BHP Openbare Verlichting 2024-2027
Tekst van het document
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027 veiligheid en leefbaarheid
Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Delft Ruimte & Economie Afdeling Beheer Openbare Ruimte Postbus 78, 2600 ME Delft Telefoon 14015 Internet www.delft.nl november 2022
2
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027
Inhoudsopgave 1
INLEIDING ......................................................................................................................................... 5 1.1 DOEL BEHEERPLAN .............................................................................................................................. 5 1.2 PLANPERIODE ..................................................................................................................................... 5 1.3 AFBAKENING ...................................................................................................................................... 6 2 TERUGBLIK VORIGE PLANPERIODE ................................................................................................... 7 2.1 BEELDKWALITEIT. ................................................................................................................................ 7 2.2 BURGERTEVREDENHEID EN DIENSTVERLENING ........................................................................................... 8 2.3 VERVANGING TOONFREQUENTE SCHAKELING ............................................................................................ 9 2.4 DC NET IN DE OPENBARE VERLICHTING ..................................................................................................
10 2.5 PROGRAMMA VAN EISEN OPENBARE VERLICHTING GEMEENTE DELFT ........................................................... 10 3 KADER ............................................................................................................................................ 11 3.1 WET EN REGELGEVING ....................................................................................................................... 11 3.2 BELEIDSKADER .................................................................................................................................. 13 3.2.1 Coalitieakkoord 2022 - 2026 .................................................................................................... 13 3.2.2 Beheervisie Openbare Ruimte Delft en Handboek Inrichting Openbare Ruimte. .................... 13 3.2.3 Verkeers- en Vervoersbeleid en wegcategorisering ................................................................. 14 3.2.4 Duurzaamheidsstrategie Delft 2040 “Bouwen aan een duurzaam Delft” ............................... 14 3.2.5 SER-Energieakkoord en Maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI). .................................. 15 3.2.6 Programma van eisen openbare verlichting gemeente Delft (2020) .......................................
15 4 AREAAL ........................................................................................................................................... 16 4.1.1 Areaal openbare verlichting..................................................................................................... 16 4.1.2 Areaal sfeerverlichting ............................................................................................................. 19 4.1.3 Areaalmutaties ........................................................................................................................ 19 5 UITGANGSPUNTEN ONTWERP EN BEHEER ...................................................................................... 21 5.1 ALGEMEEN ...................................................................................................................................... 21 5.2 ONTWERP EN INRICHTING ................................................................................................................... 21 5.2.1 Wel of niet verlichten ............................................................................................................... 21 5.2.2 Functionele en technische eisen ...............................................................................................
22 5.2.3 Verlichting op maat ................................................................................................................. 22 5.2.4 Keuze verlichtingsmiddelen ..................................................................................................... 23 5.2.5 LED verlichting ......................................................................................................................... 23 5.2.6 Sfeerverlichting ........................................................................................................................ 24 5.2.7 Derden aan OVL-net ................................................................................................................ 24 5.2.8 Plantenbakken (Hanging baskets) ........................................................................................... 24 5.3 BEHEER EN ONDERHOUD .................................................................................................................... 25 5.3.1 Technische kwaliteit................................................................................................................. 25 5.3.2 Beeldkwaliteit ..........................................................................................................................
25 5.3.3 Hergebruik materialen ............................................................................................................. 25 6 MAATREGELEN ............................................................................................................................... 26 6.1 BEHEERCYCLUS & BEGRIPPEN .............................................................................................................. 26 6.2 BELEID EN BEHEER ............................................................................................................................. 27 6.3 REGULIER ONDERHOUD ...................................................................................................................... 27 6.3.1 Elektriciteit ............................................................................................................................... 27 6.3.2 Regulier onderhoud verlichtingsmiddelen ............................................................................... 27 6.3.3 Herstel storingen en schade ..................................................................................................... 28 6.3.4 Voorbereiding, advisering en onderzoek .................................................................................
29 6.3.5 Uren exploitatie Beheer Openbare Ruimte .............................................................................. 31 6.3.6 Overige kosten OVL .................................................................................................................. 31
3
6.4 VERVANGING ................................................................................................................................... 32 6.4.1 Planmatige vervanging ............................................................................................................ 32 6.4.2 Projectmatige vervanging ........................................................................................................ 35 Doorkijk vervangingsinvestering naar 2044 ................................................................................. 37 6.4.3 ...................................................................................................................................................... 37 7 MIDDELEN ...................................................................................................................................... 38 7.1 BEGROTING...................................................................................................................................... 38 7.2 DEKKINGSVOORSTEL .......................................................................................................................... 40 7.2.1 Exploitatiebegroting ................................................................................................................
40 7.2.2 Investeringen ........................................................................................................................... 40 7.2.3 Indexering ................................................................................................................................ 41 8 INNOVATIE EN DUURZAAMHEID .................................................................................................... 42 8.1 DC NET IN DE OPENBARE VERLICHTING .................................................................................................. 42 8.2 DIMMEN VAN OPENBARE VERLICHTING .................................................................................................. 42 8.3 5G-NETWERK .................................................................................................................................. 42 9 RISICO’S .......................................................................................................................................... 43 9.1 VEROUDERDE KABELS EN KABELSTORINGEN ............................................................................................ 43 9.2 HOGERE KOSTEN DOOR NIEUWE AANBESTEDING ......................................................................................
43 9.3 STIJGENDE ENERGIEKOSTEN ................................................................................................................. 43 9.4 BODEMONDERZOEKEN ....................................................................................................................... 43
4
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027
1
Inleiding
Een goede openbare verlichting is van belang voor de verkeersveiligheid, sociale veiligheid en leefbaarheid in de stad. Openbare verlichting levert een bijdrage aan een veilig en vlot transport van personen en goederen en het voorkomen van vandalisme en criminaliteit. Openbare verlichting bepaalt mede de visuele kwaliteit van wijken, bedrijventerreinen en winkelgebieden. Overdag door de visuele uitstraling, zorgvuldige plaatsing en goed onderhoud van lichtmasten. In de avond door een goede, veilige en prettige verlichting. Een bijzondere categorie is de sfeerverlichting die voornamelijk wordt aangebracht voor de visuele beleving van de stad. Het zet de openbare ruimte en historische gebouwen waar Delft trots op is letterlijk in de schijnwerpers. Openbare verlichting en sfeerverlichting zorgen ervoor dat bewoners en bezoekers zich prettig en veilig voelen in Delft. De verlichting is daarmee van invloed op de aantrekkingskracht van de gemeente om zich als inwoner of bedrijf te vestigen of als toerist te bezoeken. Als wegbeheerder draagt de gemeente de verantwoordelijkheid dat de openbare verlichting in goede staat verkeert en niet sneller degenereert dan op grond van de gemiddelde levensduur mag worden verwacht. De gemeente Delft heeft circa 14.870 lichtmasten, 15.470 armaturen (lichtpunten), 360 verdeelkasten en 600 km OVL-netwerk in beheer.
De vervangingswaarde van deze verlichtingsmiddelen geeft een indicatie van deze verantwoordelijkheid. De investering die de gemeente zou moeten doen om het huidige areaal opnieuw aan te leggen bedraagt circa € 35 miljoen. 1.1 Doel beheerplan De Beheervisie Openbare Ruimte Delft geeft het strategisch kader weer voor het beheer en onderhoud en het kwaliteitsniveau voor de kapitaalgoederen openbare ruimte. Het beheerplan geeft invulling aan het tactisch kader en legt vast hoe de openbare ruimte duurzaam in stand wordt gehouden en welke (financiële) middelen daar voor nodig zijn. Het gaat hierbij zowel om het reguliere onderhoud en de vervanging aan het einde van de levensduur. Afgezien van de minimale wettelijke en technische eisen waar de openbare ruimte aan moet voldoen, biedt het beheerplan ruimte voor het maken van keuzen. Welke kwaliteit moet de openbare verlichting hebben? Gebruiken we de meest duurzame materialen? Hoe snel moet alle verlichting energiezuinig zijn? Hoeveel geld stellen wij daarvoor beschikbaar? Beleidskeuzes die per gebied of voorziening kunnen verschillen. Het beheerplan speelt ook een belangrijke rol in de beleidsverantwoording van het college van burgemeester en wethouders aan de Gemeenteraad. Het college houdt zich bezig met het dagelijks bestuur, de raad vertegenwoordigt de inwoners, stelt de kaders en controleert het bestuur.
Om de raad in haar kader stellende en controlerende taak te ondersteunen zijn gemeenten verplicht1 inzicht te geven in de beleidsmatige, financiële en politieke aspecten van het onderhoud van kapitaalgoederen. 1.2
Planperiode
1 Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV)
5
De periode waarop op het Beheerplan openbare verlichting betrekking heeft is vier jaar, namelijk van 2024 tot en met 2027. In het beheerplan wordt dit vanaf nu de planperiode genoemd. Het beheerplan wordt eens in de vier jaar herzien2. Indien tussentijdse ontwikkelingen daartoe aanleiding geven wordt het beheerplan eerder geactualiseerd. 1.3 Afbakening Het Beheerplan openbare verlichting biedt inzicht in het beheer en onderhoud van de volgende verlichtingsobjecten: •
•
Openbare verlichting o
Lichtmasten;
o
Lichtarmaturen (inclusief lampen);
o
Schakelkasten (inclusief schakelvoorzieningen);
o
OVL-kabels.
Sfeerverlichting
De volgende objecten vallen buiten het kader van dit beheerplan: •
Abri’s - Het onderhoud van de abri’s (inclusief verlichting) wordt uitgevoerd door Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH).
•
Reclame - De verlichte reclameborden worden onderhouden door de marktpartijen die deze exploiteren.
•
Bewegwijzering - Het beheer en onderhoud van de verlichte bewegwijzering wordt uitgevoerd door de NBd (Nationale Bewegwijzeringsdienst).
•
Sfeerverlichting in beheer bij derden, zoals het viaduct Schieweg, viaduct Schoemakerstraat, Molen de Roos, kerstverlichting en feestverlichting.
2 Conform financiële verordening Delft
6
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027
2
Terugblik vorige planperiode
De terugblik richt zich op de doelstellingen en maatregelen uit het Beheerplan 2020-2023. 2.1 Beeldkwaliteit. De beeldkwaliteit heeft betrekking op de visueel waarneembare kwaliteitscriteria voor de openbare ruimte. Voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is ingezet op minimale instandhouding met behoud van functionaliteit, zonder dat kapitaalvernietiging ontstaat. Maatschappelijke effect: Doelmatige beeldkwaliteit openbare ruimte Indicator: beeldkwaliteit woonwijken en binnenstad
Nulmeting 2010 Binnenstad A Rest van de stad B
Streefcijfer 2022 Binnenstad B Rest van de stad C
De beeldkwaliteit van de openbare verlichting wordt tijdens de kwartaalschouw beoordeeld op de criteria: • •
Deuken en gaten. Scheefstand.
De onderstaande grafieken tonen de beeldkwaliteit in 2020 en 2021 van de Binnenstad en de Rest van de stad. Uit de grafieken blijkt dat de beeldkwaliteit op de gemeten criteria toeneemt en aan de doelstellingen voldoet (noot: de verticale zwarte lijn in de grafieken geeft het gemeten onderhoudsniveau aan).
Beeldkwaliteit 2020 Binnenstad
Beeldkwaliteit 2021 Binnenstad
7
Beeldkwaliteit Rest van de stad 2020
Beeldkwaliteit Rest van de stad 2021
2.2 Burgertevredenheid en dienstverlening Deze doelstelling heeft betrekking op de openbare ruimte (openbare verlichting, wegen, straatmeubilair, groenvoorzieningen, etc.). De volgende streefcijfers waren gedefinieerd:
Maatschappelijke effect Schone en veilige stad Indicator: oordeel van de inwoners.
Nulmeting 2021
Streefcijfer 2030
77% tevredenen neutraal.
85% tevreden en neutraal.
De tevredenheid van de inwoners over het onderhoud van de openbare ruimte wordt gemeten door middel van het Delft Internet Panel (DIP). Het meest recente rapport geeft inzicht in de ontwikkeling van de burgertevredenheid in 2022. Uit dit rapport blijkt dat deze doelstelling voor de openbare verlichting ruim wordt gehaald (circa 95 % tevreden). De kwaliteit van de dienstverlening wordt gerelateerd aan de snelheid waarmee klachten en meldingen van storingen worden afgehandeld. Maatschappelijke effect Doelmatige dienstverlening Indicator: servicenorm heel en servicenorm schoon
Streefcijfer 2016 Servicenorm schoon en heel gehaald (75% van de meldingen binnen 15 werkdagen verholpen)
Streefcijfer 2019 Gelijkblijvend
De onderstaande grafiek geeft inzicht in het aantal storingen van de openbare verlichting in de periode 2019 t/m 2022. De grafiek geeft een wisselend beeld weer van het aantal storingen per jaar. De afgelopen beheerperiode is de aard van de storingen gemonitord om een beter inzicht te krijgen in het storingsverloop. In 2020 is naar aanleiding van de monitoring besloten om de burger rechtstreeks te laten melden in ons beheersysteem. Hierdoor is het aantal loze, verkeerde en dubbele meldingen afgenomen. Daarnaast is aan een inhaalslag begonnen met het vervangen van verouderde kabels. Het aantal netstoringen is hierdoor dan ook afgenomen.
8
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027
Storingen openbare verlichting per maand 300
250
200
150
100
50
sep-22
jul-22
mei-22
mrt-22
jan-22
sep-21
nov-21
jul-21
mei-21
mrt-21
jan-21
nov-20
sep-20
jul-20
mei-20
mrt-20
jan-20
nov-19
sep-19
jul-19
mei-19
mrt-19
jan-19
0
Het onderhoud van de openbare verlichting, inclusief het afhandelen van de storingsmeldingen wordt in regie uitgevoerd. Bij de aanbesteding van deze werkzaamheden zijn de volgende termijnen afgesproken. Bij gevaarlijke en urgente schademeldingen wordt binnen 90 minuten met het herstel gestart en moet dit binnen 24 uur worden afgerond. De overige meldingen worden binnen 5 werkdagen verholpen. De herstel-termijn van kabelstoringen is afhankelijk van de beschikbaarheid van een meetwagen (maximaal 3 weken). 2.3 Vervanging toonfrequente schakeling De toonfrequent relais in de kasten, waarmee Stedin de openbare verlichting via het laagspanningsnet kon schakelen zijn de afgelopen beheerperiode vervangen. Het nieuwe schakelsysteem is draadloos verbonden met een centraal beheersysteem. Dit centrale systeem verzorgt het aan- en afschakelen van de openbare verlichting op basis van lichtcellen. Hiervoor zijn drie meetpunten aangebracht in de openbare ruimte. Daarnaast kunnen de kasten ook handmatig of voor speciale momenten (dodenherdenking) worden geschakeld. Mocht het centrale systeem onverhoopt uitvallen dan schakelen de kasten als back-up op de interne astronomische klok.
9
2.4 DC net in de openbare verlichting In het vorige coalitieakkoord heeft het college de ambitie uitgesproken voor een duurzame en leefbare stad en neemt daarbij de verantwoordelijkheid om het goede voorbeeld te geven. In de vorige planperiode is begonnen met de energietransitie binnen de openbare verlichting. Hierbij is een overgang gemaakt van een AC-net (wisselspanningsnet) naar een DC-net (gelijkspanningsnet). Met deze overgang naar DC zijn een aantal voordelen behaald ten opzichte van AC. • Er zijn minder energieverliezen omdat er geen omzetting plaats vindt; • Er kan gebruik worden gemaakt van dunnere kabels voor het transport van de energie dat een besparing op koper geeft van 75%; • Er kunnen langere kabels worden toegepast waardoor er minder opschakelpunten nodig zijn en dus minder opschakelkasten in de openbare ruimte. • Door de structuur van de installatie wordt deze minder storingsgevoelig en kunnen kabelstoringen eenvoudiger worden gelokaliseerd en sneller opgelost. In 2022 is het nieuwe DC-net in de Kuyperwijk zuid in bedrijf genomen. De komende planperiode zal de werking en bedrijfszekerheid van de installatie worden gemonitord.
2.5 Programma van eisen openbare verlichting gemeente Delft Via het programma van eisen wordt geborgd dat de gerealiseerde openbare verlichting bij oplevering voldoet aan de hiervoor genoemde wettelijke en gemeentelijke kaders. In het programma van eisen staan de gemeentelijk richtlijnen voor het ontwerp en installatie van openbare verlichting. Deze bevat tevens de technische en procedurele eisen en richtlijnen voor het opstellen van het verlichtingsplan tot aan de oplevering. Het programma van eisen openbare verlichting Delft voor het AC-net is in de vorige beheerperiode geactualiseerd. Daarnaast is er een nieuw programma van eisen gemaakt voor openbare verlichting op DC-net. Dit programma van eisen wordt van toepassing verklaart bij nieuwe ontwikkelingen (Schieoevers, Staalweg) en grootschalige renovaties (Voorhof, Buitenhof, Fuutlaan). Op termijn kan gekozen worden om bij grootschalige vervangingen het net om te bouwen naar DC net.
10
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027
3
Kader
3.1 Wet en regelgeving Het beheer en onderhoud van openbare verlichting dient te worden uitgevoerd binnen de kaders van de wet- en regelgeving. De belangrijkste wetten en regelingen zijn: • • • • •
Wegenwet en Burgerlijk wetboek (boek 6, artikel 174) aangaande de zorgplicht in relatie tot aansprakelijkheidsrisico. Nederlandse Praktijk Richtlijn Openbare Verlichting (NPR 13201). Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse Netwerken (WION). Elektrische veiligheid en installatieverantwoordelijkheid (NEN1010, NEN3140 en NEN50110). Erfgoedwet en vanaf 2021 Omgevingswet.
Wegenwet en Zorgplicht (Burgerlijk wetboek) – Op grond van de wegenwet heeft de gemeente de verantwoordelijkheid voor het in goede staat houden van haar wegen, waaronder de openbare verlichting. Consequenties beheer - Indien de gemeente aansprakelijk wordt gesteld dient zij ten minste aan te kunnen tonen dat zij aan haar zorgplicht heeft voldaan. Dit betekent dat: • • • •
De openbare verlichting deugdelijk is aangelegd (richtlijnen). Reguliere inspecties worden uitgevoerd. Preventief en correctief onderhoud wordt uitgevoerd. Klachten en meldingen adequaat worden afgehandeld.
NPR13201 - De NPR 13201 bekijkt de verlichtingscriteria vooral vanuit het verkeersgebruik. Dit begint met het besluit om gebieden al dan niet te verlichten. Als is besloten om een gebied te verlichten, biedt de richtlijn een systematiek om een verlichtingsinstallatie te ontwerpen die voldoet aan de licht technische kwaliteitscriteria. De richtlijnen hebben geen wettelijk kader, maar worden breed geaccepteerd en toegepast. Consequenties beheer - De gemeente Delft volgt in principe de richtlijnen in de NPR13201. Als van de richtlijn wordt afgeweken, bijvoorbeeld vanwege energiebesparing, donkertebeleid of lichthinder, wordt dit gemotiveerd in de Ontwerpverantwoording. WION - Om onnodige graafschade te voorkomen moeten de beheerders hun ondergrondse
kabel en leidingen registreren. Het kadaster is aangewezen als beheerder van de gegevens. Consequenties beheer - De gemeente is verplicht om de ligging van haar kabelnetwerk te registreren en digitaal uit te wisselen met het Kadaster. CROW 400-richtlijn - Bij de meeste werkzaamheden in de bodem lopen werknemers het risico
blootgesteld te worden aan gevaarlijke stoffen. Bij de openbare verlichting gaat het om het leggen van kabels en het plaatsen van lichtmasten. De CROW 400-richtlijn voor veilig en risico gestuurd werken in en met verontreinigde bodem is een goed hulpmiddel om de risico’s te bepalen op blootstelling aan gevaarlijke stoffen.
11
Consequenties beheer – De gemeente werkt conform deze richtlijn voor de openbare verlichting. Voorafgaand aan graafwerkzaamheden worden de mogelijke risico’s in beeld gebracht. Elektrische veiligheid en installatieverantwoordelijkheid - De gemeente Delft is
verantwoordelijk voor een correcte installatie en werking van haar elektrische installaties. Om de veiligheid van elektrische installaties te waarborgen dienen deze te voldoen aan het Bouwbesluit, NEN1010, NEN3140 en NEN50110. De normen zijn niet verplicht, maar verplichtend van aard. Met andere woorden, wanneer de gemeente niet voldoet aan de normen kan zij aansprakelijk worden gesteld in het kader van de zorgplicht. Consequenties beheer - De gemeente blijft dus eindverantwoordelijk voor zaken zoals: • Kwaliteit, functioneren en beschikbaarheid van de installatie. • Schriftelijke aanwijzing van de installatieverantwoordelijke. • Inspectiebeleid. • Analyse mogelijke gebreken en risico’s. • Opleidingsplan. • Toezicht op alle werkzaamheden conform de NEN3140 en Arbonormen. • Tekeningen‐ en documentenbeheer. De operationele installatieverantwoordelijkheid is momenteel ondergebracht bij de aannemer. Het onderhoud van de openbare verlichting wordt in deze planperiode opnieuw aanbesteed. In deze aanbesteding wordt de gedelegeerde installatie verantwoordelijkheid opnieuw bij de aannemer ondergebracht. Hiertoe behoren ook de reguliere inspecties volgens NEN3140. Als eigenaar en opdrachtgever ziet de gemeente Delft toe op een correcte uitvoering van deze taken.
Erfgoedwet - In Delft zijn vier gebieden aangewezen als rijks beschermde stadsgezichten: de Binnenstad, de Plantages, Agnetapark en TU-Noord (zie bijlage 1). Daarnaast hebben het Agnetapark en de begraafplaats Jaffa een van beschermde status als rijksmonument. Bovendien zijn er dertien Groene Parels benoemd; dit zijn groengebieden die een beschermde status hebben via de betreffende bestemmingsplannen. De gemeente is verplicht rekening te houden met cultureel erfgoed. Hiertoe worden locatiegerichte instructieregels in het Omgevingsplan opgenomen. Naast de bovengenoemde beschermde (groen)gebieden zullen er regels zijn voor rijks- en gemeentelijke Monumenten, cultuurhistorisch waardevolle bouwwerken, waardevolle structuren/gebieden en de omgang met archeologische (on)bekende gebieden. Zo zal ook de omgeving van monument worden beschermd. Consequenties beheer – Voorstellen voor de plaatsing van openbare verlichting en sfeerverlichting in een beschermd stadsgezicht, een groene parel of in de omgeving van een rijks- of gemeentelijk monument of cultuurhistorisch waardevolle bouwwerken en waardevolle structuren/gebieden zullen in een vroeg stadium met de afdeling Erfgoed worden afgestemd. Hierbij worden de onder- en bovengrondse cultuurhistorische waarden in beeld gebracht, zodat deze waarden in gezamenlijk overleg ingezet en versterkt kunnen worden in de voorstellen.
Veelal zullen deze voorstellen ook ter advisering aan de Adviescommissie Omgevingskwaliteit worden voorgelegd.
12
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027 3.2 Beleidskader In deze paragraaf is kort aangegeven welke beleidsstukken van invloed zijn op de manier waarop het beheer en onderhoud van openbare verlichting wordt uitgevoerd. 3.2.1 Coalitieakkoord 2022 - 2026 In deze planperiode zijn de volgende doelstellingen uit het coalitieakkoord 2022 - 2026 van invloed op het beheer en onderhoud van de openbare verlichting: • De stad maken we met elkaar o Een leefbare stad heeft een bruikbare openbare ruimte: schoon, heel, veilig, overzichtelijk en goed verlicht. o We investeren om het beheer van de openbare ruimte op niveau te houden en te voldoen aan afgesproken beeldkwaliteit en onderhoudsniveau. • Een gezonde en veilige stad o Bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte houden we er rekening mee dat deze bijdraagt aan het gevoel van veiligheid. • Een duurzame stad o Doorbouwen aan een duurzaam Delft, met energieneutraliteit als perspectief. o Bij gebiedsontwikkelingen (zoals Schieoevers) is energietransitie een leidend principe. Bovenstaande doelstellingen sluiten ook aan bij het Vijf punten plan oppositie. De beleidsambities en streefcijfers voor de openbare verlichting zijn hieronder kort samengevat.
Consequenties beheer – De beleidsambities in het coalitieakkoord 2022 - 2026 vormen het uitgangspunt voor de uitgangspunten en maatregelen in dit beheerplan. Deze zijn nader uitgewerkt in hoofdstuk 5 – Uitgangspunten ontwerp en beheer en hoofdstuk 6 – Maatregelen. Voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is ingezet op minimale instandhouding met behoud van functionaliteit, zonder dat kapitaalvernietiging ontstaat. 3.2.2 Beheervisie Openbare Ruimte Delft en Handboek Inrichting Openbare Ruimte. De beheervisie openbare ruimte is een integrale visie op het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Met deze visie wordt invulling gegeven aan de kwaliteitsniveaus, gedifferentieerd beheer en de verschillende transities waar Delft voor staat. De beheervisie is het verbindende document tussen de Visie Openbare Ruimte Delft (VORD), de Omgevingsvisie, de Omgevingsplannen en diverse organisatiedoelen. De afspraken over de inrichtingen en materialisatie van de openbare ruimte zijn vastgelegd in het Handboek Inrichting openbare Ruimte (HIOR).
13
Consequenties beheer – De standaard lichtmasten en -armaturen die in Delft worden toegepast zijn vastgelegd in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte. Het Handboek wordt continu geactualiseerd.
3.2.3 Verkeers- en Vervoersbeleid en wegcategorisering Het Delftse verkeers- en vervoersbeleid heeft als doelstelling een gezonde leefomgeving in een bereikbare, economische florerende en verkeersveilige stad, die behoort tot de beste fietssteden van Nederland. De functie van een weg is vastgelegd in de wegcategorisering van het MobiliteitsPlan Delft 2040 (MPD2040) ); zie bijlage 4. Consequenties beheer - De wegcategoriering is van invloed op de verlichtingsklasse waarin een weg wordt ingedeeld. Verder wordt bij het opstellen van de meerjarenplanning vervanging rekening gehouden met projecten. Waar mogelijk wordt werk met werk gemaakt.
3.2.4 Duurzaamheidsstrategie Delft 2040 “Bouwen aan een duurzaam Delft” De duurzaamheidsstrategie is een herijking van het beleid, vastgesteld door het college en ter kennisname gebracht aan de raad in november 2017. Met “Bouwen aan een duurzaam Delft” worden de randvoorwaarden geschetst voor een duurzaam en toekomstbestendig Delft. Met het oog op de opgaven die liggen in de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving richt deze strategie zich op de ruimtelijke ontwikkelingen. Dit gebeurt aan de hand van de 4 pijlers: - Groen, blauw & gezond - Circulaire economie - Klimaat adaptief - Delft energieneutraal Om duurzaamheid te borgen in de ontwikkeling van de stad pakken we als gemeente onze rol. Dat doen we daar waar we aan zet zijn of met behulp van de instrumenten die we tot onze beschikking hebben. We richten ons op de voorbereiding van de Omgevingsvisie, waar duurzaamheid een belangrijke status heeft. Daarnaast kijken we ook hoe we duurzaamheid nog beter in de praktijk kunnen brengen, door het beter borgen in gemeentelijke processen, bijvoorbeeld door de uitwerking van gebiedsgerichte kansen kaarten voor de prioritaire gebiedsopgaven, het optimaliseren van het proces openbare ruimte en de inventarisatie van financieringsmogelijkheden. Uiteindelijk leidt dit ertoe dat duurzaamheid gaat gelden als essentieel criterium bij de ontwikkeling van de stad.
Consequenties beheer – Bij nieuwe aanleg en vervanging wordt gekozen voor energiebesparende LED verlichting. Bij aanbestedingen wordt gelet op de inkoop van circulaire goederen en minder gebruik van grondstoffen. Bij het maken van verlichtingsplannen wordt naast de functionele eisen ook gekeken naar het beperken van lichthinder voor flora en fauna.
14
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027 3.2.5 SER-Energieakkoord en Maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI). Het SER-Energieakkoord vormt de basis voor het landelijke energie- en klimaatbeleid tot 2030. Het bevat afspraken over energiebesparing, schone technologie en klimaatbeleid. Uitvoering hiervan moet resulteren in een betaalbare en schone energievoorziening, werkgelegenheid en een duurzame economie. Het Energieakkoord is getekend door ruim 40 organisaties, waaronder VNG, IPO, UvW, Rijksoverheid, natuur-, milieu- en andere maatschappelijke organisaties. Delft volgt de doelstellingen zoals afgesproken in de SER. Voor openbare verlichting wordt gestreefd naar een versnelde renovatie van het huidige, grotendeels verouderde areaal. De volledige doelstellingen met toelichting zijn opgenomen in bijlage 2. Deze doelstellingen gelden voor alle openbare verlichting en verkeersregelinstallaties van gemeenten, provincies, waterschappen en Rijkswaterstaat samen. Omdat 95% van de openbare verlichting in gemeentelijk beheer is, zijn de gezamenlijk gemeenten grotendeels verantwoordelijk voor het behalen van deze doelstellingen. Consequenties beheer - De inspanningen in dit beheerplan zijn gericht op het zo goed mogelijk realiseren van deze doelstellingen. Dit betekent dat bij nieuwe aanleg en vervanging wordt gekozen voor energiebesparende LED verlichting en slim energiemanagement.
Het tempo waarin deze omvorming kan worden gerealiseerd is afhankelijk van de beschikbare middelen. In 2018 is de gemeente Delft toegetreden tot het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (zie bijlage 3). In mei 2019 heeft het GMT in dit kader het Actieplan MVI vastgesteld. Qua MVI heeft de gemeente Delft er voor gekozen om de focus te leggen op de volgende thema’s: • • •
Klimaatbewust inkopen Circulair inkopen Innovatiegericht inkopen
Daarnaast blijft sociaal inkopen c.q. SROI (betrekken mensen met afstand tot de arbeidsmarkt) een relevant thema. Consequenties beheer – Bij aanbestedingen van openbare verlichting zal per aanbesteding gekeken worden in hoeverre en op welke wijze invulling gegeven kan worden aan de focusthema’s. 3.2.6 Programma van eisen openbare verlichting gemeente Delft (2020) Via het programma van eisen wordt geborgd dat de gerealiseerde openbare verlichting bij oplevering voldoet aan de hiervoor genoemde wettelijke en gemeentelijke kaders. In het programma van eisen staan de gemeentelijk richtlijnen voor het ontwerp en installatie van openbare verlichting. Deze bevat tevens de technische en procedurele eisen en richtlijnen voor het opstellen van het verlichtingsplan tot aan de oplevering. Het programma van eisen openbare verlichting Delft zal in de komende beheerperiode worden geactualiseerd. Consequenties beheer – Met het programma van eisen wordt gezorgd voor de realisatie van een uniform, duurzaam en energiezuinig areaal van de openbare verlichting.
15
4
Areaal
Dit hoofdstuk geeft inzicht in de omvang en samenstelling van de gemeentelijke verlichtingsmiddelen. 4.1.1 Areaal openbare verlichting De areaalgegevens van openbare verlichting worden vastgelegd in het beheersysteem. De bekabeling van de openbare verlichting wordt vastgelegd in het integrale beheersysteem. Binnen de beheerperiode wordt onderzocht of het beheer van de gehele openbare verlichting kan worden uitgevoerd vanuit het integrale beheersysteem. De onderstaande tabel geeft inzicht in de omvang en samenstelling van het areaal openbare verlichting in oktober 2022. Areaalverdeling Openbare Verlichting 2022
Configuratie Lichtmast - Zeer klein
Hoogte
Aantal
3,5
6.712 st
Lichtmast - Klein
6
4.916 st
Lichtmast - Normaal
8
1.791 st
Lichtmast - Groot
10
246 st
Lichtmast - Zeer groot
12
12 st
Wandsteun
212 st
Spanleiding
98 st
Grondspot en lichtzuil
174 st
Wand- en plafondarmatuur
299 st
Overig
256 st
Totaal lichtmasten/-objecten Armaturen
14.716 st 15.481 st
OVL-opschakelpunten
360 st
OVL-kabelnet
600 km
Aangesloten vermogen Jaarverbruik
16
Eenh
576.857 Watt 2.393.957 kWh
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027 Lichtmasten Uit onderstaande grafiek blijkt dat bijna 5% (circa 674 stuks) van de lichtmasten de verwachtte levensduur van 45 jaar is gepasseerd. Een gedeelte hiervan (circa 20%) zijn de gietijzeren masten in de binnenstad. De levensduur van deze masten ligt hoger dan de gemiddelde levensduur. De overige masten worden de komende beheerperiode vervangen.
Lichtmasten naar leeftijd 5% 20% 00-15 jaar
50% 25%
16-30 jaar 31-45 jaar 46 jaar en ouder
Het areaal aan lichtmasten is grotendeels opgebouwd uit onderhoudsarme aluminium masten met een lange levensduur. In de historische Binnenstad bestaat de verlichting uit historische lichtmasten (gietijzer), stalen masten (wandelstokjes) en armaturen aan spankabels.
Lichtmasten naar materiaal 9%
3% 1%
5% Aluminium
1%
Gietijzer Staal
81%
Staal verzinkt Spankabel / gevel Overig
17
Armaturen Bij de armaturen heeft 19% (circa 3000 stuks) de verwachtte levensduur van 25 jaar gepasseerd. Dit zijn armaturen met fluorescentielampen welke de komende beheerperiode worden vervangen.
Armaturen naar leeftijd
19%
0-5 jaar
28%
6-10 jaar
7%
11-15 jaar
13%
11%
16-20 jaar
22%
21-25 jaar 26 jaar en ouder
Lampen Op dit moment bestaat het areaal grotendeels uit fluorescentielampen (TL/PL) 60% en LED 30%. Alle lampen met hoge vermogens zijn inmiddels vervangen door LED lampen waarmee grote besparingen op lampvermogens niet meer mogelijk is. Vanaf 2023 zijn de fluorescentielampen niet meer verkrijgbaar. De komende beheerperiode zullen alle armaturen die uitgevoerd zijn met fluorescentielampen versneld worden vervangen.
Lampen naar type 7% 30%
0% Hogedruk Natrium (SON) Fluorescentie (TL/PL)
3%
60%
Halogeen (CDO/CDM) LED Overig
18
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027
OVL-kabelnet en -opschakelpunten De gemeente Delft beschikt over een eigen openbare verlichtingsnet van circa 600 km voor de voeding van de openbare verlichting. De openbare verlichting in Delft wordt in- en uitgeschakeld vanuit 360 opschakelpunten. Deze opschakelpunten zijn in Delft ondergebracht in 340 kasten en in 20 distributiestations van Stedin. Bij de overdracht van het openbare verlichtingsnet aan de gemeente zijn geen beheergegevens geleverd over de ouderdom van het kabelnet. Op basis van de ouderdom van de wijken is een ruwe schatting gemaakt. Hieruit blijkt dat 34% van de OVLkabels ouder zijn dan 50 jaar; dit is ongeveer 155 kilometer kabel.
Kabels naar leeftijd 11% 16%
3%
00-10 jaar
10%
11-20 jaar 21-30 jaar
10%
34% 16%
31-40 jaar 41-50 jaar 50 jaar en ouder Leeftijd onbekend
4.1.2 Areaal sfeerverlichting Het areaal van de sfeerverlichting bestaat in 2022 uit: -
Aanlichten monumenten: Oude Jan, Nieuwe kerk, Stadhuis, standbeeld Hugo de Groot, Oostpoort, Bacinol 2, Armamentarium en de Sint Huybrechtstoren; Aanlichten bomen: St. Sebastiaansplein en Doelentuin; Verlichting kunstwerken: De Liefdesbrief (Oostpoortweg – A13), Bollen Frisoplein, Blauwe Hart, Bonte Os en rotonde Nassaulaan, Hugo de Groot; Kadeverlichting in het Spoorzone gebied. Masten met schijnwerpers en kadeverlichting in Poptahof;
4.1.3 Areaalmutaties Bij areaalverandering gaat het om kleinschalige verandering in de samenstelling. Bijvoorbeeld het omvormen van een lichtpunt aan een spankabel door een lichtmast. Bij areaaluitbreidingen of –verminderingen gaat het om wezenlijke veranderingen in de omvang van het areaal. Hierbij moet gedacht worden aan areaaluitbreiding door stadsuitleg of areaal vermindering door binnenstedelijke verdichting.
19
Kleinschalige areaalveranderingen worden na de realisatie in de betreffende beheersystemen en beheerplannen verwerkt. Bij grote areaalmutaties is het noodzakelijk om al vooraf voldoende budgetruimte te creëren, zodat op het moment van overdracht voldoende budget beschikbaar is. Bijvoorbeeld voor de uitvoering van het reguliere onderhoud, afhandeling van klachten, meldingen, etc. Hiervoor is in de programmabegroting een bouwsteen opgenomen onder paragraaf ‘onderhoud kapitaalgoederen’, pagina 160 uit de programmabegroting 2023-2026. Als gevolg van onderstaande gebiedsontwikkelingen neemt de komende beheerperiode het areaal van de openbare verlichting toe. -
20
Schoemakerplantage Nieuw Delft Nieuwe Haven Staalweg Schieoevers Bethelpark
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027
5
Uitgangspunten ontwerp en beheer
5.1 Algemeen De doelstellingen uit het coalitieakkoord 2022-2026 zijn van invloed op het ontwerp en beheer van de openbare verlichting. Deze doelstellingen zijn opgenomen in paragraaf 3.2.1. 5.2 Ontwerp en inrichting Uitgangspunt voor het ontwerp en inrichting is een sobere en doelmatige openbare verlichting. Dit betekent dat de vereiste verlichtingsniveaus (NPR13201) worden gerealiseerd door een optimale keuze en plaatsing van verlichtingsmiddelen. Met uitzondering van een beperkt aantal bijzondere gebieden die omschreven zijn in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte, is vormgeving ondergeschikt aan de technische en functionele eisen, levensduur en onderhoudskosten. 5.2.1 Wel of niet verlichten Een sobere en doelmatige openbare verlichting begint met de keuze of een weg, voet-/fietspad of plein moet worden verlicht. De gemeente Delft hanteert hierbij het basisprincipe dat alleen verlichting wordt aangebracht als dit noodzakelijk is vanuit: verkeersveiligheid, sociale veiligheid en leefbaarheid. Meer concreet worden de volgende beleidsrichtlijnen gehanteerd: • •
• • • •
•
Binnen de bebouwde kom worden wegen, straten en voet-/fietspaden met belangrijk doorgaand verkeer voorzien van openbare verlichting. Fietspaden naast doorgaande wegen krijgen pas een eigen verlichting als de verlichting vanaf de weg ontoereikend is. Als dit mogelijk is wordt gebruik gemaakt van dezelfde lichtmasten (dubbele uithouder). Voet-/fietspaden zonder doorgaand verkeer, bijvoorbeeld in parken en groenstroken, worden niet verlicht. Er wordt geen verlichting aangebracht die in strijd is met de natuurbeschermingswet. Er wordt geen verlichting aangebracht die in strijd is met het bestemmingsplan. Achterpaden, galerijen en trappenhuizen worden niet van openbare verlichting voorzien. Woningcorporaties en particuliere eigenaren kunnen op eigen kosten verlichting aanbrengen. Speelplaatsen en trapvelden worden doorgaans niet verlicht (voorkomen overlast door nachtelijk gebruik). Er zijn enkele uitzonderingen zoals het skatepark aan de Prinses Beatrixlaan. De verlichting hiervan brandt alleen in de avonduren.
Door specifieke eisen en/of lokale omstandigheden kan het noodzakelijk zijn om (gemotiveerd) af te wijken van de hiervoor genoemde richtlijnen.
21
5.2.2 Functionele en technische eisen Als het noodzakelijk is om een openbare ruimte te verlichten is het belangrijk dat deze goed en efficiënt wordt gerealiseerd. De functionele en technische eisen waar de openbare verlichting aan moet voldoen zijn afhankelijk van de functie waarvoor deze wordt aangebracht. •
•
•
Verkeersveiligheid (veilig en vlot transport, lage risico aansprakelijkheid) Openbare verlichting zorgt bij duisternis voor een goede zichtbaarheid van het verloop van de weg, kruispunten, zijwegen en rotondes, weggebruikers en obstakels. Aan de andere kant vormen lichtmasten als obstakel ook een risico op letsel en schade. Daarom wordt het aantal masten zoveel mogelijk beperkt en worden zo veel mogelijk lichte aluminium masten toegepast. Deze geven bij botsingen minder kans op letsel. Sociale veiligheid (veiligheidsgevoel) Openbare verlichting zorgt ervoor dat mensen een openbare ruimte goed kunnen overzien en personen, objecten en kleuren tijdig waarneembaar zijn. Deze zichtbaarheid geeft een gevoel van veiligheid en draagt bij aan het voorkomen van vandalisme en geweld. Leefbaarheid (gebruik, herkenbaarheid, vormgeving en sfeer) Leefbaarheid heeft te maken met de herkenbaarheid, vormgeving en sfeer van de openbare ruimte. Dit speelt vooral een rol in de historische binnenstad en winkel- en uitgaansgebieden. Het aanlichten van historische gebouwen draagt bij aan de oriëntatie en de herkenbaarheid en sfeer van de stad.
5.2.3 Verlichting op maat Als is besloten om een openbare ruimte te verlichten dan wordt deze in principe ontworpen conform de richtlijnen voor openbare verlichting (NPR13201-2018). De functie van de openbare ruimte is bepalend voor de benodigde lichtintensiteit en de verdeling van verlichtingselementen. De gemeente als wegbeheerder bepaalt of een weg een verkeers- of verblijfsfunctie heeft. Dit is gekoppeld aan de wegcategorisering, zie bijlage 4. •
Stroomwegen – wegen met een verkeersfunctie en een ontwerpsnelheid van 80-120 km/u (bijv. Kruithuisweg).
•
Gebiedsontsluitingswegen – wegen met een verkeersfunctie en een ontwerpsnelheid van 50 km/u (bijv. Schoemakerstraat en Rotterdamseweg).
•
Wijkontsluitingswegen - wegen met een gecombineerde verkeers- en verblijfsfunctie. 50 km-wegen, ingericht op een gem. snelheid van 40 km/u. In de meeste gevallen is de verkeersfunctie bepalend voor het ontwerp van de openbare verlichting. (bijv. Ruys de Beerenbrouckstraat en Buitenhofdreef).
•
Erftoegangswegen – wegen met een verblijfsfunctie, ontwerpsnelheid max. 30 km/u (bijv. woonstraten).
De behoefte aan verlichting is afhankelijk van de omstandigheden. De verkeersintensiteit is ‘s-nachts lager dan in de spits of avond. De situatie die het hoogste lichtniveau vereist, bepaalt de dimensionering van de verlichtingsinstallatie. De lagere waarden op andere momenten kunnen worden bereikt door de verlichting dimbaar uit te voeren. De komende beheerperiode wordt onderzocht op welke wijze we de openbare verlichting meer dynamisch kunnen dimmen.
22
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027 5.2.4 Keuze verlichtingsmiddelen De NPR13201 is bepalend voor de benodigde lichtintensiteit en de verdeling van de verlichtingselementen. De beheerder is vrij in de keuze van verlichtingsmiddelen waarmee dit wordt gerealiseerd (lichtmasten, lichtarmaturen, voorschakelapparaten, lamptypen, OV-kabels, schakelkasten, etc.). Bij het ontwerp hanteert de gemeente de volgende uitgangspunten: •
De basisverlichting wordt uitgevoerd met de meest doelmatige, economische rendabele, energiezuinige en onderhoudsarme verlichtingsmiddelen.
•
De Binnenstad en de boulevards uit de Visie Openbare Ruimte Delft hebben een karakteristieke basisverlichting. Door de beperkte financiële middelen wordt de karakteristieke verlichting op dit moment niet actief uitgebreid.
•
Met het oog op kostenefficiënt onderhoud wordt het aantal verschillende typen lichtmasten en armaturen zoveel mogelijk beperkt. De basisverlichting die in Delft wordt toegepast, is vastgelegd in het Handboek Openbare Ruimte (HIOR).
•
In het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) zijn een beperkt aantal bijzondere openbare ruimten opgenomen. Binnen deze gebieden kan worden afgeweken van de standaardinrichting en kunnen esthetische aspecten in de keuze worden betrokken. Bijvoorbeeld door een karakteristieke verlichting toe te passen.
•
Bij de keuze van verlichtingsmiddelen wordt rekening gehouden met milieuaspecten zoals: energieverbruik, schadelijke stoffen, recycling en levensduur.
•
Waar nodig wordt extra aandacht gegeven aan bestendigheid tegen vandalisme, bijv. langs vrij liggende fietspaden.
•
De lichtmasten worden doelmatig en efficiënt geplaatst door elke mast af te wegen als lichtbron, obstakel en straatmeubilair.
•
De plaatsing van lichtmasten en bomen wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd. Hierdoor wordt lichtverlies en onnodig snoeiwerk voorkomen.
5.2.5 LED verlichting Bij nieuwe aanleg en vervanging wordt altijd bekeken of de laatste stand van de techniek mogelijkheden biedt om winst te behalen qua energieverbruik, beheerkosten en milieueffecten. Door innovatie van de verlichtingstechniek is het gemiddeld geïnstalleerde vermogen per lichtpunt verlaagd van 133 W (1975) naar 50 W (2015), 42 W(2019) en 37W (2022). Sinds 2013 is energiezuinige LED verlichting ver genoeg doorontwikkeld om grootschalig te worden toegepast in de openbare verlichting, waarmee het geïnstalleerd vermogen per lichtpunt nog verder kan worden verlaagd. Tijdens de ombouwfase worden de oplopende besparingen op de energiekosten ingezet om de gewenste omvormingen te realiseren. Als de omvorming is afgerond, moet worden besloten hoe deze middelen worden ingezet. Dit beslismoment valt buiten de planperiode van dit beheerplan. In het SER-akkoord wordt de verwachting uitgesproken dat het gemiddeld geïnstalleerd vermogen in 2030 kan worden teruggebracht tot 25-30W per lichtpunt. De verwachting is dat aan het einde van de looptijd van het beheerplan 90% van het areaal uitgevoerd is in
23
energiezuinige LED verlichting. In 2030 is de verwachting dat alle verlichting is uitgevoerd in energiezuinige LED verlichting en het geïnstalleerd vermogen daarmee teruggebracht is tot maximaal 30W per lichtpunt. Delft voldoet hiermee aan de uitgangspunten van de SER.
5.2.6 Sfeerverlichting Hiertoe behoort de verlichting die primair wordt aangebracht voor de verfraaiing van de stad. Bijvoorbeeld de aanstraal verlichting van historische gebouwen en de grondspots die de monumentale bomen in de doelentuin aanlichten. De aanstraalverlichting zet de historische gebouwen waar Delft trots op is, letterlijk in de schijnwerpers en levert een belangrijke bijdrage aan de sfeer, oriëntatie en herkenbaarheid van de stad. De verlichting heeft in principe geen functie voor de verkeersveiligheid maar levert indirect wel een positieve bijdrage aan de sociale veiligheid in de stad. Bij de renovatie van historische bruggen wordt rekening gehouden met plaatsing van sfeerverlichting. In de afgelopen jaren is geïnvesteerd in het vervangen van de verouderde aanstraalverlichting door moderne systemen met een veel lager energieverbruik. Dit beleid wordt in de komende jaren voortgezet. 5.2.7 Derden aan OVL-net De gemeente Delft beschikt over een eigen onbemeten openbare verlichtingsnet. Het lijkt aantrekkelijk voor derden (zoals feestverlichting van winkeliers) om aan te sluiten op dit net voor de energievoorziening. Een eigen net brengt echter een aantal verplichtingen met zich mee. Zo is het wettelijk niet toegestaan voor de gemeente om energie door te leveren.
Daarnaast is het vanuit de installatieverantwoordelijkheid (veiligheid) niet toegestaan dat derden werken aan het openbare verlichtingsnet. Ook is het lastig om het afgenomen vermogen van derden te berekenen omdat deze tijdelijk aan het net aangesloten zouden zijn. Het systeem is hierop niet ingericht. Deze verplichtingen resulteren erin dat de gemeente Delft niet toe staat dat derden aansluiten op het openbare verlichtingsnet. Een uitzondering hierop zijn de verlichte wegwijzers, abri’s en lichtmastreclames. Er zijn contracten afgesloten met de eigenaren hiervan waarin is vastgelegd dat de energiekosten worden gedragen door de gemeente Delft. Er is hier dus geen sprake van doorlevering. Aan- en afsluiten van deze apparatuur wordt verzorgd door de aannemer waar ook de installatieverantwoordelijkheid van het net is ondergebracht. 5.2.8 Plantenbakken (Hanging baskets) De gemeente Delft staat toe dat er onder voorwaarden plantenbakken worden opgehangen aan de openbare verlichting. Hiervoor is van te voren toestemming nodig van de beheerder. De beheerder zal de aanvraag toetsen op een aantal criteria zoals geschiktheid van de mast en/of overlast en hinder. Daarnaast worden er ook eisen gesteld aan de hoogte van de plantenbakken en de zichtbaarheid van het lichtmastnummer voor storingsmeldingen.
De gemeente Delft is te allen tijde bevoegd om de plantenbakken te (laten) verwijderen om redenen die ontleend zijn aan het algemeen belang. De kosten van het verwijderen zijn voor rekening van de eigenaar/beheerder van de plantenbakken.
24
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027
5.3 Beheer en onderhoud Na realisatie richt het beheer en onderhoud zich op het efficiënt in stand houden van de vereiste verlichtingsniveaus en de verlichtingsmiddelen waarmee deze zijn gerealiseerd. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in de technische kwaliteit en beeldkwaliteit. 5.3.1 Technische kwaliteit Bij de technische kwaliteit gaat het om het in stand houden van het technische functioneren. Dit betekent dat: •
De aangebrachte lampen op de geplande tijden branden, schakelen en dimmen (verlichtingsmiddelen in goede technische staat).
•
De lampen het gevraagde lichtniveau kunnen leveren (armatuur voldoende schoon)
•
Er geen (potentieel) gevaarlijk situaties aanwezig zijn (heel en elektrisch veilig).
•
De aangebrachte verlichtingsmiddelen niet sneller degenereren dan de gemiddelde levensduur
5.3.2 Beeldkwaliteit De beeldkwaliteit heeft betrekking op de visuele kwaliteitscriteria die geen invloed hebben op het technisch functioneren. Voor de openbare verlichting gaat het om de volgende criteria: •
Scheefstand (zware scheeftstand beïnvloedt ook de technische kwaliteit).
•
Heel (staat coatings en beschadigingen).
In de Beheervisie Openbare Ruimte 2019-2023 zijn de ambities voor de beeldkwaliteit vastgesteld. 5.3.3 Hergebruik materialen Het vervangen van verlichtingsmiddelen wordt uitgevoerd per straat, buurt of wijk. Hierbij komen ook verlichtingsmiddelen vrij die nog niet volledig zijn afgeschreven. Bijvoorbeeld doordat het betreffende lichtpunt al eerder was vervangen of gerepareerd. Deze worden als reserveonderdeel in voorraad gehouden. Als hergebruik niet mogelijk is worden de verlichtingsmiddelen afgevoerd naar erkende verwerkingsbedrijven. Het gaat hierbij vooral om het hergebruik van metalen (aluminium en staal) en een milieuverantwoorde verwerking van lampen die schadelijke stoffen bevatten.
25
6
Maatregelen
Dit hoofdstuk geeft inzicht in de noodzakelijke maatregelen om de openbare verlichting op het gewenste kwaliteitsniveau te onderhouden. De maatregelen lopen uiteen van het operationeel houden van het beheersysteem tot de werkzaamheden die in het kader van regulier onderhoud en vervanging worden uitgevoerd. Uitvoering van werkzaamheden vindt plaats met inachtneming van het gemeentelijk aanbestedingsbeleid. 6.1 Beheercyclus & begrippen De actuele inrichting van de openbare ruimte is een momentopname van het cyclische proces van stedelijke ontwikkeling. Nadat is besloten om een object (bijvoorbeeld een lichtmast of schakelkast) te realiseren wordt dit ontworpen, technisch uitgewerkt en gerealiseerd. Hierna wordt het object tot aan het eind van zijn levensduur onderhouden. Meestal betreft dit de technische levensduur, maar het komt regelmatig voor dat maatschappelijke of technologische ontwikkelingen aanleiding geven om een object eerder te vervangen. Ontwerp & Engineering
Beleid Veranderen?
Realisatie
Onderhoud tot einde levensduur
Het cyclische proces van stedelijke ontwikkeling. Het eind van de technische levensduur wordt bereikt als reguliere onderhoudswerkzaamheden niet langer toereikend zijn om het object (tegen acceptabele kosten) aan de functionele en technische eisen te laten voldoen. Het eind van de maatschappelijke levensduur wordt bereikt als het object niet meer aan de maatschappelijke eisen voldoet. Nieuwe wetgeving en beleid, technische ontwikkelingen, wensen van bewoners en bedrijven, veranderingen in gebruik, etc. Aan het eind van de levensduur wordt op basis van de actuele wensen (beleid) besloten wat er met het object moet gebeuren. Moet het worden verwijderd, gerenoveerd (min of meer in uitgangssituatie terugbrengen) of moet er iets geheel anders worden gemaakt? De reguliere onderhoudswerkzaamheden om een object op het gewenste kwaliteitsniveau in stand te houden worden in dit beheerplan regulier onderhoud genoemd. De renovaties en vervangingen aan het eind van de technische (of maatschappelijke) levensduur worden vervanging genoemd. Rationeel beheer is een samenhangend geheel van activiteiten, die uitgevoerd worden om de kwaliteit van het areaal tegen zo laag mogelijke kosten op het gewenste kwaliteitsniveau in stand te houden. Het planmatig inspecteren en uitvoeren van regulier onderhoud vormt de basis voor het rationeel beheer.
26
Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027 Deze werkwijze heeft grote voordelen ten opzichte van een werkwijze waarbij pas wordt ingegrepen bij knelpunten of calamiteiten. • • • • • 6.2
Onderhoudswerkzaamheden worden op het (technisch en financieel) optimale moment uitgevoerd. Planmatig werken biedt mogelijkheden om werkzaamheden op elkaar af te stemmen, ook ten aanzien van verkeershinder en hulpdiensten. Kans op calamiteiten en ongevallen wordt verkleind. Beperken vervolgschade en kapitaalsverlies. Langere levensduur. Beleid en beheer
Rationeel beheer – De beheer- en inspectiegegevens worden vastgelegd in het beheersysteem. De licentie- en databeheerkosten bedragen circa € 19.340,-- per jaar. De jaarlijkse kosten voor de verplichte registratie van de gemeentelijke kabels en leidingen (WION) zijn € 10.000,--. De beheerkosten binnen de post beleid en beheer zijn samengevat in de volgende tabel. 1. Beleid / beheer OVL 1.1. Rationeel beheer Licentie beheersysteem Databeheer WION registratie Totaal beleid en beheer
2024 29.340 7.000 12.340 10.000 29.340
2025 29.340 7.000 12.340 10.000 29.340
2026 29.340 7.000 12.340 10.000 29.340
2027 29.340 7.000 12.340 10.000 29.340
6.3 Regulier onderhoud Regulier onderhoud betreft de elektriciteit en alle onderhoudsmaatregelen die worden uitgevoerd om de openbare verlichting op het gewenste kwaliteitsniveau in stand te houden. 6.3.1 Elektriciteit Slechts een klein gedeelte van het net is voorzien van energiemeters (bijvoorbeeld: Harnaspolder, Kuyperwijk zuid en Kerkpolder). De afrekening van de energiekosten van het onbemeterde net geschiedt op basis van het aangesloten vermogen en het aantal branduren. Hiervoor wordt jaarlijks een bestuursverklaring opgesteld. De kosten voor het elektriciteitsverbruik van de openbare verlichting zijn circa € 380.000,--3. Dit is € 100.000,-- meer dan begroot. Per 01-01-2023 stijgen ook de vaste kosten per aansluiting. Dit resulteert in een prijsstijging van nog eens € 40.000,--. Daarmee is de prijsstijging van de energiekosten € 140.000,-- ten opzichte van voorgaande jaren. Bij het plaatsen van een nieuwe opschakelkast wordt de kast voorzien van een meter. Op termijn (15 jaar) zal het gehele net voorzien zijn van energiemeters. 6.3.2
Regulier onderhoud verlichtingsmiddelen
3 In de berekening is geen rekening gehouden met de stijgende energiekosten. Berekening gaat uit van gemaakte
kosten in 2022
27
Door het uitvoeren van onderhoudsmaatregelen wordt voorkomen dat verlichtingsmiddelen sneller degenereren dan de gemiddelde levensduur. Het regulier onderhoud is beperkt tot een minimale instandhouding met behoud van functionaliteit, zonder dat kapitaalvernietiging ontstaat. Dit betreft: Lampvervanging en Groepsremplace - Conventionele OVL-lampen hebben een gemiddelde levensduur van 2-3 jaar. Bij LED verlichting wordt uitgegaan van 15 – 20 jaar. Als uit inspecties en meldingen blijkt dat individuele lampen zijn uitgevallen, worden deze vervangen. Tegen het eind van hun levensduur vallen lampen vaker uit en wordt het individueel vervangen van lampen te duur. Op basis van de levensduur en uitval binnen de groep wordt dan het economisch optimale moment bepaald om alle lampen in één keer te vervangen. De gemiddelde kosten voor groepsremplace bedragen € 15.000,-- per jaar. De werkelijke uitgaven voor groepsremplace vertonen een meer grillig verloop en worden vereffend met het regulier onderhoudsbudget. Schakelkosten - Het nieuwe schakelsysteem van de openbare verlichting communiceert met een centraal monitoringssysteem via 4G data communicatie. De kosten voor de communicatie en het monitoringssysteem bedragen € 12.000,-- per jaar. Schilderwerk – Schilderwerk wordt voorkomen door zo veel mogelijk aluminium lichtmasten toe te passen.
In de Binnenstad en een beperkt aantal bijzondere openbare ruimten zijn om historische of esthetische redenen geschilderde of gecoate masten toegepast. Bij de nieuwe aanleg en vervanging worden de ondergrondse delen van aluminium en stalen masten voorzien van een levensduur verlengende coating. Het schilderwerk van de gietijzeren en stalen lichtmasten wordt uitgevoerd op onderhoudsniveau B (Binnenstad) of C (rest van de stad). Het schilderbudget bedraagt € 3.500,--. Hiervoor kan alleen het hoogst noodzakelijke schilderwerk worden uitgevoerd. Schoon – Dit betreft het regelmatig verwijderen van aanslag, stickers, graffiti, etc. van masten, armaturen en OV-kasten. Graffiti en stickers op lichtmasten en schakelkasten worden alleen verwijderd als deze aanstootgevend of racistisch zijn. Lichtarmaturen worden in principe gelijktijdig met het vervangen van de lampen schoongemaakt (circa eenmaal per drie jaar), tenzij de lichtopbrengst al eerder ernstig terugloopt. Aanslag op lichtmasten en schakelkasten wordt alleen verwijderd als sprake is van ernstige overlast. De maatregelen voor het schoonhouden van lichtmasten, armaturen en schakelkasten zijn beperkt tot het hoogst noodzakelijke onderhoud. De kosten zijn geraamd op € 2.500,--.
6.3.3 Herstel storingen en schade Herstel storingen betreft het herstellen van storingen mede als gevolg van aanrijdingen, vandalisme, en weersomstandigheden (storm- en bliksemschade). Deze werkzaamheden worden in regie uitgevoerd waarbij de volgende servicenormen zijn afgesproken: