20240705 2.1 Definitief rapport evaluatie MRDH na DB
Tekst van het document
Originele voorgestelde aanpak (2019): Alle OV-bussen zo snel mogelijk, maar in ieder geval voor 2030 100% emissievrij. Zonnepanelen plaatsen op daken van stations en remises. Vormen van een netwerk en bieden van ondersteuning aan gemeenten die werken aan de maatregelen van het Actieplan CO2-reductie. Activiteiten
Activiteiten m.b.t. het Programma exploitatie zijn in de periode 2020-2023 gericht op: y Programmamanagement uitvoering Regionaal programma duurzame mobiliteit. Netwerk en ondersteuning (en kennisuitwisseling), inclusief regionaal maatregelenpakket die gemeenten en MRDH nemen voor duurzame mobiliteit en reductie van CO2-uitstoot bij verkeer.46 Via ambtelijk overleg, inhoudelijke werkgroepen, bestuurlijk kernteam, Denktank duurzame mobiliteit; monitoring voortgang via: www.mrdh.nl/duurzamemobiliteit. y Afspraken vervoerders. In concessieverband afspraken over transitiepaden naar 100% zeroemissie bussen in 2030; financieringsmogelijkheden via verordening bussenleningen. y Subsidieverlening. Aan vervoersbedrijven voor plaatsing zonnepanelen op daken stations; convenant opgesteld. Er zijn geen activiteiten opgenomen onder het Programma infrastructuur, voor 2020-2023.
Resultaten
Resultaten m.b.t. het Programma exploitatie: y Convenant zonnepanelen op remises (2020) y CROW duurzame mobiliteitsprijs (2021) y Effectbepaling op doelrealisatie CO2-doelstelling (o.a. in 2022) y Effectbepaling met oog op voortgang van CO2-reductie i.r.t. doelstelling 55% reductie in 2023 (2023) Er zijn geen resultaten/projecten opgenomen onder het Programma infrastructuur, voor 2020-2023.
Effecten
y CO2-uitstoot door verkeer. De MRDH heeft als doel gesteld om in 2025 de CO2-uitstoot door verkeer 30% te verlagen ten opzichte van 2016, in samenwerking met Rijk, provincie en gemeenten. In 202247 bleek dat, als gevolg van het huidige Europese, nationale, regionale en gemeentelijke beleid voor 2025 een CO2-reductie verwacht werd van ruim 14,3%, ten opzichte van 2015 bij de mobiliteitssector in de MRDH. De MRDH draagt bij aan dit doel maar is er niet eigenstandig verantwoordelijk voor. y Zero Emissie bussen. De MRDH heeft het doel gesteld om in 2025 100 uitstootvrije bussen rond te hebben rijden. In 2022 stond de teller op 130 Zero Emissie bussen.48
6
Vergroten verkeersveiligheid: naar nul verkeersslachtoffers door investering in (fiets)infrastructuur en verkeerseducatie.
Originele voorgestelde aanpak (2019): y Samen met alle wegbeheerders een verbeterprogramma opstellen voor de belangrijkste ’verkeersonveilige locaties in het wegennet, in lijn met het nationale Strategische Plan Verkeersveiligheid 2030. y Verkeershandhaving krijgt structurele aandacht van de politie en andere handhavers. y De ambities van het meerjarenprogramma “Maak van de nul een punt” worden gerealiseerd. y Het Regionale Ondersteuningsbureau Verkeersveiligheid Zuid-Holland biedt namens de provincie Zuid-Holland en de MRDH het verkeersveiligheid- en verkeerseducatieprogramma School op Seef aan alle basisscholen aan. Activiteiten
Activiteiten m.b.t. het Programma exploitatie zijn in de periode 2020-2023 gericht op: y Beleidsontwikkeling en uitvoering. Opstellen verbeterprogramma veiligheidsrisico’s wegennet met wegbeheerders, uitvoering Regionale Uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid 2025; onderzoek governance en werkwijze verkeershandhaving in de regio, en twee pilots voor optimalisatie; Regionaal Programma Gedragsbeïnvloeding verkeersveiligheid. y Ondersteuning gemeenten. Met subsidiëring (en de investeringsimpuls vanuit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV)), dashboard met risico-indicatoren. y Inzet op verkeerseducatie. Met provincie Zuid-Holland in het ROV-ZH voor gedragsbeïnvloeding (met programma’s SCHOOL op SEEF en TotallyTraffic). Activiteiten m.b.t. het Programma infrastructuur betreffen ‘subsidieverlening’. Dit is in de periode 2020-2023 gericht op: y 2020. In 2020 zijn 55 subsidies verleend voor verkeersveiligheid (infrastructuurprojecten) voor een bedrag van € 8,0 miljoen. Daarnaast is er voor circa € 1 miljoen aan verkeerseducatie uitgegeven. y 2021. In 2021 zijn 29 subsidies verleend voor verkeersveiligheid (infrastructuurprojecten) voor een bedrag van € 10 miljoen, waarvan zeven blackspots. Daarnaast zijn er 28 subsidies verleend voor circa € 1 miljoen aan verkeerseducatie. y 2022.
In 2022 zijn 33 subsidies verleend voor verkeersveiligheid (infrastructuurprojecten) voor een bedrag van € 6,5 miljoen, waarvan zeven blackspots. Daarnaast zijn er dertig subsidies verleend voor circa € 1,3 miljoen aan gedragsbeïnvloeding verkeersveiligheid. y 2023. In 2023 zijn 24 subsidies vastgesteld (volgend op oplevering van de projecten).
46 47 48
36
Met 45 maatregelen, verdeeld over zes thema’s: 1. Duurzaam inkopen, 2. Elektrisch vervoer en beprijzing, 3. Verduurzaming logistiek, 4. Werkgebonden mobiliteit, 5. Fiets, ov en innovatieve mobiliteit, 6. Parkeer-, ruimtelijk en overig beleid. CE Delft & Goudappel (2022). Effecten van het programma Duurzame Mobiliteit. MRDH (2024). Duurzame mobiliteit.
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Resultaten
Resultaten m.b.t. het Programma exploitatie: y Regionale UitvoeringsAgenda 2025 (2020-2021) y Bestuursovereenkomst provincie Zuid-Holland (2021) y Handreiking voor gemeenten over verkeershandhaving (2021) y Regionaal Programma Gedragsbeïnvloeding verkeersveiligheid (2021) Resultaten m.b.t. Programma infrastructuur (projecten): y Realisatie van deelname van ruim honderd scholen in programma SCHOOL op SEEF y Specifieke uitkering verkeersveiligheid (meeste gemeenten in MRDH), Subsidieverlening binnen IPVa y Inzet Totally Traffic (meer dan tachtig scholen).
Effecten
Verkeersongevallen49 y Net als in de rest van Nederland zijn er in de MRDH twee trends te zien als het gaat om verkeersongevallen. In de periode van 2007 tot 2014 is er een daling te zien van het aantal verkeersongevallen. Het aantal verkeersongevallen per 100.000 inwoners daalde van 2,54 in 2007 naar 1,23 in 2014. Dit getal was significant lager dan in de rest van Nederland, waar het aantal daalde van 4,10 naar 2,70 verkeersongevallen per 100.000 inwoners. In de periode van 2014 tot 2022 stijgt de hoeveelheid verkeersongevallen in de MRDH van 1,23 tot 1,94 per 100.000 inwoners. In Nederland stijgt het aantal verkeersslachtoffers in dezelfde periode van 2,70 naar 3,50 per 100.000 inwoners. Gedragsbeïnvloeding verkeersveiligheid y Uit het Meerjarenprogramma gedragsbeïnvloeding verkeersveiligheid blijkt de uitvoering op geformuleerde streefwaarden (voor 2025) in 2022 als volgt: - 0-12 jaar - SCHOOL OP SEEF - 33% (286) van de 864 basisscholen neemt deel aan SCHOOL op SEEF. Het streven is 62%. - 0-12 jaar – Schoolbrengweek 16% (139) van de 864 basisscholen neemt deel aan de schoolbrengweek. Het streven is 44%. - 12-16 jaar - Totally Traffic - 38% (93) van de 247 scholen in het voortgezet onderwijs neemt deel aan Totally Traffic.
Het streven is 49% y Uit de jaarrekening 2023 blijkt: 1) SCHOOL op SEEF: De inzet heeft gezorgd voor groei in het aantal deelnemende scholen van 12 scholen. Het deelname percentage is 44%; 2) Totally Traffic: De inzet voor Totally Traffic heeft gezorgd voor groei in aantal deelnemende scholen t.o.v. jaar 2022 (Er was sprake van mindere deelname a.g.v. nawerking van covid19 maatregelen). Het deelname percentage is nu 33%.
7
Samen voortvarend werken aan de bereikbaarheid van woon- en werklocaties
Originele voorgestelde aanpak (2019): y Het inbrengen van het belang van goede bereikbaarheid bij de planning en programmering van woningen en werklocaties door de gemeenten, zowel bij de locaties van de verstedelijkingsallianties als die van het Alliantie Middengebied en nieuwe samenwerkingsverbanden Activiteiten
Activiteiten m.b.t. het Programma exploitatie zijn in de periode 2020-2022 gericht op: y Samenwerking met partners. Door te zorgen voor goede ontsluiting van woningen en werklocaties en inbrengen belang van bereikbaarheid bij planning en programmering van woningen en werklocaties. Met aansluiting bij en ondersteuning van Verstedelijkingsalliantie, de Hoekse Lijn Partners, Blijzo-West in het Middengebied, Dutch Fresh Port. y Kennisdeling. Met kennissessies over deelmobiliteit, training over gemeentelijk beleid deelmobiliteit. Er zijn geen activiteiten opgenomen onder het Programma infrastructuur, voor 2020-2023.
Resultaten
Er zijn geen resultaten/projecten opgenomen onder het programma exploitatie of het programma infrastructuur, voor 2020-2023.
Effecten
Niet van toepassing.
49
37
Waarstaatjegemeente.nl (2024). Verkeersongevallen.
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Met elkaar, voor elkaar – Strategische
Als voorwaarde wordt gesteld dat een aanvrager een openbare
agenda 2023-2026
weg in beheer hebben, of namens de wegbeheerder opdracht-
In de nieuwste strategische agenda van de MRDH staan
gever zijn, of betrokken zijn bij beïnvloeding van gedrag in het
vier regionale opgaven die vertaald worden naar zes
verkeer; zowel gemeenten uit de MRDH-regio, als concessiehou-
concrete opdrachten voor de samenwerking. Per opdracht
ders openbaar vervoer, als andere publiekrechtelijke rechtsper-
beschrijft de MRDH de inzet, aanpak, rollen, verwachte
sonen of privaatrechtelijke rechtspersonen kunnen een subsidie
resultaten, impact, middelen en samenhang. De voor
aanvragen. Goedgekeurde projecten worden opgenomen in het
VenV geformuleerde opdrachten zijn: 1) Investeren in
InvesteringsProgramma Vervoersautoriteit (IPVa).
bereikbaarheid, 3) Actieve en collectieve vormen van mobiliteit stimuleren, 5) Versterken van het regionale
Figuur 7 laat zien hoe de uitgaven aan projecten zich hebben
mobiliteitsnetwerk, 6) Herstellen van Ov-systeem.
ontwikkeld, in de periode 2016-2023. In deze grafieken is 2015 niet opgenomen omdat in dat jaar niet apart over deze kosten gerapporteerd is in de jaarrekening.
3.2.3 Subsidies 2015-2023 De MRDH kent twee grote subsidiestromen. Ten eerste verleent
De projectkosten lieten in 2017 een piek zien voor uitgaven aan
de MRDH subsidies aan gemeenten voor verkeer- en vervoer-
het OV-netwerk (o.a. Hoekse Lijn Netwerk RandstadRail). Per
projecten, voor de aanleg van infrastructuur, het beïnvloeden
2021 zijn de projectkosten juist erg gedaald. Dit heeft ermee te
van rij- en reisgedrag, het verbeteren van de verkeersveiligheid,
maken dat de MRDH op dit moment in de aanloop zit naar een
ketenmobiliteit en voor pilots. Wij noemen dit projectsubsidie.
aantal grote MIRT-trajecten.
Ten tweede verstrekt de MRDH subsidies aan vervoerders in het Grote projecten
kader van de exploitatie van het openbaar vervoer.
De MRDH draagt tijdens de evaluatieperiode bij aan honderden 3.2.3.1 Projecten
projecten. In het kader van deze evaluatie is op basis van het
In de subsidieverordening (vernieuwd per januari 2024) is het
AFAS-systeem van de MRDH een overzicht opgesteld van
proces van subsidieverlening vastgelegd. Aanvullende regels zijn
projecten met een omvang van meer dan vijf miljoen euro.
opgenomen in de Uitvoeringsregeling Vervoersautoriteit.
Dit zijn in totaal 23 projecten.
Projectkosten verkeer en vervoer 2016-2023 € 600.000.000 € 500.000.000 € 400.000.000 € 300.000.000 € 200.000.000 € 100.000.000 €-
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Openbaar vervoer - Netwerk Verkeer - Verkeersveiligheid Verkeer - Fiets- en ketenmobiliteit Verkeer - Verkeersmanagement en wegenstructuur Figuur 7
38
Ontwikkeling kosten projecten verkeer en vervoer
2022
2023
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
3.2.3.2 OV exploitatie (concessies en beheer/
Veruit het grootste project van de MRDH is de Hoekse Lijn
onderhoud inf ra) 2015-2023
(€350 miljoen subsidie), Zie onderstaande tabel voor een overzicht van projecten waaraan meer dan 5 miljoen subsidie is
De MRDH is opdrachtgever van het regionale en stedelijke
gegeven. Zie Bijlage 3 voor een toelichting op deze projecten.
openbaar vervoer in de 21 gemeenten. Daarvoor verleent de MRDH concessies aan vervoerbedrijven. De MRDH verbindt kwaliteitseisen aan concessies, bijvoorbeeld over
Project
Bestedingen
Categorie
1.
Hoekse lijn
€ 350.091.649
OV
2.
Rotterdamsebaan
€ 77.440.291
OV
3.
Bijdrage A16 Rotterdam
€ 64.895.302
VV
4.
Vervoerknoop BleiZo
€ 52.980.000
OV
aan de concessiehouders. Daarnaast kunnen subsidies worden
5.
Nieuw Waterland en Marathonweg
€ 25.015.753
VV
verstrekt voor het beheer, onderhoud en vervanging van
6.
Aansluiting Erasmulijn op
€ 21.258.111
OV
de verbindingen die een vervoerbedrijf moet aanbieden, de toegankelijkheid van voertuigen, de veiligheid in het openbaar vervoer en de tarieven die reizigers betalen.50 In het kader van de exploitatie van deze concessies verstrekt de MRDH subsidies
OV-railinfrastructuur. In onderstaande tabel is opgenomen hoe de lasten op het gebied van de OV-exploitatie zich hebben
Den Haag CS
ontwikkeld in de periode 2016-2023.
7.
Sint Sebastiaansbrug te Delft
€ 13.843.743
OV
8.
Systeemsprong Sneltramtraject
€ 13.811.793
OV
9.
Busstation Hart van Zuid
€ 11.000.000
OV
€ 10.350.000
VV
Om de financiële gevolgen daarvan op te vangen heeft de
€ 9.409.132
OV
MRDH van het Rijk een Beschikbaarheidsvergoeding ontvangen
10. Gebiedsaanpak Wonen en Werken 11. Netwerk RandstadRail lijnen 15, 16 en 17
De ontwikkeling van de lasten voor OV-exploitatie laten een piek zien in de jaren 2020-2022 in verband met de coronacrisis.
(bv. 128,3 miljoen in 2021, via SPUK). Sinds 2021 worden
12. Neherkade
€ 9.000.000
VV
de laten voor beheer en onderhoud en concessies niet meer
13. Hooipolderweg
€ 8.966.030
VV
uitgesplitst.
14. Fietsviadcut A4 bij Ypenburg
€ 8.888.500
VV
15. Grote kruising Algeracorridor
€ 8.232.500
OV
16. Verbetering knooppunt Vijfsluizen
€ 7.862.000
VV
17. Knooppunt Alexander
€ 7.713.000
OV
18. Fiets- en voetgangerstunnel
€ 7.643.052
VV
19. Keerspoor RandstadRail
€ 6.923.203
OV
20. Herinrichting busplatform
€ 6.699.000
VV
21. Tracédeel Scheveningseweg
€ 6.000.000
OV
22. Viersporigheid Schiedam
€ 5.586.300
OV
23. Ontsluiting bedrijventerrein
€ 5.450.000
VV
station Delft Zuid
Den Haag CS
Kickersbloem III Figuur 8
Grootste projecten verkeer en vervoer MRDH, 2015-2023. Bron: aangeleverd door MRDH obv analyse AFAS.
50
39
De vervoerders maken jaarlijks een vervoerplan, waarin staat hoe bus, tram en metro gaan rijden in het komende jaar. Dit vormt de basis voor de nieuwe dienstregeling. De MRDH beoordeelt de plannen van vervoerders (toetst aan de Kadernota OV en de concessie-afspraken) en stemt hiermee in na een consultatieronde bij de gemeenten en consumentenorganisaties.
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Ontwikkeling lasten OV-exploitatie: concessies, & beheer en onderhoud infra € 600.000.000 € 500.000.000 € 400.000.000 € 300.000.000 € 200.000.000 € 100.000.000 €-
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Openbaar vervoer: Exploitatie Openbaar vervoer: Beheer en onderhoud infrastructuur Openbaar vervoer: Concessies (realisatie) Figuur 9
Ontwikkeling lasten OV-exploitatie
Overzicht concessies In onderstaande tabel zijn de lopende concessies opgenomen. Tabel 1 Lopende concessies MRDH Soort en vervoerder
Concessies
Railconcessies
y Concessie rail Rotterdam: tram en metro in de regio Rotterdam, inclusief RandstadRail lijn E naar Den Haag Centraal. Deze railconcessies is met ingang van 2017 opnieuw verleend onder nieuwe concessievoorwaarden.
RET HTM
y Concessie rail Haaglanden: tram en RandstadRail lijn 3 en 4 in de regio Haaglanden. Deze railconcessies is met ingang van 2017 opnieuw verleend onder nieuwe concessievoorwaarden.
Busconcessies
y Concessie bus Rotterdam en omstreken. Busvervoer in Albrandswaard, Capelle aan den IJssel, Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Barendrecht, Krimpen aan den IJssel, Lansingerland,
RET EBS HTM
Maassluis en Ridderkerk. Deze concessie is tot december 2034 verleend aan de RET. y Concessie bus Voorne-Putten en Rozenburg. Busvervoer in Nissewaard, Brielle, Hellevoetsluis, Westvoorne en de kern Rozenburg (gemeente Rotterdam). Deze concessie is tot en met december 2028 verleend aan EBS. y Concessie bus Haaglanden-Stad. Busvervoer in Den Haag, Leidschendam-Voorburg en Rijswijk. Deze concessie is tot december 2034 verleend aan HTM. y Concessie bus Haaglanden Streek. Busvervoer in Delft, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Westland, Wassenaar en Zoetermeer. Deze concessie is tot en met 14 december 2030 verleend aan EBS.
Overige concessies Connexxion
y Concessie Parkshuttle Rivium: de onbemande busdienst tussen metrostation Kralingse Zoom en bedrijventerrein Rivium. De concessie is tot december 2033 verleend aan Connexxion. Er vindt een uitbreiding van de Parkshuttle plaats tot aan de toekomstige halte Waterbus.
40
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Uitgaven concessies
Doelbereik concessies
In de periode tussen 2015 en 2019 niet op het niveau van
Afspraken voor de concessies worden vastgelegd in de
individuele concessies gerapporteerd, in de jaarrekeningen.
Kadernota OV en in concessieafspraken met de individuele
Vanaf 2020 is per concessie gerapporteerd in de jaarrekeningen,
vervoerders. De Kadernota OV bevat kaders en uitgangspunten
zie figuur 10 voor de ontwikkeling hiervan.
voor al het openbaar vervoer in alle concessies van de MRDH.51 Ook heeft de MRDH KPI’s geformuleerd om te kunnen
Dit figuur schetst de ontwikkeling van concessies in de periode
monitoren hoe de vervoerders presteren. De MRDH rapporteert
tussen 2020 en 2023.
in de jaarlijkse rapportage: ‘Verantwoording exploitatie OV-concessies’ over de ontwikkeling van het aantal reizigers (instappers en reizigerskilometers), kwaliteit (klantwaardering, rituitvalpercentages en punctualiteit) en het vervoersaanbod.
Ontwikkeling realisatie concessies (2020-2023) € 2.702.294 € 2.777.031 € 2.973.829 € 2.860.342
Overig (Over water Heijplaat, Fast Ferry, Parkshuttle
€ 12.310.786 € 12.683.279 € 11.129.597 € 11.484.147
OV busconcessie Voorne Putten en Rozenburg
OV busconcessie Haaglanden streek
€ 23.131.979 € 28.361.907 € 26.750.897 € 24.725.115
OV busconcessie Haaglanden stad
€ 27.835.568 € 34.168.963 € 23.371.547 € 23.448.869 € 28.528.959 € 42.669.637 € 41.856.812 € 44.546.681
OV busconcessie Rotterdam eo
€ 144.777.857 € 133.511.364 € 139.819.450 € 150.072.882
OV railconcessie Haaglanden
€ 150.021.779
OV railconcessie Rotterdam
€ 262.814.172 € 247.325.541
€0
€ 1.000.000.000 2023
Figuur 10
2022
2021
€ 2.000.000.000
€ 3.000.000.000
2020
Realisatie concessies 2020-2023
51
41
€ 210.928.976
In de Kadernota is opgenomen dat de scope van de Kadernota OV tien jaar is; maar vanwege de snelle ontwikkelingen in mobiliteit wilde de MRDH de Kadernota OV na vier jaar herzien. Dit is sindsdien (2017) niet gebeurd.
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Onderstaand schetsen we deze ontwikkelingen op basis van deze monitors. Instappers Voor elke concessie is er een daling in het aantal instappers in 2022 ten opzichte van 2016. In 2020 en 2021 vindt er bijna een halvering van het aantal instappers plaats (COVID-19). In 2022 is het aantal instappers (nog) niet op het niveau als voor Corona.
Instappers bus per concessie 2016-2022 35.000.000 30.000.000 25.000.000
2016
20.000.000
2017
15.000.000
2018 2019
10.000.000
2020
5.000.000 0
Figuur 11
2021 2022 Bus Rotterdam e.o.
Bus Haaglanden Stad
Bus Haaglanden Streek
Bus Voorne-Putten Rozenburg
Instappers bus per concessie 2016-202252
Instappers rail per concessie 2016-2022 120.000.000 100.000.000
2016
80.000.000
2017 2018
60.000.000
2019
40.000.000
2020
20.000.000 0
Figuur 12
52 53
42
2021 2022 Rail Rotterdam Metro
Rail Rotterdam Tram
Instappers rail per concessie 2016-202253
MRDH. Verantwoording exploitatie OV-concessies (diverse jaren). MRDH. Verantwoording exploitatie OV-concessies (diverse jaren).
Rail Haaglanden Tram
Concessie Parkshuttle Rivium
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Kwaliteit De klantwaardering is gestegen binnen de MRDH (7,6 in 2015 t.o.v. 8,0 in 2022). Over het algemeen is de klantwaardering in de periode van 2015-2023 voor elke concessie enigszins gestegen. Reiziger zijn het meest positief over de Rail Haaglanden RandstadRail; deze wordt in 2022 beoordeeld met een 8,2 ten opzichte van een 7,5 in 2015.
Klantwaardering OV Rail 2015-2023 8,4 8,2
2015
8,0
2016 2017
7,8
2018
7,6
2019 2020-Q1
7,4
2021
7,2
2022 2023
7,0
Rail Rotterdam Metro
Figuur 13
Rail Rotterdam Tram
Rail Haaglanden RandstadRail
Rail Haaglanden Tram
Klantwaardering rail per concessie 2015-202354
Klantwaardering OV Bus 2015-2023 8,4 8,2
2015
8,0
2016 2017
7,8
2018
7,6
2019 2020-Q1
7,4
2021
7,2 7,0
Figuur 14
54 55
43
2022 2023 Bus Rotterdam e.o.
Bus Haaglanden Stad
Klantwaardering bus per concessie 2015-202355
MRDH. Verantwoording exploitatie OV-concessies (diverse jaren). MRDH. Verantwoording exploitatie OV-concessies (diverse jaren).
Bus Haaglanden Streek
Bus Voorne-Putten Rozenburg
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Uitval en punctualiteit
bus in de concessie Haaglanden Stad. Uitschieter is de concessie
In 2016 was het gemiddelde uitvalpercentage in de MRDH
Bus Haaglanden Streek. Bij alle concessies is de belangrijkste
0,16%; in 2022 was dit 0,82%. Over het algemeen heeft er in
oorzaak van de hogere uitval personeelstekort. Enerzijds als
de periode van 2017-2022 een stijging in uitvalpercentages
gevolg van een hoog ziekteverzuim in 2022 en anderzijds door de
binnen de MRDH plaatsgevonden. Personeelstekort is daarvan
oplopende krapte op de arbeidsmarkt.
de belangrijkste reden. Uitschieters zijn in 2018 de concessies Bus Haaglanden Streek en Bus Voorne-Putten Rozenburg. Dit is
Bij de concessie bus Haaglanden Streek is niet afgeschaald in
het gevolg geweest van de stakingsdagen in de streekconcessies
2022, maar is doorgereden volgens de normale dienstregeling.
in 2018. Daarnaast heeft Voorne-Putten Rozenburg in 2018 te
Dit heeft daar geleid tot een hoger uitvalpercentage ten opzichte
kampen gehad met een bovengemiddeld ziekteverzuim.
van de andere concessies vanwege het personeelstekort.
In 2022 is het uitvalpercentage bij de meeste concessies nagenoeg verdubbeld, m.u.v. de metro in de concessie Rail Rotterdam en de
Uitvalpercentage bus per concessie 2015-2022 3,0% 2015
2,5%
2016
2,0%
2017
1,5%
2018 2019
1,0%
2020
0,5% 0,0%
Figuur 15
2021 2022 Bus Rotterdam e.o.
Bus Haaglanden Stad
Bus Haaglanden Streek
Bus Voorne-Putten Rozenburg
Uitvalpercentage bus per concessie 2015-202256
Uitvalpercentage rail per concessie 2015-2022 1,2% 2015
1,0%
2016
0,8%
2017
0,6%
2018 2019
0,4%
2020
0,2% 0,0%
Figuur 16
56 57
44
2021 2022 Rail Rotterdam Metro
Rail Rotterdam Tram
Uitvalpercentage rail per concessie 2015-202257
MRDH. Verantwoording exploitatie OV-concessies (diverse jaren). MRDH. Verantwoording exploitatie OV-concessies (diverse jaren).
Rail Haaglanden Tram
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
In 2015 was de gemiddelde punctualiteit in de MRDH 89%; in 2022 was dit 88%. Over het algemeen heeft er in de periode van 2017-2022 een lichte daling in punctualiteit binnen de MRDH plaatsgevonden. De gemiddelde punctualiteit verschilt per bus en rail: gemiddeld genomen zijn bussen 83% van hun ritten op tijd vertrokken in 2022 in vergelijking met 94% voor rail in 2022. De bussen in Haaglanden Streek en Voorne-Putten Rozenburg hebben beiden de laagste percentages in punctualiteit binnen de MRDH. De daling in 2018 is mede het gevolg van de stakingsdagen in de streekconcessies en een bovengemiddeld ziekteverzuim en (daarmee) personeelstekort.
Punctualiteit bus per concessie 2015-2022 100% 95% 90% 2015
85%
2016
80%
2017 2018
75%
2019
70%
2020
65% 60%
Figuur 17
2021 2022 Bus Rotterdam e.o.
Bus Haaglanden Stad
Bus Haaglanden Streek
Bus Voorne-Putten Rozenburg
Punctualiteit bus per concessie 2015-202258
Punctualiteit rail per concessie 2015-2022 100% 95% 90% 2015
85%
2016
80%
2017 2018
75%
2019
70%
2020
65% 60%
Figuur 18
58 59
45
2021 2022 Rail Rotterdam Metro
Rail Rotterdam Tram
Punctualiteit rail per concessie 2015-202259
MRDH. Verantwoording exploitatie OV-concessies (diverse jaren). MRDH. Verantwoording exploitatie OV-concessies (diverse jaren).
Rail Haaglanden Tram
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Dienstregelingsuren
Dienstregelingsuren rail per concessie 2013-2022 700.000
2013
600.000
2014 2015
500.000
2016
400.000
2017
300.000
2018 2019
200.000
2020
100.000 0
Figuur 19
2021 2022 Rail Rotterdam Metro
Rail Rotterdam Tram
Rail Haaglanden Tram
Dienstregelingsuren rail per concessie 2013-2022
Dienstregelingsuren bus per concessie 2013-2022 800.000 700.000
2013
600.000
2014 2015
500.000
2016
400.000
2017
300.000
2018 2019
200.000
2020
100.000 0
2021 2022 Bus Rotterdam e.o.
Bus Haaglanden Stad
Figuur 20 Dienstregelingsuren bus per concessie 2013-202260
60
46
MRDH. Verantwoording exploitatie OV-concessies (diverse jaren).
Bus Haaglanden Streek
Bus Voorne-Putten Rozenburg
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
3.3 Beelden bij doelbereik verkeer en vervoer
voor zich, zo stelt een respondent. Het OV is in korte tijd veel beter geworden, geeft een ander aan. Een externe partij stelt dat de reden dat het met het OV zo goed gaat mede te danken
Beelden bij de taken en rol van de MRDH
is aan de MRDH. Externe betrokkenen zijn ook te spreken over
De taak van de MRDH op het gebied van verkeer en vervoer
de professionele wijze waarop invulling wordt gegeven aan het
staat niet ter discussie, zo wordt over het algemeen gesteld
concessiebeheer. Naast grote projecten als de E-lijn en Hoekse
door bestuurders, raadsleden en medewerkers. Door een deel
Lijn wordt door respondenten onder andere gerefereerd aan de
wordt daarbij als motivatie gegeven dat het schaalniveau
snelle bus 44, de verbeterde aansluiting tussen het OV en de
van de MRDH voor de hand ligt om op samen te werken op
fiets, en het weer gaan rijden van het nachtvervoer. Daarnaast
het gebied van verkeer en vervoer. Dit heeft volgens hen te
heerst er (grote) tevredenheid over de wijze waarop de
maken met de samenhang in het gebied en de gerichtheid
exploitatie van het OV wordt gedraaid. Zowel intern als extern
op Rotterdam en Den Haag. Wel wordt daarbij aangegeven
bij directe partners van de MRDH. Kritiek klinkt er ook vanuit
dat er (net zo goed) allerlei verbindingen zijn met de Leidse
een enkele gemeente die aangeeft (nog steeds) onvoldoende
regio en de Drechtsteden. Daar moet samenhang in worden
deel uit te maken van het vervoersnetwerk. Ook wordt door een
bewaakt en de MRDH heeft daar een rol in en zou deze nog
enkele gemeente een kanttekening geplaatst bij het effect van
meer kunnen pakken, aldus respondenten. Verder wordt gesteld
bepaalde investeringen in het openbaar vervoer voor hun eigen
dat het alternatief, dat verkeer en vervoer bij de provincie
gemeente. Enkele externe partners verwachten daarnaast een
komt te liggen, een stuk minder aantrekkelijk is. Invloed zou
meer proactieve rol van de MRDH in de samenwerking op het
daardoor volgens hun afnemen en de afstand zou daarmee
gebied van openbaar vervoer.
groter worden. Over de resultaten op verkeer hebben respondenten minder Een aantal interne respondenten is kritischer over de taak en
zicht. Ook hier wordt met name gerefereerd aan grote projecten
rol van de MRDH. Zo wordt door een bestuurder gesteld dat de
waar voortgang op wordt geboekt maar ook aan de inzet
MRDH op verkeer en vervoer nog niet als ‘onze MRDH’ voelt
op metropolitane fietsroutes en de resultaten in het kader
terwijl dit op het gebied van Economisch Vestigingsklimaat
van het MIRT. Door een aantal externe respondenten wordt
wel zo is. Enkele externe respondenten uiten hun twijfels over
aangegeven dat de MRDH wel bij concrete verkeersprojecten
het schaalniveau waarop verkeer en vervoer is belegd vanwege
betrokken is en daarbij de regio actief vertegenwoordigt. Door
het gevaar dat lokale belangen de besluitvorming kunnen
andere respondenten wordt aangegeven dat het vernieuwender
tegenhouden.
en innovatiever mag op het gebied van verkeer. Dan gaat het over aandacht voor zaken als deelmobiliteit, hubs en
Activiteiten en resultaten
duurzaamheid. De focus van de MRDH ligt te veel op klassieke
Gevraagd naar de beelden bij de resultaten van de MRDH
mobiliteitsoplossingen, zo wordt gesteld. Ook op de inzet op
wordt door bestuurders, raadsleden en andere respondenten
het gebied van verkeersveiligheid klinkt her en der kritiek. Dit
zelden gerefereerd aan wat hierover in de diverse agenda’s
komt volgens verschillende respondenten nog onvoldoende van
is opgenomen. Wat tot de verbeelding spreekt zijn de grote
de grond waarbij wordt gewezen op de negatieve tendens in
projecten die zijn gerealiseerd waarbij de MRDH een rol
de cijfers. Door andere respondenten (van buiten de MRDH)
heeft gespeeld. Daarbij worden onder andere de Hoekse
wordt aangegeven dat de MRDH wel actief is aangesloten op het
Lijn, de E-lijn en de omgang met het openbaar vervoer in
landelijk netwerk verkeersveiligheid.
coronatijd genoemd. Tastbare resultaten die direct impact hebben op het leven van inwoners. Ook externe partijen
Naast deze meer tastbare resultaten wordt ook gesteld dat
(vervoerders, uitvoeringsorganisaties, belangenorganisaties
de MRDH resultaten boekt op netwerkvorming. De MRDH
en departementen) zijn overwegend (zeer) te spreken over de
zorgt voor een krachtige positie aan tafel, zo is de opvatting.
resultaten op het gebied van verkeer en vervoer.
Zij kunnen meer gewicht in de schaal brengen dan 21 gemeenten afzonderlijk. Aan de MRDH wordt deze positie
Over de resultaten op openbaar vervoer zijn respondenten
bovendien ‘gegund’ door Rotterdam en Den Haag, zo wordt
overwegend (zeer) tevreden. Tevredenheid is er over het feit
gesteld. Als resultaat van een stevige positie aan tafel worden
dat het openbaar vervoer is blijven rijden in coronatijd en dat
onder andere de MIRT-afspraken ter waarde van 4,8 miljard
er grote projecten zijn gerealiseerd. Deze resultaten spreken
genoemd maar ook de rol van de MRDH bij het laten rijden
47
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
van OV in coronatijd of hun rol in concrete projecten zoals de
een moeizame relatie met de provincie is de MRDH op stoom
Blankenburgtunnel. Hier tegenover staat dat bepaalde externe
gekomen voor wat betreft verkeer en vervoer.
partners juist meer initiatief verwachten van de MRDH in het samenbrengen van het mobiliteitsnetwerk op de schaal
En toen kwam Corona. De wereld kwam tot stilstand en de
van de MRDH.
inkomsten voor vervoerbedrijven vielen weg. Dit heeft enorme impact gehad op vervoerbedrijven en was tegelijkertijd een
Effecten
belangrijke test voor de wendbaarheid en eensgezindheid van
De beelden over de effecten van de samenwerking op het niveau
de MRDH. Wij constateren dat de MRDH voor deze test is
van de MRDH zijn beperkt. In relatie tot het doel van het
geslaagd hoewel de besparingen, investeringen en ingrepen
bevorderen van een samenhangend verkeer- en vervoersnetwerk
zich de komende jaren ook nog moeten gaan bewijzen. Dan
zijn respondenten overwegend van mening dat hier door de
gaat het bijvoorbeeld om de beoogde stijging van het aantal
MRDH goede stappen in zijn gezet in de afgelopen tien jaar.
instappers in het OV.
Eerdergenoemde resultaten, en in het bijzonder een aantal grote projecten, hebben daaraan bijgedragen.
Corona heeft gezorgd voor grote schommelingen van baten en lasten en druk op de financiën van de MRDH. Dit valt
Maar ook is het bestuurlijk netwerk verstevigd. Er is geen
de MRDH niet zozeer aan te rekenen maar is wel een punt
concurrentie tussen gemeenten op het gebied van verkeer
van aandacht. Wat daarbij meespeelt is dat de BDU wel
en vervoer wat leidt tot meer samenhang. Door enkele
wordt geïndexeerd maar niet meestijgt met de groeiende
respondenten (zowel bestuurlijk als extern) wordt hierbij wel
verkeersbewegingen waarmee er relatief steeds minder
een kritische kanttekening geplaatst. Zij geven aan dat van
geld beschikbaar is. Daar tegenover staan weer de enorme
daadwerkelijke integratie geen sprake is met verschillende
investeringen vanuit het MIRT in het komende decennium.
spoorsystemen en aanbieders. Daar is volgens hun veel meer
Dit is uiteraard een ander type financieringsstroom dan de
samenhang in te bereiken.
structurele Brede doeluitkering.
3.4 Reflectie realisatie samenhangend verkeer en vervoer
Tot zover slaagt de MRDH er echter in binnen deze woelige context haar werk te doen en resultaten te boeken.
Er is veel gepresteerd in de afgelopen 10 jaar Aan de hand van de beschikbare informatie is het lastig om iets
Het is gelukt om met elkaar een agenda op te stellen, plannen
te zeggen over de effecten van de output (resultaten) van de
te maken en tot uitvoering te komen. In het kader van de
MRDH op het gebied van verkeer en vervoer. Redenen hiervoor
uitvoering zijn tal van subsidies verstrekt aan gemeenten
zijn dat de impact van een deel van de activiteiten moeilijk
waardoor binnen de regio allerlei grote en kleinere projecten
meetbaar is, deels omdat onduidelijk is welk aandeel de MRDH
zijn gerealiseerd. Deze projecten spreken tot de verbeelding
heeft in bepaalde resultaten die binnen een netwerk worden
bij deelnemers aan de samenwerking en hebben een positieve
bereikt. Daarnaast constateren wij dat structurele monitoring
uitwerking op de mobiliteit binnen de regio en de onderlinge
en effectmeting op onderdelen niet aanwezig is (al wordt hier in
samenwerking en samenhang binnen de MRDH. Dat is niet
de nieuwe strategische agenda per 2023 wel meer op ingezet).
vanzelfsprekend. Zeker niet in een regio van 21 gemeenten
Op de onderdelen waar dit wel gebeurt (bijv. OV-exploitatie)
waaronder twee centrumgemeenten. Dat dit zich zo heeft
zijn trends en effecten wel goed inzichtelijk te maken. Verder
ontwikkeld is echt de verdienste van de MRDH zelf.
is van belang om aan te geven dat per doelstelling verschilt in welke mate de MRDH invloed heeft op realisatie daarvan.
Daarnaast constateren wij dat door de samenwerking tal van samenwerkingsovereenkomsten, convenanten en andere
Presteren binnen een woelige context
afspraken zijn aangegaan. Soms worden deze afspraken gemaakt
Een kleine tien jaar geleden ontstond de MRDH en daarmee
om tot uitvoering te komen, soms om binnen een breder
de vervoersautoriteit. Na een moeizaam begin waarbij de
verband het gesprek te voeren over wat er nodig is voor de
organisatie moest worden opgebouwd, met wisselingen in de
regio (denk aan MOVE, Verstedelijkingsalliantie, Zuid-Holland
leiding, deelnemers die naar elkaar toe moesten groeien en
bereikbaar).
48
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Binnen deze netwerken is de MRDH uitgegroeid tot een
Daarnaast heeft Corona een remmend effect gehad op realisatie
vanzelfsprekende en stevige gesprekspartner. Zeker wanneer
van de doelstellingen.
het gaat over planvorming en beleid. Deze inzet en expertise wordt erkend en gewaardeerd door externe partners en heeft
Op het gebied van bereikbaarheid worden de ambities deels
positieve effecten zoals subsidies vanuit het Rijk en de bijdrage
waargemaakt. De bereikbaarheid van werk via OV en fiets
van 4,8 miljard vanuit het MIRT die mede het gevolg is van
neemt toe en komt deels in buurt van de streefwaarden.
jarenlange structurele inzet door de MRDH. De MRDH is
Tegelijkertijd staat de betrouwbaarheid en doorstroming van
daarmee in onze ogen op verkeer en vervoer een cruciale
het weggennetwerk onder druk. Daar zijn allerlei verschillende
tussenlaag die de gemeenten in het gebied met elkaar verbindt
externe oorzaken voor aan te wijzen zoals de toename van
en vertegenwoordigt. Winst valt nog te behalen bij het contact
weggebruikers. Maar dit neemt niet weg dat sprake is van een
met “overige partners” op het gebied van verkeer en vervoer. De
negatieve tendens over de evaluatieperiode.
MRDH heeft als ambitie om te werken aan een samenhangend verkeer- en vervoersnetwerk maar wij constateren dat
Voor wat betreft de kwaliteit van knooppunten en stations
het netwerk van aanbieders, belangengroepen en overige
zien we dat deze (nog) niet op het niveau zit van de ambitie
belanghebbenden niet structureel bij elkaar wordt gebracht.
voor 2025. Het is niet uitgesloten dat deze alsnog worden
Daarin ligt ruimte voor versterking.
bereikt in 2025. Bovendien constateren wij dat de waardering van haltes meestijgt met het landelijk gemiddelde. Als we het
De MRDH slaagt er verder naar tevredenheid in de concessies
echter afzetten tegen de streefwaarden dan kunnen we niet
te laten draaien. De klantwaardering is goed, de contacten met
anders dan concluderen we dat die nog niet zijn bereikt.
vervoerders lopen ook goed en de pragmatische houding van de MRDH wordt daarbij gewaardeerd. Wel constateren wij dat
Op duurzaamheid ondersteunt de MRDH gemeenten op
er in de laatste jaren van de onderzoeksperiode voornamelijk is
uiteenlopende wijze bij realisatie van hun doelstellingen. Het
gestuurd op efficiëntie. Sober en doelmatig staat daarbij voorop,
doel van de gemeenten is 30% reductie in 2025 maar daar
mede ingegeven door de coronajaren. Dit is een bestuurlijke
komen de gemeenten niet bij in de buurt. Dit is ook niet de
keuze die niet door alle belanghebbenden wordt gewaardeerd.
ambitie van de MRDH. Wel constateren wij dat er inmiddels 130 emissievrije bussen rondrijden waarmee de MRDH
Verder zou meer inzicht in de prestaties helpen om het lerend
voorloopt op de doelstelling om in 2025 met 100 emissievrije
vermogen te versterken. Door de MRDH worden geregeld
bussen te rijden.
evaluaties uitgezet en verder verschijnt er jaarlijks een OV-monitor. Dit kan echter gestructureerder plaatsvinden. Ons
Met betrekking tot de beheer- en exploitatielasten voor
is niet duidelijk waarom sommige ambities en programma’s wel
het OV constateren wij dat het de MRDH vooralsnog niet is
worden geëvalueerd en andere niet. Ook is voor ons niet goed
gelukt met 10% af te laten nemen. In de periode vanaf 2015
duidelijk geworden op welke wijze opvolging wordt gegeven aan
is juist sprake van een toename van de lasten voor exploitatie,
evaluatieresultaten.
uiteraard mede veroorzaak door Corona, maar het is de vraag of het anders wel was gelukt. De realiteit is dat de MRDH
De (te) grote ambities worden deels gerealiseerd
financieel gezien in een heel andere situatie is beland door
Wij constateren dat de ambities van de MRDH (te) groot zijn.
Corona en dat met vervoerders nu afspraken zijn gemaakt over
Op het gebied van bereikbaarheid van toplocaties, de kwaliteit
investeringen in het openbaar vervoer. De komende jaren gaan
van stations, duurzaamheid, verkeersveiligheid en efficiëntie.
uitwijzen hoe deze lasten zich gaan ontwikkelen mede in relatie
Dit zijn overigens ambities die de MRDH nooit in haar eentje
tot de beoogde groei van het aantal instappers.
kan realiseren. Bovendien moet de MRDH opereren binnen eerdergenoemde woelige context. Op veel van de ambities van
Op het gebied van verkeersveiligheid tot slot is de negatieve
de MRDH zien we een positieve beweging, echter niet in de
trend in de MRDH gelijk aan de landelijke trend. Wel is positief
mate zoals aan het begin van de samenwerking werd beoogd.
dat steeds meer jongeren worden bereikt in het kader van
Dat heeft te ermee te maken dat sommige doelstellingen te
gedragsbeïnvloeding verkeersveiligheid.
ambitieus waren en op voorhand al duidelijk was dat deze niet zouden worden gerealiseerd. Sommige van deze doelstellingen
Kijkend naar het openbaar vervoer zien we een overwegend
zijn dan ook aangepast of heeft de MRDH laten varen.
positief beeld. Het aantal reizigers nam (tot corona) toe en
49
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
neemt nu weer toe. De klantwaardering ligt op of boven het landelijk gemiddelde en de reiskwaliteit laat over de gehele breedte een lichte stijging zien. Uiteraard zijn er wel verschillen tussen concessies. We constateren dat met name de kwaliteit (uitval, frequentie punctualiteit) van het streekvervoer (in bepaalde periodes) onder druk staat. Dit heeft met name te maken met personeelstekorten. Wij constateren op basis van geluiden uit gesprekken dat het voor de cohesie binnen de MRDH op de lange termijn juist van belang is te blijven investeren in de kwaliteit van het vervoer binnen de gehele regio (stad én streek).
50
HOOFDSTUK 4
Verbetering van het economisch vestigingsklimaat De MRDH werkt aan de verbetering van het economisch vestigingsklimaat, met het verbeteren van welzijn, welvaart, woon- en werkklimaat van bewoners in de Metropoolregio en het verbeteren van het economisch potentieel en de aantrekkelijkheid voor bedrijven in de Metropoolregio. In dit hoofdstuk beschrijven wij in welke mate in de afgelopen 10 jaar doelstellingen zijn bereikt op dit gebied.
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Dit hoofdstuk is als volgt opgebouwd: y
4.1 Taak en financiering van de MRDH op economisch vestigingsklimaat
Taak en financiering MRDH op het gebied van economisch vestigingsklimaat (paragraaf 4.1)
4.1.1 Taak economisch vestigingsklimaat Per 1 januari 2015 heeft de MRDH als taak de samenwerking
y
In deze eerste paragraaf beschrijven we de taken van de
tussen de gemeenten te bevorderen, met het oog op een
MRDH op het gebied van economisch vestigingsklimaat.
voorspoedige ontwikkeling in het gebied. De MRDH richt
Daarnaast geven we aan hoe de MRDH gefinancierd wordt
zich, naast de inzet op verkeer en vervoer, daarbij ook op de
en waaraan de MRDH haar geld uitgeeft.
verbetering van het economisch vestigingsklimaat in de regio.
Feitelijke realisatie economisch vestigingsklimaat
Dit doet de MRDH onder meer met: “vaststellen van de
(paragraaf 4.2)
doelstellingen op het gebied van […] de verbetering van het economische vestigingsklimaat. Het zorg dragen voor
Deze paragraaf bestaat uit een beschrijving van de
het realiseren van de doelstellingen en het voorbereiden en
activiteiten en resultaten van de MRDH vanaf 2015 tot
ontwikkelen van een gezamenlijk regionaal beleid en “het
2023. De resultaten worden beschreven aan de hand
uitvoeren van de […] opgedragen taken en bevoegdheden”.61
van de doelstellingen zoals opgenomen in de strategische agenda’s van de MRDH. Verder wordt, voor zover relevant,
De MRDH heeft geen wettelijke taken op het gebied van
ingegaan op realisatie van de doelstellingen aan de hand
economisch vestigingsklimaat. Op dit thema wordt vrijwillig
van effectmetingen of data-analyse.
samengewerkt. De rol die de MRDH daarbij aanneemt is strategisch62, faciliterend63 of uitvoerend64 van aard.
y
Beelden bij doelbereik economisch vestigingsklimaat (paragraaf 4.3)
Uitwerking taak economisch vestigingsklimaat In de gemeenschappelijke regeling is opgenomen dat het
Deze paragraaf bestaat uit een beschrijving van de beelden
algemeen bestuur in het eerste jaar van iedere bestuursperiode
van betrokkenen bij de MRDH over het presteren van de
van de gemeenteraden een Strategische Agenda vaststelt
MRDH op het gebied van economisch vestigingsklimaat.
om de doelstellingen te verwezenlijken. In deze agenda
Dan gaat het over beelden van deelnemers of intern
staat beschreven op welke wijze uitvoering wordt gegeven
betrokkenen (bijvoorbeeld bestuurders, raadsleden en
aan de taken op onder andere het gebied van economisch
medewerkers van de MRDH-organisatie) en externe
vestigingsklimaat.
partners op het gebied van economisch vestigingsklimaat. Tijdens de evaluatieperiode zijn de Agenda Economisch y
Reflectie realisatie verbetering van het economisch
Vestigingsklimaat 2015-2019 (2014) en de Strategische agenda
vestigingsklimaat (paragraaf 4.4)
MRDH 2019-2023 (2019) verschenen. Bij (realisatie van) deze agenda’s staan we later meer uitgebreid stil. Naast deze
Deze paragraaf bevat een reflectie vanuit Berenschot
strategische agenda’s zijn er in de regio een aantal andere
op de realisatie van de doelstellingen door de MRDH.
strategische documenten op het gebied van economisch
Deze paragraaf bevat onze belangrijkste bevindingen
vestigingsklimaat uitgekomen waar de MRDH aan heeft
en conclusies.
meegewerkt of zich toe heeft te verhouden.
61 62 63 64
52
Art. 3:1, eerste lid, Gemeenschappelijke Regeling Metropoolregio Rotterdam Den Haag 2014. Door op onderdelen van de Strategische Agenda visies en programma’s uit te werken. Ondersteuning van netwerkvorming, agendering van thema’s en kennisoverdracht tussen gemeenten. Financiering van activiteiten ten behoeve van de strategische en netwerkfunctie (‘projectontwikkeling’), het financieren van projecten (‘bijdrageregeling’) en het geven van subsidies aan twee organisaties.
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
y
Regionaal Investeringsprogramma ‘Investeren
In 2023 heeft de MRDH de huidige strategische agenda
in vernieuwen’ (2015, MRDH, provincie, EBZ,
vastgesteld: Met elkaar, voor elkaar – Strategische agenda
Drechtsteden, Holland Rijnland). Dit programma
2023-2026 (MRDH). Deze agenda bevat twee opdrachten
bestaat uit 150 projecten, behorend tot de thema’s 1)
op het gebied van Economie: (1) Toekomstbestendige
vernieuwen verbindingen (snelle fysieke en digitale
economie stimuleren, (2) Vernieuwen van werklocaties.
infrastructuur); 2) vernieuwen economie (wisselwerking,
Zoals in hoofdstuk 2 beschreven wordt de realisatie van deze
samenwerking en kruisbestuiving); 3) vernieuwen energie
strategische agenda niet meegenomen in het kader van deze
(verduurzaming van de haven, glastuinbouw en woningen);
evaluatie. Wel zijn in deze agenda wijzigingen doorgevoerd ter
4) vernieuwen stad en omgeving (focus op herstructurering
verbetering van de aanpak voor versterking van het economisch
woonwijken en recreatieve/groenvoorzieningen om de
vestigingsklimaat, deze wijzigingen beschrijven wij wel.
stad). EBZ bewaakt de uitvoering inmiddels.
4.1.2 Financiën economisch vestigingsklimaat y
Roadmap Next Economy (2017, MRDH). Deze richt
Voor de voorbereiding en uitvoering van het regionaal beleid ter
zich op de economische ontwikkelingen op de lange
verbetering van het economisch vestigingsklimaat ontvangt de
termijn en de impact daarvan op de regio. De ambitie is
MRDH jaarlijks een inwonerbijdrage. Deze inwonerbijdrage
de concurrentiekracht van de regio te verbeteren en de
wordt door de gemeenten verstrekt, deze betrof in 2015 €2,45
bedrijvigheid in de regio te versterken. De RNE richt zich
en in 2023 €2,82 per inwoner. Daarnaast kan de MRDH nog op
op een ‘economische transitie’ van de Metropoolregio met
overige manieren inkomsten genereren (overige inkomsten).
nadruk op nieuwe sectoren en klimaatafspraken. Er zijn vijf
Dat gaat bijvoorbeeld om (incidentele) bijdragen vanuit het
transities onderscheiden. Deze worden aangeduid als ‘Smart
Rijk, provincie of gemeenten aan projecten van de MRDH.
Digital Delta’, ‘Smart Energy Delta’, ‘Circular Economy’, Ontwikkeling baten economisch vestigingsklimaat
‘Next Education’ en ‘Next Society’.
In figuur 21 is een overzicht opgenomen van de baten van de y
Groeiagenda Zuid-Holland (2021, consortium). Plan
MRDH voor het programma economisch vestigingsklimaat in
voor de gehele provincie Zuid-Holland, ontwikkeld door
de periode 2015-2023.
consortium van bedrijven, kennisinstellingen en overheden. De Groeiagenda schetst de ambities van publieke en private partijen voor de regio. Benoemde hoofdlijnen: 1) kennis en innovatie ecosystemen; 2) maakindustrie; 3) energieinfrastructuur; 4) mobiliteitstransitie; 5) human capital.
Ontwikkeling baten Programma EV 2015-2023 8.000.000 7.000.000 6.000.000 5.000.000 Inwonersbijdrage EV voor overhead
4.000.000 3.000.000
Overige inkomsten (gemeenten, provincie, EU)
2.000.000 1.000.000 0
Figuur 21 65
53
Inwonerbijdrage 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Ontwikkeling baten economisch vestigingsklimaat 2015-202365
Vanaf 2018 wordt over een deel van de inwonersbijdrage niet gerapporteerd onder het Programma Economisch vestigingsklimaat, maar onder ‘Overhead’. Dit gaat om circa 1.2 tot 1.4 miljoen euro per jaar. Om hier wel inzicht in te geven hebben wij deze post wel opgenomen in deze grafiek.
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Ontwikkeling lasten Programma EV 2015-2023 7.000.000 6.000.000
Apparaatslasten/ directe kosten personeel
5.000.000 4.000.000
Subsidie YES!Delft
3.000.000
Subsidie InnovationQuarter
2.000.000 1.000.000 0
Programmakosten (incl. bijdrageregeling) 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Figuur 22 Ontwikkeling lasten economisch vestigingsklimaat 2015-2023
Toelichting ontwikkeling baten
Toelichting ontwikkeling lasten
De baten voor het programma ‘economisch vestigingsklimaat’
De lasten voor het programma ‘economisch vestigingsklimaat’
schommelen in de evaluatieperiode van tussen de 4.9 miljoen
schommelen in de evaluatieperiode tussen de 3,1 miljoen en
en 6.3 miljoen euro. De ontwikkeling van deze baten wordt
6,2 miljoen euro. De apparaatslasten lijken te dalen vanaf
vertekend doordat de MRDH een deel van de inwonersbijdrage
2018, maar dit wordt veroorzaakt door het met ingang van
sinds 2018 (verplicht) rapporteert onder ‘Overhead’ in plaats
2018 verplicht apart verantwoorden van de overhead. Verder
van ‘Programma economisch vestigingsklimaat’ (daarom zijn
is te zien dat vanaf 2018 wordt gestart met de subsidiëring van
deze in bovenstaande grafiek ook weergeven). Verder vallen
InnovationQuarter en in 2020 met YES!Delft. De programma
de ‘overige inkomsten’ op in 2016 en 2018. In 2016 ging dit
kosten schommelen (na het opstartjaar in 2015) tussen de
voornamelijk om de financiële bijdragen van gemeenten aan de
2 miljoen en 4,1 miljoen euro, met name door wisselende
totstandkoming van de Roadmap Next Economy66 en in 2018
uitgaven vanuit de bijdrageregeling. Vanuit deze regeling
om het Europese Interreg subsidie project E=0.
worden financiële bijdrages toegekend aan gemeenten binnen de MRDH.
Ontwikkeling lasten economisch vestigingsklimaat In figuur 22 is een overzicht opgenomen van de lasten van de MRDH op het gebied van economisch vestigingsklimaat in de periode 2015-2023.
66
54
“De via de gemeente Rotterdam ontvangen bijdragen van het Rijk vanwege de Citydeal en de bijdragen van de gemeenten Den Haag en Rotterdam vanuit hun staande economische beleid.”
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
4.2 Feitelijke realisatie versterking economisch vestigingsklimaat
3. Opkomst van de slimme maakindustrie - door nieuwe manieren van produceren wordt het weer economisch rendabel om in ‘hoge lonen landen’, dichtbij afzetmarkten
Ter evaluatie van de realisatie van de MRDH op het gebied
te produceren. De opkomst van robotica, 3D-printing en
van economisch vestigingsklimaat beschrijven wij de
industriële internettoepassingen versterken deze trend.
volgende inzichten:
Ambitie: Meer werkgelegenheid en omzet in de high tech
y
Doelen, activiteiten, resultaten en effecten tussen 2015-
en mid tech industrie.
2019 (paragraaf 4.2.1) y y
Doelen, activiteiten, resultaten en effectentussen 2020-
4. Ecologisering van de economie - zuinig omgaan met
2023 (paragraaf 4.2.2)
grondstoffen en andere hulpbronnen wordt meer en meer
Inzet op projecten met de bijdrageregeling, tussen 2015-
economische noodzaak. De transitie naar een duurzamere
2023 (paragraaf 4.2.3)
wijze van produceren biedt grote kansen én uitdagingen voor bestaande industriële complexen. Ambitie: Transitie
4.2.1 Doelen, activiteiten, resultaten en effecten tussen 2015-2019
naar een grondstof- en energiearme economie. 5. De stad als aantrekkelijk consumptiegebied - de stad
Agenda Economisch vestigingsklimaat (2014)
en omgeving, met een rijk aanbod aan voorzieningen
De Agenda Economisch vestigingsklimaat is opgesteld in
en cultuur, wordt steeds meer de plek waar mensen
2014. De hoofdambitie die geformuleerd wordt is: “De
graag willen wonen, hun vrije tijd doorbrengen én
Metropoolregio Rotterdam Den Haag is in 2025 internationaal
hun geld uitgeven. Ambitie: Vestigingsklimaat met
marktleider in het ontwerpen, ontwikkelen, maken en
metropoolkwaliteit.
vermarkten van oplossingen op het gebied van duurzaam leven in een sterk verstedelijkte deltaregio. In de regio
Aan deze trends werken de gemeenten samen op acht
worden samenhangende oplossingen bedacht, getest en
werkvelden: 1) werklocaties, 2) energie-infrastructuur, 3)
geproduceerd voor mondiale logistieke, energie-, voedsel- en
branding, 4) clustervorming, 5) financiering, 6) onderwijs en
veiligheidsvraagstukken.” De agenda beschrijft vijf trends
arbeidsmarkt, 7) nieuwe economische dragers landelijk gebied
waarop de gemeenten kansen willen pakken en uitdagingen
en 8) gebieden.
willen aangaan, daarvoor worden ambities geformuleerd: 1. Metropoolvorming - het toenemend belang van stedelijke gebieden maakt dat de internationale concurrentiepositie van een land niet langer bepaald wordt op nationaal, maar op stedelijk-regionaal niveau. Concurrentie gaat tussen stedelijke gebieden, niet langer tussen landen. Ambitie: Versterking van agglomeratiekracht met kracht van meerkernige ruimtelijke structuur. 2. Kenniseconomie - meer en meer komt de productie en uitwisseling van kennis centraal te staan in economische systemen. Goed functionerende metropolen zijn bij uitstek de plek waar die productie en uitwisseling van kennis plaatsvindt. Ambitie: Meer kennisintensieve bedrijvigheid en kenniswerkers.
55
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Activiteiten, resultaten en effecten voor het economisch vestigingsklimaat (2015-2019) In de jaarverslagen koppelt de MRDH de activiteiten en resultaten tussen 2015 en 2019 in wisselende mate aan de vijf eerdergenoemde ambities. In onderstaande tabel beschrijven wij feitelijk, per doelstelling, wat er bekend is over activiteiten, resultaten en effecten67 in deze periode. In de tabel geven we het soort activiteiten en resultaten weer, met voorbeelden (zie de jaarrekeningen van de MRDH voor een volledig overzicht). Er zijn voor de doelstellingen met betrekking tot ‘economisch vestigingsklimaat’ geen ambities of indicatoren geformuleerd door de MRDH; wij beschrijven in dit overzicht welke effecten de MRDH rapporteert met betrekking tot de trends/ambities voor zover aanwezig/bekend. In deze periode is door de MRDH niet gemonitord op effecten.
Onderdeel
1
Toelichting
Metropoolvorming – het toenemend belang van stedelijke gebieden maakt dat de internationale concurrentiepositie van een land niet langer bepaald wordt op nationaal, maar op stedelijk-regionaal niveau. Concurrentie gaat tussen stedelijke gebieden, niet langer tussen landen. y Ambitie: Versterking van agglomeratiekracht met kracht van meerkernige ruimtelijke structuur.
Activiteiten,
Activiteiten van de MRDH
resultaten en
y Kennisdeling en ontwikkeling (o.a. OESO-onderzoek, monitoring leegstand, identificatie succesvolle arbeidsmarktinitiatieven (o.a. met TNO), met conferenties)
effecten
y Strategieontwikkeling en advisering (o.a. gemeenschappelijke investeringsstrategie economische structuurversterking, programma-afspraken werklocaties/kantoren/bedrijventerreinen/ detailhandel, advisering detailhandel, Infradeal Zuid-Holland, regionale skillsagenda) y Samenwerking (o.a. met vorming van diverse werkgroepen) y Financiële ondersteuning van relevante projecten en campussen (bv. Food Inspiration Academy, clusteraanpak Maritiem en ICT/Hightech/Safety/Security) Gerapporteerde resultaten y Regionaal kantorenprogramma met focus op programmering, leegstand en transformatie (2015) y Agenda Kantoren 2015-2025 (2015) y Agenda Detailhandel 2016-2021 (2016) y Strategie werklocaties MRDH (2018) y Regionale skillsagenda (2018) Wat is er bekend over effecten? y In 2020 is de Preverkenning schaalsprong Metropolitaan OV en verstedelijking zuidelijke randstad uitgekomen (door IenW. BZK, PZH, MRDH en gemeenten Rotterdam en Den Haag). Doel van de Preverkenning was om de Adaptieve Ontwikkelstrategie Metropolitaan OV en Verstedelijking (AOS) uit te werken in een pakket maatregelen en (MIRT) verkenningen voor de Oude Lijn (en gerelateerde stations), stations omgevingen en regionale HOV-verbindingen. Inclusief een voorstel voor fasering en bekostiging.
De preverkenning concludeert dat de combinatie van de onderzochte investeringen er enerzijds voor zorgt dat de beoogde versnelling van de woningbouw in de Zuidelijke Randstad mogelijk is (240.000 nieuwe woningen tot 2040). Anderzijds gaat de stedelijke Zuidelijke Randstad meer als één geheel functioneren waardoor meer economische groei (agglomeratiekracht) ontstaat. Daarnaast liet De Maatschappelijke KostenBaten Analyse (MKBA) MOVV laat zien dat een integrale aanpak van verstedelijking, Oude Lijn, knooppunten en onderliggend HOV aanzienlijke maatschappelijke baten oplevert (verhouding baten/kosten is 1,33). Ook laat de MKBA zien dat de baten van investeren in mobiliteit én verstedelijking aanzienlijk groter zijn dan alleen te investeren in mobiliteit of verstedelijking.
67
56
Zoals de Rekenkamer Rotterdam in haar onderzoek al aangaf is er voor deze periode weinig informatie beschikbaar over de effecten van inzet op het economisch vestigingsklimaat.
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Onderdeel
2
Toelichting
Kenniseconomie – meer en meer komt de productie en uitwisseling van kennis centraal te staan in economische systemen. Goed functionerende metropolen zijn bij uitstek de plek waar die productie en uitwisseling van kennis plaatsvindt. y Ambitie: Meer kennisintensieve bedrijvigheid en kenniswerkers.
Activiteiten,
Activiteiten van de MRDH
resultaten en
y Ontwikkeling van een gemeenschappelijke brandingstrategie voor profilering bij (internationale) bedrijven en investeerders.
effecten
Gerapporteerde resultaten y De Regionale toolkit (2017). Wat is er bekend over effecten? y Er zijn voor deze trend, voor de periode tussen 2015-2019 geen effecten gerapporteerd door de MRDH. y Wel bleek uit onderzoek van de Erasmus universiteit naar Scaleup & Startup monitor en het innovatie-ecosysteem uit 2020 dat het aandeel van de beroepsbevolking in de MRDH tussen 2014 en 2019 met een ‘hoog onderwijs’-niveau gemiddeld constant hoger was dan het Nederlands gemiddelde. Met 35,04% tegenover 34,45% in 2015 en 39,12% tegenover 38,2% in 2019. De MRDH scoort qua percentage inwoners dat een WO-opleiding heeft afgerond in deze periode ook relatief hoog ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Met 26,19% tegenover 21,6% in 2014 en 28,51% tegenover 24,09% in 2019.68 y CBS-data laat ook zien dat in Haaglanden en in de regio Rotterdam een relatief hoog aandeel van de bevolking hoogopgeleid is en dat dit aandeel relatief hard stijgt. In Haaglanden van 61,8% in 2013 naar 72,8% in 2022 (+11%) en in de Rotterdamse regio van 47,9% tot 59,0% in 2022 (+12,1%). In Zuid-Holland stijgt het aandeel in diezelfde periode van 26,7% naar 32,0% (+5,3%).69 y Daarnaast bleek in 2022 sprake van een groeiend aantal buitenlandse studenten in de regio. Via een analyse op baanopeningen bij startups en scale ups zien we dat het grootste deel van de banen in het hoogopgeleide segment vallen (hbo of hoger).70
3
Opkomst van de slimme maakindustrie – door nieuwe manieren van produceren wordt het weer economisch rendabel om in ‘hoge lonen landen’, dichtbij afzetmarkten te produceren. De opkomst van robotica, 3D-printing en industriële internettoepassingen versterken deze trend. y Ambitie: Meer werkgelegenheid en omzet in de high tech en mid tech industrie.
Activiteiten,
Activiteiten van de MRDH
resultaten en
y Financiële ondersteuning van relevante projecten en campussen. Specifiek genoemd wordt de doorontwikkeling van het concept Fieldlabs (met PZH, TNO en IQ) en de campusvorming.
effecten
y Strategievorming. Specifiek genoemd worden de concretisering van landelijke visies (o.a. Smart Industry Fit for the Future) y Kennisdeling- en ontwikkeling. Specifiek genoemd is de oprichting van het Metropolitan Startup Lab en organisatie van ‘clustergesprekken’. Gerapporteerde resultaten y Onderzoek naar regionale impact reshoring (bijdrage door MRDH) (2015) y Advies campusstrategie (door BCI) (2015) y Onderzoek facility-sharing en campusstrategie (2015) y Innovatieprogramma’s Smart Manufacturing: Industriële toepassingen Zuid-Holland (SMITZH) y Innovatieprogramma’s Energie & Klimaat (2018)
68 69 70
57
Erasmus Centre for Entrepreneurship (2020). Waarstaatjegemeente.nl. Opleidingsniveau. Burch & Universiteit Utrecht. 2022. Startup en Scale-up monitor metropoolregio Rotterdam Den Haag.
Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag | Eindrapport
Onderdeel
Toelichting
Activiteiten,
Er zijn voor deze trend, voor de periode tussen 2015-2019 geen effecten gerapporteerd door de MRDH. Op basis van openbare data
resultaten en
van het CBS zien wij wel de volgende ontwikkeling van banen in de sector ‘industrie’71 (specifiek voor mid- en high-tech zijn deze
effecten
cijfers niet beschikbaar):
Ontwikkeling banen industrie t.o.v. 2010 4% 2% 0% -2% -4% -6%
2010
2011 -2%
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
0%
2019
2020
-1%
-1%
-2% -4%
-4% -5%
-8%
-8%
-10%
-4%
-4%
0%
2%
2021
2022
-1%
-3%
-9%
-9%
-12%
-10%
-10% -12%
-14% MRDH: Ontwikkeling van banen in de industrie Nederland: Ontwikkeling van banen in de industrie Figuur 23 Ontwikkeling banen industrie t.o.v. 2010 Voor de MRDH zijn geen cijfers beschikbaar over de ontwikkeling van banen in de ‘industrie’-sector tussen 2015 en 2018. Daarbij is het totaal aantal banen in de sector industrie in de MRDH ontwikkeld van 71.300 in 2010 tot 63.100 in 2022 (-11,5%), terwijl dit in Nederland is ontwikkeld van 768.700 tot 780.900 (+1,6%). Om dit in perspectief te plaatsen: tegelijkertijd is het totaal aantal banen in de MRDH gestegen met 10,3% en in heel Nederland met 13,2%.