4. Handelingen van de gemeenteraadsvergadering van 13 november 2025

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

DERTIENDE VERGADERING

op donderdag 13 november om 16.00 uur Overzicht van de verhandelende punten Reg.nr. 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184

Opening en mededelingen Vaststellen agenda Benoemingen Toelating van mevrouw A.S. Koek (D66) tot raadslid van de gemeente Delft Het afleggen van de verklaring en belofte door mevrouw A.S. Koek Besluitvorming Hamerstukken Raadsvoorstel Begrotingswijziging Septembercirculaire 2025 Raadsvoorstel Vaststellen belastingverordeningen 2026 Raadsvoorstel Vaststellen Najaarsrapportage 2025 Raadsvoorstel Bob voorkeursrecht Herstemming motie vergadering 6 november M 6.5.2 Motie Sterk en bereikbaar Openbaar Vervoer - VVD, CU, STIP, OD Algemene beschouwingen Begrotingsbehandeling 2026-2029 Sluiting

1

2546705

Pag.nr. 2 2 3 3 3

2543672 2539506 2539516 2545702

4 4 4 4 4 4

2538496

5 28 100

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

Voorzitter: de heer A. Pechtold, burgemeester. Aanwezig zijn: de heer Analikwu, mevrouw Van den Berg, de heer Brink, mevrouw Brussaard, mevrouw Fung Fen Chung, mevrouw Gaal, de heren Gommers, Groeneveld, Herrema, Hombergen en Jaff (vanaf 18.40 uur), mevrouw De Jongh Swemer, mevrouw Kok, mevrouw De Koning, de heren Krishnasing en Maruf, mevrouw Osepa, mevrouw Romeijnders, de heren Schuurman, Van der Sluis en Van der Steeg, mevrouw Stehouwer, de heer Stoop, mevrouw Timmermans, de heren Treffers en Valk, mevrouw Van Velzen, mevrouw Verduijn, de heer Visser, mevrouw Van der Vlist, mevrouw Voogt, mevrouw Wattel, mevrouw Wessels, mevrouw Wentink en de heer Van der Woerd. Aanwezige wethouders: mevrouw Gooijer, mevrouw Huijsmans, mevrouw Schrederhof, de heer Van Vliet en mevrouw Zwart. Raadsgriffier: de heer J. Mimpen. 171. Opening en mededelingen. De VOORZITTER: Goedemiddag, dames en heren. Hierbij open ik deze raadsvergadering. Hartelijk welkom aan alle leden van de raad, de leden van het college, de ambtelijke ondersteuning en de aanwezigen op de publieke tribune. Ook van harte welkom aan de mensen die vanuit huis met ons meekijken en meeluisteren. Dat kan via onze eigen webcast of via Omroep Delft. We hadden vanmiddag eigenlijk afscheid willen nemen van mevrouw Dijk, maar zij heeft op dit moment reeds verplichtingen in de Tweede Kamer.

Wij hopen haar op 18 december aanstaande hier nog even terug te zien om feestelijk afscheid van haar te nemen. Er zijn voor deze vergadering afmeldingen ontvangen van de heer Koelewijn van Hart voor Delft, mevrouw Grobben van Hart voor Delft en mevrouw Janssen van de Partij van de Arbeid. Mij is ter ore gekomen dat de heer Jaff van GroenLinks waarschijnlijk ongeveer om 19.00 uur zal aansluiten. Dames en heren, hou er rekening mee dat hij heeft beloofd iets lekkers mee te nemen vanwege de geboorte van dochter. Hou daar dus rekening mee bij het opscheppen beneden. Eventuele hoofdelijke stemmingen beginnen vanavond met nummer 29. Dat is de heer Treffers van Volt. Hij ziet er ontzettend naar uit en hij hoopt dat iemand een hoofdelijke stemming aanvraagt. 172. Vaststellen agenda. De VOORZITTER: In de aanloop naar deze vergadering zijn een amendement en een aantal - volgens mij een stuk of twaalf - moties ontvangen en verspreid. Er is een nieuwe versie ontvangen van motie 7.1.12 (Houd de raad in positie voor de toeristenbelasting) van de heer Van der Woerd van de ChristenUnie, mede namens 2

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

GroenLinks en het CDA. Er is ook een wijziging in motie 7.1.6 van de VVD en andere fracties over slim handhaven of in ieder geval handhaven; ik ben de precieze titel even kwijt, maar de motie gaat over handhaving. Het amendement en de moties zijn zoals gebruikelijk op het Raadsinformatiesysteem geplaatst, zijn inmiddels ook ondertekend en maken daarmee deel uit van de beraadslaging. Het presidium stelt voor om ten aanzien van de Algemene Beschouwingen een spreektijd aan te houden van zeven minuten per fractie. In deze zeven minuten is inbegrepen de vijf minuten die elke fractievoorzitter heeft voor zijn of haar Algemene Beschouwingen - we hebben afgesproken dat dit ongeïnterrumpeerd is - evenals twee minuten voor het beantwoorden van interrupties. Het college krijgt 21 minuten voor de reactie. Daarnaast stelt het presidium voor om ten aanzien van de bespreekagenda een totale spreektijd aan te houden van vier uur. Dit betekent 17 minuten per fractie en 51 minuten voor het college. De beraadslaging zullen zoals gebruikelijk plaatsvinden in twee termijnen. De spreektijden en de agenda worden ongewijzigd vastgesteld. 173. Benoemingen 174. Toelating van mevrouw A.S. Koek (D66) als raadslid van de gemeente Delft. De VOORZITTER: We gaan over tot de toelating van mevrouw Koek voor de invulling van de vrijgekomen zetel na het vertrek van mevrouw Dijk.

De commissie Onderzoek geloofsbrieven heeft de geloofsbrieven van mevrouw Koek onderzocht en in orde bevonden. Dit betekent dat u allen per acclamatie in kan stemmen met de toelating van mevrouw Koek als raadslid van de gemeente Delft. Het voorstel wordt zonder beraadslaging aangenomen. De VOORZITTER: Mevrouw Koek is bij dezen toegelaten. 175. Het afleggen van de verklaring en belofte door mevrouw A.S. Koek. De VOORZITTER: Ik vraag de bode om mevrouw Koek naar binnen te geleiden voor het afleggen van de verklaring en belofte. Dames en heren, ik verzoek u allen, voor zover mogelijk, te gaan staan. Mevrouw Koek, ik zal de verklaring en belofte in één keer voorlezen. Aansluitend kunt u antwoorden met "dat verklaar en beloof ik", waarbij u de handen naast het lichaam kan houden. U heeft in de Tweede Kamer gezien dat er soms nogal wat variaties zijn. Hier en daar moet het dan over; dat wil ik u niet aandoen. "Ik verklaar dat ik, om tot raadslid benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd.

3

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk, enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als raadslid naar eer en geweten zal vervullen." Hierna legt mevrouw Koek in handen van de voorzitter de verklaring en belofte af. De VOORZITTER: Ik feliciteer u hierbij van harte. Ik mag u de Delftse vroedschapspenning overhandigen, evenals een mooie Delftse plant. Ik wens u ontzettend veel succes in uw functie. Zodra ik het nieuwe raadslid een hand, de penning en de plant heb gegeven, mag u haar allemaal in sneltreinvaart feliciteren. (Applaus) De vergadering wordt enige tijd geschorst. De VOORZITTER: Mevrouw Koek heeft inmiddels haar plaats in de zaal ingenomen. We kijken uit naar uw maidenspeech, maar ik heb begrepen dat we die vandaag nog niet gaan krijgen. 176. Besluitvorming hamerstukken. 177. Raadsvoorstel Begrotingswijziging Septembercirculaire 2025 (2543672) 178. Raadsvoorstel Vaststellen belastingverordeningen 2026 (2539506) 179. Raadsvoorstel Vaststellen Najaarsrapportage 2025 (2539516) 180. Raadsvoorstel Bob voorkeursrecht (2545702) De voorstellen van de hamerstukkenlijst worden zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen. 181. Herstemming motie vergadering 6 november 2025.

De VOORZITTER: Dit betreft motie 6.5.2 (Sterk en bereikbaar openbaar vervoer) van de VVD, de ChristenUnie, STIP en Onafhankelijk Delft. Tijdens de vorige vergadering staakten de stemmen bij deze motie. Aangezien de vergadering niet voltallig was, moeten we vandaag opnieuw stemmen. Indien de stemmen weer staken, is de motie niet aangenomen. U heeft tijdens de vorige vergadering al de gelegenheid gehad om een stemverklaring af te leggen, maar voor het geval dat iemand van mening en dus ook van stem is veranderd, vraag ik nogmaals of het voor diegene nodig is om een stemverklaring af te leggen. Dat is niet het geval. In stemming komt motie 6.5.2 (Sterk en bereikbaar openbaar vervoer) van de VVD, de ChristenUnie, STIP en Onafhankelijk Delft.

4

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

De motie wordt met een digitale stemming aangenomen met 18 tegen 16 stemmen, waarbij de fracties van het CDA, D66, GroenLinks, de PvdA en Volt ertegen hebben gestemd. 182. Algemene Beschouwingen. De VOORZITTER: De volgorde bij de Algemene Beschouwingen is zoals gebruikelijk: we beginnen met de grootste oppositiepartij. Vervolgens komt de grootste coalitiepartij en zo verder. Dat betekent deze volgorde: Hart voor Delft, STIP, VVD, D66, SP, GroenLinks, CDA, PvdA, Onafhankelijk Delft, ChristenUnie en Volt. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van het spreekgestoelte. Na elke bijdrage is er ruimte voor interrupties. Daarna volgt een reactie vanuit het college. De heer STOOP (Hart voor Delft): Voorzitter, luisteraars en kijkers naar deze raadsvergadering. Ik geef namens Hart voor Delft een reactie op de programmabegroting. Deze is sluitend, maar toch zijn er zorgen bij Hart voor Delft. Het college geeft aan dat het goed gaat kijken waar het ons geld aan uitgeeft en goed gaat opletten wat het eindresultaat is. Hier heeft Hart voor Delft de afgelopen jaren constant op aangedrongen: uitgaven doen op basis van urgentie en prioriteit. Ondertussen is dit college vaak met zaken bezig waar niet de hele stad van profiteert. Dit betreft vooral het sociale vlak. We hebben het over een inclusieve stad, maar die is nog ver te zoeken in Delft.

Vooral van energietransitie, Delft-West en het Innovatiedistrict Delft wordt dit college opgewonden, maar er zijn meer dingen aan de hand in onze mooie stad. Wij zijn zeker niet tegen energietransitie maar de snelheid waarin Delft dit wil, is voor veel mensen niet bij te houden, nog afgezien van wat dit extra gaat kosten voor onze inwoners. Zorgelijk vindt Hart voor Delft nog steeds de aanpak Delft-West. Die zorg groeit alleen maar. Het meeste subsidiegeld is inmiddels gelabeld. Als iemand ons kan vertellen hoeveel organisaties op dit moment werkzaam zijn in Delft-West, dan zouden wij dat heel knap vinden. Hart voor Delft is niet van nulmetingen. Wij vinden namelijk dat dingen op een gegeven moment zichtbaar moeten worden als je je jaren intensief in een wijk ingezet hebt. Deze zichtbaarheid zien wij nog te weinig. Laat duidelijk zijn dat Hart voor Delft nog steeds voor een stadsbrede aanpak is, want Delft is niet alleen Delft-West. Nu zeggen partijen dat activiteiten uitgerold moeten worden over de stad. Dan denken wij: hoe komen zij erop? Dat is wat Hart voor Delft al een aantal jaren roept. Dan nu het punt inburgering en asielzoekers. Wij zien mensen die een inburgeringscursus hebben gevolgd en nog weinig of geen Nederlands spreken. Voor ons is het simpel: als jij in Nederland verblijft en alleen het woord ja en nee kent, dan ga jij er niet komen.

Integreren is meedoen en dat is niet vrijblijvend. Dan de problemen met de regels bij de azc in Delft. Bij ons zijn een aantal zaken dan wel incidenten bekend waar een bewoner c.q. gast van het azc bij betrokken is geweest. Ik noem één voorbeeld: hoe gek is het als je fiets van € 1.400 gestolen wordt en als je die via een tracker terugvindt bij het azc? De politie zegt bij het azc: 5

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

hier heeft u uw fiets terug. De daders stonden duidelijk op beeld, maar het heeft geen zin om aangifte te doen, zo werd gezegd. Voor ons is dit onacceptabel. Dit soort signalen moeten we serieus nemen, vooral omdat dit feiten betreft die dagelijks gebeuren. De impact op slachtoffers kan zeer groot zijn en onze burgers snappen hier werkelijk helemaal niets van. Dit verwijt betreft zeker niet de politie - laat ik dat echt benadrukken - maar het systeem dat binnen het azc en dus het COA gehanteerd wordt. De desbetreffende daders denken: o, dat gaat makkelijk. Dat bevalt ons niet. Daarom willen wij het liefst dat iedere cliënt van het azc, of deze nu minderjarig is of meerderjarig, die zich misdraagt of een delict pleegt zoals eerder benoemd, uit het azc in Delft verwijderd wordt en maar ergens anders op het vervolg van zijn asielaanvraag moet gaan wachten. Hoe je het ook wendt of keert: ze zijn gast en dan gedraag je je. Doe je dat niet, dan is het klaar, wat ons betreft. Het COA is verantwoordelijk voor de uitvoering van de opvang, maar ook voor mogelijke sancties, zo vinden wij. Er is dan ook niks mis mee om hier aandacht aan te besteden richting het COA. Maar er gebeuren ook goede dingen; zeker weten. Die horen wij natuurlijk ook graag. Bij het azc op het Delfiaterrein blijkt dat de meeste mensen, op een kleine uitzondering na, allemaal werken.

Chapeau; dat mag ook gezegd worden. Het punt van verwarde personen blijft in Delft ook maar toenemen en wij zitten nog steeds te wachten op de nieuwe aanpak daarvan. Bijvoorbeeld de wijk Tanthof, waar bijna 70% van de bewoners 65-plus is, heeft daar ook last van, in combinatie met het feit dat er in Delft nog steeds geen structureel seniorenbeleid is, Dit vinden wij dus een urgent probleem. Al met al heeft dit tot gevolg dat het veiligheidsgevoel bij veel mensen een deuk heeft opgelopen. Dat is echt een feit. Het is bekend dat er in Delft weinig tot geen geld is voor nieuwe initiatieven, want daar is in Delft geen financiële dekking voor. Intussen kunnen we 's zomers nog steeds niet zwemmen in de Delftse Hout vanwege de blauwalg en er is geen buitenzwembad. Het Korft sloot in 1989 en Kerkpolder in 1994. Met die laatste gaat men nu eindelijk aan de slag. Een behoeftepeiling onder de bewoners over een buitenzwembad is wat ons betreft overbodig en onzin. Als je nu nog niet weet dat hier grote behoefte aan is, dan sta je wel erg ver van de Delftenaar af. Ook zorgwekkend is dat er nog steeds weinig tot geen woningen voor starters zijn gebouwd. Wij hopen dat door goed overleg met de TU de TU ertoe overgaat op de TU Campus meer studentenwoningen te gaan bouwen. Wij vinden dat de TU haar verantwoordelijkheid nog meer moet nemen.

We horen dan ook graag of de nieuwe burgemeester hier het voortouw in neemt in zijn gesprekken met de TU. Wat sport betreft hebben wij nog steeds de toezegging dat er gekeken gaat worden hoe wij de sportverenigingen beter laten samenwerken met de gemeente. Initiatieven in de wijk zijn prima, maar neem ook de andere clubs in de wijk mee in het beleid. Ik herinner het college dan ook aan de titel van het coalitieakkoord, Samen werken aan Delft. Wat ons betreft is het zeker niet zo dat we sportverenigingen lastig moeten gaan vallen omdat er studentenhuisvesting op hun terrein moet komen. 6

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

Wat ik nu gezegd heb moet dit college als opbouwend zien, al zijn er zaken die wij knarsetandend aanzien, zoals nu de € 9 miljoen die men tekortkomt bij het Prinsenhof. Wat Hart voor Delft betreft zijn de wijken de bewoners. Die tellen. Wij zeggen: gebruik ook hen, want zij weten als geen ander wat er goed of fout gaat in hun wijk. Dit gebeurt wat ons betreft nu nog te weinig. Ten slotte: we gaan richting de verkiezingen. De VOORZITTER: Een snelle ten slotte. De heer STOOP (Hart voor Delft): Er zal weer veel geroepen worden, maar één ding staat voor ons vast: als het college blijft roepen "we gaan door op de ingeslagen weg" zou dat een gemiste kans zijn. Er moet meer opengestaan worden voor veranderingen. Wij doen daar graag aan mee. De VOORZITTER: Ik heb u enige ruimte gegeven. Dat betekent dat er nog weinig tijd is, maar misschien zijn er toch interrupties. De heer ANALIKWU (D66): We horen in het betoog van de heer Stoop dat Hart voor Delft het mooi vindt dat de mensen die op het Delfiaterrein wonen, veel aan het werk zijn. Ook D66 vindt het belangrijk dat nieuwkomers vanaf dag één kunnen gaan werken, maar de mensen die op het Delfiaterrein wonen, zijn Oekraïners. Die mogen hier werken en asielzoekers niet.

Steunt Hart voor Delft dan het voorstel of de proef waar het college mee komt om asielzoekers ook vanaf dag één te laten werken? De heer STOOP (Hart voor Delft): Dat klinkt natuurlijk heel gek, als u goed naar mijn betoog heeft geluisterd. Ik heb gezegd dat integreren meedoen is. Dan weet u dus ook het antwoord. De VOORZITTER: Er zijn verder geen interrupties. Dan was u volkomen duidelijk, meneer Stoop. Mevrouw WENTINK (STIP): Geachte voorzitter, leden van de raad, college, mensen op de publieke tribune en andere luisteraars. Laten we Delft vandaag met elkaar bekijken als een slim ontworpen waternet, een netwerk dat werkt wanneer de doorstroming goed is, de verbindingen kloppen en de weerstand laag blijft. Dat is precies wat STIP wil doen: verder kijken dan de waan van de dag en met elkaar op zoek naar structurele oplossingen. Zo maken we Delft aantrekkelijk en bereikbaar, een stad die talent, doeners en creatieve ondernemers aantrekt en vasthoudt. In de buizen van ons waternet is doorstroming essentieel. Juist daar zien we nu verstoppingen. De woningbouw zit op slot, nieuwbouw blijft achter, bestaande woningen verdwijnen en vooral studenten voelen de druk. Voor hen is een kamer vinden vaak een onmogelijke opgave. STIP wil die blokkades doorbreken. We bouwen bij, maar dat is niet genoeg.

Daarom wil STIP ook slim inzetten op het gebruik van de bestaande voorraad, op woningdelen. Wat voor studenten een 7

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

oplossing is, kan namelijk ook werken voor andere Delftenaren. Samenwonen benut elke vierkante meter optimaal en helpt om eenzaamheid tegen te gaan. Zo maken we ruimte, verlagen we de druk en zorgen we dat iedereen, van student tot oudere, een plek kan vinden in Delft. Bij de Huisvestingsverordening zullen we hier dan ook zeker op terugkomen. Water komt uit verschillende bronnen samen in ons waternet. Dat maakt ons weerbaar. Dat geldt ook voor Delft, een stad waar we elkaar kunnen ontmoeten, waar iedereen zich welkom voelt en waar we samen genieten. STIP wil levendige straten, volle voetbalvelden, musea die onze geschiedenis vertellen, pleinen die bruisen van interactie, meer kunst, meer optredens, meer cultuur, niet alleen in de binnenstad maar overal, van techno tot jazz, van ochtendfeesten tot vrijdagmiddagborrels, een breed aanbod dat Delft laat leven. Overal in Delft vind je knooppunten waar makers, ingenieurs en uitvinders samenwerken. Het Innovatiedistrict is daarmee het pompstation van ons waternetwerk. Hier stromen kennis, vakmanschap en ondernemerschap de stad in, maar één pompstation is niet genoeg om heel Delft te voorzien. We hebben betaalbare bedrijfsruimtes nodig, van kleine werkplaatsen tot labs, zodat starters kunnen doorgroeien en productie dicht bij huis blijft.

STIP wil deze pompen versterken en doorontwikkelen, zodat bedrijven samenwerken en jongeren van alle opleidingsniveaus hier leren, maken en groeien tot de leiders van morgen. Boven de grond kiezen we net als onder de grond voor de route van de minste weerstand. Met efficiënte openbaarvervoerverbindingen, ruimte voor fietsen én voor lopen maken we alle adressen in Delft bereikbaar. Zo winnen we de ruimte terug voor groen, spelen en ontmoeting. Met duidelijke routes, genoeg fietsparkeerplekken en logische aansluitingen voelt de reis als één vloeiende stroom. Dan gaan we nu van waternet naar warmtenet, de recente toevoeging aan ons ondergrondse netwerk hier in Delft. Het warmtenet laat zien dat ambitieuze keuzes werken als je volhoudt. Delft staat niet stil. Wij laten zien dat de lokale politiek impact kan hebben. Die voorbeeldrol moeten we als gemeente behouden en uitbreiden, maar een warmtenet is meer dan techniek. Het is een gezamenlijke stap. De energietransitie raakt iedere Delftenaar. Daarom is het belangrijk dat iedereen mee kan doen. Heldere communicatie is hierin de sleutel. Als we samen optrekken met bewoners, bedrijven en de gemeente maken we van de energietransitie een succes.

We kiezen voor een ambitieuze en integrale aanpak, voor een woningmarkt die doorstroomt, een stad die bruist van cultuur, een Innovatiedistrict dat energie geeft, mobiliteit die ruimte wint en de klimaattransitie die we nu in de praktijk kunnen brengen. Stap voor stap verlagen we de weerstand en bouwen we de stroom op. Zo houden we Delft warm, leefbaar en vooruitkijkend. Samen met de hele gemeenteraad en onze inwoners zorgen we dat Delft niet alleen vandaag maar ook morgen een stad is waar iedereen zich thuis voelt. De VOORZITTER: Mooi binnen de tijd. Dat geeft ruimte voor veel interrupties. 8

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

De heer HOMBERGEN (PvdA): Dank voor deze mooie inleiding. Ook de vergelijking met het waternet is heel mooi. Ik moest wel een beetje denken aan Waternet in Amsterdam. Die organisatie heeft wel wat kleerscheuren opgelopen. Bent u bereid om daar lering uit te trekken, met name voor ons eigen warmtenet om te kijken hoe we dat goed installeren en vooral ook hoe we de institutionele inbedding gaan doen? Mevrouw WENTINK (STIP): Een leuke vraag van de heer Hombergen. Delft heeft natuurlijk de TU Delft. Wij gaan er dus van uit dat we hier met elkaar heel goed waternetten kunnen ontwerpen, maar mocht het toch nodig zijn, dan kunnen we zeker leren vanuit andere steden. De heer VAN DER SLUIS (SP): STIP zegt dat vooral studenten de druk van het gebrek aan woningen voelen. Dat betwijfel ik, maar waarom is STIP dan consequent tegen het bouwen van sociale huurwoningen, woningen waarin studenten, zeker als ze een aantal jaren in de stad hebben gewoond, prima kunnen wonen? Mevrouw WENTINK (STIP): Wij vinden het heel belangrijk om bij te bouwen voor alle groepen, onder anderen voor studenten. De druk is daar nu echt ontzettend hoog, merken we. We hebben hierover laatst bijvoorbeeld met het NRC gepraat. Wij vinden het heel belangrijk om de aandacht te vestigen op een groep die het nu echt heel zwaar heeft.

We zijn zeker voor het bijbouwen van allerlei soorten woningen, maar we kunnen vooral ook heel slim omgaan met de bestaande voorraad. De heer VAN DER SLUIS (SP): Dat is niet echt de waarheid, want STIP is vooral voor het bouwen van dure woningen en studentenwoningen, maar nooit voor sociale huurbouw, terwijl juist studenten daar vaak in terechtkunnen, waardoor studentenwoningen weer vrijkomen. Dus waarom niet gewoon goedkoper bouwen in Delft, zodat studenten ook meer ruimte krijgen om te wonen? Mevrouw WENTINK (STIP): Ik ben het niet eens met wat de SP hier constateert. STIP is zeker ook voor sociale huur. We willen heel graag dat we een derde sociale huur hebben in Delft. We vinden ook dat we met de bestaande voorraad echt efficiënt om kunnen gaan. En samenwonen is nog goedkoper. Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): Voorzitter. Het is onwijs eervol om hier te staan. Ik ben een tikkeltje zenuwachtig; dat zult u zich kunnen voorstellen. Ik heb grote schoenen te vullen, want Miranda Voogt deed dit in eerdere jaren, maar aan mij de eer om dit de laatste keer voor de verkiezingen over te nemen van haar. Deze zomer woonde ik tien jaar in Delft.

Ik heb onze stad inmiddels leren kennen als een stad van doeners, denkers en durfers, de stad van Vermeer én van de TU, groot geworden door innovatie maar stiekem nog steeds een groot dorp, dichtbij, betrokken en menselijk, een stad vol kansen maar ook vol uitdagingen. Laten we, hoewel mijn glas meestal halfvol is, ook eerlijk kijken en uitspreken wat er óók aan de hand is, namelijk dat sommige dingen misgaan. Jonge gezinnen die geen huis kunnen vinden en ondernemers die vastlopen in regels en buurten waar mensen zich niet meer veilig voelen; dat kunnen we beter en dat moeten we ook beter doen, 9

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

want Delft is te mooi voor een zesje; wij gaan voor een hoger cijfer. Voor de Delftse VVD staan drie pijlers centraal. Wij begrijpen dat de Delftenaar in de eerste plaats prettig wil leven. Daarnaast moet hij kunnen vertrouwen op een stevige basis en tot slot heeft hij ruimte nodig voor vooruitgang. Langs die drie lijnen kijken wij naar de toekomst van Delft. In de eerste plaats: prettig leven. Dat begint bij een fijn huis, de basis van vrijheid en zelfstandigheid, maar voor veel Delftenaren is dat huis onbereikbaar geworden. Jongeren, starters, gezinnen en ouderen staan allemaal in de rij. De Delftse VVD wil dat anders: meer woningen, minder regels en vooral meer doen. Delftenaren krijgen wat ons betreft dan ook voorrang bij sociale woningbouw en wonen moet betaalbaar blijven. Een prettige stad gaat ook over de wijk waarin je woont. Elke wijk in Delft moet schoon en veilig zijn. Dat betekent goed onderhoud, verlichting wanneer het donker is of wijkagenten en BOA's die zichtbaar aanwezig zijn. Overlast pakken we aan en bewoners krijgen wat ons betreft meer zeggenschap, met bijvoorbeeld buurtbudgetten en ruimte voor initiatieven. Ook duurzaamheid hoort bij prettig weken, maar dan wel graag haalbaar, betaalbaar en effectief. Een warmtenet is wat ons betreft geen doel op zich. Het is pas een keuze als het betrouwbaar en betaalbaar is.

Een prettige stad die leeft, met sport, evenementen en ondernemerschap, van Lichtjesavond tot een goed sportveld in de wijk; dat maakt Delft bijzonder. Delft moet vooral ook bereikbaar blijven. Iedereen moet zonder gedoe van A naar B kunnen gaan, te voet, met de fiets, met het ov en natuurlijk ook met de auto. Geen onnodige snelheidsverlagingen, wel veilige schoolroutes en sportplekken. Parkeren moet mogelijk en betaalbaar blijven, met voldoende parkand-ridevoorzieningen. Gelukkig is onze motie daarover aangenomen. Dan een stevige basis. Vrijheid begint bij zekerheid ofwel een stevige basis waarop je kunt bouwen: goed onderwijs, toegankelijke zorg en gelijke kansen zijn essentiële elementen. Onderwijs is wat ons betreft de sleutel tot vrijheid. Elk kind moet de kans krijgen het beste uit zichzelf te halen. Niet de postcode maar je inzet bepaalt hoe ver je komt. De gemeente ondersteunt daar vervolgens bij. Verder is en blijft Delft een echte studentenstad, een plek waar je kunt studeren, wonen, werken en verblijven. Daarom bouwen wij graag meer studentenwoningen op en rond de campus, niet op de sportvelden op de campus. Als het misgaat, moet hulp vervolgens dichtbij zijn, niet van loket naar loket, maar met één aanspreekpunt per inwoners. Zorg hoort dichtbij, menselijk en begrijpelijk te zijn. Mantelzorgers verdienen steun, want zij zijn onmisbaar.

Voor ouderen geldt: langer gezond en zelfstandig thuis wonen in een passende woning met zorg in de buurt. Kortom: zorg die werkt, zonder bureaucratie, met de mens centraal. Tot slot de derde pijler: ruimte voor vooruitgang, want vooruitgang vraagt om ruimte voor initiatief, innovatie en ondernemerschap. Ondernemers zijn wat ons betreft het fundament van onze economie. Zij zorgen voor banen, groei en levendigheid, maar vooruitgang is meer dan economie. Het gaat ook over werkgelegenheid, talentontwikkeling en verbinding. Delft heeft alles in huis om de motor van de ZuidHollandse kenniseconomie te zijn. De TU, het mbo, het hbo, start-ups, gevestigde bedrijven vormen samen een ecosysteem dat kennis omzet in banen en innovatie in 10

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

welvaart. Het Innovatiedistrict Delft is daar een prachtig voorbeeld van, een plek waar kennisinstellingen, ondernemers en ook de gemeente elkaar versterken. Die kennis mag wat ons betreft dan ook weer terug de samenleving in via leerwerkplekken of stageprogramma's in de stad. Zo versterken we niet alleen onze economie, maar ook de sociale samenhang. Vooruitgang vraagt tot slot natuurlijk ook om een financieel gezond huishuidboekje: eerst kijken naar wat de gemeente uitgeeft en dan pas naar wat we vragen van de Delftenaren. Een sluitende begroting, transparante keuzes en een moderne, dienstbare organisatie, dát is wat de Delftenaren van onze gemeente verwachten. Tot slot. De Delftse VVD kijkt met vertrouwen vooruit; ik ben een optimistisch mens en ik geloof ook echt in een stad waarin vrijheid en verantwoordelijkheid hand in hand gaan. Dat is onze inzet voor 2026 en de jaren daarna: een Delft waar je prettig leeft, waar je kunt bouwen op een stevige basis en waar ruimte is voor vooruitgang. Van dromen naar doen, dat is Delftse daadkracht. Mevrouw WENTINK (STIP): Volgens mij een heel helder verhaal van de VVD. In het landelijke verkiezingsprogramma van de VVD wordt gesproken over minder regels om woningdelen zo makkelijker te maken.

Ik ben benieuwd of de Delftse VVD het eens is met die lijn en de onnodige regels in Delft wil schrappen om zo woningdelen in Delft weer mogelijk en makkelijker te maken. Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): Wij denken dat woningdelen inderdaad een hele mooie mogelijkheid is om het woningbouwprobleem op te lossen. We denken dat daar in Delft ook veel kansen voor zijn, maar wel onder de goede voorwaarden. We bouwen dus eerst aan woningen waar mensen zelfstandig hun leven kunnen opbouwen, maar woningdelen is zeker een heel goed alternatief om ook de woningnood in Delft op te kunnen lossen. De heer VAN DER SLUIS (SP): Ik ben benieuwd of de VVD echt gelooft dat inzet bepaalt hoe ver je komt in de maatschappij. Iedereen weet inmiddels toch wel dat geluk en de omgeving een veel grotere rol spelen? Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): Ik ben er oprecht van overtuigd dat inzet een heel belangrijke rol speelt in hoe ver je komt. Natuurlijk moet er ook voldaan worden aan de randvoorwaarden daaromheen, maar dat heeft uiteindelijk ook heel erg te maken met de vraag in hoeverre iemand als individu, gezin of familie bereid is om echt iets van zijn leven te maken.

De heer VAN DER SLUIS (SP): Iemand met een handicap of iemand met een bepaalde hobby waar hij helemaal voor gaat, zal toch altijd ergens anders terechtkomen dan degene die het toevallig leuk vindt om met geld te spelen? Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): Die vergelijking is een tikkeltje raar, maar ik wil nogmaals benadrukken dat het natuurlijk niet alleen gaat om je persoonlijke inzet maar juist ook om het voldoen aan de voorwaarden, bijvoorbeeld als overheid, om diegene inderdaad echt een stap verder te brengen. 11

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

De heer TREFFERS (Volt): Dank u wel voor het sociale VVD-verhaal. Ik wil inzoomen op betaalbare woningen. U pleit voor betaalbaar wonen, maar tegelijkertijd stemt u bijna consequent tegen alle moties die het college oproepen om meer te strijden voor betaalbaar wonen. Hoe ziet de VVD dat? Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): We hebben daar vorige week in ons debat al even met z'n tweeën over gesproken. De Delftse VVD probeert echt aandacht te vragen voor middeldure koop- en huurwoningen. Daar zit wat ons betreft echt een leemte in de huidige portefeuille in Delft. Daar hebben we echt nog heel veel te doen. Qua betaalbare woningen hebben we eigenlijk al het percentage bereikt waar we als Delft voor hebben gekozen. We hebben dus vooral in te zetten op een doelgroep waar we nu eigenlijk nog te weinig aanbod voor hebben. De heer ANALIKWU (D66): Voorzitter. Laat ik beginnen met ook vanaf deze plek ons nieuwe raadslid Sophie Koek hartelijk te verwelkomen. Ze heeft haar kwaliteiten al vaak genoeg in deze zaal mogen laten zien, maar nu mag ze dat zelf als raadslid laten zien in de raadsvergaderingen. Daar zijn wij ontzettend blij mee. Vandaag is er nog geen afscheid van Hiera Dijk, want die heeft als kersvers Kamerlid een ander debatje in de Tweede Kamer. Nou ja, vooruit … We wensen haar daar natuurlijk heel veel succes bij. Terug naar Delft.

Dit zijn mijn eerste Algemene Beschouwingen als fractievoorzitter. Dat ik hier sta, is geen vanzelfsprekendheid voor een jongen die is opgegroeid in de Haagse Moerwijk. Ik ben de zoon van een Nederlandse moeder en een Nigeriaanse vader. In Nederland krijg ik soms te maken met vooroordelen vanwege mijn huidskleur, terwijl ze me in Nigeria "onye ocha" noemen, "witte man". Tussen die twee werelden leerde ik één ding: je hoeft niet te kiezen; je kunt bruggen slaan, want je bent niet half-half, maar juist héél. Met die ervaring kijk ik ook naar Delft, want Delft wordt vaak ook gezien als losse werelden, een stad met een rijk verleden én de plek waar de uitvindingen van morgen worden gedaan, een stad waar veel mensen het goed hebben maar ook een stad waar te veel mensen iedere maand moeten puzzelen om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen. Maar we zijn geen stad van losse werelden en vrijheid is geen solokwestie, want vrij zijn doen we samen. Ik ben pas vrij als wij vrij zijn. De opdracht voor ons is dan ook niet om een kant te kiezen maar om de werelden te verbinden. Aan het begin van deze periode noemde D66 drie prioriteiten: goed onderwijs, een stevig klimaatbeleid en goed wonen. Als ik terugkijk op de afgelopen jaren en vooruitblik met deze begroting, zie ik veel om trots op te zijn. We hebben flink gebouwd en we zijn zelfs een jaar nationaal bouwkampioen geweest.

We leggen tegen de stroom in een betaalbaar warmtenet aan, zodat verduurzaming hand in hand gaat met betaalbaarheid. We investeren fors in toekomstbestendige onderwijshuisvesting en we werken aan veilige routes naar school, zodat leren begint in een gezonde, veilige omgeving.

12

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

Maar ik zie ook een andere kant: de stad loopt tegen zijn grenzen aan: ruimte, bereikbaarheid en leefkwaliteit vragen om scherpe keuzes. Een jaar geleden hebben we hierop voorgesorteerd met onze motie Ruimte voor Delft: meer grip op ontwikkelingen, zodat we kunnen doen wat belangrijk is én wat bijdraagt aan de stad als geheel. Daarom spreekt D66 over doorbraken voor Delft, met een optimistische toon en de handen uit de mouwen. In het debat dat hierop volgt, zullen we daarom alle voorstellen steunen die bijdragen aan een Delft dat een kansrijke toekomst biedt aan iedereen. We willen een stad waarin iedereen goed, betaalbaar en duurzaam kan wonen in sterke, groene buurten. We zorgen voor onderwijs dat gelijke kansen biedt vanaf de start, zodat ieder kind alles uit zichzelf kan halen. En we zetten in op de gezondste generatie Delftenaren door te kiezen voor preventie. We versnellen naar schone en betaalbare energie voor een toekomstbestendige stad en we koesteren onze kennisstad met een fijne en betaalbare plek voor studenten. Zo groeien toekomstige generaties op in een omgeving die kansen biedt. Ik begon met mijn eigen verhaal: twee werelden die in mij samenkomen. Want wat ik heb geleerd, gun ik Delft: dat verschillen je niet uit elkaar moeten trekken, maar juist sterker maken als je bruggen bouwt.

Eén Delft dat kansen maakt om te wonen, te leren, gezond te leven, te studeren en te verduurzamen; dat is de optimistische koers die ik voor D66 zie. We steken vandaag met plezier de handen uit de mouwen, samen met u en samen met de stad. Aan de slag! Mevrouw WENTINK (STIP): Een mooi verhaal van D66, ook met een persoonlijk tintje erbij. Ik ga deze vraag ook aan D66 stellen. Tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen heeft D66 zich heel erg geprofileerd op woningdelen en op het versoepelen van de regels op dat punt. Als STIP hiervoor een voorstel indient bij de Huisvestingsverordening, vinden wij D66 deze keer dan aan onze zijde? De heer ANALIKWU (D66): Die vraag was natuurlijk te verwachten. Een aantal STIP'ers zijn ook lid van D66 en hebben ons gisteren aangenomen verkiezingsprogramma natuurlijk ook gezien, maar ik wil het hier graag herhalen: D66 wil in Delft inzetten op doorstroming en het bereikbaarder maken van studentenwoningen voor studenten. Dat doen we met drie maatregelen: friendscontracten stimuleren, hospitaverhuur stimuleren en wat ons betreft het gecontroleerd afbouwen van de verkameringsstop, met een plafond per wijk. De heer VAN DER SLUIS (SP): Voorzitter. Een paar maanden geleden kreeg ik een brief van een zwangere, in Nederland geboren vrouw die na een relatiebreuk op straat dreigde te belanden.

Ze spreekt slecht Nederlands, omdat ze als kind in het buitenland verbleef. Nu hoopte ze op hulp van de gemeente, maar dat viel vies tegen. Door de jarenlang afbraak van de sociale woningvoorraad in Delft is er een schreeuwend tekort aan betaalbare woningen in de stad. Daarom doet de gemeente er alles aan om mensen die een urgentieverklaring nodig hebben, een andere oplossing te laten vinden. In dit geval werd door de gemeente gesuggereerd dat deze zwangere vrouw terug kon naar dat andere land. Ik vraag me dan af: is dit institutioneel racisme van de gemeente Delft? Er werd gedreigd met een rechtszaak. De gemeente bond in, vond een hotel en dacht dat het gezin dit vervolgens zelf wel 13

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

kon betalen. Ik heb de betrokken wethouders om een reactie gevraagd. Ik kreeg enkel terug: "De gemeente Delft zet geen mensen op straat." Ik hoopte echt dat dit een incident was, maar twee weken geleden werd de gemeente Delft door de rechter ertoe veroordeeld om in een vergelijkbare zaak opnieuw een beoordeling uit te voeren. Het is mij duidelijk: het jarenlange beleid van de gemeente zorgt er inmiddels voor dat mensen enorm in problemen komen en zelfs op straat terechtkomen. De stad groeit en groeit en er komen steeds meer mensen bij, maar het aantal sociale huurwoningen is jarenlang afgenomen en stagneert nu. Volgens de planning, die niet eens gehaald wordt, komen er per jaar 50 sociale huurwoningen bij, maar er komen per jaar bijvoorbeeld ook 50 statushouders naar de stad. Dat betekent voor de overige bewoners: één eruit, één er weer in. Er is bewust een tekort gecreëerd, waardoor mensen tegenover elkaar komen te staan. In de Wippolder wordt gedreigd om goede, authentieke sociale woningen met tuin te slopen om ze te vervangen door intensieve "seniorenhouderij". Woonbron probeert daar groepen huurders tegen elkaar uit te spelen. Maar het blijft niet bij wonen. De gemeenteraad, lokale theatergroepen en muzikanten vechten met de liefhebbers van professioneel theater. Het Rietveld Theater heeft de eerste ronde gewonnen. Theater de Veste is door D66 naar de toekomst verplaatst.

In het algemeen geldt: voor kunst en cultuur is er vrijwel geen geld. Dit gebeurt overal in de stad. Over een buitenzwembad kunnen we alleen nog maar dromen. Westerpop is vrijwel ter ziele, ondanks de boterzachte toezeggingen van de wethouder. Het door deze raad unaniem aangenomen raadsinitiatief om betaalbare huurwoningen te gaan bouwen, wacht ook nog op uitvoering. De zelfstandige buurthuizen hebben het zwaar, net als de Buytenboerderij. De wildopvang is weg en een alternatief lijkt niet van de grond te komen. Een poppodium? Het gebouw dat daar uitermate geschikt voor zou zijn, staat leeg. Sportvelden moeten wijken voor de belangen van de TU Delft. De bewoners zien dit gebeuren en worden boos op elkaar: bewoners op de studenten die naast hen wonen, mensen in huurwoningen op de mensen in koopwoningen en andersom. Mensen die naar theater A willen worden boos op mensen die naar theater B willen. De organisatoren van festival X zijn jaloers op de organisatoren van festival Y. En iedereen lijkt boos te zijn op vluchtelingen. Het hoeft niet zo te zijn. In de Wippolder bijvoorbeeld hebben verschillende bewonersgroepen hun klachten gebundeld voor het behoud van hun wijk. De verschillende sportverenigingen bij de TU Delft proberen om samen met de studenten een oplossing te vinden waar iedereen blij van wordt.

De universiteit is immers geen vastgoedonderneming maar een maatschappelijk instituut. Je moet haar dat alleen soms even helpen herinneren. Hetzelfde geldt trouwens voor het gemeentebestuur. Soms moet je water bij de wijn doen om ervoor te zorgen dat je samen met een ander door een deur kan. Vrijwel iedereen weet dat, maar velen in deze raad lijken dat te zijn vergeten. Wat de SP zo uniek maakt, is dat ze voor álle mensen uit de arbeidersklasse opkomt, niet alleen voor studenten, niet alleen voor ondernemers, niet alleen voor mensen in de binnenstad, niet alleen voor mensen in de buitenstad, niet alleen voor 14

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

cultuurliefhebbers, niet alleen voor natuurliefhebbers, niet alleen voor sporters, niet alleen voor jongeren, niet alleen voor ouderen, niet alleen voor Delftenaren, niet alleen voor mensen met een uitkering en niet alleen voor gepensioneerden. De SP staat voor de hele arbeidersklasse. Samen staan we sterk. We moeten ons niet uit elkaar laten spelen vanwege geld of privébelangen. De SP wil een supersociale samenleving opbouwen en niet afbreken. De VOORZITTER: Er zijn geen vragen. Dan was u heel helder. Mevrouw WESSELS (GroenLinks): Voorzitter, raad, college, luisteraars en mensen op de publieke tribune, wat fijn dat we hier samen zijn. Dit zijn voor mij al de vierde Algemene Beschouwingen in deze raadsperiode en daarmee ook de laatste in deze rij. In 2022 hebben we betoogd over hoe we genoeg kunnen doen om de uitdagingen die op ons afkomen het hoofd te bieden. In 2023 stond in ons betoog het werken vanuit idealen centraal en het samenbrengen van die ideaalbeelden tot een centraal beeld in onze stad. In 2024 hebben we het gehad over het doorgeven van Delft en de daarmee verbonden wereld aan de volgende generaties. Vandaag bouwen we door op deze lijnen.

Wat hebben we met z'n allen bereikt en wat geven wij door aan de volgende raad? Vier jaar geleden startten we in deze raad met een gemeente die grote uitdagingen wilde oppakken, maar financieel en daarmee ook qua menskracht niet veel mogelijkheden had. Nu, vier jaar verder, zien we dat we als gemeente stabieler zijn geworden. We kunnen het stokje doorgeven met financieel een klein beetje ruimte en met tools om samen keuzes te maken. De beperkte inzet aan menskracht en de gelimiteerde mogelijkheden die hiermee gepaard gaan, zijn zeker nog niet opgelost. Structureel vraagt dit ook van de landelijke overheid om stappen te zetten, zodat we er kunnen zijn voor alle inwoners en ondersteunende initiatieven in onze stad. Hierbij ligt onze focus ook op het langetermijnperspectief. GroenLinks ziet dat we op het gebied van armoede en bestaanszekerheid goed beleid hebben ontwikkeld. De samenwerking met de verschillende partijen in de stad hebben we weten te versterken, mede ook door de het programma Delft-West. We hebben het lef getoond om te experimenteren met programma's zoals het bouwdepot, waarmee we jongeren zonder toekomstperspectief weer een basis hebben weten te geven om aan hun persoonlijke ontwikkeling te werken. Met de introductie van de Delftse Inclusieagenda werken we stap voor stap aan een samenleving waarin iedereen mee kan doen.

We pakken elke vorm van racisme, discriminatie en uitsluiting aan met het programma Inclusief Samenleven. Ook in Delft zien we de urgentie om het geweld tegen vrouwen achter de voordeur en op straat aan te pakken. Met de focus op de drie programma's Energietransitie, Delft-West en Innovatiedistrict Delft hebben we stappen gezet in een aantal grote uitdagingen van onze stad: van de energietransitie vormgeven op een menselijke en eerlijke manier tot en met de bewoners in Voorhof, Buitenhof en Tanthof samen laten werken in hun eigen wijk. 15

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

De pijpen van het warmtenet worden nu in Voorhof en Buitenhof gelegd en de eerste woningbouwcorporatieflats worden komend jaar aangesloten. Op deze manier lukt het om stabiele prijzen te garanderen voor warmte in deze huizen. We werken in het Innovatiedistrict samen met andere overheden en ondernemers aan het versterken van de innovatieve maakindustrie in Delft. Ook verschillende onderwijsinstellingen zijn betrokken, waaronder naast de TU Delft ook het hbo en het mbo, zoals in de cleanroom. Bij de verkiezingen van vier jaar geleden was het vergroenen van de stad in ieder verkiezingsprogramma terug te vinden. Nu zien we dat op verschillende plekken in de stad samen met bewoners Delft groener wordt gemaakt, zoals in de gevel-totgevelaanpak, de buurtmoestuinen, de prijsvraag met Groenkracht, de Klimaatmaat en in samenwerking met de Papaver. Vier jaar geleden was het ook tussen de partijen zoeken naar hoe we met elkaar de stad besturen. Doen we dat vanuit tweepoligheid van oppositie versus coalitie of willen we meer zoeken naar gezamenlijkheid en het samen dragen van de verantwoordelijkheid voor het besturen van onze stad? Als raad hebben we laten zien dat het anders kan en dat we elkaar kunnen opzoeken en over grenzen heen elkaar kunnen vinden. Het gaat echt niet altijd perfect, maar we zeggen vaak: hier in Delft zijn we in elk geval bezig met samen de stad besturen.

Dit vraagt van ieder van ons hard werken, want dit is niet wat we voorgeschoteld krijgen vanuit landelijk. Na de afgelopen verkiezingen horen we mensen vaak zeggen: ze moeten in Den Haag stoppen met dat geruzie en dat op de man spelen. We wensen de nieuwe raad hier in Delft toe om elkaar als medemens te blijven zien. Focus samen op wat elk besluit betekent voor de mensen in Delft, want daar doen we het voor. Blijf kopjes koffie drinken en over grenzen heen elkaar opzoeken voor moties en amendementen, want zo houden we onze menselijkheid overeind en het mooie Delft heel. Vertrouwen krijg je niet; dat verdien je, zowel als mens alsook als instantie, initiatief of overheidsorgaan. Bouwen aan dat vertrouwen is essentieel op alle niveaus van onze gemeentelijke organisatie, van het onderling vertrouwen in deze zaal tot en met het vertrouwen tussen burger en ambtenaar van welke dienst dan ook in onze stad. Juist in deze tijd is het blijven werken aan vertrouwen en elkaar als mensen blijven zien essentieel om samen de toekomst in te stappen, een waardevolle en menselijke toekomst om zowel nu alsook aan onze volgende generaties door te geven. Ditmaal eindig ik graag met een gedicht van Babs Gons, dichter der Nederlanden.

PRECIES GOED Soms wil je gewoon je hoofd op de aarde leggen, je vuist naar de hemel heffen, de tranen laten komen en zeggen: het is zeker omdat ik zwart, wit, vrouw, dik, dun, te groot, te klein, te lief, onaardig, omdat ik lelijk, eerlijk, 16

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

direct, poëtisch, welbespraakt, te zichtbaar, onzichtbaar, kwetsbaar, onbegrepen, geprezen arm, trots en confronterend ben? Daarom zeker! En dat de aarde je dan met haar zachte handen heel voorzichtig omhoog duwt, je op de wang kust en fluistert; het is omdat je zo ontzettend mens bent. Niet te veel, niet te weinig, gewoon genoeg mens. Net zo mens als andere mensen. Precies goed. De VOORZITTER: Het gedicht heeft u wel de nodige seconden gekost, maar als culturele uiting plaats ik het een beetje buiten de tijd. De heer TREFFERS (Volt): Mevrouw Wessels zei dat de raad ook echt samen moet werken. Wij pleiten er als Volt voor om ons na de verkiezingen in te zetten voor een raadsbreed akkoord. Kunnen we GroenLinks daarbij aan onze zijde vinden? Mevrouw WESSELS (GroenLinks): Daar hebben we al verschillende keren gesprekken over gevoerd. Een raadsbreed akkoord werkt alleen als we daarvoor raadsbreed de handen op elkaar weten te krijgen, maar in ieder geval vanuit GroenLinks kunt u daar wel onze inzet op verwachten. De heer VISSER (CDA): Voorzitter. De VRT, de omroep voor radio en televisie in Vlaanderen, besteedde vorige maand aandacht aan de landelijke verkiezingen in Nederland en deed dat met onder meer een lezenswaardig artikel over het CDA en D66 en hun politiek leiders. In dit artikel werd gesteld dat, gezien de peilingen, "de verrijzenis van het politieke midden" op handen was.

Daar heeft de VRT gelijk in gekregen. Met de zetelwinst van deze, in onze optiek, middenpartijen heeft Nederland in ieder geval gekozen voor middenpolitiek. Of zoals de VRT het omschreef: "In het stabiele midden ligt de kern van samenwerking", een beschouwing waar onze fractie zich uiteraard zeer in herkent, want middenpolitiek is nodig, zeker met de toegenomen polarisatie in onze samenleving. Opperrabbijn Jacobs waarschuwde daar afgelopen weekend nog voor bij een herdenkingsbijeenkomst rondom de Kristallnacht, deze maand 87 jaar geleden. Het CDA omarmt de waarschuwing van de opperrabbijn. Vastzitten in het eigen gelijk, menen nog feller je standpunt naar voren te moeten brengen of politici die mensen een rad voor ogen draaien, het lijkt de norm te zijn geworden, maar dit voedt juist het wantrouwen in overheid en politiek en draagt bij aan een verzwakte samenleving. In onze ogen moeten we precies het tegenovergestelde doen. Politici, ook hier in Delft, hebben niet alleen de verplichting het ambt waardig te bekleden, maar ook te doen waarvoor we zijn besteld: besluiten nemen, werken aan het versterken van 17

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

vertrouwen onderling, in instituties en samenleving. Daar staat het CDA voor, bijvoorbeeld bij Ruimte in de Binnenstad, waar het CDA een breedgedragen compromis vond. Maar dit betekent dus ook dat je het eerlijke en soms moeilijke verhaal aan bewoners moet vertellen, omdat we hier in deze zaal een besluit hebben genomen. Inwoners valse hoop geven door steeds weer onderwerpen te agenderen waarover allang een besluit is genomen leidt er niet toe dat er ineens een ander besluit genomen zal worden in deze zaal. Sterker nog: het draagt naar onze mening juist bij aan minder vertrouwen in politiek en overheid. Het CDA heeft in deze zittingsperiode willen werken aan het versterken van vertrouwen. We hebben getracht dit te doen in samenwerking en verbinding met collega's hier in de zaal en partners in het maatschappelijk middenveld. Dat is voor de achtste partij in deze gemeenteraad, met slechts twee raadszetels én een plek in de oppositie, soms hard werken. Maar het is simpelweg nodig, niet alleen omdat het ons werk is, maar ook de verplichting waarover ik al sprak: werken aan meer onderlinge ontmoeting en gemeenschapszin. Dat versterkt immers de samenleving. Daarom stelde het CDA in deze periode voor om beide kinderboerderijen beter te ondersteunen.

Zij zijn bij uitstek een voorbeeld van het stimuleren van onderlinge ontmoeting voor kinderen en hun ouders uit alle lagen van de samenleving. Dat het college op dit voorstel voortbouwt juicht het CDA van harte toe. Ook kinderen en jongeren die zich inzetten voor de samenleving mogen worden gezien. Het CDA is daarom blij dat onze unaniem aangenomen motie voor de (her)introductie van het jongerenlintje is uitgevoerd. Zo waarderen we ieders inzet, bijvoorbeeld via het verenigingsleven, en stimuleren we het leveren van een positieve bijdrage aan meer gemeenschapszin. Onderlinge ontmoeting en gemeenschapszin raken voor ons ook het geloof, want het geloof geeft de moed, de inspiratie en de troost om het goede voor een ander te doen. De Toekomstvisie religieus erfgoed ging voor ons dus verder dan alleen de gebouwen en bakstenen. Kerken en andere geloofsgemeenschappen zijn belangrijke maatschappelijke partners. Niet alleen de samenwerking met de ChristenUnie heeft het CDA gewaardeerd; ook de steun van Hart voor Delft, de VVD en D66 bij onze motie heeft voor mij persoonlijk betekenis gekregen. Vanaf deze plek een woord van dank daarvoor. Dit gezegd hebbend noem ik ook de gezinnen, als fundament van de sterke samenleving. Delft moet ook een stad voor hen zijn, blijven of worden. Gezinnen horen bij Delft: zij dragen bij aan die sterke samenleving.

Dat accent hebben wij deze periode samen met D66 en de VVD willen zetten en dat zullen we blijven doen. Om te kunnen bouwen aan een sterke samenleving is het ook nodig dat de overheid uitgaat van vertrouwen in mensen en gedegen met financiën omgaat. We hebben daarom verschillende voorstellen gedaan om de financiële positie te verstevigen, zoals met de motie Huisje Boompje 2.0 en de herijking van de begrotingsregels en het treasurybeleid, waar we aandacht voor hebben gevraagd. Het is goed dat dit actief wordt opgepakt en dat zo de weerbaarheid én wendbaarheid worden versterkt. 18

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

Tot slot een korte blik naar de toekomst. De inzet van het CDA voor Delft zal in de komende periode niet fundamenteel anders zijn. We zullen ons blijven inzetten voor een sterke samenleving en doen dat met stabiele politiek. Daarmee is het CDA er klaar voor om na twaalf jaar oppositie weer mee te besturen als onderdeel van een coalitie. In een sterke samenleving is "compromis" geen vies woord, maar juist een uiting van respect voor de ander. Zo bouwen we aan een samenleving met veerkracht, verbondenheid en onderling vertrouwen, waarin ieder mens telt, want we leven in het besef dat mensen elkaar nodig hebben. Dit vraagt simpelweg om een sterke samenleving en middenpolitiek, geïnspireerd door het Bijbels Evangelie, dat de tijd volledig overstijgt en onze uitdagingen in het juiste perspectief plaatst. Ik rond af. Het CDA wenst ons allen en ieder die zich inzet voor een prettig leefbare stad Gods zegen toe in het belangrijke werk dat eenieder dag in, dag uit vervult, want wie de zegen ontvangt, kan zelf tot zegen zijn. De heer HOMBERGEN (PvdA): Dank voor uw mooie inbreng. Toch heb ik een vraag aan het CDA. U refereert aan de gezinnen. Dat doet u vaak. Ik wil vragen of u dan alleen op de traditionele gezinnen doelt of bijvoorbeeld ook op regenbooggezinnen. De heer VISSER (CDA): Daar kan ik heel kort over zijn. De CDA-fractie staat open voor alle vormen van gezinnen.

Het gaat juist om de combinatie. In welke samenstelling dan ook, ze dragen allemaal bij aan de sterke samenleving waar wij voor staan. In iedere combinatie moet ruimte zijn om ze in Delft een huis te bieden, een plek waar ze kunnen leven, wonen en samenleven. De heer VAN DER SLUIS (SP): Ik ben benieuwd hoe het CDA erbij komt dat het midden terug is. Wat er werkelijk is gebeurd, is dat links naar het midden is geschoven, het midden naar rechts en rechts naar datgene wat komt nadat je al zo rechts mogelijk was. De heer VISSER (CDA): Ik hoor vooral een stelling van de heer Van der Sluis. Die laat ik vooral voor zijn rekening. Mijn interpretatie op basis van de landelijke uitslag is dat in ieder geval de partijen D66 en het CDA een ongelofelijk goede uitslag hebben gehaald. Voor ons zijn dat in ieder geval twee middenpartijen. Als de heer Van der Sluis daar anders over denkt, is dat uiteraard zijn goed recht. De heer HOMBERGEN (PvdA): Voorzitter, raadsleden, iedereen hier, luisteraard nu thuis of later. De slogan van Delft is "Creating History", een prachtige slogan, want wie geschiedenis maakt, kijkt niet alleen terug, maar ook vooruit. We koesteren ons verleden: het inspireert, het leert ons lessen en het wekt nieuwsgierigheid naar wat nog komt.

De vraag is dan ook: welke toekomst willen we als Delft creëren? Jarenlang hebben we in Nederland vooral gekeken naar economische groei als een getal, een percentage. Als dat percentage naar 0 daalde, dachten we dat het land stilstond, maar géén groei is niet hetzelfde als stilstand. Het land draait gewoon door. Vaak betekent het wel een verschuiving: het ene groeit, het andere mindert. De invloedrijke econome Mariana Mazzucato zegt het heel treffend: groei is niet 19

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

alleen een cijfer, maar heeft ook een richting. Hier, in de Delftse raadzaal, durf ik daar een Delftse draai aan te geven: economische ontwikkeling is een vector, die snelheid en richting heeft. Die richting bepalen we samen, want waar willen we in Delft heen? Wat de PvdA betreft: niet naar een economie die het water en de lucht vervuilt en het klimaat ontwricht, niet naar een systeem waarin mensen, ook vaak arbeidsmigranten, hard moeten ploeteren voor te weinig geld en niet naar een economie die alleen maar ten goede komt aan een enkeling. Jacques van Marken en zijn vrouw Agneta beseften dat in Delft al een eeuw geleden. Als PvdA willen wij wél een stad en een economie waarin iedereen kan meedoen, waarin ieder talent waarde heeft en waarin vooruitgang niet alleen wordt gezien in euro's, maar in brede welvaart: gezondheid, verbondenheid, solidariteit, duurzaamheid, bestaanszekerheid. Delft heeft de kiemen daarvoor al in huis. Met DSM, de TU Delft en vele innovatieve bedrijven vormen we een netwerk met een enorm potentieel. We zijn een kennisstad, verbonden met de industrie van Rotterdam, een kraamkamer voor slimme maakindustrie, een ecosysteem waar technologie en menselijk vernuft samenkomen. Een klein jaar geleden had ik een bestuurlijk werkbezoek aan Eindhoven.

Dertig jaar geleden kwam die stad in zwaar weer terecht, toen DAF en Philips instortten, maar ze besloten niet bij de pakken neer te gaan zitten. Gemeente, universiteit en bedrijfsleven sloegen de handen ineen en bouwden samen aan een nieuwe toekomst voor de langere termijn. De les van Eindhoven is helder: werk samen, en die samenwerking loont alleen als je elkaar ook echt iets te bieden hebt, als je ervoor gaat met hoofd, hart en buik en soms ook als je bereid bent iets níét te doen ofwel een schurende vraag te stellen, als je hulp geeft als het iemand anders even tegenzit en als je bestaanszekerheid altijd meeweegt. Het vraagt ook om een cultuur van vertrouwen, gedeelde waarden, het besef dat niet alles om de kortetermijnwinst draait, vooruitkijken, investeren in mensen, in opleidingen en in de publieke zaak, de res publica, zoals ik een jaar geleden hier betoogde. Als PvdA vinden we dat het tijd is om verder te kijken dan het smalle vizier van het neoliberalisme. Een stadsgenoot is niet óf een klant of een concurrent, maar een medemens. Samen maken we de stad. "Solidariteit" is daarbij geen ouderwets woord, maar een moderne noodzaak, ook tussen bedrijven, instellingen en bewoners. Dit college maakt werk van Delft. Het kennisdistrict groeit, met kansen voor mbo'ers en hbo'ers in onze stad.

De energietransitie komt in Delft wél van de grond en Delft-West ontwikkelt zich zichtbaar en voelbaar. Samen maken we de stad. Daarom maken we ons als PvdA ook sterk voor de verbetering van de jeugdzorg, met name voor de kinderen die die zorg het meest kunnen gebruiken, en voor aandacht voor dyscalculie. We werken aan sportvoorzieningen, bijvoorbeeld voor de Kerkpolder, en meer ruimte voor de starterslening voor beginners op de woningmarkt. Soms doen we dat ook met kleine dingen, zoals de doneerringen en aandacht voor geleidelijnen. We oefenen druk uit voor betere park-and-ridevoorzieningen. Nu alleen die tram nog, zou ik zeggen. 20

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2025

Natuurlijk, er blijven uitdagingen. De gemeente kan niet alles oplossen. We willen dat alle mensen een inkomen hebben waar ze gewoon van kunnen rondkomen, dat mensen veel minder afhankelijk zijn van allerlei toeslagen, dat hulp eenvoudiger te krijgen is voor iedereen als het even tegenzit. We willen dat stikstof echt wordt aangepakt, dat het stroomnet niet meer verstopt raakt, dat het water in Delft schoner wordt en dat ook de lucht in Delft schoner wordt. We ruiken hier in Delft de Calvé misschien niet meer, maar echt diep ademhalen is hier nog steeds niet gezond, ook niet bij de tramhaltes. Veel van die oplossingen liggen in Den Haag. Daar moet de sleutel worden omgedraaid. Ik hoop dat onze collega's daar - we kennen er eentje van nabij - het landsbelang vooropstellen en ook de moed tonen om te kiezen voor een duurzame, eerlijke toekomst voor iedereen. Hier in Delft werken we samen, en ik zie dat we steeds meer het stadsbelang vooropzetten. Ook hier in de raad doen we dat meestal, niet onverdienstelijk, maar er zijn nog vele stappen te zetten. Zo kunnen we in Delft weer echt geschiedenis maken, niet door stil te staan bij wat was, maar door met richting, visie en menselijkheid te werken aan wat komt: de goedgekozen Delftse vector. Aan de slag! Mevrouw WENTINK (STIP): De heer Hombergen zei dat ademhalen hier in Delft niet altijd gezond is.

Wat daarin kan helpen, is het verlagen van de maximumsnelheid naar 30 km/u, net als in Amsterdam. Wil de heer Hombergen dat? De heer HOMBERGEN (PvdA): Ik ken de situatie in Amsterdam van nabij. Het is even wennen, maar het is niet alleen goed voor de lucht; het is ook heel goed voor de verkeersveiligheid. U vindt mij daarbij aan uw zijde. Ik denk ook dat de interactie met het langzame verkeer, met de fietsers, dan veel beter gaat. Dat is dus een goed punt. Mevrouw GAAL (Onafhankelijk Delft): Voorzitter. Delft is een stad in overdrive; zo zou Onafhankelijk Delft de afgelopen jaren en ook deze begroting willen noemen, want wat moet er hier in Delft toch vooruitgegaan worden, met miljoenenprojecten waarbij realistisch ramen een term blijkt die hier in Delft wordt geherdefinieerd. Zoveel vooruit en de balans is helemaal zoek. Inwoners worden jaar na jaar eigenlijk uitgeperst. Ook nu gaan de afvalstoffenheffing, de rioolheffing, de leges en de ozb weer omhoog. En wat krijgt men ervoor terug? Een fietstracé, een Metropolitane Fietsroute, nog een brug over de Schie voor fietsers, een museum dat uitloopt en dat weer miljoenen gaat kosten. We vrezen dat het met het Rietveld ook zo zal gaan. En dan is er nog een warmtenet, waar veel huishoudens bang voor zijn, want nu aansluiten is waarschijnlijk zeer duur en kost de hoofdprijs. Later aansluiten geeft hoge aansluitingskosten.