp Museum Prinsenhof Delft uit te voeren.
Daarbij is een investeringskrediet voor het opstellen van onder meer een Programma van Eisen en het aanbesteden van een ontwerpteam beschikbaar gesteld. De raad ging akkoord met het voorstel om als vertrekpunt voor de ontwerpfase een variant uit te laten werken waarbij de inhoudelijke visie van het museum kan worden gerealiseerd en waarbij tevens de buitenruimte (kloostertuin en Sint Agathaplein) wordt betrokken, met de visie van de Werkgroep Prinsenhofgebied als richtinggevend perspectief. De daarbij te hanteren fasering bestaat uit: 1. Opstellen Programma van Eisen en Ondernemingsplan 2. Voorontwerp met businesscase 3. Definitief Ontwerp met businesscase Dit Ondernemingsplan dient als het gevraagde toekomstbeeld van Museum Prinsenhof Delft en de wijze waarop het, na verbouwing, uitbreiding en herinrichting, bijdraagt aan de vitaliteit van Delft. De ambitie samengevat: in 2028 staat er een museum dat een hoogwaardige en onderscheidende rol speelt in het Nederlandse museale aanbod en waar de inwoners van Delft trots op zijn, graag komen en zich gerepresenteerd en welkom voelen. Een museum van en voor Delftenaren dat tevens bezoekers uit binnen- en buitenland trekt als evidente must-see bestemming voor kwaliteitstoerisme binnen Delft. Janelle Moerman Directeur Museum Prinsenhof Delft
9
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
‘Het spreiden van toeristisch bezoek over Nederland is een belangrijk speerpunt van NBTC Holland Marketing. Je moet hierbij goed kijken naar de reden van bezoek. Een bezoeker die voor het Anne Frank Huis of het Van Gogh Museum komt overtuig je niet Groningen te bezoeken in plaats van Amsterdam. Echter indien men vooral geïnteresseerd is in de kunstschatten uit de Gouden Eeuw en de sfeer van een 17de-eeuwse stad wil proeven, kan dat wel. Op zulke momenten komt Delft in beeld, dat een eigen uniek verhaal vertelt over de 17de eeuw. Museum Prinsenhof Delft speelt al een belangrijke rol in de aantrekkingskracht van de stad op culturele bezoekers. Een vernieuwing van het museum zal de aantrekkingskracht van Delft en de regio dan ook alleen maar verder vergroten. Juist in Museum Prinsenhof Delft kan je het unieke verhaal en het DNA van de stad ontdekken, waarmee Delft zich onderscheidend kan profileren.’ Conrad van Tiggelen, Directeur Strategie & Branding van NBTC Holland Marketing
10
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
2 MISSIE, VISIE, KERNWAARDEN De bestaande missie uit het beleidsplan 2017-2022 is geactualiseerd op basis van intern onderzoek, een SWOT-analyse en externe consultatie. 2.1 Missie Museum Prinsenhof Delft is een museum van nationale betekenis en deelt, verrijkt en bewaart haar bijzondere Delftse collectie met een zo divers mogelijk publiek. Iedereen moet zich er welkom voelen. De bijzondere geschiedenis van het gebouw – het Prinsenhof – en de betekenisvolle verhalen over kunst, cultuur en geschiedenis versterken elkaar en zijn eigentijds en onderscheidend. Daarmee inspireren en verbinden we de inwoners van Delft en onze (inter)nationale bezoekers. 2.2 Visie De wereld van vandaag is permanent in beweging en verandering. Kunst, cultuur en geschiedenis helpen ons om de wereld om ons heen te duiden en te begrijpen. Delft was en is een open, compacte, herkenbare stad met eigenzinnige mensen en een internationale reputatie van innovatie. De fascinerende en permanente wisselwerking tussen Delft en de wereld is voor Museum Prinsenhof Delft het programmatische vertrekpunt. Met onze vaste presentaties, tijdelijke tentoonstellingen, publieksprogrammering en het unieke monumentale gebouw willen we de inwoners van Delft en onze (inter)nationale bezoekers inspireren en verbinden, context geven, kennis delen en vooral uitdagen om een mening te vormen en met elkaar in gesprek te gaan.
Dat doen we aan de hand van drie thema’s: Willem van Oranje, Delfts Blauw en Delftse Meesters. En met de voor ons museum kenmerkende ‘Delftse blik’, een nieuwsgierige, innovatieve en open kijk op de wereld. We doen dat niet alleen vóór, maar ook mét het publiek, vanuit de wens om nieuwe perspectieven te bieden en meerstemmigheid te laten klinken. Omgevingsgerichtheid en samenwerking met anderen zijn daarbij een voorwaarde. De Delftse blik waarmee we naar het verleden, het nu en de toekomst kijken, ligt ook aan de basis van onze kernwaarden: Kwaliteit, Authentiek, Verbindend en Ondernemend. Museum Prinsenhof Delft draagt zo op herkenbare wijze bij aan identiteit, profiel en aantrekkelijkheid van de stad Delft. 2.3 Kernwaarden Kwaliteit: Vorm en inhoud van alles wat we doen heeft kwaliteit. Dat betekent dat we met een aansprekende programmering een helder en enthousiasmerend verhaal vertellen dat met zorg is vormgegeven. Onze bezoekers en partners herkennen en erkennen de kwaliteit. Het museum kan zich meten met gelijksoortige musea en stijgt er bovenuit. Ook de organisatie kenmerkt zich door kwaliteit: collega’s werken professioneel en volgen en initiëren ontwikkelingen op hun vakgebied.
11
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
Authentiek: We doen dingen die bij ons museum, bij de organisatie en bij de stad Delft passen en die voortvloeien uit de thema’s die we centraal stellen. We doen dat met een nieuwsgierige blik en met oog voor innovatie en experiment. Onze programmering is daardoor herkenbaar als typisch Museum Prinsenhof Delft. Verbindend: We tonen een open houding naar de samenleving en de stad Delft. Het museum zet sterk in op samenwerking en partnerschappen binnen en buiten de stad. Het museum is meer dan het bewaren en tonen van de collectie of het organiseren van inspirerende tentoonstellingen. Zo vinden we educatie (‘een leven lang leren’) essentieel. Ook zoekt Museum Prinsenhof Delft als belangrijke cultuurdrager en -aanjager actief contact en verbinding met de stad en de wijken, en levert daarmee een bijdrage aan de leefbaarheid van de stad. Via informatie- en kennisdeling, het duiden van context en het stimuleren van dialoog dragen we bij aan begrip tussen mensen. Daarmee vergroten we onze maatschappelijke waarde voor Delft en ook (inter)nationaal. Ondernemend: We anticiperen en ondernemen met lef. We dragen bij aan de economie van de stad. Daar hoort bij: keuzes maken, daarvoor staan en op zoek gaan naar vernieuwing en externe gelden. Dat kan in de vorm van cultureel ondernemerschap en is ook terug te vinden in de programmering en de manier waarop we de thema’s uitwerken.
Met oog voor gastvrijheid en aandacht voor maatschappelijke ontwikkelingen geven alle medewerkers ondernemerschap vorm.
12
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
3 HET NIEUWE MUSEUM PRINSENHOF DELFT ‘Verbouwingen geven een enorme impuls aan musea. Een museum wordt letterlijk én figuurlijk verbouwd. De impact is veel groter dan alleen het museum zelf en de hele stad en regio profiteren ervan. Voor Museum Prinsenhof Delft is dat niet anders. De renovatie maakt dat deze unieke Nederlandse parel nog mooier zal schitteren.’ Michel van Maarseveen, Algemeen Directeur Paleis Het Loo
3.1 Een vitaal museum Weinig musea in Nederland zijn in een gebouw gevestigd met zo’n rijke en relevante geschiedenis. Die begon zes eeuwen geleden bij de stichting van het Sint Agathaklooster. Dit rijke klooster werd in 1572 toevluchtsoord van Prins Willem van Oranje. Vanuit het Prinsenhof leidde hij de Opstand tegen de Spanjaarden, waar hij in 1584 werd vermoord. Daarna kende het Prinsenhof een bonte opeenvolging van functies. In de 19de eeuw groeide het besef van de historische waarde van het pand. In 1887 werd op deze plek het Rijksmuseum de Historische Zaal geopend met als doel de herinnering aan Willem van Oranje en zijn betekenis voor de vaderlandse geschiedenis levend te houden. Het Gemeente Museum, dat het oude kunstbezit van de stad toonde, verhuisde in 1906 naar het Prinsenhofcomplex. In 1947 werden de twee musea samengevoegd tot Stedelijk Museum het Prinsenhof, dat in 1948 zijn deuren opende na een grondige renovatie. Vanaf die tijd vervult het museum een belangrijke functie in en voor de stad als hoeder van het Delftse erfgoed en unieke cultuurtoeristische bestemming. Tentoonstellingen over uiteenlopende onderwerpen, regelmatige updates van de vaste collectiepresentaties, aanpassingen in het gebouw en de permanente zorg voor het bijzondere gebouwencomplex bepalen in hoge mate de geschiedenis van wat in 2014 Museum Prinsenhof Delft is gaan heten.
Met succesvolle tijdelijke tentoonstellingen als Vermeer komt thuis. Het straatje terug in Delft (2016), Pieter de Hooch in Delft. Uit de schaduw van Vermeer (2019-2020), maar ook met Willem van Oranje is hier! (2018-2019), Verboden porselein | Exclusief voor de keizer (2017), Kijk, Jan Schoonhoven (2015) en Universum Theo Jansen (2016-2017) blijkt het museum - in combinatie met de vaste collectiepresentaties - een breed publiek te trekken. Uit recent bezoekersonderzoek, uitgevoerd door onafhankelijk onderzoeksbureau Kantar tijdens de drukbezochte Pieter de Hooch-tentoonstelling, valt op dat het museumbezoek met een gemiddeld cijfer van 8,4 hoog gewaardeerd werd. Bij buitenlandse bezoekers scoorde de tentoonstelling gemiddeld zelfs een 9,3. Het bezoekerspotentieel van Museum Prinsenhof Delft blijkt ook uit de herkomst van de bezoekers: 36% uit de regio, 54% uit de rest van Nederland en 10% uit het buitenland. Van de bezoekers die niet uit Zuid-Holland afkomstig waren, blijkt dat 84% speciaal voor de tentoonstelling naar Delft kwam.
13
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
Dit succes leidde tot de bevestiging dat museum en staf een tentoonstelling van zo’n importantie aankunnen, maar ook dat de capaciteit van zowel gebouw, publieksfaciliteiten als staf tegen hun grenzen aanliepen. Ruimtes als de Waalse Kerk, de Museumkelders en de Van der Mandelezaal kregen noodgedwongen een functie als publieks- of ontvangstruimte terwijl ze daar klimatologisch niet voor geschikt zijn en daardoor ook niet ingezet konden worden voor bijvoorbeeld verhuur en events. Museum Prinsenhof Delft is en wordt geen ‘blockbuster machine’. De vaste collectiepresentatie, tentoonstellingen en presentaties, het succesvolle educatiebeleid en de focus op diversiteit en inclusie vormen de structurele basis van de publieksprogrammering. Dat het museum straks ook met zekere regelmaat grote (internationale) tentoonstellingen kan huisvesten zonder de huidige knellende beperkingen biedt een even noodzakelijk als aanlokkelijk perspectief op de toekomst van het museum.
3.2 SWOT-analyse (toelichting) Door middel van een compacte SWOT-analyse zijn externe kansen en bedreigingen, en interne sterkten en zwaktes in kaart gebracht. Samen bepalen ze de huidige uitgangspositie van Museum Prinsenhof Delft. De keuzen in de aangescherpte missie, visie en de strategische doelstellingen zijn mede gebaseerd op dit beeld. De interne analyse geeft zicht op een sterke uitgangspositie. Museum Prinsenhof Delft is relevant en dat wordt gezien door bezoekers, door inwoners van Delft en door bestuur en politiek. Het museum vervult een belangrijke rol in de regio als cultuurtoeristische bestemming. Het unieke gebouwencomplex, het grote historische belang ervan, de focus op de nauw met de stad verbonden thema’s Willem van Oranje, Delfts Blauw en Delftse Meesters en de verwevenheid met de historische binnenstad vormen een stevig fundament voor de programmering, profilering en positionering. De inbedding van Museum Prinsenhof Delft in de gemeentelijke organisatie geeft het museum een solide uitgangspositie bij het realiseren van zowel de eigen als een stadsbrede ambitie. Dat het museum daarbij actief participeert in landelijke netwerken draagt bij aan zichtbaarheid en bereik. De vraag naar kwalitatief hoogwaardige (culturele) bestemmingen biedt goede kansen voor het museum.
Inhoudelijk is er behoefte aan informatie over en vooral ook duiding van de Nederlandse geschiedenis in breder perspectief. Bij de ambitie en opgaven bij de stedelijke ontwikkeling als onderdeel van de Agenda Delft 2040 levert het museum toegevoegde waarde ten aanzien van het vestigingsklimaat en bij het aantrekken van kwaliteitstoeristen. Ook de sociale agenda van de Gemeente Delft en de groeiende aandacht voor maatschappelijke thema’s als diversiteit en inclusie bieden kansen voor een meer diverse en inclusieve programmering die zich richt op alle wijken van Delft. De gesignaleerde zwaktes hangen thans nog samen met de uitdagingen die huisvesting in een historisch gebouwencomplex in de binnenstad van Delft met zich meebrengt en de verouderde staat van de huidige infrastructuur. Museum Prinsenhof Delft beseft, zoals vrijwel elk museum, dat de eigen collectie en de thema’s niet elke potentiële bezoeker in even grote mate zullen aanspreken. Ook het ontbreken van iconische topstukken met internationale allure in de collectie vormt een beperking die op andere manieren moet worden opgevangen.
14
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
De externe druk op instellingen als Museum Prinsenhof Delft is groot en neemt toe. De effecten van de coronacrisis en de lange termijnimpact zijn op het moment van schrijven nog niet in volle omvang bekend, maar dat de crisis doorwerkt op de overheidsfinanciën en het internationaal inkomend toerisme lijkt evident. Dat versterkt tevens de druk op externe financieringsbronnen. Ook de groeiende concurrentie op de vrijetijdsmarkt, zowel landelijk als in Zuid-Holland, zorgt ervoor dat het genereren van bezoek geen vanzelfsprekendheid is. De discussie over erfgoed en collecties in relatie tot de Nederlandse betrokkenheid bij bijvoorbeeld slavernij en kolonisatie leidt tot sterkere politisering van instellingen als musea en het besef dat de waarde ervan samenhangt met de verschillende perspectieven daarop. De SWOT-matrix is in bijlage 2 opgenomen.
3.3 Strategische uitgangspunten Conform het raadsbesluit uit maart 2020 is dit Ondernemingsplan een belangrijk onderdeel in het proces Van visie naar ontwerp Museum Prinsenhof Delft. De in bijlage 1 genoemde documenten zijn als bron gebruikt. Als breder strategisch kader zijn ook visiedocumenten op het terrein van stadsontwikkeling (Impactanalyse Delft 2040, 2018) en toerisme (Delft, Parel in de Randstad, 2016) gehanteerd. Naast dit Ondernemingsplan 2024-2028 wordt gewerkt aan een compact interim-beleidsplan voor de periode 2022-2024. In dat interim-beleidsplan wordt ook aandacht besteed aan de (alternatieve) museale programmering elders in Delft in de periode dat het museumcomplex gesloten is wegens verbouwing. Corona Dit Ondernemingsplan is geschreven tijdens de coronacrisis. Duidelijk is inmiddels dat deze wereldwijde crisis de Nederlandse erfgoed- en cultuursector, evenals de leisure-, toeristische- en retailsector hard getroffen heeft. Musea met hoge bezoekersaantallen uit het toeristische segment (vol betalend bezoek) met relatief hoge eigen inkomstenpercentages zijn daarbij het hardst geraakt door de volledige sluiting als gevolg van de ‘intelligente lockdown’ in de periode 13 maart tot 1 juni 2020.
Musea in de toeristische centra met veel buitenlands bezoek blijken ook in de periode vanaf 1 juni 2020, zowel door maximering van het aantal bezoekers als het wegblijven van inreizend toerisme, slechts een fractie van hun reguliere bezoek te genereren. Voor Museum Prinsenhof Delft betekent dit concreet dat het bij de huidige beperkende maatregelen tot maximaal 2/3 van de normale bezoekersaantallen kan ontvangen. De lange termijneffecten zijn nog niet te voorspellen, maar duidelijk is dat de (financiële) impact van de crisis wereldwijd enorm zal zijn. Naast de direct beperkende effecten van de coronacrisis blijkt, zowel uit de SWOT-analyse in bijlage 2 als intermuseaal overleg, dat de sector ook kansen ziet. Zo kunnen musea, gezien de huidige trend om in eigen land op vakantie te gaan, bijvoorbeeld voorzien in de behoefte aan een zinvolle en prettige vakantiebesteding. Dit geldt ook voor vrijetijdsbesteding binnen de eigen stad en regio. De focus op de drie aansprekende, nationale thema’s maakt het museum en de stad specifiek aantrekkelijk voor binnenlandse toeristen. Cultuurinstellingen als musea helpen om de economie in de steden te versterken.
15
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
3.4 Strategische doelstellingen De aangescherpte missie, visie, kernwaarden en ambitie zijn vertaald in zes strategische doelstellingen. De stad: We vergroten onze rol en betekenis voor Delft • We duiden de geschiedenis en betekenis van Delft aan mensen die in de stad wonen, werken, studeren en op bezoek komen. • We zoeken actief verbinding met de stad en de wijken vanuit onze rol als belangrijke cultuurdrager en -aanjager. We leveren daarmee een bijdrage aan de leefbaarheid in de stad. • Door co-creatie en intensievere samenwerking met (Delftse) individuen, gemeenschappen en organisaties creëren we draagvlak, eigenaarschap en betrokkenheid bij het museum. • We dragen bij aan de economie en aan het vestigingsklimaat van de stad. • We zijn een must-see bestemming voor inkomende kwaliteitstoeristen (nationaal en internationaal). • Onze fysieke zichtbaarheid in de stad groeit, door de binnen- en buitenruimte sterker met elkaar te verbinden. Ons programma: Meer ruimte voor gelaagde verhalen en nieuwe perspectieven • Via de vaste collectiepresentaties, tijdelijke tentoonstellingen en een breder en intensiever publieksprogramma is er meer ruimte voor gelaagde verhalen en nieuwe perspectieven.
Daarbij richten we ons niet alleen op het verleden, maar ook op de recente geschiedenis, moderne en actuele kunst, en hedendaagse en toekomstige ontwikkelingen met betekenis voor de stad en onze bezoekers. • Eenmaal per vier jaar organiseren we een grote tijdelijke tentoonstelling met een internationaal bereik die bijdraagt aan het realiseren van bovengenoemde doelen. Publiek: Na heropening bereiken we meer mensen met meer impact • We streven naar vergroting en verbreding van ons bereik: na heropening trekken we gemiddeld 20% meer bezoek dan in de periode 2015-2020. • We streven ernaar de bezoeker meer te raken met ons aanbod. De kwaliteit van de bezoekerservaring vertaalt zich in een hoog waarderingscijfer van gemiddeld 8. • We streven naar een meerstemmig, divers en inclusief museum waar iedere bezoeker zich erkend, herkend en welkom voelt. We richten ons op kansrijke Nederlandse doelgroepen, de internationale kwaliteitstoerist en - onder meer via co-creatie op twee ‘nieuwe’ publieksgroepen: inwoners van Delft met een migratieachtergrond en inwoners met een lagere sociaaleconomische status. • We zetten fors in op educatie (‘een leven lang leren’). We vatten educatie breed op in de vorm van inspirerende, toegankelijke programma’s. Digitale media benutten we voor het delen van kennis en informatie, maar ook voor interactie en feedback.
• We streven naar een plek die zich leent voor zowel educatie als ontspanning, reflectie en gesprek. Kortom, naar een uitnodigend museum met verdieping.
16
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
Het gebouw: Renovatie en behoud van het historische complex en optimale toegankelijkheid voor bezoekers • Rond 2025 gaat het hernieuwde museum weer open. • Renovatie en uitbreiding zijn geen doel op zich maar gericht op het behoud en toekomstbestendig maken van het historische ensemble en een duurzaam museaal functioneren. • Het iconische maar ‘introverte’ gebouwencomplex opent zich naar de stad en zijn directe omgeving, waardoor het toegankelijker en meer uitnodigend wordt voor museumbezoekers en passanten. Dit impliceert ook optimale fysieke toegankelijkheid voor bezoekers en inpassing van eigentijdse museale presentatie- en beheerfaciliteiten. • Het gebouw is een essentiële drager van de verhalen die we willen vertellen. De collectie: Focus op drie thema’s met hedendaagse context en relevantie • We continueren focus op Willem van Oranje, Delfts Blauw en Delftse Meesters als duidelijk herkenbare thema’s voor ons publiek en aansluitend bij de Delftse toeristische hoofdthema’s. • Door onderzoek worden aan deze thema’s en de daaraan verbonden verhaallijnen actuele relevantie, verdieping en nieuwe betekenissen gekoppeld. • In 2024 is de hele collectie digitaal toegankelijk voor het publiek. De organisatie: Versterking van de organisatie • De organisatieontwikkeling zet in op 21ste-eeuwse vaardigheden, omgevingssensibiliteit, flexibiliteit en nieuwsgierigheid.
• Beperkte groei van de formatie dan wel het inzetten van externe specialisten is noodzakelijk. Ook wordt er ingezet op het vergroten van het aantal vrijwilligers. • Streven is om in het personeelsbestand de Nederlandse bevolkingssamenstelling te representeren. • Wij conformeren ons aan de Code Diversiteit en Inclusie, de Code Fair Practice, de Ethische Code van de International Council of Museums en de Governance Code Cultuur. • Als zelfstandige bedrijfseenheid van de Gemeente Delft zijn wij er voor de stad en zien deze positie als goed uitgangspunt voor het realiseren van de in dit plan genoemde ambitie en strategische doelen.
3.5
Samenwerkingen en partnerschappen
Voor een museum dat is geworteld in de samenleving is samenwerken en het ontwikkelen en onderhouden van partnerschappen even vanzelfsprekend als nodig. Museum Prinsenhof Delft draagt daarom bij aan tal van initiatieven en ontwikkelingen in de stad en regio op het gebied van kunst, cultuur, erfgoed en andere maatschappelijke domeinen. Bij samenwerking streeft het museum zoveel mogelijk naar langdurige relaties, wederkerigheid van belangen en transparantie daarover. Ook bij de beoogde innovatie zijn partnerschappen en samenwerking cruciaal, bijvoorbeeld bij het gesprek met specifieke groepen in de samenleving, zoals publieksgroepen die niet tot de traditionele museumbezoekers behoren, of met specialisten zoals kunstenaars, creatievelingen en wetenschappers. Die vormen van samenwerking leiden tot inzicht in elkaars
17
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
behoeften, waarden en mogelijkheden. En vaak ook tot concrete co-creatie projecten. Museum Prinsenhof Delft werkt samen met zeer uiteenlopende partners als de media, het bedrijfsleven, NBTC Holland Marketing, het Rijksmuseum, Art Rocks, Cultuurmenu en de Canon van Nederland. Belangrijke partners in de stad zijn de culturele en toeristische attracties zoals het Vermeer Centrum Delft en het Prinsenkwartier, Delft Marketing, TU Delft, KUNSTklik en Delfts Peil. Zo zetten we samen Delft op de kaart in de Verhaallijn Koninklijk Nederland van het NBTC en een stadswandeling in samenwerking met de Delftse horeca, en is er een les voor het basisonderwijs die museum en Nieuwe Kerk combineert. De TU is partner bij tentoonstellingen en bijeenkomsten voor TU-vakgenoten en studenten. Een overzicht van de belangrijkste samenwerkingsverbanden en partners is toegevoegd als bijlage 5.
‘Museum Prinsenhof Delft laat de bloeiperiodes zien van Delft en van Nederland, en toont de bijzondere rol die Delft in de geschiedenis van ons land heeft gespeeld. In Delft hebben zowel beroemde kunstenaars als wetenschappers gewoond en gewerkt aan wie het museum aandacht besteedt. De TU Delft voelt zich dan ook zeer verbonden met deze bijzondere en prachtige plek. Een vernieuwd Museum Prinsenhof Delft geeft natuurlijk ook een sterke culturele impuls aan onze stad, en daar profiteren we allemaal van. Een levendig en cultureel interessant Delft is ook aantrekkelijk voor de vestiging van internationaal talent in de stad. Geheel in de traditie van de Delftse Meesters maken we in de huidige tijd samen de verbinding tussen kunst en wetenschap, maar ook praktisch, als partners.’ Tim van der Hagen, rector magnificus van de TU Delft
3.6 Internationalisering Voor het ontwikkelen van tentoonstellingen (onderzoek, kennisdeling en in- en uitgaand bruikleenverkeer) en het bereiken van cultuurtoeristen werkt Museum Prinsenhof Delft samen met buitenlandse partners en/of Nederlandse partijen die als intermediair dienen. Daarnaast biedt het museum de gemeente en andere organisaties in de stad en regio gelegenheid om cultuur in te zetten bij eigen internationale relaties of als ontvangstlocatie voor buitenlandse gasten. Tentoonstellingen met internationale klasse zorgen niet alleen voor extra bezoek, mediaaandacht, inkomsten en een economische impuls voor de stad, maar bieden ook een brede, internationale blik aan zowel de eigen organisatie, maar ook aan stadgenoten en het algemene publiek.
18
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
4 PUBLIEK In onze aangescherpte missie, visie en kernwaarden staan ons publiek en gastvrijheid centraal. De strategie is gericht op het bereiken van meer mensen met meer impact. Dit doen we door de thema’s centraal te stellen in de doelgroepbenadering, maar ook door het aangaan van nieuwe vormen van samenwerking met specifieke bezoekers en het aanbieden van verschillende vormen van programmering. Dat gebeurt zowel in het museum als erbuiten en online, dus zowel tijdens het museumbezoek als ervoor en erna.
4.1 Doelgroepen en strategie Het museum zet in op twee sporen. Het eerste spoor is gericht op het stimuleren van (herhaal)bezoek door traditionele museumbezoekers met interesse in kunst en geschiedenis, waaronder Delftenaren. Het tweede spoor is erop gericht om ook nieuw Delfts publiek kennis te laten maken met het museum. Traditionele museumbezoekers Binnen het segment traditionele museumbezoekers kiest het museum voor drie groepen die goed aansluiten bij het museum, de drie thema´s en het gebouw: • Kunstliefhebbers • Geschiedenis- en cultuurliefhebbers • Families met kinderen Deze groepen zijn relatief makkelijk te verleiden een bezoek aan het museum te brengen, zijn voldoende groot en goed te bereiken. Om deze redenen zijn ze geschikte marketingdoelgroepen en voor het museum het ‘laaghangend fruit’ (m.a.w. relatief makkelijk binnen te halen). De kunstliefhebbers, geschiedenis- en cultuurliefhebbers komen zowel uit Delft, Nederland als uit de buurlanden Duitsland, België, Frankrijk en Groot-Brittannië. Ze sluiten aan bij de kwaliteitstoerist waarop Delft Marketing zich richt, namelijk bezoekers die langer blijven en meer besteden. De snelste en grootste groei is te bereiken bij de Nederlandse kunstliefhebbers, geschiedenis- en cultuurliefhebbers. Zij bezoeken veel musea en hebben veelal een Museumkaart.
Ze kennen het museum van de kogelgaten of de Pieter de Hooch-tentoonstelling, maar weten niet precies waar het museum voor staat en wat je er kunt zien. Tijdelijke tentoonstellingen zijn voor hen een belangrijke aanleiding voor een museumbezoek¹. Door kwalitatieve tentoonstellingen en marketingcampagnes te ontwikkelen die aansluiten bij deze twee doelgroepen zal het museum in bezoekersaantal kunnen groeien. Marketingsamenwerkingen en een actief persbeleid vormen belangrijke onderdelen van de marketingcampagnes. Free publicity is niet alleen een goede manier om zonder al te veel kosten zichtbaar te zijn: artikelen in kranten en tijdschriften blijken vaak een belangrijke informatiebron voor de doelgroep in de besluitvorming rond een bezoek aan het museum. De tentoonstellingen hebben veelal een spin-off doelgroep die past bij het onderwerp van de tentoonstelling, zoals (jongere) liefhebbers van fotografie, reizen of design. 1. Bij Pieter de Hooch kwam 76% speciaal voor de tentoonstelling naar Delft. Bron: Bezoekersonderzoek Pieter de Hoochtentoonstelling 2019/2020. 19
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
Voor de buitenlandse kunst- en geschiedenisliefhebber vormt Museum Prinsenhof Delft een van de redenen voor een stedentrip aan Delft. Door marketingcampagnes gericht op de drie thema’s Willem van Oranje, Delfts Blauw en Delftse Meesters willen we de bekendheid van het museum en Delft verhogen. De campagnes worden opgezet in samenwerking met onder andere NBTC Holland Marketing. Eens in de vier jaar ontwikkelt het museum een internationale campagne rondom een blockbuster tentoonstelling. De families met kinderen bezoeken in de weekends en schoolvakanties musea voor een leerzaam dagje uit. Ze kennen Museum Prinsenhof Delft van naam of de kogelgaten, en wonen of verblijven (tijdelijk) in de buurt. Voor deze doelgroep ontwikkelt het museum aansprekende familieactiviteiten tijdens de weekends en schoolvakanties. Deze sluiten aan bij de thema’s of een tijdelijke tentoonstelling. De activiteiten worden gepromoot met kleine betaalde campagnes gericht op de regio, zoals folderverspreiding in vakantieparken en online advertenties op kidsproof.nl. Ook zoekt het museum samenwerking met de Museuminspecteurs van de Museumvereniging en de landelijke kinderkrant Kidsweek. In de campagnes wordt de tijdelijkheid benadrukt, waardoor de urgentie om te komen vergroot wordt.
Nieuwe doelgroepen Museum Prinsenhof Delft wil voor alle Delftenaren aantrekkelijk zijn, met een speciale focus op twee doelgroepen: • Inwoners van Delft met een lagere sociaaleconomische status • Inwoners van Delft met een migratieachtergrond Beide groepen komen weinig in de binnenstad, kennen Museum Prinsenhof Delft nog niet en hebben relatief weinig belangstelling voor cultuurinstellingen en musea. Het museum ontwikkelt de programmering samen met hen en trekt hiervoor soms letterlijk de wijken in. Om kennis op te bouwen over onder andere de marketingcommunicatieaanpak gaat het museum duurzame samenwerkingen aan met onderwijsinstellingen en andere (stads)partners. Ook maken we gebruik van de best practices van collega-musea. Van alle doelgroepen stellen we persona’s op, zodat alle medewerkers de doelgroepen herkennen en makkelijker op de wensen kunnen inspelen.
Bezoekers op de ‘Open Huis’ avonden tijdens de Pieter de Hooch-expositie: ‘Iedereen praat erover, ze vonden het super gezellig, jullie gastvrijheid, alles was top!’ Reacties van bezoekers aan de Pieter de Hooch-expositie: ‘Eén van de meest bijzondere tentoonstellingen waar ik de afgelopen jaren ben geweest.’ ‘This is definitely one of my favourite museums in the Netherlands. The building itself is really historic - the bullet holes that killed William I are still in the wall.’
2 0
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
Klantenbinding en bezoekersonderzoek Door wervingsacties wil het museum het aantal nieuwsbriefabonnees en volgers op social media verder vergroten en de band met zijn klanten versterken. De klantbeleving en -waardering worden doorlopend gemeten aan de hand van het Continu Bezoekersonderzoek van Hendrik Beerda Brand Consultancy. De uitkomst van dit onderzoek stelt het museum in de gelegenheid om de programmering en campagnes bij te stellen en de klantprofielen aan te scherpen.
4.2 Beschrijving doelgroepen Traditionele museumbezoekers: De kunstliefhebber • 50+, hoogopgeleid, afkomstig uit Delft, de brede Randstad of het buitenland. • Komt om iets moois te zien. • Houdt van kwaliteit, chic, mooi. • Heeft een Museumkaart of Vereniging Rembrandt-pas. • Komt samen met echtgenoot, vriendin of een ander stel. • Heeft interesse in esthetiek, vakmanschap/kunstenaarschap, verzamelen. • Komt voor kunsttentoonstellingen, zoals die over (17de-eeuwse) schilderijen, zilver en porselein (en de vaste presentatie over Delftse Meesters en Delfts Blauw). • Kunnen ook liefhebbers van het koningshuis zijn, die komen voor juwelen, jurken en glamour. De geschiedenis- en cultuurliefhebber • 45+, hoogopgeleid, belezen, afkomstig uit Delft, de brede Randstad of het buitenland. • Komt voor de verhalen en om iets te leren. • Heeft brede interesse in cultuur en geschiedenis. • Heeft een Museumkaart. • Komt voor een tentoonstelling over personen of landen, de vaste presentatie over Willem van Oranje en de historische sensatie van het gebouw, de kogelgaten en de kist van Hugo de Groot. Familie met kinderen • Hoogopgeleide (groot)ouders met kinderen van 4-12 jaar, wonend in Delft of de regio. • Komt voor een leerzaam dagje uit tijdens de weekenden en schoolvakanties. • Houdt van verhalen, geschiedenis of kunst.
2 1
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
Verhouding traditionele museumbezoekers:
Nieuwe doelgroepen • Inwoners van Delft met een lagere sociaaleconomische status (volwassenen, jongeren en kinderen). • Inwoners van Delft met een migratieachtergrond (volwassenen, jongeren en kinderen). • Komen nooit of weinig in de binnenstad en kennen het museum nog niet. • Bezoeken het museum voor de speciale in co-creatie ontwikkelde programmering of onderwijsprogramma’s. Naast bovenstaande bezoekers richt het museum zich op: • In Delft gevestigde bedrijven/organisaties en particulieren voor de verhuur van zalen (zie hoofdstuk 6, Commerciële activiteiten). • Leerlingen uit het onderwijs (zie paragraaf 4.4, Educatie en publieksactiviteiten).
4.3 Diversiteit en inclusie Voor Museum Prinsenhof Delft zijn diversiteit en inclusie geen modieuze beleidstermen, maar noodzakelijke voorwaarden om een museum te zijn waar iedere bezoeker zich erkend, herkend en welkom voelt. In wat volgt beschrijven we wat het museum hieronder verstaat en hoe het, vooruitlopend op het nieuwe museum, hier nu al mee aan de slag gaat. In 2020 heeft een museumbrede werkgroep zich gebogen over de vraag hoe Museum Prinsenhof Delft in de toekomst een verbindend, divers en inclusief museum kan worden: toegankelijk voor iedereen zonder drempels, letterlijk en figuurlijk. De Sociale Visie van de Gemeente Delft inspireert ons daarbij: ‘Delft ontleent zijn kracht aan ontmoeten en verbinden. Aan insluiten in plaats van uitsluiten.’. Voor de renovatie van het museum betekent dit dat optimale fysieke toegankelijkheid noodzakelijk is. Daarnaast willen we de toegangsdrempel verder verlagen voor doelgroepen voor wie een museumbezoek niet vanzelfsprekend is. Co-creatie gericht op het publiek en het programma zetten we daarbij in als middel om op een duurzame manier toegankelijker en inclusief te worden. We gaan dus geen programma’s voor nieuwe doelgroepen maken, maar mét deze groepen. Gelijkwaardigheid, dialoog en respect zijn daarbij voorwaarden. Onze drie thema’s vormen het vertrekpunt. Binnen de diverse
2 2
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
programma’s wordt gewerkt met klankbordgroepen. De verzamelde feedback wordt meegenomen bij de ontwikkeling van het aanbod op de korte en lange termijn. De komende jaren wordt vanuit het streven naar een meerstemmig, divers en inclusief museum alvast gewerkt aan de realisatie van het programma Willem van Oranje revisited (zie kadertekst). De ervaring die dit oplevert, zal eraan bijdragen om na heropening voor meer en ook voor andere bezoekers dan de klassieke museumbezoeker van betekenis te zijn. Omgekeerd zijn zij dat ook voor de ontwikkeling van het museum.
Willem van Oranje revisited Willem van Oranje revisited is een nieuw programma rond Willem van Oranje waarin we, vooruitlopend op de heropening, alvast willen bouwen aan de realisatie van een meerstemmig, divers en inclusief museum. Een belangrijk vertrekpunt van dit programma is de verbindende insteek van waaruit een dialoog kan ontstaan. Waar je je begeeft, is immers wat mensen verbindt en identiteit geeft, niet waar je vandaan komt. Concreet wil het museum in de komende jaren in een proces van co-creatie met diverse culturele, maatschappelijke en educatieve organisaties komen tot meerstemmige interpretaties van de (vaderlandse) geschiedenis en de rol van Willem van Oranje. Juist in samenwerking met de beoogde doelgroepen gaan we aan de slag en zoeken we naar manieren om collectie en publiek op een aantrekkelijke manier te verbinden en te presenteren. Er is ruimte voor het experiment en voor (kritische) tegengeluiden, dus het mag hier en daar wat schuren. Dat helpt om de gewenste meerstemmigheid te realiseren. In de periode 2021-2024 verkennen en verdiepen we alvast drie actuele thema’s rond Willem van Oranje: Perspectieven van vrouwen, Veiligheid en Gewetensvrijheid. Deze meer verbindende insteek wordt voortaan ook toegepast bij zowel de presentatie van de vaste collectie als bij tijdelijke tentoonstellingen.
‘Wij helpen mensen graag die zelf actief vooruit willen. Iedereen die vooruit wil komen, moet de kans krijgen zich te ontwikkelen. Daarom investeren wij in die eigen kracht van mensen. Dit sluit naadloos aan op het programma dat Museum Prinsenhof Delft neerzet. Kunst en cultuur hebben altijd gezorgd voor transities en verandering in de maatschappij. Daarom werken we graag met hen samen en geloven wij dat de verbindingen zorgen voor een betere, meer inclusieve toekomst van de stad.’ Tjerk-Martijn Mulder, Directievoorzitter Rabobank Delft
23
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
4.4 Educatie en publieksactiviteiten Museum Prinsenhof Delft zet fors in op educatie. Dat vatten we breed op via aanbod voor scholen (primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs), voor kinderen en voor volwassenen. Hiermee dragen we bij aan ‘een leven lang leren’. De doelgroepen die in paragraaf 4.2 zijn toegelicht, zijn ook de focusgroepen voor ons publieksaanbod. De afgelopen jaren had het museum succes met zijn onderwijsprogrammering. Zo trok het jaarlijks gemiddeld 8.500 leerlingen uit het primair (basis) en voortgezet onderwijs. De daarbij opgedane ervaring vormt de basis voor het uitbouwen en doorontwikkelen van ons onderwijsaanbod. In onze aanpak zoeken we aansluiting bij de verwachtingen, de belevingswereld en het (voor)kennisniveau van de verschillende doelgroepen. Wij willen het publiek optimaal door het museum begeleiden en de bezoekerservaring verrijken door te kijken naar de wensen en behoeften van de verschillende bezoekersgroepen. Dit doen we onder meer door de bezoeker te betrekken bij het ontwikkelen van onze programma’s. Door dit samen te doen, wordt het aanbod relevant(er) voor het publiek en voor het museum. De inspanningen en begeleiding beperken zich niet tot het feitelijke museumbezoek. Streven is om bezoekers ook voor het museumbezoek (online) te informeren en na het bezoek bij te dragen aan de verwerking en verdieping.
Op die manier draagt het museum bij aan de inhoudelijke en persoonlijke ontwikkeling en biedt het mogelijkheden om met een open en nieuwe blik naar de wereld te kijken. Naast het realiseren van tijdelijke tentoonstellingen draagt een programma met eigen publieksactiviteiten bij aan het profiel van Museum Prinsenhof Delft als levendige en boeiende plek voor interactie, ontmoeting en verdieping. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij tijdelijke tentoonstellingen en/of de drie thema’s uit de vaste collectie in breder verband, maar er is ook altijd ruimte om in te spelen op actuele gebeurtenissen. Concreet gaat het om museumlessen, lezingen, familiedagen, workshops en andere interactieve activiteiten. Hiervoor wordt regelmatig samengewerkt met diverse (culturele) partners, bijvoorbeeld HOVO-cursussen voor ouderen en MuseumJeugdUniversiteit, maar ook lezingen buiten het museum in samenwerking met het Reinier de Graaf Gasthuis. Deze publieksactiviteiten lenen zich bij uitstek voor co-creatie met specifieke doelgroepen, meerstemmigheid en de dialoog over kunst, cultuur en erfgoed. Het educatiebeleid is met andere woorden een belangrijk instrument bij ons streven naar diversiteit en inclusie.
4.5 Culturele initiatieven van derden Naast (co)producties van eigen publieksactiviteiten huisvest het museum ook culturele initiatieven van derden. Ook hiermee geeft Museum Prinsenhof Delft vorm aan zijn rol als ontmoetingsplek voor mensen uit de stad en als aanjager van cultuur. Voorbeelden van dergelijke evenementen zijn het Delft Chamber Music Festival, Cultuurbarbaren (voorheen Night at the Museum for Kids), Art Rocks, Open Monumentendag, Lichtjesavond en lezingen/cursussen die aangeboden worden door externe partijen als de Vrije Academie, Delfia Batavorum en marketingpartijen als Historisch Nieuwsblad en AVROTROS Muze.
24
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
5 INHOUDELIJK BELEID Museum Prinsenhof Delft kiest voor drie thema’s: Willem van Oranje, Delfts Blauw en Delftse Meesters. Ze zijn kenmerkend voor de stad Delft door de eeuwen heen, maar hebben ook een nationale en internationale reikwijdte en importantie. Ze sluiten aan bij de toeristische thema’s die Delft Marketing hanteert. Het museum versterkt deze, brengt ze tot leven met haar collectie en biedt historische informatie en verdieping. De thema’s vormen de basis voor de positionering, profilering en programmering. Ze helpen het museum bij het ontwikkelen van een divers, herkenbaar en koersvast presentatie- en collectiebeleid. Het zijn sterke thema’s die voor velen herkenbaar zijn. Tegelijkertijd is Museum Prinsenhof Delft zich ervan bewust dat wat algemeen bekend wordt verondersteld of gewaardeerd aan het verschuiven is. De samenleving wordt immers diverser, referentiekaders veranderen, net als waarden, belangstelling en betrokkenheid. Delft is van oudsher, zoals we aangaven in hoofdstuk 1 (Het museum en de stad), een centrum van innovatie en kennisuitwisseling, gericht op de wereld en naar de toekomst. Diezelfde openheid en ruimdenkendheid willen wij vertegenwoordigen in ons beleid. En daarmee ruimte bieden aan diversiteit, verschillende perspectieven op verleden en heden, andere presentatie- en communicatievormen, en aan innovatieve ideeën en visies van anderen.
Wij vatten dit samen onder de noemer ‘de Delftse blik’. De Delftse blik Museum Prinsenhof Delft wil op eigentijdse en dynamische wijze binding houden met de stad, zijn inwoners en instellingen. ‘De Delftse blik’ is geen vast omschreven programma. Het vraagt van de organisatie flexibiliteit in de programmering en inrichting, en vooral in het denken en de houding. De Delftse blik biedt de mogelijkheid om ‘zuurstof toe te dienen’ aan de programmering en het beleid en daarmee in te spelen op de actualiteit. De Delftse blik kan leiden tot zelfstandige presentaties, publieksactiviteiten of zelfs aankopen. Maar ook stimulans zijn om in de vaste presentatie te interveniëren met nieuwe perspectieven.
Voorbeelden van ‘de Delftse blik’ Bij de tentoonstelling Verboden porselein | Exclusief voor de keizer (2017) gaf het museum zes Chinese en Delftse kunstenaars de opdracht om nieuw werk te maken en te reflecteren op Delfts aardewerk en Chinees porselein in een hedendaagse context. Voor de expositie Art Nouveau | Nieuwe zakelijkheid | Delft (2018) schreef Museum Prinsenhof Delft een wedstrijd uit onder studenten van diverse grafische- en kunstopleidingen om het campagnebeeld te ontwikkelen. Het museum kreeg 100 inzendingen. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van hoe het museum de verbinding wil aangaan met diverse partijen.
2 5
M U S E U M
P R I N S E N H O F
D E L F T
5.1 Thema’s 1. Willem van Oranje Willem van Nassau, Prins van Oranje, is een icoon voor de ontstaansgeschiedenis van ons land en voor onze religieuze vrijheid. Sinds hij hier in 1572 onderdak vond, wordt het voormalige Sint Agathaklooster het Prinsenhof genoemd. Van hieruit leidde hij de Opstand tegen de Spanjaarden waarmee hij de basis legde van het Nederland van vandaag. Twaalf jaar later werd hij in ditzelfde gebouw vermoord. Het is hier dat de dynastie van de Oranjes wortel schoot, waar een traditie begon die tot vandaag de dag voortduurt. Want nog steeds kiezen de Oranjes ervoor om in de Prinsenstad Delft te worden begraven. Museum Prinsenhof Delft vertelt het verhaal van het leven van Willem van Oranje, zijn persoon, zijn familieleden, zijn gedachtegoed, en zijn impact op de loop van de geschiedenis. Hier schreef hij zijn Apologie, de voorloper van het Plakkaat van Verlatinghe. Nergens anders kan het verhaal van het ontstaan van de Republiek der Nederlanden zo beeldend worden verteld. We gaan in op de gewetensvrijheid waar hij zo hartstochtelijk voor streed en die nog steeds een belangrijk onderdeel is van ons nationale discours. Daarnaast laten we zien dat de komst van Oranje de stad voorgoed veranderde. Dat de kunstenaars die in zijn kielzog naar deze stad trokken de kiem vormden van een artistieke ontwikkeling die wereldwijd bewondering oogst.