3 Omgevingsvisie Delft 2040

OMGEVINGSVISIE OMGEVINGSVISIE DELFT 2040 'Samen maken we de stad!'

Vaststelling Versie 16 april 2021

conceptversie 1.0

2

Voorwoord ‘Delft is van ons allemaal’ Voor u ligt de Omgevingsvisie Delft 2040. Deze toekomstvisie beschrijft hoe onze stad er in 2040 zal uitzien. Hoe wonen en werken we dan? Hoe brengen we onze vrije tijd door? Hoe ziet de openbare ruimte eruit? Nu lijkt 2040 nog heel ver weg, maar om te zorgen dat het dan in Delft goed wonen, leven en verblijven is, dat er dan voldoende woningen en banen zijn en dat Delft energieneutraal is, moeten we nú belangrijke keuzes maken. Die keuzes voor de toekomst leest u in deze Omgevingsvisie. Een visie die tot stand kwam in samenspraak met de stad. Want Delft is van ons allemaal – van de bakker, de onderwijzer, de kernfysicus en de glazenwasser. En van kinderen, ouders en grootouders. Iedereen moet zich hier thuis voelen. En daarom is het zo van belang dat we die keuzes voor onze stad samen maken – met de mensen die hier wonen. Om die reden zijn we al in een pril stadium in gesprek gegaan met de stad. Op inspraakavonden, via enquêtes en gesprekken op straat zijn maar liefst 4.400 mensen ondervraagd. Dat is 1 op de 25 Delftenaren! Bijzonder waren ook de sessies met jongeren van 11 tot 25 jaar, die vertelden wat er speelt in hun leefomgeving en wat ze belangrijk vinden voor de toekomst. Die intensieve samenwerking bracht nieuwe en waardevolle inzichten. De inbreng van deelnemende Delftenaren lag aan de basis voor een concept-Omgevingsvisie.

We vroegen Delftenaren daarna opnieuw met ons mee te denken. Herkent u zich in de concept-Omgevingsvisie Delft 2040? Ontbreekt er iets naar uw idee?

Ik vind het heel bijzonder en verrassend dat er zoveel Delftenaren zijn die willen meedenken over de toekomstplannen voor de stad – over een toekomst die maar liefst twintig jaar verderop ligt. Het is mooi om te zien dat Delftenaren de rijke geschiedenis van de stad koesteren en tegelijkertijd oog hebben voor de kansen die Delft z’n bewoners biedt als hoofdstad van innovatie en technologie. Het maakt me blij en trots dat er zoveel Delftenaren zijn die zich betrokken voelen bij onze stad, bij Ons Delft. Het is een groot cadeau dat zoveel mensen hebben meegewerkt aan de totstandkoming van de Omgevingsvisie. Ik vertrouw erop dat Delftenaren zich herkennen in de keuzes die we samen gemaakt hebben. Die keuzes en afwegingen leest u in deze Omgevingsvisie. Martina Huijsmans, Wethouder Ruimtelijke Ordening

Al snel ontstond er een helder beeld van wat mensen belangrijk vinden in hun omgeving. Het gaat daarbij niet alleen om stenen en asfalt, de harde kant van de fysieke omgeving, maar juist ook om de zachte kant: om veiligheid, gezondheid, groen en elkaar ontmoeten. Want Delft moet vooral ook een sociale en verbonden stad zijn, vinden Delftenaren. Die behoeften en wensen van bewoners hebben we naast onze andere grote opgaven gelegd: extra nieuwe woningen en banen erbij. Want al deze ambities samen leggen een grote druk op de stad. Daarom wegen we steeds zorgvuldig af hoe we de schaarse ruimte kunnen en willen gebruiken.

3

Foto: Jannes 4 Linders

Leeswijzer De Omgevingsvisie Delft 2040 bestaat uit een aantal onderdelen: Hoofdstuk 1 beschrijft de aanleiding voor het samenstellen van deze Omgevingsvisie. De inwerkingtreding van de Omgevingswet wordt kort toegelicht, waarna het proces tot nu toe en het vervolg wordt beschreven. Hoofdstuk 2 beschrijft de Delftse kernwaarden die centraal staan in deze Omgevingsvisie. Ook worden de maatschappelijke trends en ontwikkelingen beschreven waarop de stad Delft moet kunnen reageren. In hoofdstuk 3 vertellen we het verhaal van Delft. De ontstaansgeschiedenis, maar ook de positie van Delft in de Nederlandse delta en de regio zijn beschreven. In het Toekomstbeeld Delft 2040 zetten we de koers op hoofdlijnen uit voor de ontwikkeling van de stad tot het jaar 2040. Hoofdstuk 4 beschrijft de Delftse koers in 6 opgaven. De opgaven vormen samen met het Toekomstbeeld de basis van de Omgevingsvisie. Elke paragraaf bevat naast de opgave een aantal kaartbeelden waarop de koers is terug te vinden. Hoofdstuk 5 beschrijft de meer specifieke koers per gebied. We benoemen eerst de identiteiten, kwaliteiten en uitdagingen van de deelgebieden. Daarna beschrijven we de koers die past bij de gebiedseigen uitdagingen. Hoofdstuk 6 laat zien hoe de Omgevingsvisie Delft 2040 te gebruiken is.

We benoemen hier de samenhang met andere Omgevingswetinstrumenten en maken een koppeling met de uitvoering van de Omgevingsvisie. We benoemen ook de belangrijke samenwerking met de regio en met de stad.

5

Foto: A.6van den Berg / Pieter de Hooch Unplugged

De Delftse koers; een samenvatting

en stad

eirotsiH

eV obr dn

eit av ti

igolonhce T ni ,e on ivitaerc & et

De kwaliteiten die van Delft een aantrekkelijke stad maken behouden we door ze verder te verrijken en te versterken. De Delftse kernwaarden zijn: historie, technologie, innovatie, creativiteit en de verbonden stad. Het Delftse erfgoed (oud en nieuw) speelt een grote rol in de aantrekkelijkheid, identiteit en het vestigingsklimaat van de stad. Delft zet tot 2040 in op het toevoegen van 15.000 woningen. We zijn al goed op weg. De nieuwe woningen dragen bij aan een kwaliteitsverbetering in de wijken. Waar mogelijk bouwen we in hogere dichtheden. Delft voorziet tot 2040 in een groei van 10.000 banen. Delft maakt gebruik van de substantiële kansen van kennisintensieve bedrijven en van een kennisgedreven en ambachtelijke ‘maakindustrie’. Deze nieuwe maakindustrie biedt arbeidskansen voor een brede doelgroep in Delft en de regio. Het feit dat in Delft technisch onderwijs op mbo, hbo en academisch niveau aanwezig is maakt Delft uniek en versterkt de kansen van het Delftse bedrijfsleven. Delft koestert de huidige bedrijven, kleinschalige economie en biedt waar mogelijk groeiruimte aan bestaande bedrijvigheid. De TU is en blijft een belangrijke partner en is in 2040 zowel sociaal als fysiek beter met de stad verbonden. Delft is in 2040 hard op weg om in 2050 energieneutraal en klimaatbestendig te kunnen zijn.

Om daar te komen, zet Delft in op energiebesparing, een warmtenet en zonneenergie. Delft zet in op een mobiliteitstransitie. Het mobiliteitssysteem gaat veranderen, zodat Delft de komende decennia bereikbaar, leefbaar en verkeersveilig blijft. De ruimte voor de infrastructuur in de stad wordt beter benut door voorrang te geven aan ruimte-efficiënte, schone, slimme en veilige mobiliteit. De fysieke leefomgeving moet bijdragen aan de gezondheid van iedere Delftenaar. We dringen negatieve milieueffecten terug en richten ons op een gezond ingerichte leefomgeving. Het buitengebied is altijd goed bereikbaar. In 2040 is de buitenruimte in en om de stad voor mens, plant en dier op minimaal hetzelfde kwaliteitsniveau als nu. We bevorderen de biodiversiteit, door buitenruimten en nieuwe bebouwing natuurvriendelijk in te richten en te realiseren. In 2040 bestaat het begrip ‘afval’ niet meer. Delft functioneert dan als een circulair systeem voor grondstoffen.

Om de positie van de historische en culturele stad te versterken, investeert Delft in kwalitatieve cultuurvoorzieningen, attracties, evenementen, een verantwoorde ontwikkeling van toerisme en in het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte. Delft koestert zijn erfgoed en zet ook bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen in op het doorvertalen van de rijke historie van Delft. Erfgoed in Delft is bekend en ‘beleefbaar’, waar je ook bent in de stad. Ter versterking van de wijkeconomie en het borgen van de duurzame vitaliteit van wijken wordt bij nieuwe gebiedsontwikkelopgaven ten minste 10% van het te realiseren aanbod in de wijk bestemd voor werk en maatschappelijke voorzieningen. We streven naar een vitale mix van wonen en werken, zowel in de wijken als in de werkgebieden. Hierdoor kan er een klimaat ontstaan van dynamische stedelijke gemengde gebieden. Delft heeft in 2040 hoogwaardige, passende en toegankelijke voorzieningen die nodig zijn voor zorg, welzijn, cultuur, onderwijs en sport. Delft streeft naar een goede spreiding van voorzieningen en clustert waar mogelijk Prettig samen leven vinden we belangrijk in Delft. In 2040 is Delft een stad waar iedereen ertoe doet, meedoet, elkaar kan ontmoeten en de kans krijgt zich te ontwikkelen. In ertoe doen en gezien worden en van daaruit ontmoeten, ontwikkelen en meedoen ligt namelijk de sleutel tot prettig samen leven.

De openbare ruimte en voorzieningen die we realiseren, dragen hier aan bij. We maken meervoudig gebruik van de beschikbare openbare ruimte en deze is doelmatig onderhouden en sociaal veilig ontworpen. In Delft is ook ruimte een schaars goed. Daarom zullen we goed moeten nadenken over welke keuzes we maken bij ingrepen in de fysieke leefomgeving. Deze moeten indien mogelijk altijd bijdragen aan de versterking van meerdere kwaliteiten van de stad en het gebied.

7

INHOUD

VOORWOORD PAGINA 3

Foto: G. Schoonnewille

LEESWIJZER PAGINA 5

DE DELFTSE KOERS; EEN SAMENVATTING PAGINA 7

8

HOOFDSTUK 1

HOOFDSTUK 2

INLEIDING

DELFT IN ONTWIKKELING

PAGINA 11

PAGINA 15

HOOFDSTUK 3

HOOFDSTUK 4

HOOFDSTUK 5

HET VERHAAL VAN DELFT

DE DELFTSE KOERS IN 6 OPGAVEN

DE KOERS PER DEELGEBIED

PAGINA 21

PAGINA 55

PAGINA 101

Foto: G. Schoonnewille

HOOFDSTUK 6 UITVOERING DE OMGEVINGSVISIE IN WERKING

COLOFON

PAGINA 123

PAGINA 130 Foto: G. Schoonnewille

9

10

Hoofdstuk 1 1

Inleiding 1.1 Omgevingsvisie Delft In de Omgevingsvisie Delft beschrijven we wat voor stad we in de toekomst graag willen zijn. De Omgevingsvisie geeft op hoofdlijnen de gewenste ontwikkeling weer van de omgeving waarin we wonen, werken en onze vrije tijd doorbrengen. Delft is in 2040 een stad waar het goed wonen, werken, leven en verblijven is. Om dit voor elkaar te krijgen, moeten we nu al belangrijke keuzes maken, zodat Delft een stad blijft waar mensen zich thuis voelen. In de Omgevingsvisie zijn deze keuzes voor de toekomst beschreven.

1.2 Omgevingswet Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. De wet bundelt 26 bestaande wetten voor onder meer bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. De Omgevingswet moet meer snelheid, flexibiliteit en samenhang brengen. De wetgever wil met de wet aan de ene kant ruimte voor ontwikkeling bieden en aan de andere kant de kwaliteit van de leefomgeving waarborgen. Dit concept van de Omgevingsvisie is opgesteld in de ‘geest’ van de Omgevingswet en is de eerste stap van de invoering van de wet in Delft. Binnen het huidige wettelijke kader vervangt de Omgevingsvisie Delft de Stadsvisie en de Ruimtelijke Structuurvisie Delft 2030. De gemeente Delft heeft ervoor gekozen in 2021 de Omgevingsvisie vast te stellen. Dit betekent dat deze tot de inwerkingtreding van de wet (1 januari 2022) de juridische status van een structuurvisie heeft en daarna van een Omgevingsvisie.

11

1.3 Samen bouwen we aan het Delft van de toekomst De Omgevingsvisie binnen het nieuwe wettelijke stelsel Er staan zes ‘kerninstrumenten’ in de wet, waarvan de Omgevingsvisie, de programma’s en het Omgevingsplan de belangrijkste zijn. De Omgevingsvisie van Delft beschrijft de langetermijn keuzes in de leefomgeving op hoofdlijnen. Nieuwe ontwikkelingen in Delft moeten in beginsel bijdragen aan deze langetermijnvisie. In de Omgevingsprogramma’s staan alle acties in de fysieke leefomgeving beschreven. De programma’s zijn meer op uitvoering gericht en nog concreter in de uitwerking. De Omgevingsvisie is ook nodig als kapstok voor het opstellen van het Omgevingsplan. In het Omgevingsplan staan alle regels voor de fysieke leefomgeving in de gemeente. Meer over de samenhang tussen de verschillende Omgevingswetinstrumenten is beschreven in hoofdstuk 6.

De gemeente heeft deze visie samen met de stad gemaakt. In 2018 heeft de gemeenteraad de eerste fase van de Omgevingsvisie vastgesteld (de feiten en de kaders; link). Vervolgens is een impactanalyse (link) uitgevoerd waarin de verstedelijkingsopgave voor Delft is uitgewerkt. In dit onderzoeksrapport zijn de keuzes voor de stad inzichtelijk gemaakt. Voor fase 2 van de visie is er een grootschalig onderzoek uitgevoerd op buurtniveau. 4.400 inwoners hebben hun mening gegeven via vragenlijsten, straatacties en focusgroepen. Uit het onderzoek In gesprek met de stad Delft kwam een aantal beelden naar voren die laten zien waar Delft in de ogen van bewoners voor staat of zou moeten staan. Een stad waar het prettig wonen is, een karaktervolle stad, een bereikbare stad, een sociale en verbonden stad en een participatiestad. Er zijn co-creatiesessies gehouden met jongeren van 11-25 jaar om op te halen wat onder jongeren leeft als het gaat om hun leefomgeving. De opbrengsten uit de rapporten van deze onderzoeken zijn de inbreng geweest voor de Omgevingsvisie en besproken met de raad, het college en de stad. De gemeente is op zoek gegaan naar de kwaliteiten, de opgaven en de koers van de stad. In verschillende sessies is deze koers aangevuld met reacties van relevante regionale organisaties en samenwerkingspartners (ketenpartners) en belangrijke lokale organisaties en instellingen.

De ambities zijn verwoord in deze Omgevingsvisie. In december 2019 is er een Hackathon georganiseerd met verschillende ketenpartners, instellingen en organisaties om oplossingen voor grote dilemma’s te genereren. In maart 2020 zijn de contouren van deze omgevingsvisie in de 'Week van de Omgevingsvisie' met de stad gedeeld en was er de mogelijkheid om op verschillende momenten en plekken in de stad met ons over de Omgevingsvisie in gesprek te gaan. In september 2020 heeft het laatste gesprek met de stad (in een digitale vorm) over de Omgevingsvisie plaatsgevonden. Ook ondernemers, bedrijven en organisaties kregen in twee verschillende bijeenkomsten toen de gelegenheid inhoudelijk te reageren op deze visie. De Omgevingsvisie maakt nieuwe ontwikkelingen mogelijk die milieueffecten kunnen hebben. Om deze gevolgen in kaart te brengen en de kaders van de Omgevingsvisie te toetsen, heeft de gemeente een milieueffectrapportage gemaakt. Deze milieueffectbeoordeling verliep tegelijkertijd met het opstellen van de ontwerp-Omgevingsvisie. Het ontwerp van de Omgevingsvisie Delft 2040 is in december 2020 aan de stad gepresenteerd. Het ontwerp heeft zes weken ter inzage gelegen, zodat iedereen erop kon reageren. De visie is aangepast op basis van de binnengekomen zienswijzen. Vervolgens hebben college en raad de nota beantwoording zienswijzen en de Omgevingsvisie Delft 2040 vastgesteld.

12

Beeld: KuiperCompagnons 13

Beeld: Frits 14 van Dongen en Koschuch Architects

Hoofdstuk 2 1

Delft in ontwikkeling 2.1 De Delftse kernwaarden Delft is volop in ontwikkeling. Al eeuwenlang. We hebben de ambitie om de kwaliteiten die van Delft een aantrekkelijke stad maken, te behouden door ze verder te verrijken en te versterken. Zo blijft Delft een vitale stad. De drie kernwaarden geven richting en houvast bij nieuwe initiatieven, maar ook bij tal van maatschappelijke trends en ontwikkelingen die op de stad afkomen.

Delft is historie In Delft beleef je historie. Mede dankzij water, bier en gist, handel, het iconische Delfts blauw en schilderkunst van wereldklasse is Delft uitgegroeid tot een stad met een schatrijke historie en vol cultureel erfgoed. De prachtige monumentale binnenstad, talloze (rijks)monumenten en archeologische vondsten nemen ons mee in een ver verleden. Ook de universiteit, Museum Prinsenhof, beeldbepalende routes, grachten en monumentale bruggen en kleinschalige woonwijken geven Delft zijn bijzondere karakter.

Delft is technologie, innovatie en creativiteit Technologie, innovatie en creativiteit zijn door de hele Delftse geschiedenis heen bepalend geweest voor de ontwikkeling van de stad en zijn economie. Techniek, handel, wetenschap en kunst hebben Delft welvaart en wereldfaam gebracht. De stad heeft ook nu alles in huis op het gebied van innovatie en technologie: de TU Delft, hoogwaardige technische bedrijven, startups, onderzoeksinstituten. Op het gebied van onder andere medische technologie, industriële biotechnologie, water- en deltatechnologie behoort de stad tot de wereldtop. Als enige stad binnen de Randstad beschikt Delft over technisch onderwijs op zowel mbo-, hbo- als academisch niveau. 15

Delft is historie

Delft is technologie, innovatie & creativiteit

Delft is een verbonden stad Foto: G. Schoonnewille

Foto: Jannes Linders 16

Foto: G. Schoonnewille

Delft is een verbonden stad Delft verbindt stad met regio, student met ouderen, en bewoners met hun stad en buurt. De kracht van Delft is de verbinding van historie met technologie, innovatie en creativiteit. Verbinding met buurgemeenten, regio en Randstad Delft is een schakel in de regio, met uitstekende verbindingen en korte reistijden. Delft ligt strategisch aan de kennisas Rotterdam-Leiden. Delft is ook een centrum voor buurgemeenten: omliggende kernen en woonbuurten zijn georiënteerd op voorzieningen in Delft.

2.2 Maatschappelijke trends en ontwikkelingen Maatschappelijke trends en ontwikkelingen – vooral rond demografie, wonen, technologie, economie, energie en klimaat, en mobiliteit – zijn van invloed op de ontwikkeling van de stad. Zo kunnen zonder actief ingrijpen bestaande kwaliteiten achteruitgaan. De stad moet daarom reageren op deze trends en ontwikkelingen. De effecten van de coronacrisis op de trends en ontwikkelingen zijn op dit moment overigens nog grotendeels onbekend.

Demografie Delftenaren voelen zich betrokken Delftenaren zijn trots op Delft. Het is een compacte stad met een menselijke maat, kleinschalige, gezellige wijken en buurten waarin bewoners zich met elkaar verbonden voelen. Delftenaren zijn maatschappelijk actief en tonen een grote bereidheid om mee te denken over hun buurt of de stad. Het is de brede mix van Delftenaren die de stad zo uniek en levendig maakt. Verbinding tussen wijken en buurten Binnen Delft ben je snel op de plaats van bestemming. In Delft zijn de stadsdelen niet alleen fysiek, maar ook sociaal verbonden. De ontwikkeling van Nieuw Delft, Delft Campus en Schieoevers helpt fysieke barrières op te heffen, wat bewoners nog dichter bij elkaar brengt. Verbinden van historie met technologie, innovatie en creativiteit! Delft koestert zijn rijke verleden, maar is ook een stad die vooruitkijkt en voorop durft te lopen. Delft is Creating History. De historie en innovatie van Delft is een bron van inspiratie voor nieuwe ontwikkelingen. Het idee ‘de stad als campus, de campus als stad’, is een goed voorbeeld van het verbinden van de Delftse kernwaarden. TU Delft en gemeente vormen een sterke combinatie van studentenstad en universiteit om gezamenlijk de uitdagingen voor de toekomst tegemoet te treden.

De nationale trend is dat steeds meer mensen in de stad willen wonen. Dit legt ook een druk op steden in de Randstad. De trek naar de steden komt met name door de nabijheid van banen, de aanwezige voorzieningen, de opleidingsmogelijkheden en het imago van ‘de stad’. De samenstelling van de bevolking verandert ook. De vergrijzing houdt aan (en wordt zelfs sterker). De geboortegolf neemt af, waardoor het aandeel jongeren relatief afneemt. In Delft stijgt de bevolking de komende 10 jaar zeker met 12%. Het aantal 65-plussers in Delft stijgt met circa 18%. Universiteitssteden trekken veel jongeren aan. De verwachte toename van studenten in Delft in 2030 is 18% en de populatie buitenlandse studenten verdubbelt. Niet alle nieuwe studenten zullen in Delft gaan wonen.

Ruimte en wonen Woningbouw vindt landelijk primair plaats in bestaand stedelijk gebied, waar gebouwd wordt nabij OV-knooppunten. De trend is dat steden groeien door migratie en minder door natuurlijke groei (geboorte). Bedrijven zullen zich vestigen waar de juiste werknemers wonen. Er is sprake van een toenemende schaarste van publieke ruimte. Ook Delft zal met name groeien door tijdelijke migratie en internationalisering (studenten en kenniswerkers). Delft heeft aan de randen geen ruimte om uit te breiden. De groei zal daarom binnenstedelijk plaatsvinden. De OV-knooppunten zijn belangrijke ontwikkelgebieden. In Delft is er met name een toenemend tekort aan woningen voor één- of tweepersoonshuishoudens.

Technologie De derde industriële revolutie is ingezet met grote consequenties voor transport en logistiek, energie en communicatie. Data en kennis zullen steeds belangrijker worden voor alle sectoren. Digitale vaardigheden moeten daarom in een vroeg stadium goed gepromoot worden (onder 17

meer op scholen). De vraag neemt toe naar slimme energiesystemen die reageren op vraag en aanbod. De ontwikkeling van 5G-netwerken (nieuwe generatie mobiel internet/sneller dataverkeer) zet door. Werken gaat flexibeler worden door robotisering en digitalisering. Delft neemt een bijzondere positie in bij dergelijke innovaties en blijft koploper bij deze grote technologische ontwikkelingen.

Economie Het aantal banen zal landelijk de komende tijd blijven stijgen. Er ontstaat veel bedrijvigheid in de zakelijke dienstverlening, de bouw en in de gezondheidszorg. In vergelijking met andere steden heeft Delft veel kennisbedrijven: de kenniseconomie is goed voor meer dan 1/3 van de werkgelegenheid in de stad. Daarnaast vormt collectieve dienstverlening een sterke sector: gezondheidszorg en onderwijs zijn samen eveneens goed voor meer dan 1/3 van de werkgelegenheid in Delft. Landelijk zal er in veel sectoren een tekort optreden aan goed opgeleide vakkrachten. Dit kan de groei en productie gaan belemmeren. De laatste jaren groeit de Delftse economie en het aantal banen daarbinnen. Gelijktijdig zien we dat de groei van de werkgelegenheid achterblijft bij de groei van de stad. Delft wil het arbeids- én ondernemerspotentieel beter benutten en zet daar vol op in met de ambitie van 10.000 extra banen op alle niveaus in 2040. Hiervoor is circa 100.000 vierkante meter aan extra bedrijfsruimte nodig. Creatie van ruimte voor verschillende typen bedrijvigheid op verschillende plekken in de stad – passend bij de context van de wijk of het stadsdeel – draagt bij aan realisatie van deze ambities. Daarnaast is voortdurende aandacht en sturing nodig om ervoor te zorgen dat iedereen die kan werken ook kan (blijven) meedoen.

Goede afstemming en aansluiting tussen bedrijfsleven, onderwijs en arbeidsmarkt is hiervoor cruciaal. Landelijk is sprake van langdurige structurele leegstand van winkel- en kantoorruimte. In Delft neemt de leegstand af. Delft beschikt over een goede uitgangspositie voor een sterke detailhandel. De historische binnenstad heeft niet alleen aantrekkingskracht vanwege cultuur en horeca, maar ook als winkelgebied waar beleving een rol speelt. Winkelcentrum De Hoven, woonboulevard Leeuw&stein en verschillende wijkcentra hebben vervolgens elk hun eigen identiteit en aantrekkingskracht. Niettemin blijft er de noodzaak tot verdere optimalisering om in te kunnen spelen op trends als online winkelen. Voor Delft blijft de bezoekerseconomie belangrijk voor het creëren van werkgelegenheid op alle niveaus.

18

Duurzaamheid De impact van klimaatverandering neemt wereldwijd toe. Steeds vaker worden we geconfronteerd met de gevolgen van onduurzaam handelen op een eindige planeet. Dit stelt Delft voor grote uitdagingen. Nederland is begonnen aan de energietransitie (aardgasloos en CO2-neutraal), tegelijkertijd blijft de energievraag tot 2050 stijgen. De bestaande woningvoorraad moet verduurzaamd worden. Eén van de meest ingrijpende uitdagingen is het aardgasvrij maken van de binnenstad en het verduurzamen van erfgoed. Delft zet voor de bestaande bouw onder andere in op aansluiting op regionale en lokale warmtenetten. Voor nieuwbouw wordt de ruimte gezocht zoveel mogelijk binnen het bestaande stedelijk gebied, het opwekken van voldoende duurzame energie is daarbij een grote uitdaging. Om de gevolgen van klimaatverandering te beperken, is de gebouwde omgeving in 2050 klimaatbestendig en robuust (kan tegen een stootje) ingericht. Circulariteit is in opkomst. Het grondstoffenakkoord moet ervoor zorgen dat Nederland in 2050 circulair is. De problematiek rond luchtkwaliteit, stikstof en bodemvervuiling neemt toe. Delft is één van de gemeentes die het Schone Lucht Akkoord heeft ondertekend, waarmee dit één van de speerpunten is voor de komende jaren. De natuurwaarden en biodiversiteit staan in Nederland onder druk.

Er komt steeds meer aandacht voor natuur in de stad, zoals natuurinclusief bouwen. Ook Delft heeft zich als partner aangesloten bij het Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Er ontstaan steeds meer lokale initiatieven waarbij burgers samen aan verduurzaming van de omgeving werken, bijvoorbeeld voor groene daken, collectieve zonne-energie, stadslandbouw en hergebruik van goederen.

Mobiliteit De mobiliteit verandert. Er is een toename van meer diverse vervoersbewegingen. Verwacht wordt dat het personenvervoer per auto en trein toeneemt. In 2050 is het volledige wagenpark schoon en duurzaam. Het autobezit per huishouden is in Delft ongeveer 0,5 auto, terwijl dat in Nederland op ongeveer 1,0 ligt. In 15 jaar is in Nederland het autobezit met 20% toegenomen, terwijl dit in Delft circa 6% is. In de stad zal het (elektrische) fietsgebruik toenemen. Delft volgt de trends en ontwikkelingen, en de impact daarvan op Delft. Door deze trends te analyseren, afgeleide ontwikkelingen te duiden en dwarsverbanden aan te wijzen, komen we steeds tot actuele opgaven voor de stad.

Foto: A. van den Berg / Pieter de Hooch Unplugged 19

‘Als je weet wie je bent, en wat je rol is, kan je ook veel beter bepalen wie je wil zijn in de toekomst.’ Daarom vertellen wij u graag het verhaal van Delft.

20

Hoofdstuk 31

Het verhaal van Delft 3.1 Het ontstaan van Delft Delft is ontstaan rond en vernoemd naar de kunstmatige waterloop Delf (van ‘delven’). Op de plek waar deze waterloop het inmiddels dichtgeslibde riviertje de Gantel kruiste, ontstond een handelsplaats. In 1246 kreeg Delft van graaf Willem II stadsrechten. In de eeuw daarna werd een verbindingskanaal naar de Maas gegraven (de Schie), waardoor Delft toegang kreeg tot een enorm achterland en tot de zee. De ontwikkelingsgeschiedenis van Delft is grofweg in een aantal fasen te onderscheiden, elk met een eigen identiteit. Delft heeft zich door de eeuwen heen ontwikkeld van een handel- en nijverheidsstad aan het water (1246 tot tweede helft 18e eeuw), naar industriestad (eind 18e eeuw tot en met jaren ’80 van de vorige eeuw), tot kennisstad waar met name kennis-, en technologiegedreven dienstverlening een betekenisvolle plek heeft in de lokale economie. De stad bloeide in de vijftiende eeuw door handel en bedrijvigheid, toen gedomineerd door bier en laken. Met Delfshaven beschikte de stad over een directe toegang naar zee. De stad profiteerde van internationale handel over zee en sprong met de aardewerkindustrie handig in op de vraag naar blauw serviesgoed dat vanuit Japan en China werd ingevoerd.

In de tweede helft van de zestiende eeuw was Delft met de vestiging van Willem van Oranje in het voormalig Agathaklooster centrum van bestuur. In de zeventiende eeuw bloeiden de kunsten. Johannes Vermeer, Carel Fabritius, Frans Hals en Pieter de Hoogh woonden en werkten in Delft. Hugo Grotius legde in Delft de basis van het internationaal recht. Reinier de Graaf en Antonie van Leeuwenhoek kregen internationale aandacht voor hun wetenschappelijk onderzoek.

21

Na een periode van relatieve rust in de achttiende eeuw begon Delft in de negentiende eeuw aan een nieuwe toekomst, met de oprichting van de Polytechnische School, de voorloper van de huidige TU Delft. Ambtenaren voor het koloniale bestuur werden in Delft opgeleid aan de Indische Instelling. De industrieel J.C. van Marken legde de basis voor een nieuwe bedrijvigheid, met onder meer de Gist- en Spiritusfabriek, de Delftsche Oliefabriek en de Lijm- en Gelatinefabriek. Vanaf het moment dat de eerste uitbreidingsplannen voor Delft gemaakt werden in 1928, neemt de schaal van de stad toe. De stedelijke groei heeft als gevolg dat ook de druk op de groene ruimte steeds verder toeneemt. Tot ver in de twintigste eeuw bleef Delft een middelgrote industriestad, met een betrekkelijk homogene bevolking. Vanaf de jaren tachtig zette een transitie in, naar een innovatieve en internationaal georiënteerde stad met een naar opleidingsniveau en herkomst zeer gedifferentieerde bevolking. Dit is een transitie die in 2020 in volle gang is en die zich doorzet tot 2040 en erna. 1815 – De oude lijn (water)

1900 - Uitbreiding van het landelijke netwerk met treinsporen en provinciale wegen

22

1928 - Verdere verdichting van de ‘bundel’; rood en groen

1974 – stedelijke groei in de regio

2020 – Druk op de groene ruimte

1995 – Doorgaande stedelijke groei in de regio

23

3.2 Delft als vitaal onderdeel van de metropolitane delta De Randstad & Stedelijk Netwerk Nederland

Beeld: KuiperCompagnons

Duidelijk herkenbaar is de Deltametropool, georganiseerd rond het Groene Hart. Deze functioneert als een geheel waarbij de losse steden complementair zijn aan elkaar en uitstekend zijn verbonden. 24

Delft als vitaal onderdeel van de metropolitane delta

Beeld: KuiperCompagnons

Door de landkaart te kantelen, komt ons land in een nieuw perspectief en wordt zichtbaar dat Nederland een dynamische delta is. In Nederland staan we voor een aantal urgente opgaven, die zowel lokaal, nationaal als wereldwijd spelen. Denk aan de opgaven op het gebied van klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw. Deze opgaven zullen Nederland flink veranderen. Door goed in te spelen op deze veranderingen kan Nederland vooroplopen en kansen verzilveren. Met de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft het Rijk een 25 langetermijnvisie op de toekomst en de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland.

Provincie Zuid Holland

Beeld: Provinciale omgevingsvisie

De provinciale Omgevingsvisie van Zuid-Holland streeft naar een optimale wisselwerking tussen gewenste ruimtelijke ontwikkelingen en een goede omgevingskwaliteit. Onder ‘omgevingskwaliteit’ wordt verstaan: het geheel aan kwaliteiten die de waarde van de fysieke leefomgeving bepalen. In de hele provincie, zowel in het stedelijk gebied als in het landelijk gebied, beoogt het kwaliteitsbeleid een ‘ja, mits-beleid’: ruimtelijke ontwikkelingen zijn mogelijk, met behoud of versterking van de ruimtelijke kwaliteit. De ambitie van de provincie is een slim, schoon en sterk Zuid-Holland. 26

Metropoolregio Rotterdam – Den Haag; één daily urban system

Beeld: KuiperCompagnons

De Metropoolregio Rotterdam Den Haag groeit, economisch én qua inwonertal. Hierdoor neemt de druk op de schaarse ruimte toe. Delft is samen met 22 andere gemeenten onderdeel van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Het versterken van het economisch vestigingsklimaat en verbeteren van bereikbaarheid zijn de taken die de betrokken gemeenten gezamenlijk hebben opgepakt. Zo worden de economische kansen van mensen en de kracht van de metropoolregio vergroot. De Metropoolregio Rotterdam Den Haag functioneert al redelijk als één daily urban system, waarin wonen, werken en recreëren regionaal plaatsvinden en moeten worden afgestemd. 27

2040 – De volgende stap

De 28 regionale context van de verstedelijkingsopgave (beeld: MRDH, 2018)

Delft heeft met zeven gemeenten (Dordrecht, Rotterdam, Schiedam, Rijswijk, Den Haag, Zoetermeer en Leiden), de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en de provincie Zuid-Holland de handen ineen geslagen in een verstedelijkingsalliantie. Binnen de alliantie is gekozen voor een geconcentreerde verstedelijking langs bestaande infrastructuur waarin de woningbouwopgave en de versterking van de economische toplocaties in samenhang met investeringen in hoogwaardig openbaar vervoer in een integrale aanpak worden uitgewerkt. Delft ligt strategisch aan de kennisas Rotterdam-Leiden. De verstedelijkingsopgave is belangrijk, maar geen doel op zich; de kwaliteitsverbetering voor Delft staat voorop.

3.3 Delft in de regio

Beeld: KuiperCompagnons 29

Regionale context

Beelden: KuiperCompagnons

Om een beeld te krijgen van het functioneren van Delft nu en in de toekomst, moet de stad worden gezien in zijn regionale context. 30

Herwaardering van de groene ruimte; verbinding stad en landschap

De Delftse regio is een palet aan stedelijke en groene structuren. Duidelijk herkenbaar is de positie tussen Rotterdam en Den Haag. Kenmerkende en waardevolle grote groene buitengebieden voor Delft zijn provinciaal landschap Midden-Delfland en Buytenhout, die onderdeel zijn van een veelzijdig landschap.

31

Blauwstructuren

32

Het landschap wordt doorkruist door enkele structuur- en beeldbepalende wateren, als de Rotte, de Gaag en natuurlijk de Schie, die Rotterdam verbindt met Den Haag en waaraan Delft ontstaan is.

Onderdeel van het landelijke netwerk; spoorlijnen

Belangrijk is de ‘Oude Lijn’ (OV-verbinding) die Delft doorkruist, maar ook verbindt met de regio. 33

Onderdeel van het landelijke netwerk; hoofdwegenstructuur

Dankzij de ligging aan twee snelwegen en goede verbindingen met Schiphol en Rotterdam The Hague Airport is Delft onderdeel van het landelijke en internationale netwerk. 34

Groene verbindingen met het landschap

Delft is van oudsher verknoopt met het groene ommeland. Het groen kan meer de stad ingetrokken worden. Andersom moet het verleidelijker zijn om naar buiten te gaan. 35

Wonen en werken

36

De ligging tussen Rotterdam en Den Haag, in combinatie met de sterke eigen identiteit, maakt Delft een geliefde stad om te wonen, te werken, te studeren of te bezoeken. De strategische ligging van Delft tussen Den Haag en Rotterdam verbinden de TU en de daarbij behorende innovatie en bedrijvigheid aan het CID, het Erasmus en de overige kennis en innovatie clusters op de kennis-as. Delft is door kennisontwikkeling een verbindende schakel tussen Greenport Oostland en Greenport Westland.

Knooppuntenontwikkeling

Beeld: KuiperCompagnons In het stedelijke netwerk is er terecht veel aandacht voor ontwikkeling langs de voor Delft belangrijke OV-knooppunten. Met de trein ligt de hele Randstad (en de rest van Nederland) aan je voeten.

37

Dit heeft Delft aan de regio te bieden Delft levert met diensten en innovaties technische kennis en innovatie waar een groot deel van Nederland profijt van heeft. Delft positioneert zich binnen de Metropoolregio dan ook als dé technologische kennishoofdstad van Nederland. De sterke concentratie van kennisinstellingen, hightech bedrijven en aanverwante fieldlabs en incubators maken dat Delft functioneert als een regionale hotspot voor technologische innovatie. Delft heeft met Yes!Delft een toonaangevende hightech incubator in Europa. Met het creëren van 10.000 nieuwe arbeidsplaatsen in Delft en technologisch onderwijs op alle niveaus zet Delft in op de kraamkamer van innovatie, en daarmee op het versterken van het economische ecosysteem van de hele regio. Het levert ook een continue stroom van nieuwe bedrijven op in de nieuwe economie – bedrijven die ook buiten Delft elders een plek kunnen krijgen. Delft ligt centraal tussen de glastuingebieden van buurgemeenten in het Oostland en het Westland. De kennis uit Delft helpt mee in de innovatie van deze glastuinbouw. Ten slotte biedt de bijzondere historische binnenstad van Delft de regio een toneel voor cultuur en het ervaren van een rijke Delftse maar ook Nederlandse geschiedenis.

Delft heeft ook de regio hard nodig Delft maakt op zijn beurt dankbaar gebruik van de groene ruimten buiten de gemeentegrenzen. Het landschap van Midden-Delfland en Buytenhout vormt een onmisbaar recreatief uitloopgebied voor de inwoners van Delft. Verder heeft Delft de regio ook nodig voor het huisvesten van alle kenniswerkers en studenten die in groten getale naar Delft komen voor onderwijs of werk. De regio kan woonmilieus bieden die Delft niet of onvoldoende heeft. De regio kan ook ruimte bieden voor nieuwe bedrijven die vanuit Delft ontstaan. Delftenaren maken dankbaar gebruik van culturele voorzieningen in de Randstad die Delft zelf niet bezit.

Iedere gemeente zijn eigen kracht Delft zet in op het beter verbinden van de gemeenten binnen de Metropoolregio. Op die manier gaat de regio steeds meer functioneren als een grootstedelijk gebied. Dit leidt tot extra economische groei en meer banen op alle niveaus. Iedere gemeente heeft haar eigen kracht. Deze kracht optimaal benutten, maakt de Metropoolregio sterker. Dit maakt ook dat Delft als gemeente niet alles in huis hoeft te hebben; de regio kan ook in bepaalde behoeften voorzien. Door samen te blijven werken met de regio op het gebied van infrastructuur, woningbouw, cultuur, economie, kennis en innovatie wordt de Metropoolregio in de komende jaren nog sterker. 38

Foto: G. Schoonnewille 39

Een eerste schets van het toekomstbeeld Beeld:40 Kuipercompagnons

3.4 Het toekomstbeeld van Delft Met het toekomstbeeld van Delft laten we de kracht van Delft zien en zetten we de koers op hoofdlijnen uit voor de ontwikkeling van de stad tot het jaar 2040. Dit toekomstbeeld laat ons met een frisse blik kijken naar de stad die we al kennen. Het is een kapstok voor de nieuwe ontwikkelingen, die verbonden zijn met het verleden. Historische en herkenbare plekken en routes spelen in die toekomst een rol van betekenis, juist ook omdat de grote ontwikkelingen plaatsvinden op plekken met een verhaal over de geschiedenis van de stad. Door het doorgaande autoverkeer meer af te wikkelen op de ring van snelwegen rond Delft en de Kruithuisweg, komen de oude lijnen, langs water en groen, steeds meer beschikbaar voor langzamer verkeer, natuur en verblijf. Daarlangs concentreren we onder meer voorzieningen. De grote ontwikkelgebieden van Delft zullen gemengde stadswijken zijn, die verbonden zijn met de rest van de stad en zijn omgeving en daarmee nieuwe verbindingen door de stad mogelijk maken. Innovatieve wijken, die verdichting combineren met vergroening en verbinding, en die passen bij de historie van het gebied.

41

Groene vensters

42

Heel herkenbaar in Delft zijn de groene vensters in de vier windstreken: de Delftse Hout als onderdeel van regiopark Buytenhout, het Abtswoudse Bos, Ackerdijkse Bos en Kerkpolder als onderdeel van provinciaal landschap Midden-Delfland en de landgoederenzone van Rijswijk inclusief het Wilhelminapark. Een sterkere verknoping met deze groengebieden vanuit de stad (en onderling) is wenselijk.

Waterstructuren

Delft heeft een aantal herkenbare waterstructuren, die een historische betekenis hebben en een belangrijke functie hebben voor de waterhuishouding. Dit zijn bijvoorbeeld de Gaag die overloopt in de Buitenwatersloot, de Schie, de Vliet, de Kerstanje en de Tweemolentjesvaart. Waterstructuren zijn belangrijke identiteitsdragers, bieden (open) ruimte en geven kwaliteit aan wonen, werken en recreëren. De Schie is daarnaast ook een middel voor bulkvervoer.

43

Historische karakteristieken

44

Delft is een stad met een rijke historie. De Schie is een historische lijn die Rotterdam, Delft en Den Haag met elkaar verbindt. Het historische centrum van Delft heeft een bijzonder hoge erfgoedwaarde. Delft kent veel plekken met een verhaal, zoals het Kruithuis langs de Schie of het industriële verleden in Schieoevers. Historische toegangswegen als de Rotterdamseweg, Noordeindseweg en de voormalige Papsouseweg zijn belangrijke structuurbepalende lijnen.

Het groene netwerk

Voor een leefbare en ook gezonde stad zijn een groen netwerk en de verbinding met de buitengebieden heel belangrijk. De stad en zijn bewoners (inclusief planten en dieren) hebben veel baat bij het actief versterken van groen-recreatieverbindingen.

45

Bereikbaarheid

46

Op basis van het uitgangspunt dat je overal vanuit Delft binnen 15 minuten op de snelweg moet kunnen zijn, kan de hoofdwegenstructuur in de toekomst anders vormgegeven worden. Een realistische eerste aanpassing van het verkeerssysteem is het optimaliseren van de H-structuur met ‘inprikkers’ in plaats van doorlopende wegen, waardoor er meer ruimte ontstaat voor de fiets, groen en woningen. Cruciaal voor Delft zijn de grote knooppunten: station Delft, station Delft Campus. Interessante nieuwe locaties die bijdragen aan het Delftse OV-systeem zijn een potentieel lightrailstation noordelijk van Delft op de grens van Rijswijk Buiten en een potentieel nieuw lightrailstation Schiedam-Kethel. De Kruithuisweg moet in de toekomst een stroomweg worden die beter in zijn omgeving past.

Ruimte voor innovatie en bedrijvigheid

In de hoofdstad van technologie en innovatie zijn de grote ontwikkel- en innovatiegebieden duidelijk herkenbaar in het stedelijke landschap. De TU Delft Campus met omgeving en Biotech Campus/DSM zijn belangrijke innovatie- en kennisclusters. In enkele gebieden worden wonen met werk gemengd (Schieoevers Noord, Reinier de Graafzone en De Hoven). Schieoevers Zuid blijft de werkplaats van Delft.

47

Ruimte voor wonen

48

De wijken en buurten zijn grofweg in te delen in een vijf verschillende vormen, met elk een eigen schaal en dynamiek. De wijken en buurten moeten goed kunnen functioneren als sociaal-maatschappelijke eenheden, maar het is ook van belang de wijken onderling goed te verbinden.

Dynamische gemengde gebieden

Delft zet in op het mengen van wonen en werken, waardoor een klimaat ontstaat van dynamische gemengde gebieden. Ter versterking van de wijkeconomie en het borgen van de duurzame vitaliteit van wijken wordt bij nieuwe gebiedsontwikkelopgaven ten minste 10% van het te realiseren aanbod in de wijk bestemd voor werk en maatschappelijke voorzieningen. In de ‘werk’gebieden wordt de balans gezocht met toevoegen van woningen. Gebieden waar deze menging gerealiseerd wordt zijn Schieoevers Noord, de Reinier de Graafzone en TU Noord. Nieuw Delft en De Hoven zijn al goede voorbeelden van dynamische gemengde gebieden. Een potentieel nieuw ontwikkelingsgebied is Prinses Beatrix Zuid dat op termijn na een mogelijke herinrichting van de Prinses Beatrixlaan plaats kan maken voor meerdere functies. De gemeente Delft doet op dit moment onderzoek naar keuzes aangaande infrastructuur ten behoeve van deze mogelijke ontwikkelrichting.

49

Toekomstbeeld Delft 2040

Beeld: 50KuiperCompagnons

Grote ruimtelijke opgaven Delft

Beeld: KuiperCompagnons

51

Conclusies toekomstbeeld De grote ruimtelijke opgaven in het toekomstbeeld waar Delft de komende jaren onder andere aan werkt zijn: I.

Stedelijke verdichting Ruimte voor innovatie en bedrijvigheid moet binnenstedelijk gevonden worden. De ontwikkeling van de wijken en buurten in Delft is belangrijk. Elke wijk en buurt heeft hierin een eigen schaal en dynamiek. Na de afronding van Nieuw Delft komt de nadruk van de ontwikkeling meer te liggen op de zuidzijde van de stad.

II. Functiemening in stedelijke dynamische gebieden Schieoevers zal verkleuren, wijken worden versterkt en waar mogelijk verdicht en er komt een energienetwerk. Delft zet in op het mengen van wonen en werken. Er is plaats voor dynamische gemengde gebieden waar een nieuw soort stedelijkheid kan ontstaan. III. Wijziging van de verkeersstructuur Overal vanuit Delft ben je straks binnen 15 minuten op de snelweg. De H-structuur (A4-A13-Kruithuisweg) kan worden geoptimaliseerd, waardoor er meer ruimte ontstaat voor fiets, groen en woningen. IV. Het verbeteren van stad-landverbindingen In het toekomstbeeld wordt ingezet op een compacte stad langs de 'oude lijnen', met een goede verbinding naar de te behouden waardevolle groene buitengebieden. Historische lijnen en plekken worden belangrijkere structuurbepalende elementen. De historische toegangswegen zullen minder gericht zijn op snelle doorstroming en meer op langzaam verkeer, sport en verblijf. Dit netwerk koppelen we aan het groene netwerk van parken, grachten en lanen en de fijnmazige groenstructuren in de wijken. Dit

52

groene netwerk als onderdeel van de openbare ruimte is zodanig ontworpen dat deze uitnodigend en toegankelijk is voor iedereen en bijdraagt aan ontmoeting en verblijven. V. Continuering van het beleid in de binnenstad De binnenstad laten we in principe bestaan zoals deze is. De binnenstad blijft de compacte huiskamer van Delft waar men elkaar kan ontmoeten en is in 2040 beter bereikbaar, leefbaarder en levendiger. Het cultuuraanbod en de cultuurvoorzieningen zijn onderscheidend en hoogwaardig. Tussen culturele voorzieningen in de binnenstad en in de wijken bestaat een gezonde wisselwerking, waardoor cultuur in Delft laagdrempelig toegankelijk en inclusief is. Er is extra oog voor het verduurzamen van waardevol erfgoed en het ontwerpen en onderhouden van een buitenruimte die, passend bij het historische centrum, meer gericht is op de voetganger en ontmoeting. VI. TU Delft Campus versterken De TU Delft Campus versterken we als kenniscluster waar er op specifieke delen van de campus ook ruimte is voor het mengen van functies als wonen en voorzieningen. Als we deze ontwikkelingen met elkaar en met de hele stad kunnen verbinden, maken we de stad rijker, hechter en schoner.

Foto: G. Schoonnewille 53

De Delftse opgaven

54

Hoofdstuk 4 1

De Delftse koers in 6 opgaven Hoe wil Delft zich tot 2040 gaan ontwikkelen? Hoe kan Delft de komende jaren gaan groeien, maar tegelijkertijd op de lange termijn duurzaam en vitaal zijn? Wat voor stad wil Delft in 2040 zijn? Delft heeft ambities op het terrein van voorzieningen, wonen, werken, de openbare ruimte, mobiliteit, duurzaamheid, gezondheid, samen leven, veiligheid, historie en cultuur. Deze ambities zijn soms goed samen te realiseren. Maar soms ook niet. De ruimte in Delft is schaars. We willen zorgvuldig en creatief met deze ruimte omgaan, zodat we Delft vitaal kunnen houden. Om te komen tot een gewenst ideaalbeeld voor de stad zijn er in dit hoofdstuk zes opgaven voor Delft uitgewerkt. Samen vormen de 6 opgaven de koers tot 2040. De opgaven versterken elkaar en vullen elkaar aan. Dit wil zeggen dat er geen keuze gemaakt hoeft te worden tussen de opgaven. We willen dat projecten een bijdrage leveren aan alle opgaven of in elk geval meerdere opgaven met elkaar in verband brengen. De gemeente zoekt hierbij private en publieke partners die in co-creatie meedoen en waarde toevoegen aan een economisch sterke stad, samen met Delftenaren.

55

Foto: G. Schoonnewille

Dilemma’s en meekoppelkansen De opgaven in Delft kunnen elkaar versterken, maar ook met elkaar conflicteren. Soms zijn deze dilemma’s in de huidige praktijk al zichtbaar, soms ontstaan ze door nieuwe opgaven. Enkele van deze uitdagingen zijn in het rapport In gesprek met de stad Delft helder beschreven. De uitdaging is om altijd heldere keuzes te maken en hierbij integraal en gebiedsgericht te werk te gaan. Enkele bestaande dilemma’s waar we ook in de toekomst blijvend oog voor moeten houden zijn: 1. Het belang van groen in de openbare ruimte (gezondheid, biodiversiteit, klimaatadaptatie, leefbaarheid) EN de stedelijke groei in de vorm van de verdichtings opgave. 2. Verduurzamen van de stad EN het behouden en versterken van erfgoedwaarden. 3. Concurrerende ruimteclaims: ruimte voor wonen EN ruimte voor innovatie en bedrijvigheid EN een stedelijk voorzieningenniveau EN openbare ruimte EN duur zaamheidsopgave. 4. Bouwen in hogere dichtheden EN behoud van de leefbaarheid, historische stadsgezichten en identiteit. 5. Het mengen van wonen en werken EN het behouden van een prettig, gezond en veilig woon- en leefklimaat EN behouden ruimte voor bedrijfsvoering. 6. Een groeiende stad met een groeiend aantal verplaatsingen EN duurzame mobiliteit. Duurzaamheid, gezondheid en veiligheid zijn voor Delft de centrale randvoorwaarden voor alle andere ontwikkelingen.

Ze gelden als basisvoorwaarde voor de ontwikkeling van de stad. Duurzame, veilige en gezonde oplossingen voor Delft tot 2040 komen niet voort uit het bundelen van alle verschillende sectorale opgaven, maar juist door scherpe keuzes, door kansen te benutten om opgaven met elkaar te verbinden (meekoppelkansen) en door innovatieve combinaties te maken.

56

Foto: A. van den Berg / Pieter de Hooch Unplugged 57

Delft als hoofdstad van innovatie en technologie

Beeld: Mei architects and Planners

Delft heeft haar ijzersterke positie in 2040 op het ge­ bied van innovatie en technologie verder versterkt. Binnen de regio en de Randstad onderscheidend door een combinatie van een groot cluster aan technologi­ sche bedrijven, technisch onderwijs op alle niveaus en vele kennis­instellingen en onderzoekscentra die samen een uniek ecosysteem vormen. Aantrekkelijk voor personeel van alle opleidingsniveaus. Delft richt zich op het versterken en verzilveren van haar unieke eco­ systeem. In 2040 is Delft duurzaam economisch vitaal met een levendige wijkeconomie en goede arbeids­ kansen voor een brede doelgroep.

58

4.1 Delft als hoofdstad van innovatie en technologie De uitstekende uitgangspositie Delft heeft een uitstekende uitgangspositie om zich door te ontwikkelen van kennisstad tot technologiehoofdstad van Nederland. Delft ligt strategisch aan de kennisas Rotterdam-Leiden. De ingrediënten voor groei van werkgelegenheid en welvaart zijn aanwezig, zowel binnen Delft als in de regio. De concentratie van kennisinstellingen, hightech bedrijven en aanverwante fieldlabs en incubators maken dat Delft functioneert als een kraamkamer voor innovatie. Als enige stad binnen de Randstad heeft Delft technisch onderwijs op zowel mbo-, hbo- als academisch niveau en heeft het met YES!Delft een toonaangevende hightech incubator in Europa. Het kennis en innovatie ecosysteem van Delft excelleert op 10 thema’s namelijk: • • • • • • • • • •

Energie Klimaat en water AI & Data Science Robotica Quantum Life Sciences & industriële biotechnologie MedTech Mobiliteit Luchtvaart en ruimtevaart Offshore

Samen met de vele technologie-gedreven bedrijven, kennis- en onderzoeksinstellingen vormen zij belangrijke schakels in het lokale en regionale technologische ecosysteem. Dit ecosysteem is de voorname pijler voor de economische en werkgelegenheidsontwikkeling van Delft.

Kansen voor de maakindustrie Voor Delft liggen er kansen om kennis-gedreven ‘maakindustrie’I en de daarmee samenhangende waardeketen verder te ontwikkelen. Delft maakt zich daarbij binnen de regio sterk om deze nieuwe technologie-gedreven maakbedrijven aan de stad te verbinden. De uitdaging is het creëren en behouden van fysieke ruimte voor deze bedrijven. Deze nieuwe maakindustrie biedt arbeidskansen voor een brede doelgroep in Delft en de regio. Ook zijn er kansen voor de ambachtelijke maakindustrie. Ruimte voor innovatieve maakindustrie wordt vooral gezocht in de dynamische gemengde gebieden. Voor de ambachtelijke maakindustrie wordt ook in de wijken ruimte gezocht.

Foto: G. Schoonnewille

59

I

Innovatieve maakindustrie oftewel ‘smart industry’ gaat over het vergroten van de productiviteit van bedrijven

door de gecombineerde inzet van nieuwe technologie die helpt om zeer efficiënt, snel en specifiek te produceren. Dit kan door gecombineerd gebruik van zogenaamde sleuteltechnologieën waaronder 5G, ‘internet of things’, kunstmatige intelligentie, robotica en quantum technologie. Hierdoor kunnen productieprocessen verregaand geautomatiseerd en gedigitaliseerd worden, waardoor het ook weer mogelijk wordt om concurrerend in Nederland te produceren. In het geval van Delft gaat het dan veelal om de productie van hoogwaardige (half)fabricaten en systemen.

Verzilveren potentieel De sociaaleconomische uitdaging voor Delft zit in het verzilveren van het arbeids- en ondernemerspotentieel. Dat betekent dat we de huidige bedrijven koesteren én dat er groeiruimte nodig is voor met name veel creatieve en technologie-georiënteerde bedrijven.

10.000 extra banen Delft zet in op het realiseren van 10.000 extra banen in de periode 2018-2040. Hiervoor is de komende 10 jaar circa 100.000 m2 aan extra bedrijfsruimte nodig, met name voor de innovatieve maakindustrie. Extra bedrijfsruimte is niet alleen noodzakelijk voor brede werkgelegenheidsgroei en economische ontwikkeling, maar ook omdat er gaandeweg veel van is verdwenen in de afgelopen 15 jaar. Een inhaalslag is dus nodig, zeker nu de stad sterk groeit qua inwoneraantal. De ruimte hiervoor vinden we in zowel nieuwbouw, uitbreiding én in het vernieuwen, verduurzamen en versterken van onze voorraad kantoren, winkels en bedrijfsruimtes. Een groot gedeelte van de 100.000 m2 aan éxtra bedrijfsruimte komt vooral op specifieke plekken, zoals Schieoevers (onder andere Kabeldistrict), TU Delft Campus Zuid, de DSM Biotech Campus, Nieuw Delft, stationsgebied Delft Campus, maar ook op de Staalweg, en de Mijnbouwstraat. De beoogde groei vindt hoofdzakelijk plaats in die sectoren die toekomstbestendig zijn en aansluiten bij de nieuwe economie.

Verbinding met TU Delft De TU Delft vervult in meerdere opzichten een unieke en waardevolle rol binnen en voor de stad. De TU Delft is een internationale topuniversiteit, met Delftse wortels. De TU Delft en de gemeente werken sinds het samenwerkingsconvenant uit 2016 samen aan zaken als mobiliteit, campusontwikkeling (waarbij het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief van TU Delft leidend is), stadsplanning, accommodatie voor internationale studenten en medewerkers alsmede het versterken van de maatschappelijke betrokkenheid van de universiteit bij haar omgeving. Dat past 60

bij de visie van een ‘Delft UniverCity’ die de samenwerking tussen de universiteit en de stad verbetert, met innovatie als drijfveer voor een slimme, duurzame en inclusieve samenleving. De samenwerkingsagenda heeft geresulteerd in structureel overleg en samenwerking op deze thema’s. Hierin komt de totale programmering van Delft aan de orde. De TU Delft Campus en de Biotech Campus Delft kunnen zich beter ontwikkelen als naast een sterk economisch klimaat ook een sterk woon- en leefklimaat wordt ontwikkeld.

Economische functies Delft zet in op het versterken van drie centrale winkelgebieden: de binnenstad, De Hoven en Leeuw & Stein (zie afbeelding economische clusterlocaties). In de ondersteunende wijkcentra staat ontmoeting centraal. Doelstelling is om toe te werken naar een aantal krachtige en fijnmazige wijkcentra die zowel commerciële als maatschappelijke voorzieningen combineren, zodat deze bijdragen aan de vitaliteit en levendigheid van omliggende wijken. We faciliteren het transformeren van incourante winkel- en kantoorruimten naar andere functies, zoals wonen, pop-upwinkels, maatschappelijke voorzieningen en startupbedrijven. Verduurzaming van de huidige voorraad commercieel vastgoed is een uitgangspunt voor de concurrentiepositie van Delft.

Levendige wijkeconomie Ter versterking van de wijkeconomie en het borgen van de duurzame vitaliteit van wijken bestemmen we op wijkniveau minimaal 10% van het nieuw te realiseren/te herontwikkelen bouwprogramma voor werk en maatschappelijke voorzieningen zoals zorg, cultuur en onderwijs. In de wijken maken we vooral ruimte voor stedelijk verzorgende economie (zoals dienstverlening, kleine ambachten, horeca en gemakswinkel/retail). Zelfs maakindustrie kan in lichte vorm en beperkte omvang landen in wijken. De ondergrens van 10% geldt op wijkniveau en mag op pandniveau verschillen. Economie en voorzieningen komen in de ‘haarvaten’ van de stad. Het type activiteit stemmen we daarbij af op de plek. Een veilige technologiehoofdstad Om de veiligheid te verbeteren, wordt bij (her)ontwikkelingen rekening gehouden met nieuwe risico’s en het stapelen van risico’s. Zo zorgt het samenbrengen van meerdere (risicovormende) ontwikkelingen niet voor een toename van het risico. Bij (her)ontwikkelingen is het belangrijk om de omgeving zo in te richten dat de gevolgen van de risico’s beperkt worden.

Foto: A. van den Berg / Pieter de Hooch Unplugged 61

Kaartbeeld indicatieve ruimtelijke verdeling groei arbeidsplaatsen

Kaartbeeld: KuiperCompagnons 62

Kaartbeeld economische clusterlocaties

Kaartbeeld: KuiperCompagnons Kaartbeeld: KuiperCompagnons

63

Beeld: Frits van Dongen en Koschuch Architects

Historie, innovatie en creativiteit kleurt cultuur en toerisme in Delft

Foto: M. van Jessekerk

Foto: M. Meivogel

Delft is in 2040 de parel in de Randstad. Delft is een karak­ tervolle stad vol met waardevol erfgoed, een rijke historie en veel cultuur. Hierdoor is Delft geliefd bij de Delftenaren zelf maar ook in trek bij bezoekers uit binnen- en buitenland. Bezoekers komen graag naar Delft, voor de binnenstad en het aanbod dat past bij het culturele en historische profiel

Foto: I. Koenen

van Delft. Om de positie van de cultuurstad te versterken, investeert Delft in kwalitatieve cultuurvoorzieningen, attrac­ ties, evenementen en onderscheidend cultuuraanbod, en in verbetering van de kwaliteit van de openbare ruimte. Delft koestert haar erfgoed en zet ook bij nieuwe stedelijke ont­ wikkelingen in op de doorvertaling van de rijke historie van Delft.

64

4.2 Historie, innovatie en creativiteit kleurt cultuur en toerisme in Delft 4.2.1 Erfgoed en historie Delft ademt geschiedenis. Historie is dan ook één van de kernwaarden van onze stad. Het rijke verleden van Delft is zichtbaar in een grote erfgoedcollectie. Dit erfgoed maakt Delft uniek, authentiek en geeft de stad ziel. Erfgoed raakt mensen, het verbindt het verleden, heden en de toekomst. Het Delftse erfgoed speelt een grote rol in de aantrekkelijkheid, identiteit en het vestigingsklimaat van de stad. Samen met partners en eigenaren zet de gemeente zich dagelijks in voor het beheer, behoud en de ontsluiting van gebouwd erfgoed (monumenten), archeologie en archieven. We zetten het Delftse erfgoed in om de kernwaarde historie lading te geven. We zetten ons in voor het behoud van ons erfgoed. Dit doen we bijvoorbeeld door archeologische waarden in te passen bij ruimtelijke ingrepen, of door te zorgen dat wijzigingen aan monumenten passen bij het gebouw, ook als restauratie, renovatie, verduurzaming of herbestemming nodig zijn. Naast het behouden van het Delftse erfgoed, zetten we in op het versterken van deze positieve omgevingswaarde. Erfgoed in Delft is bekend en ‘beleefbaar’, waar je ook bent in de stad. Door bij ruimtelijke ingrepen, herbestemmingen en gebiedsontwikkelingen bestaande kwaliteiten mee te wegen, krijgt de Delftse historie een waardevolle plek in de toekomst.

Een concreet voorbeeld in de genoemde gebieden zijn de teksten die op brugleuningen staan in de Harnaschpolder. Door het erfgoed op deze manier in te zetten, levert het een bijdrage aan een aantrekkelijke, sterke stad, waar het goed wonen en verblijven is. Erfgoed vormt bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen, samen met de kernwaarden technologie, innovatie en creativiteit, een integraal onderdeel van de planvorming. Alle beleidsvorming rond erfgoed is beschreven in de nieuwe Erfgoednota (2020). ’De stad moet historische gebouwen behouden en deze goed onderhouden omdat ze esthetische, historische, toeristische en educatieve waarde vertegenwoordigen. Wijzigingen aan historische gebouwen zoals verandering in gebruik, renovatie of verduurzaming zijn acceptabel mits deze niet ten

Foto: M. Swinkels

65

Kaartbeeld bovengrondse erfgoedwaarden

Kaartbeeld: KuiperCompagnons 66

Kaartbeeld archelogische verwachtingswaarde

Kaartbeeld: KuiperCompagnons 67

koste gaan van het uiterlijk en de historische waarde. Wijzigingen dienen plaats te vinden achter de gevels.’ Uit ‘In gesprek met de stad Delft’

4.2.2 Waardevol toerisme voor een gebalanceerde groei Onze historische binnenstad met veel cultuur, een rijke geschiedenis en een combinatie van oude en nieuwe iconen biedt een interessant aanbod. Delft heeft mooie winkels en fijne verblijfplekken. De combinatie met een gevarieerde horecasector en een versterkt cultureel aanbod is aantrekkelijk voor bewoners, bedrijven en bezoekers. Het draagt onder andere bij aan werkgelegenheid op alle niveaus, een kwalitatief hoogwaardige cultuursector, behoud van ons historisch en cultureel erfgoed en een rijk aanbod aan andere voorzieningen. Delft zet daarom in op een verantwoorde ontwikkeling van toerisme, waarbij een gebalanceerde groei het uitgangspunt is. Het toerismebeleid richt zich op het maximaliseren van de positieve gevolgen van toerisme en het voorkomen of minimaliseren van de negatieve gevolgen. Zo zet Delft in op het spreiden van het aanbod en het stimuleren van een rondje rondom de binnenstad. Ook andere gebieden dan de binnenstad worden daarmee aantrekkelijker voor een bezoek.

Hotels Hoteluitbreiding dient altijd te worden afgezet tegen de verwachte vraagontwikkeling om zo een gezonde hotelmarkt en toeristische sector te waarborgen waarbij vraag en aanbod zoveel mogelijk in balans zijn. Initiatieven voor hotelontwikkeling worden daarom getoetst aan het hotelbeleid, passend bij de ontwikkelruimte voor hotels in Delft op dat moment.