11107 Visiedocument Openbare Ruimte 05 DIGI

Het visitekaartje van onze stad: uitnodigend en uitdagend Visie Openbare Ruimte

Visie Openbare Ruimte

2

Inhoud Voorwoord5

Inspirerend voorbeeld: Kalverbos61

Inleiding6

Deel 3: Werkwijze, evaluatie en actualisatie

Leeswijzer13 Deel 1: Ambities voor de openbare ruimte

15

1.1 De ambities 1.2 Op weg naar een toekomst­bestendige openbare ruimte

16 18

Inspirerend voorbeeld: Tuin van Delft

19

Deel 2: Prioriteringskader Openbare Ruimte

20

2.1 Prioriteren in de openbare ruimte 2.2 De ruimtelijke structuren van Delft  2.3 De beleidsopgaven voor de openbare ruimte  2.4 Prioriteringskader en uitwerking per structuur

21 21 25 29

62

3.1 Planvorming ontwerp openbare ruimte 63 64 3.2 Realisatie en beheer openbare ruimte 3.3 Samen maken we de stad 65 3.4 Evaluatie en actualisatie  67 Colofon69

Visie Openbare Ruimte

3

Visie Openbare Ruimte

4

Voorwoord Delft is een stad die een thuis biedt aan meer dan 110.000 mensen. Een stad waar mensen werken, ondernemen en studeren. En een stad die uitnodigt voor een bezoek en recreatie. De openbare ruimte verbindt al die functies in onze stad. In de openbare ruimte verplaatsen we ons, ontmoeten we elkaar en zoeken we ontspanning.

Delft is ambitieus als het gaat om de inrichting van onze openbare ruimte. We willen dat de openbare ruimte uitnodigt om naar buiten te gaan, om te wandelen, te fietsen, te zitten of te spelen. We streven naar aantrekkelijke straten en pleinen waar je graag wilt zijn. We willen groene plekken die ontmoeting stimuleren, waar mensen zich thuis voelen.

De openbare ruimte ‘maakt’ onze stad. Het is kostbare ruimte die we koesteren en waar we zorgvuldig mee omgaan. Het klimaat stelt ons daarbij voor nieuwe uitdagingen. En de groei van onze stad vraagt om slimmer omgaan met de ruimte die we hebben. Steeds meer mensen wonen in compacte woningen, waardoor de buitenruimte een belangrijke rol krijgt voor hun kwaliteit van leven.

Deze ambitie vraagt heldere kaders. Kaders die omschrijven wat een goede openbare ruimte is. Wat we willen bereiken en wat daarvoor nodig is. Want alleen zo kunnen we gerichte keuzes maken die ook recht doen aan de wensen en behoeften van onze bewoners. Die kaders benoemen we in deze visie op openbare ruimte.

bewonersinitiatieven, nodigt uit om elkaar te ontmoeten, te bewegen, te spelen. We zien ook dat bewoners steeds vaker zelf groen toevoegen aan hun straat of stoep. Dat maakt onze stad niet alleen groener, maar ook gezelliger en persoonlijker. Deze visie biedt ons duidelijke uitgangspunten, zodat we de openbare ruimte zo goed mogelijk kunnen inrichten. Het is een complexe opgave, waar iedereen een mening over heeft – en dat is juist zo waardevol. We nodigen u dan ook uit om mee te denken en mee te doen. U te laten inspireren door deze visie. De openbare ruimte is van ons allemaal. Ook uw, ook jouw mening telt. Alleen samen maken we Delft tot een stad waar het fijn is om buiten te zijn.

De afgelopen jaren hebben we al flinke stappen gezet: we vergroenen onze stad en geven de auto minder ruimte. Daardoor creëren we meer plekken voor voetgangers en fietsers, planten en dieren. En voor activiteiten die de openbare ruimte verlevendigen. Zo maken we onze stad leefbaarder én duurzamer. We zijn trots op wat we samen al hebben bereikt. Het vergroenen van Hof van Delft en het Westerkwartier is daar een prachtig voorbeeld van. Zoals in de Carthuyzerstraat, waar mensen samen de regie namen over hun eigen buurt. Dat toont de kracht van samenwerking tussen gemeente en bewoners. Of de tijdelijke parkstrook langs de Engelsestraat. Dat stukje groen aan de rand van Nieuw Delft, ontstaan vanuit

Martina Huijsmans wethouder Financiën, Ruimtelijke ordening en Mobiliteit

Frank van Vliet wethouder Klimaat, Cultuur en Openbare ruimte

Visie Openbare Ruimte

5

Inleiding

Visie Openbare Ruimte

6

De misschien wel bekendste openbare ruimte in Delft is de Markt. Dit bijzondere stukje openbare ruimte functioneert al honderden jaren op verschillende wijzen als een huiskamer van de stad voor inwoners en bezoekers. Dè plaats waar mensen elkaar ontmoeten. Al sinds de middeleeuwen wordt op deze plek een weekmarkt gehouden. En vinden er vele manifestaties plaats die inwoners en bezoekers van Delft om sociale, culturele of politieke redenen samenbrengen. De Markt vormde regelmatig het decor voor internationale speelfilms en koninklijke uitvaarten. In de tweede helft van de 20e eeuw was de Markt een parkeerplaats. Sinds 2004 krijgen terrassen en bezoekers er voorrang. Door de jaren heen veranderde de stad en op basis van nieuwe inzichten en wensen veranderde de openbare ruimte van de Markt mee. Deze openbare ruimte is door de eeuwen heen een uitnodigende plek en een vanzelfsprekende verzamelplaats voor Delftse inwoners en bezoekers van buiten de stad; een waardig visitekaartje. De Markt is een aansprekend voorbeeld in Delft maar de openbare ruimte is meer dan de Markt. Openbare ruimte is overal in de stad en deze begint bij ieders voordeur.

Visie Openbare Ruimte

7

Visitekaartje De Delftse openbare ruimte is hét visitekaartje van onze stad. De gemeente maakt, onderhoudt en beheert de openbare ruimte met als doel het creëren van een veilige, duurzame en aantrekkelijke leefomgeving voor alle inwoners, bezoekers en ondernemers. We maken een openbare ruimte die niet alleen functioneel en veilig is, maar ook inspirerend, innovatief en inclusief. Duurzaamheid vormt een integraal onderdeel van ons werk, waarbij we streven naar klimaatbestendige oplossingen, groene structuren en het toepassen van circulaire principes. Zo maken we samen een Delft om trots op te zijn – nu en later.

beheren en onderhouden van onze openbare ruimte boven en onder de grond uitdagend is. Voor de openbare ruimte zijn 3 van de 6 uitgangspunten uit het Kompas voor goede groei van bijzonder belang, te weten: de ‘sterke buurt’, de ‘stad van korte afstanden’ en de ‘duurzame, gezonde leefomgeving’.

Openbare ruimte Openbare ruimte is de buitenruimte die voor iedereen toegankelijk is. Deze omvat onze parken, straten, speeltuinen, fietspaden, pleinen, etc. Ook de ruimte onder de grond, waarin onze riolen, kabels, leidingen en de wortels van onze bomen liggen, behoort tot de openbare ruimte. Een goed ingerichte openbare ruimte draagt bij aan een gezonde leefstijl, sociale cohesie en een prettige leefomgeving.

Goede groei In de Omgevingsvisie Delft 2040 is de koers bepaald voor de lange termijn ontwikkeling van de stad. De gemeente wil vanaf 2018 tot 2040 de ontwikkeling van 15.000 woningen en 10.000 banen mogelijk maken, waarmee Delft naar verwachting zal doorgroeien naar 123.000 inwoners (in 2050). Deze groei zal binnen bestaand stedelijk gebied plaatsvinden, wat betekent dat er meer mensen op hetzelfde oppervlak zullen leven. Zorgdragen voor een prettige leefomgeving is daarmee belangrijker dan ooit. Hoe we de openbare ruimte inrichten, heeft immers invloed op hoe mensen bewegen, elkaar ontmoeten, naar elkaar omkijken en voor elkaar zorgen. De ruimte in onze verdichte stad is schaars en onze financiële middelen zijn beperkt. Dit alles maakt dat het inrichten,

gebiedsbeelden aangeven hoe de stad zich zal ontwikkelen, beschrijft deze visie wat de gemeente op hoofdlijnen wil bereiken in de openbare ruimte. Onze visie op de openbare ruimte bestaat uit 6 ambities: Ă De openbare ruimte is uitnodigend Ă De openbare ruimte is uitdagend Ă De openbare ruimte maken we samen met de stad Ă De openbare ruimte wordt ingericht op toekomstig gebruik Ă De openbare ruimte wordt duurzaam ingericht en beheerd Ă De openbare ruimte ontwikkelen we binnen de basisvereisten

Waarom een prioriteringskader? Figuur 1 Kompas voor goede groei

De Gebiedsbeelden Delft 2025 bieden een actueel overzicht van de ontwikkeling van de stad. Ze zoomen in op de verschillende gebieden van de stad en hun maatschappelijke, economische en ruimtelijke opgaven. In de gebiedsbeelden worden de stedelijke hoofdstructuren en de interactieplekken van Delft uitgelicht. Deze komen in de Visie Openbare Ruimte terug in de verschillende kaartlagen.

Waarom een Visie Openbare Ruimte? De afgelopen jaren is veel beleid vastgesteld dat raakvlakken heeft met de inrichting en het gebruik van de openbare ruimte, denk bijvoorbeeld aan de Visie Groen & Biodiversiteit en het Mobiliteitsprogramma Delft. Deze Visie Openbare Ruimte wordt gevoed door de beleidsnota’s en vertaalt de ambities uit deze nota’s naar de openbare ruimte. Waar de

In dit stuk combineren we de visie op de openbare ruimte met een prioriteringskader. De ambities voor onze stad en openbare ruimte zijn groot en de fysieke en financiële ruimte zijn beperkt. Er zijn dus niet vanzelfsprekend middelen beschikbaar om alle ambities te realiseren. We beheren de openbare ruimte grotendeels op beeldkwaliteitsniveau C; het ontwerp moet hiermee rekening houden. Ook passen niet alle ambities altijd op een plek. Daarom bevat deze visie een prioriteringskader, dat een handvat geeft voor de rangschikking van de beleidsambities. Dit is mogelijk, omdat niet alles op iedere plek even belangrijk is. Hiermee zorgen we ervoor dat de prioritering expliciet en aan de voorkant gebeurt. Daarbij zijn de kwaliteit en de functionaliteit van de openbare ruimte leidend, in plaats van welk beleidsterrein beschikbare middelen heeft. Het maken van een plan voor de openbare ruimte blijft een ontwerpopgave op basis van de prioritering.

Visie Openbare Ruimte

8

Scope van deze visie De natuur- en recreatiegebieden aan de rand van de stad zijn ook openbare ruimte. De (her)inrichting van deze gebieden is echter een zeer specifieke opgave, waarvoor zo nodig aparte gebiedsvisies worden opgesteld. Daarom vallen ze buiten de scope van dit document. Hetzelfde geldt voor sportcomplexen, schoolpleinen en begraafplaatsen. Deze worden vaak afgescheiden dan wel afgesloten en zijn dus niet permanent toegankelijk.

De openbare ruimte binnen de scope van de Visie Openbare Ruimte.

Visie Openbare Ruimte

9

Eigendomspositie De kaart hiernaast laat de openbare ruimte van Delft zien, op basis van het huidige eigendom. De vastgestelde, toekomstige ontwikkelingen zijn in deze kaart meegenomen. Het merendeel van de openbare ruimte in Delft is gemeentelijk eigendom. Andere eigenaren van openbare ruimte binnen de grenzen van de gemeente zijn:

Ă Provincie Zuid-Holland (Kruithuisweg); Ă Hoogheemraadschap van Delfland (watergangen); Ă TU Delft (TU-wijk); Ă Anderen, zoals corporaties en vve’s.

Deze visie is kaderstellend voor de openbare ruimte van Delft, vergelijkbaar met de voorgaande Visie Openbare Ruimte. Voor het deel dat gemeentelijk eigendom is, is dat direct bindend.

Kaart: Eigendom van de openbare ruimte van Delft. Deze afbeelding geeft de bestaande situatie in Delft weer met inbegrip van de vastgestelde plannen (die soms nog niet gerealiseerd zijn).

Visie Openbare Ruimte

10

Aanleidingen (her)inrichting openbare ruimte

De Visie Openbare Ruimte volgt de koers van de Omgevingsvisie Delft 2040 en wordt gevoed door de sectorale ambities zoals die zijn vastgelegd in diverse beleidsstukken (Figuur 2). Vanwege de veelheid aan ambities, het feit dat niet alles past en ambities zelfs tegenstrijdig kunnen zijn, weegt deze visie deze sectorale ambities af en maakt het mogelijk om keuzes te maken. Daarmee slaat dit stuk de brug naar de stukken op tactisch- en operationeel niveau (Figuur 3). Zodra de Omgevingsvisie wordt aangepast of nieuw sectoraal beleid met impact op de openbare ruimte wordt opgesteld, vertalen we door in deze visie op de openbare ruimte en de stukken op tactisch en operationeel niveau. Dit gebeurt elke 4 jaar.

We willen graag alle beleidsopgaven laten landen in de openbare ruimte. Maar dat kunnen we niet altijd waarmaken. Ook kunnen we nu niet alle openbare ruimte opnieuw ontwerpen en herinrichten, daar hebben we niet de middelen voor. De (her)inrichting van de openbare ruimte komt dus niet overal en tegelijk aan de orde.

ngsvisie Delft 204 gevi 0 Om Mobiliteits

h Tactiscontwikkniveau

Sa

*in ontwikkeling

Figuur 2 Positie van de Visie Openbare Ruimte - Strategisch niveau

id

Op

ee Eén t n z a e ge n a mh eid e re k

*in ont w

Arche ikkeling olo bele gie

Wa rm te pl

bo nd a Ha enb t U i t vo p erin gs o ui m ag e n d r a g ro e n & bio t i d i ve r s i t e

e

keling

V is i o n e sp ele n, t en m oeten b *i n e w e ge n ont w ik

a ot 30

V i s i e s t e r ke s o ci al e b a sis

W vo i j k la e rin nn g en s

t ui p

n ed 0 fgo E r 2 0-2 20

*in o n

im te lij k m vi sie is c h e

no

eling

Integraal beheerplan

Visie Openbare Ruimte

ed E rfg o rt kaa op detwikkeling

Ru o ec

ie L ocat n le p ro f i e t e n en evene m

Visie Openbare Ruimte

ngs rki we en nda m ge er a at w

lusie Inc da n age

lusie Inc da n age

Klim a adap at t strat atie egi e

programma Delft

*in

Vis i bio e gro div er en sit

• Een bouwproject waarbij de aansluitende openbare ruimte moet worden heringericht om beide optimaal op elkaar af te stemmen. De openbare ruimte is daarbij tijdens de bouw vaak in gebruik als bouwplaats en moet daarna worden hersteld. • Een herinrichting omdat de bestaande openbare ruimte of de ondergrondse infrastructuur niet meer voldoet, achterhaald is of uitgebreid moet worden. Dergelijke herinrichting van de gehele openbare ruimte in een gebied (vaak aangeduid als “gevel tot gevel”) biedt de kans om de openbare ruimte af te stemmen op de eisen van nu en rekening te houden met de toekomst. • Kleinschalige veranderingen als gevolg van een lokaal knelpunt of behoefte, bijvoorbeeld een verzakking die hersteld moet worden, bomen die ziek zijn of de inpassing van een ondergrondse container of extra trafo. • Wensen van bewoners en ondernemers om hun omgeving te verfraaien. Vaak gaat het om kleine ingrepen in de bestaande openbare ruimte, zonder dat daarbij de gehele inrichting wordt vernieuwd. Voorbeelden zijn geveltuinen en boomvakken, maar ook buurtmoestuinen.

an

ds an st el ota n

De aanleiding om de openbare ruimte te gaan (her)inrichten kan voortkomen uit: • Een gebiedsontwikkeling, waarbij de bestaande situatie wordt getransformeerd en vaak geheel nieuwe openbare ruimte wordt gerealiseerd. Een voorbeeld is Nieuw Delft, waarbij de spoorlijn en emplacementsterreinen ruimte hebben geboden aan een nieuw stuk stad. De regie van de inrichting ligt hierbij primair bij de gemeente.

en t ei

W

Positie van de Visie Openbare Ruimte

e r a tio

n e e l n i ve

au

Figuur 3 Positie van de Visie Openbare Ruimte - Tactisch en operationeel niveau

Visie Openbare Ruimte

11

Visie Openbare Ruimte

12

Leeswijzer

Visie Openbare Ruimte

13

De Visie Openbare Ruimte is opgebouwd uit drie delen. In deel 1 worden de ambities die we hebben voor de openbare ruimte beschreven. Bijbehorend wordt het toekomstbeeld voor de openbare ruimte van Delft geschetst. Omdat niet alles past binnen de ruimte die we hebben, moeten we soms scherpe keuzes maken. In deel 2 van de visie is daarom het prioriteringskader voor de openbare ruimte uitgewerkt. Dit geeft een handvat om te prioriteren tussen de 8 beleidsopgaven die er zijn voor de openbare ruimte. De keuzes verschillen per soort openbare ruimte. Daarom wordt onderscheid gemaakt tussen structuurtypes op drie verschillende niveaus: stad, wijk en buurt. Per structuur worden de prioriteiten uitgewerkt. Deel 3 van de visie beschrijft de werkwijze van de Visie Openbare Ruimte, voor planvorming, uitvoering en beheer. Een onderdeel daarvan is Samen maken we de stad. Hiervoor is de driedeling van de structuurniveaus van belang. Per structuur verschilt de mate van invloed en eigenaarschap die inwoners hebben op de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Ten slotte komt de evaluatie en actualisatie van de visie aan bod. Dit laatste is nodig vanwege het hoge tempo waarin veranderingen in de stad zich voordoen. Deze visie heeft geen financiële paragraaf. Beleidswensen uitvoeren heeft natuurlijk wel financiële gevolgen.

Deze visie gaat ervan uit dat de (extra) financiële middelen om beleidswensen uit te voeren in de openbare ruimte in het betreffende beleid worden meegenomen of via het kadernota en/of begrotingsproces worden voorgelegd aan de gemeenteraad.

Figuur 4 Schematische leeswijzer Visie Openbare Ruimte

Visie Openbare Ruimte

14

Deel 1: Ambities voor de openbare ruimte

In dit deel staan de ambities die Delft heeft voor de openbare ruimte. De openbare ruimte van Delft is het visitekaartje van onze stad. Een plek waar ontmoeting, beweging en verwondering samenkomen. We willen dat deze ruimte uitnodigt – voor jong en oud, Delftenaar én bezoeker en voor flora & fauna. We dagen onszelf en onze partners uit om verder te denken dan vandaag. We richten de ruimte in met oog op toekomstig gebruik en veranderende behoeften en kiezen daarbij bewust voor slimme, groene en duurzame oplossingen. Van stoeptegel tot stadspark: elk element telt. Zo maken we samen een Delft om trots op te zijn – nu en later. Visie Openbare Ruimte

15

1. De openbare ruimte is uitnodigend Buiten wil je zijn! Dat is onze ambitie. Delft in 2040 is een stad waar buiten zijn vanzelfsprekend is. De stad biedt uitnodigende plekken waar kinderen spelen, volwassenen sporten en buren elkaar ontmoeten. De groene, veilige en aantrekkelijke leefomgeving stimuleert beweging en ontmoeting. In elke wijk zijn voldoende plaatsen waar mensen van alle leeftijden en achtergronden elkaar kunnen treffen, wat bijdraagt aan een sterk gemeenschapsgevoel. Een goede inrichting van de openbare ruimte stimuleert laagdrempelige ontmoetingen en kan zo de onderlinge verbondenheid versterken.

2. De openbare ruimte is uitdagend

3. De openbare ruimte maken we samen met de stad In Delft maken we de stad met elkaar, dit geldt in het bijzonder voor de openbare ruimte, omdat die van ons allemaal is. De behoeften van onze inwoners staan centraal. In onze integrale herinrichtingsprojecten voeren we een actief omgevingsmanagement, zodat we inspelen op de behoeften van de inwoners in de wijk. En op plekken die daarvoor geschikt zijn, nodigen we uit tot zelfbeheer en bewonersinitiatieven. In deze visie introduceren we een verdeling in drie ruimtelijke structuurniveaus. Deze drie niveaus geven ook houvast in hoeverre de gemeente regie op de openbare ruimte in handen van de inwoners kan geven. Op de structuur met stedelijke functie ligt de regie voornamelijk bij de gemeente. Op de structuur met wijkfunctie is meer ruimte voor regie van inwoners en andere gebruikers. De gemeentelijke rol hierbij is begeleidend.

Stedelijke functie

Wijkfunctie

Buurtfunctie

Bewoners belang

Stedelijk belang ie

Daarnaast is het ontwerpen van een goede openbare ruimte een uitdaging op zich. Er komen allerlei beleidsopgaven samen, die gerealiseerd moeten worden binnen de 24 km2 die Delft rijk is. Om Delft aantrekkelijk te houden om te wonen, werken, studeren en verblijven, is het essentieel om de openbare ruimte hierop aan te passen. Dit vraagt om slim gebruik van de bestaande ruimte en het combineren van functies, niet alleen boven de grond, maar zeker ook daaronder.

Om de openbare ruimte levendiger, aantrekkelijker en inclusiever te maken, hebben we de ambitie om innovaties toe te passen (bijvoorbeeld in materiaalgebruik) en gebruik te maken van stedelijke kunstobjecten, verrassende groene en/ of interactieve elementen en een creatievere inrichting van de openbare ruimte (bijvoorbeeld in bestratingspatronen).

De openbare ruimte met buurtfunctie heeft de meeste ruimte voor regie van inwoners. We zien vooral kansen in de groene openbare ruimte. De gemeente speelt in dat geval voornamelijk een ondersteunende rol. Voorbeelden zijn: het beheer van groenvoorzieningen, het aanleggen van een buurtmoestuin en het creëren van speel- en ontmoetingsplekken. Zelfbeheer heeft als positief effect dat het de leefbaarheid en sociale cohesie in wijken kan versterken. Als er geen bewonersinitiatieven ontstaan, verzorgt de gemeente natuurlijk het beheer en onderhoud van de openbare ruimte.

L ocat

We willen plekken creëren die verrassen en inspireren. De openbare ruimte mag best een beetje spannend en kunstzinnig zijn, met bijzondere elementen die uitnodigen om te dwalen en te ontdekken. Zo ontstaat een levendige omgeving waarin nieuwsgierigheid wordt gewekt en mensen worden uitgedaagd om nieuwe invalshoeken te verkennen. Dit stimuleert niet alleen beleving, maar ook creativiteit en verbondenheid, waardoor de stad een unieke en levendige uitstraling krijgt.

Sommige beleidsopgaven zijn makkelijk te combineren (bijvoorbeeld klimaatadaptatie, bewegen/spelen/ontmoeten, biodiversiteit), terwijl andere beleidsopgaven op meer gespannen voet staan (onverlichte parken zijn goed voor biodiversiteit maar niet voor de sociale veiligheid). Dit vormt een uitdaging, waarvoor het prioriteringskader (in deel 2) een handvat biedt.

*in ont wikk eling

1.1 De ambities

Sturen

Begeleiden

Loslaten

Rol van de gemeente

Figuur 5 Schematische weergave bewonersbelang - stedelijk belang van de openbare ruimte

Visie Openbare Ruimte

16

4. De openbare ruimte wordt ingericht op toekomstig gebruik We hebben het gebruik van de openbare ruimte de afgelopen decennia enorm zien veranderen. We zijn veel vaker buitenshuis te vinden, er vinden veel meer evenementen plaats, na jaren van steeds meer ruimte voor de auto is er inmiddels een omslag in ten gunste van een groenere leefomgeving. Die groenere leefomgeving zijn we in de coronajaren ook steeds meer gaan waarderen. Het gebruik van de openbare ruimte verandert dus met de tijd. Omdat we openbare ruimte voor lange periodes aanleggen, houden we rekening met de trends in onze stad en de ontwikkeling van onze buurten.

Sociaalmaatschappelijke trends Drie belangrijke, deels samenhangende, sociaalmaatschappelijke trends beïnvloeden hoe we aankijken tegen en om moeten gaan met de inrichting van de openbare ruimte: vergrijzing, vereenzaming en toenemende druk op de mentale weerstand van inwoners. Mensen worden gemiddeld ouder en wonen langer thuis. Onder ouderen, maar ook onder andere leeftijdsgroepen, neemt het gevoel van eenzaamheid toe. Het aantal eenpersoonshuishoudens in Nederland stijgt. Ook in Delft is dat het geval. Behalve eenzaamheid ervaren meer mensen stress en vermoeidheid. Eén op de drie jongeren in Delft heeft last van mentale klachten. Ook mensen die werken en mensen in een kwetsbare positie hebben vaker problemen met hun mentale gezondheid. De rijksoverheid beschouwt mentaal welzijn als een van de grootste gezondheidsrisico’s voor de toekomst. Diverse onderzoeken laten zien dat de openbare ruimte hier in positieve zin aan bijdraagt. Zoals nadrukkelijk zichtbaar werd tijdens de coronapandemie is de waardering voor de verschillende functies van groene buitenruimte toegenomen. De gemeente moet hierop inspelen in de inrichting van openbare ruimte met de aanleg van een rustgevende groene omgeving die aanzet tot sociaal contact. Dit stimuleert ontmoetingen en draagt bij aan de kwaliteit van leven van inwoners.

Door inwoners en gebruikers nadrukkelijk uit te nodigen en uit te dagen om gebruik te maken van de buitenruimte bevorderen we fysieke en mentale weerbaarheid.

5. De openbare ruimte wordt duurzaam ingericht en beheerd

6. De openbare ruimte ontwikkelen we binnen de basisvereisten

Bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte maken we duurzame keuzes, zoals zuinig materiaal- en energiegebruik. We kiezen voor de juiste beplanting, zodat bomen kunnen volgroeien, we biodiversiteit bevorderen en we kiezen materialen die lang mee gaan. Door klimaatverandering krijgen we ook in Delft steeds meer te maken met hevige regenbuien, droogte en hittestress. In grote delen van onze stad ligt inmiddels al een dubbel rioolstelsel: 1 buis voor vuilwater en 1 buis voor hemelwater. Hiermee kunnen we extreme regenbuien beter opvangen en het grondwater in tijden van droogte aanvullen. We proberen dit stadsbreed door te voeren. Met de inrichting en materiaalkeuze leveren we een belangrijke bijdrage aan de opgaven van de stad.

De basisvereisten voor een goede openbare ruimte zijn veiligheid (goede zichtlijnen, voldoende verlichting, bescherming tegen overlast en criminaliteit), toegankelijkheid (een toegankelijke stad zorgt ervoor dat alle inwoners, ongeacht hun beperking, volwaardig kunnen deelnemen aan het maatschappelijke leven), verblijf (stimulans om sociaal contact te hebben door bijvoorbeeld zitplaatsen), verplaatsing (gemakkelijk van de ene plek naar de andere kunnen komen) en toegang tot benodigde nutsvoorzieningen. Ook de betaalbaarheid, kwaliteit van de bodem (aanwezigheid kabels & leiding, verontreinigingen, sponswerking, draagkracht en bodemleven) en beheerbaarheid van de openbare ruimte zijn basisvereisten om een robuuste openbare ruimte te creëren. Als gemeente ontwikkelen we de openbare ruimte binnen deze basisvereisten.

Visie Openbare Ruimte

17

1.2 Op weg naar een toekomst­ bestendige openbare ruimte De veranderende wereld vraagt om een toekomstbestendige openbare ruimte. We maken meer ruimte voor de voetganger en fietser, voor spelen en bewegen. De toekomstige openbare ruimte nodigt uit tot ontmoeting en interactie. De stad wordt groener, biodiverser en klimaatadaptiever. De openbare ruimte is mooi en aantrekkelijk; cultuurhistorie is zichtbaar en beleefbaar. Dit alles betekent dat de auto een andere positie zal krijgen in delen van de stad. Als de openbare ruimte moet worden (her)ingericht, stemmen we deze af op de plek in de stad en de gewenste functies. Een verblijfsplek wordt zodanig ingericht dat die uitnodigt tot verblijven en ontmoeten, terwijl een doorgaande loop- of fietsroute aangenaam en veilig gebruikt kan worden en voldoende schaduw heeft. Centraal staat dat niet alle openbare ruimte hetzelfde is, zowel de plaats in de structuur als de gebruiksfunctie is daarbij sturend. Zoals eerder al gesteld: onze ambities zijn groot en onze middelen beperkt. We geven zo goed mogelijk uitvoering aan onze ambities, maar niet alles zal overal en tegelijk mogelijk zijn. Daarom is deze visie aangevuld met een prioriteringskader, dat een handvat geeft voor de rangschikking van onze beleidsambities.

Visie Openbare Ruimte

18

Inspirerend voorbeeld:

Tuin van Delft HOUT TUINPLEIN uit het goede hout gesneden

De Tuin van Delft, ontworpen door Boom landscape, is de inrichting van een onderdeel van de openbare ruimte van het plan Spoorzone. In het kader van dat project was deze openbare ruimte aangemerkt als een nieuwe ontwerpopgave (Stadsdialoog) met inbreng van de Delftse bevolking. Het oorspronkelijke, steenachtige plan van Busquets vormt daarmee niet meer de basis voor de inrichting. De openbare ruimte langs de Houttuinen maakt onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Nieuw Delft, die de basis vormt voor de nieuwbouw van het Huis van Delft aan deze openbare ruimte.

Welkom in Tuin van Delft! Naast het centraal station van Delft vind je Tuin van Delft: een groene oase en schril contrast met het nabijgelegen drukke stationsplein dat altijd in beweging is. Een groen en duurzaam plein middenin de stad waar mens en natuur zich thuis voelen. Tuin van Delft is een ode aan vakmanschap, waar materialen uit Delft worden hergebruikt voor een uitnodigend en biodivers stedelijk plein. Een plek die het Delftse DNA uit verleden en heden verbindt.

Gelet op het belang van deze openbare ruimte in de route tussen station/stadskantoor en de binnenstad, is hiervoor een prijsvraag georganiseerd waaraan drie bureaus voor landschapsontwerp zijn uitgenodigd om op basis van een programma van eisen een schetsontwerp te maken. Naast de kwaliteit van deze verblijfsplek aan de looproute naar de binnenstad was vergroening en klimaatadaptatie van belang voor het ontwerp. De selectie is vanuit Nieuw Delft georganiseerd, waarbij de beoordeling door onder andere de supervisor van de gebiedsontwikkeling en de stadsbouwmeester. De Delftse bevolking is aan de hand van een ansichtkaart met een beeld van de toekomstige inrichting en een korte tekst om hun mening gevraagd (enquête). Boom landscape heeft de prijsvraag gewonnen en het plan onder begeleiding van een projectgroep van Nieuw Delft uitgewerkt en gerealiseerd.

Visie Openbare Ruimte

19

Deel 2: Prioriteringskader Openbare Ruimte

De gemeente programmeert de openbare ruimte op basis van algemeen en sectoraal beleid als het visitekaartje van onze stad. Omdat we veel ambities hebben en weinig financiële en fysieke ruimte, is het nodig om keuzes te maken. In dit hoofdstuk is het kader uitgewerkt dat een handvat geeft voor de prioritering van de beleidsambities.

Visie Openbare Ruimte

20

2.1 Prioriteren in de openbare ruimte Om beter gefundeerd keuzes te kunnen maken, introduceren we bij deze visie het Prioriteringskader voor de openbare ruimte. Dit kader geeft een handvat om te kunnen bepalen welke opgaven prioriteit krijgen in de openbare ruimte. Uit deze prioritering volgt de richting voor de gewenste functionele inrichting. Zo geeft het prioriteringskader richting aan elk planproces dat bij de (her)inrichting van bestaande openbare ruimte en de aanleg van nieuwe openbare ruimte wordt doorlopen. Het prioriteringskader bestaat enerzijds uit de verschillende soorten openbare ruimte die we hebben in Delft. Deze zijn verdeeld op niveaus van stad, wijk en buurt en staan bovenaan in het kader. In 2.2 zijn deze structuren verder toegelicht. Daarnaast vormen de bestaande beleidsopgaven input voor het prioriteringskader. In totaal zijn er acht beleidsopgaven geformuleerd, zie 2.3. Voor ieder structuurtype zijn vijf prioriteiten bepaald. De opgave boven in het kader heeft de hoogste prioriteit in de betreffende structuur, daarna volgt nummer 2, gevolgd door nummer 3 enzovoorts. Het prioriteringskader staat in 2.4. Hier is ook een verdere uitwerking van de geprioriteerde opgaven per structuur te vinden.

2.2 De ruimtelijke structuren van Delft In Delft bestaat de openbare ruimte onder andere uit straten, pleinen, speelplekken, parken, grachten, parkeerplaatsen en plantsoenen. Deze maken allemaal onderdeel uit van stedelijke ruimten en structuren. Deze zijn van belang voor het functioneren van de stad als geheel en voor het functioneren

van specifieke gebieden. In deze visie onderscheiden we drie ruimtelijke schaalniveaus, namelijk structuren met functies voor de stad, de wijk en de buurt. De verhouding tussen algemene en individuele belangen verschilt per schaalniveau. Deze verschillen spelen niet alleen een rol in de afweging van opgaven die de functionele inrichting van de openbare ruimte bepalen, ze bepalen ook de mate van regie en eigenaarschap van de openbare ruimte.

onderstaande figuur een weergave van de totstandkoming van de structuurtypen die in deze visie worden gebruikt. N.B: Nieuwe al bestuurlijke vastgestelde ontwikkelingen in de structuren zoals de Gelatinebrug en het Van Leeuwenhoekpark zijn in de structuren gestippeld opgenomen. Nieuwe openbare ruimte en wijzigingen aan de structuren leiden in de toekomst tot aanpassingen op de kaarten.

We volgen met de verdeling die we in deze visie gebruiken eerder vastgesteld beleid zoals de Omgevingsvisie. Zie in

Stedelijke functie

Wijkfunctie

Buurtfunctie

Figuur 6 Ontrafelen van de openbare ruimte in verschillende types op drie niveaus.

Visie Openbare Ruimte

21

Structuren met een

Stedelijke functie De stedelijke hoofdstructuur omvat openbare ruimtes die door maat, schaal, gebruik en functie een hoofdrol vervullen in de stad. Ze zijn vaak bepalend voor de identiteit en de leesbaarheid van de stad en voor het functioneren van de stad als geheel. Hoofdstructuren zijn onder meer de structuren die de stad in wijken en buurten verdelen, zoals de (vervoers) netwerken, de groene structuren (routes met bomenrijen en bermen), de blauwe structuren (watergangen) en de cultuurhistorische lijnen waarlangs de stad is ontwikkeld. Deze hoofdstructuren vervullen meestal meerdere functies en dienen veel gebruikers met verschillende belangen/ activiteiten. Doordat de bebouwing in veel gevallen met een gemengd programma gepaard gaat, is de openbare ook hierdoor vaak ingericht voor verschillende typen gebruikers. Een voorbeeld is de Papsouwselaan, waar woon- en werkfuncties en commerciële voorzieningen in de aangrenzende gebouwen zijn gevestigd. De openbare ruimte dient als contramal die deze functies ondersteunt én functioneert als schakel in stedelijke netwerken voor verkeer, groen en recreatie. Daarom krijgt deze openbare ruimte een hoogwaardige en herkenbare inrichting.

Een ander voorbeeld van een hoofdstructuur is het westelijk deel van de binnenstad dat mede dankzij het monumentale karakter tegelijkertijd als stadscentrum, toeristische trekpleister en kernwinkelgebied functioneert. Voorbeelden van cultuurhistorische lijnen zijn de Schie, de Buitenwatersloot, de Rotterdamseweg, de Delfgauwseweg, de Tweemolentjeskade en de Korftlaan.

Visie Openbare Ruimte

22

Structuren met een

Wijkfunctie Structuren die op een tussenniveau belangrijk zijn voor de stad als geheel of voor stadsdelen worden als wijkfunctie beschouwd. De openbare ruimten vervullen ook vaak verschillende functies en dienen verschillende typen gebruikers. Dit zijn onder meer fiets- en wandelroutes, secundaire groenstructuren, parken en de pleinen en straten rondom of in wijkwinkelcentra. Ze hebben een groter algemeen belang dan de rest van de buurt.

Een voorbeeld is de doorgaande route voor voetgangers en fietsers die de Abtswoudseweg, Mercuriusweg en het Poptapark vormen. Deze route maakt al jaren onderdeel uit van een visie om van oost naar west een doorlopende groenstructuur te maken met daarin een doorlopend fietspad en lokale netwerk van voetpaden. Mede door de spoorzone, maar ook andere stedelijke ingrepen krijgt deze route stap voor stap meer vorm en zal ook via een gelijkvloerse oversteek van de Beatrixlaan via de Kop van de Buitenhof worden doorgetrokken richting het Reinier de Graaf ziekenhuis.

Visie Openbare Ruimte

23

Structuren met een

Buurtfunctie In buurten staan naast de hoofdfunctie wonen ook werken en gedeelde voorzieningen centraal. De openbare ruimte sluit op deze functies aan en heeft daarom vaak een homogene opbouw. In vorm en omvang kan openbare ruimte per buurt, en ook binnen een buurt, verschillen, in samenhang met de bouwperiode en gehanteerde ontwerpprincipes en bouwstijlen. Zo hebben de vooroorlogse woonbuurten rond de binnenstad een relatief krappe en sterk versteende openbare ruimte in vergelijking met die in de meer groene en ruimer opgezette naoorlogse wijken Voorhof en de Buitenhof. De grens tussen openbare en private ruimte is daar in veel gevallen ook minder scherp dan in de vooroorlogse en recente buurten. Behalve diverse woonbuurten omvat dit schaalniveau ook verschillende werklandschappen en gemengde innovatiemilieus. Waaronder de Biotech Campus, de TU Delft Campus, het gebied Schieoevers en het Reinier de Graaf Gasthuis. In deze gebieden wordt voornamelijk gewerkt en/ of gestudeerd, en in toenemende mate ook gewoond. In de werklandschappen is de openbare ruimte beperkt in omvang en grotendeels verhard. In de innovatiemilieus met kantooren onderwijsfuncties is de openbare ruimte in het algemeen ruim opgezet en groen.

Visie Openbare Ruimte

24

2.3 De beleidsopgaven voor de openbare ruimte

keling

a ot

im no tel ij v i m is c k sie he

V is i o n e sp ele n, t en m oeten b *i n e w e ge n ont w ik

Visie Openbare Ruimte

V i s i e s t e r ke s o ci al e b a sis

Er

n ed fgo -20 0 2 20

30

W

Vis i bio e gro div er en sit

lusie Inc da n age

Klim a adap at t strat atie egi e

programma Delft

Ru o ec

ie L ocat n le p ro f i e t e n en evene m

Uit sectoraal beleid zijn acht te prioriteren opgaven gehaald. Hiervoor geldt: • Het gaat om staand beleid, dus vastgesteld door het College van B en W en/of de gemeenteraad. • Twee visies worden binnenkort aan de raad ter vaststelling voorgelegd. Deze zijn van groot belang voor een goede openbare ruimte en daarom al meegenomen. • Opgaven gaan de hele stad aan, niet uitsluitend een specifieke locatie of een kleinschalig onderwerp. De volgende acht beleidsopgaven zijn van toepassing op de openbare ruimte en zullen worden afgewogen in het prioriteringskader.

ds an st el ota n

en t ei

De ambities en streefbeelden in de Omgevingsvisie Delft 2040 en de Gebiedsbeelden Delft 2025 hebben in meer of mindere mate betrekking op het gebruik en de inrichting van openbare ruimte. Dit geldt ook voor diverse sectorale beleidsambities.

ngsvisie Delft 204 gevi 0 Om Mobiliteits

*in ontwikkeling

Figuur 7 De Omgevingsvisie Delft 2040 en de sectorale beleidsambities vormen de input voor de Visie Openbare Ruimte

Voetganger en fietser

Ruimtelijke kwaliteit en identiteit

Autobereikbaarheid, parkeren en OV

Spelen, ontmoeten en bewegen

Groen en biodiversiteit

Inclusief en toegankelijk

Klimaatadaptie

Bezoekerseconomie en gastvrijheid

Visie Openbare Ruimte

25

Voetganger en fietser Met het Mobiliteitsprogramma Delft (MPD, 2021) zet de gemeente in op een mobiliteitstransitie. We zetten de voetganger op 1 en de fietser op 2. We werken volgens het STOMP-principe, waarin een voorkeurvolgorde voor verkeersruimten is beschreven. STOMP staat voor: Stappen, Trappen, OV, Mobiliteitsdiensten, Privéauto. We maken in de openbare ruimte meer ruimte voor voetgangers. Voor zowel de voetganger als de fietser streven we naar een fijnmazig systeem van enerzijds levendige, sociaal veilige routes en anderzijds rustige, groene routes. Een goede balans tussen zonnige en schaduwrijke routes is van belang. Daarnaast hebben de routes voldoende bankjes en veilige oversteekplaatsen nodig. Fietsenstallingen voor bezoekers worden ook deels opgelost in de openbare ruimte.

Openbaar vervoer, autobereikbaarheid en parkeren Ook hier geldt het bovengenoemde STOMP principe dat staat voor de voorkeursvolgorde Stappen, Trappen, OV, Mobiliteitsdiensten, Privéauto. Een goed functionerend ov-netwerk is een belangrijk onderdeel van de beoogde mobiliteitstransitie in Delft. Het aantal treinreizigers groeit, tegelijkertijd komen er om sommige lijnen minder bussen te rijden. De meeste bussen en trams maken gebruik van gebiedsontsluitingswegen, deels met vrije bus- en trambanen. De gemeente wil daar waar het autoverkeer met het openbaar vervoer meerijdt, zoals op de Reineveldbrug en de Zuidwal, op termijn een vrije baan voor het ov maken. Ook is er de wens om op een aantal locaties nieuwe busverbindingen te realiseren, bijvoorbeeld om station Delft Campus beter te ontsluiten.

Het mobiliteitsbeleid heeft als ambitie om groei van inwoners en arbeidsplaatsen mogelijk te maken zonder extra autobezit en -gebruik. Het Delftse autonetwerk is robuust en biedt tot 2040 voldoende capaciteit. Waar sprake is van overcapaciteit onderzoeken we of er ruimte is voor andere gebruiksvormen. Door sommige wegen juist voor autoverkeer in te richten, spelen we elders ruimte vrij voor langzaam-verkeerroutes. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zetten we in op lagere parkeernormen, waardoor minder parkeerplaatsen nodig zijn. De auto dient steeds vaker op eigen privé terrein of in collectieve centrale parkeervoorzieningen te worden geparkeerd. Om parkeeroverlast als gevolg van lage parkeernormen in naastgelegen wijken te voorkomen, kan de gemeente parkeren proactief gaan reguleren.

Klimaatadaptatie Steden moeten gevolgen van klimaat­verandering en toenemende weersextremen kunnen verwerken. Zonder maatregelen die effecten (adaptatie) beperken, leiden grote hoeveelheden neerslag en intense en langdurige hitte en droogte tot overlast, schade, gezondheidsproblemen en sterfte. Zeker op de meest kwetsbare plekken is behoefte aan maatregelen in de openbare ruimte zoals vergroening en de realisatie van waterbergend vermogen. Vergroening als middel om de stad te koelen is met name relevant in gebieden met veel verharding, voor verhitting gevoelige gebouwen (hoogbouw, gebouwen met hoge isolatiegraad) en kwetsbare doelgroepen. Gebieden met betrekkelijk veel verharding zijn vaak ook kwetsbaar voor wateroverlast bij hevige regen. Om droogte tegen te gaan en om voldoende water voor het groen te behouden, is het vasthouden van regenwater in de stad van

groot belang. Door langdurige en extreme hitte veroorzaakte hittestress heeft een negatieve invloed op het welzijn en de gezondheid van mensen en dieren. De gemeente werkt samen met diverse partners om hittestress tegen te gaan in gebieden (openbare en private ruimte), in gebouwen (eigenaren) en met betrekking tot kwetsbare doelgroepen (zorg- en welzijnsinstellingen).

Groen en biodiversiteit De wereldwijde afname van biodiversiteit en anderzijds de gebleken positieve effecten op inwoners van steden van groen en (stads)natuur vormen aanleiding om de openbare ruimte nadrukkelijk als ecologische drager te laten functioneren, ook in Delft. Het behouden en creëren van geschikte leefgebieden en ‘groene’ netwerken voor planten en dieren is hiervoor een belangrijk middel. Met de visie Groen en Biodiversiteit – De stad als ecosysteem in 2040 werkt de gemeente Delft toe naar een gezonde, natuurrijke en klimaatbestendige stad, waarin mens en natuur in balans samenleven. Delft werkt toe naar een robuuste groenblauwe hoofdstructuur die parken en groenblauwe plekken verbindt. De structuur met stedelijke functie functioneert in samenhang met het fijnmaziger groenblauwe netwerk op buurt- en wijkniveau. Met behulp van dit gehele raamwerk willen we elke inwoner van Delft binnen driehonderd meter van de woning toegang geven tot groen en water. Zo wordt iedereen uitgenodigd tot wandelen in de buurt, de stad en de buitengebieden. De inrichting en samenhang van groenblauwe structuren is van groot belang voor het functioneren ervan als leefgebieden voor planten en dieren. De gemeente wil het bestaande groen met bijbehorende leefgebieden daarom behouden en waar

Visie Openbare Ruimte

26

Inclusief en toegankelijk

mogelijk uitbreiden. Zeker in versteende buurten en gebieden leidt het vervangen van verharding door groen ook tot een klimaatbestendigere stad.

Ruimtelijke kwaliteit en identiteit Onder ruimtelijke kwaliteit en identiteit van de leefomgeving verstaan we: (hoge) gebruikswaarde voor verschillende functies, belevingswaarde voor bewoners en bezoekers en waarde voor de toekomst. Deze waarden worden ten dele bepaald door de opbouw en inrichting van de openbare ruimte. Hoe intensiever de ruimte wordt gebruikt en hoe diverser de gebruikersgroepen, des te belangrijker de ruimtelijke kwaliteit en identiteit zijn. Een belangrijk onderdeel van ruimtelijke kwaliteit is ook de continuïteit van de inrichting. Een voorbeeld hiervan is een doorgaande boomstructuur of een continue profielindeling. In de gemeentelijke Welstandsnota, zie figuur 8, worden deze geduid aan de hand van verschillende welstandsniveaus. Bij nieuwe ontwikkelingen worden ook beeldkwaliteitsplannen opgesteld om zowel de bebouwing als de openbare ruimte de juiste kwaliteit en identiteit te geven. Eén onderdeel van ruimtelijke identiteit is cultuurhistorie. Openbare ruimte kan cultuurhistorische waarde hebben, bijvoorbeeld in de vorm van een beschermd stadsgezicht, een oude structuur zoals de Buitenwatersloot of een monument. Het (historische) verhaal van een plek kan richtinggevend zijn voor hoe we daar om willen gaan met de openbare ruimte. Historische waardevolle routes door de stad in de Welstandsnota zijn aangemerkt als routes met een bijzonder welstandsniveau.

De Binnenstad, het Agnetapark, de Nieuwe Plantage en het noordelijk deel van de TU-wijk zijn aangewezen als beschermd stadsgezicht omdat gebouwen en openbare ruimte in samenhang een cultuurhistorisch waardevol beeld vormen.

Figuur 8 Welstandskaart

Spelen, ontmoeten en bewegen De openbare ruimte is de plek waar wordt gespeeld en gesport en waar bewoners elkaar op een laagdrempelige manier ontmoeten. Spelen, ontmoeten en bewegen zijn goed voor de fysieke en mentale gezondheid en het versterken de sociale cohesie. Ook kunnen ze bijdragen aan bredere maatschappelijke opgaves, zoals het verminderen van eenzaamheid. Niet voor niets draagt de gemeente met de Visie Spelen, ontmoeten en bewegen de boodschap uit: Buiten wil je zijn!

Iedereen moet kunnen meedoen aan het openbare leven. Daarom bevorderen we de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor verschillende groepen: blinden en slechtzienden, mensen in een rolstoel of met een rollator, demente en neurodiverse mensen (mensen die op verschillende manieren voelen, denken en informatie verwerken zoals mensen met bijvoorbeeld autisme en ADHD). Nederland sloot zich in 2016 aan bij het VN-verdrag Handicap. In het VN-verdrag staat wat de regering moet doen, zodat mensen met een beperking kunnen leven zoals anderen. Delft sluit zich aan bij de principes uit dit akkoord en stelde hiervoor de Inclusie agenda vast. Het doel van de fysieke toegankelijkheid is dat mensen met een beperking zich zelfstandig kunnen verplaatsen in de stad. Voor de inrichting van de openbare ruimte betekent deze opgave dat we looproutes voldoende breed, vlak en obstakelvrij aanleggen. Oversteekplaatsen krijgen extra aandacht. Bij de belangrijkste voorzieningen, zoals in de stationsgebieden en andere interactieplekken, worden geleidelijnen aangelegd.

We werken toe naar een uitnodigende, gevarieerde openbare ruimte die aansluit bij de behoeftes en wensen van de bewoners. Dat betekent niet altijd meer ruimte, maar juist slimmer gebruik van de bestaande (groene) ruimtes. Spel-, sport- en ontmoetingsplekken worden beter met elkaar verbonden door middel van veilige en logische loop- en fietsroutes. In gebiedsontwikkelingen hanteren we de richtlijn dat tenminste drie procent van de openbare ruimte als speelruimte wordt ingericht.

Visie Openbare Ruimte

27

Bezoekerseconomie en gastvrijheid De stad heeft ook een functie voor bezoek en samenkomst. Jaarlijks bezoeken miljoenen mensen de stad van buitenaf, en ook de eigen inwoners maken veelvuldig gebruik van de openbare ruimte voor samenkomst, recreatie of andere vormen van vermaak. Dit vraagt om een (toeristisch) aantrekkelijke openbare ruimte waar ruimte is voor ontmoeting en voor functies als de warenmarkt, terrassen, recreatieve wandel- en fietsroutes en ruimte voor evenementen. Alle evenementenlocaties in Delft hebben of krijgen een locatieprofiel. Het locatieprofiel bestaat enerzijds uit een sfeerbeschrijving met de daarbij passende beoogde programmering en anderzijds biedt het een overzicht van de beheeraspecten en fysieke eigenschappen van de locatie. Bij herinrichting van deze locaties moet het betreffende locatieprofiel betrokken worden.

Visie Openbare Ruimte

28

Nieuwe ontwikkelingen

Werklandschappen en innovatiemilieus

Grootschalige naoorlogse buurten

Kleinschalige buurten

Wijkfunctie

Stadsschil

Interactiegebieden

Parken

Stedelijke functie

Het kriskras netwerk

Binnenstad

Het groene netwerk

Cultuurhistorie en boezemwater

2.4 Prioriteringskader en uitwerking per structuur Buurtfunctie

Visie Openbare Ruimte

29

Werken met het prioriteringskader Tijdens het ontwerpproces worden de geprioriteerde opgaven uitgewerkt en waar mogelijk (ruimtelijk en financieel) ingepast. In het ontwerpproces zit de uitdaging om maatregelen mee te nemen die meerdere (ook niet geprioriteerde) opgaven raken waardoor een win-win situatie ontstaat Het kan voorkomen dat niet alle vijf de prioritaire opgaven kunnen worden meegenomen in het ontwerp, bijvoorbeeld omdat de fysieke ruimte of de financiële middelen daarvoor ontbreken. Ook kan de specifiek plek aanleiding zijn om van de prioritering af te wijken. Als niet alle prioritaire opgaven worden meegenomen of er andere keuzes worden gemaakt, dan moet dat goed worden onderbouwd. Een opgave kan per structuur een andere invulling krijgen. Als voorbeeld: de opgave voetganger en fietser bevindt zich in de stedelijke structuur idealiter op een voet- of fietspad of -strook, terwijl in de buurten in een autovrije of –luwe straat de voetganger en fietser gebruik kunnen maken van de totale breedte van de beschikbare openbare ruimte. Welk toekomstig beeld van de openbare ruimte hebben we voor ogen met de prioritering van opgaven? In de uitwerking per structuur op de volgende pagina's maken we de prioriteiten inzichtelijk en lichten we deze nader toe. Per structuur wordt ook een sfeerimpressie gegeven. Dat is een inspiratiebeeld, geen ontwerp.

De prioriteiten zoals opgenomen in dit kader geven houvast, ook wanneer sprake is van participatie en bijvoorbeeld zelfbeheer. We dagen initiatiefnemers uit om rekening te houden met het prioriteringskader en bij te dragen aan minstens twee prioriteiten.

Visie Openbare Ruimte

30

Parken

Interactiegebieden

2

Wijkfunctie

Visie Openbare Ruimte

31

Het kriskras netwerk

3

Binnenstad

4

Het groene netwerk

1

De historische lijnen van Delft, zowel Stedelijke functie de waterlijnen als de historische wegen vormen een belangrijke basis van de ruimtelijke structuur van Delft. In de meeste gevallen vallen de waterlijnen samen met de historische wegen, zoals bij de Buitenwatersloot. Het behoud van het historische karakter van de openbare ruimte en de aangrenzende bebouwing is hier van groot belang. Maar het belang is groter dan alleen de cultuurhistorie en de functie als boezemwater.

Cultuurhistorie en boezemwater

Stedelijke functie: Cultuurhistorie en boezemwater

1 Buitenwatersloot

Deze vijf opgaven krijgen voorrang:

Ruimtelijke kwaliteit en identiteit

Voetganger en fietser 2 Tweemolentjeskade

Klimaatadaptatie

Groen en biodiversiteit 1 Buitenwatersloot 2 Tweemolentjeskade 3 Oostsingel 4 Oostsingel

Spelen, ontmoeten en bewegen 3 Oostsingel

Prioriteiten: Cultuurhistorie en boezemwater

4 Oostsingel

1. Ruimtelijke kwaliteit en identiteit Behoud van de ruimtelijke kwaliteit heeft hier de hoogste prioriteit. Deze wordt vooral door de cultuurhistorische waarde van bebouwing en openbare ruimte bepaald. In veel van deze structuren, maar niet alle, zijn (harde) bakstenen kades kenmerkend net als bomen langs grachten en kanalen. De indelingen van de ruimte en materialisatie zijn hierbij van belang, maar ook de continuïteit in de verschillende delen van de stad. Daarom wordt er in veel situaties gekozen voor gebakken materialen. Er wordt zo min mogelijk gebruik gemaakt van niet-gebakken materialen zoals asfalt, waar dat nog niet aanwezig is.

2. Voetganger en fietser Dit type structuur functioneert vaak als belangrijke wandelen fietsroute naar het buitengebied (stad-landverbindingen) en naar bestemmingen in de regio. Binnen de stad vervullen ze een belangrijke rol voor bewegen en verblijven, zoals zonnen langs de Schie, die op veel plaatsen verder kan worden ontwikkeld door er meer ruimte voor vrij te maken.

Huidige situatie

3. Klimaatadaptatie Gelet de op functie van deze structuren voor voetgangers en fietsers is een goed microklimaat van belang in de vorm van schaduwrijke routes en koele verblijfsplekken. Hiervoor is vermindering van verhard oppervlak (dus ook parkeren) van groot belang.

Sfeerimpressie

* Dit is een inspiratiebeeld, geen ontwerp.

Visie Openbare Ruimte

32

Prioriteiten: Cultuurhistorie en boezemwater

4 Oostsingel

4. Groen & biodiversiteit Door de continuïteit en verbinding met het buitengebied vormen de groenblauwe structuren een belangrijke drager van ecologische waarde en biodiversiteit. Natuurvriendelijke oevers bieden hier veelal geen logische oplossing, maar vergroening langs de kades wel. Dit kan zowel in het water als op het land, en dan vooral in de vorm van doorgaande boomstructuren.

5. Spelen, ontmoeten en bewegen Deze openbare ruimte leent zich goed voor ontmoeten en bewegen, een bestaande functie die verbeterd en gestimuleerd kan worden. Inrichting met formele speelplekken ligt hier minder voor de hand, mede gelet op de functie van verkeersroute voor met name voetgangers en fietsers.

Huidige situatie

Sfeerimpressie

* Dit is een inspiratiebeeld, geen ontwerp.

Visie Openbare Ruimte

33

Parken

Het kriskras netwerk

Binnenstad

4

Het groene netwerk

Cultuurhistorie en boezemwater

Het groene netwerk van Delft bestaat uit de structuren Stedelijke functie Wijkfunctie die, samen met de cultuurhistorische structuren, de stad in wijken en buurten verdelen. Voorbeelden zijn de (vervoers) netwerken en de groene structuren (routes met bomenrijen en bermen). Deze hoofdstructuren vervullen meestal meerdere functies en dienen veel gebruikers met verschillende belangen. Doordat de bebouwing in veel gevallen met een gemengd programma gepaard gaat, is de openbare ruimte ook hierdoor vaak ingericht voor verschillende typen gebruikers. Dit vergt een evenwichtig samenspel van openbare ruimte, 1 Martinus Nijhofflaan gebouwen en functies. In deze openbare ruimte hebben veel en wisselende activiteiten plaats (reuring).

Buu Interactiegebieden

Stedelijke functie: Het groene netwerk

Deze vijf opgaven krijgen voorrang:

3

Ruimtelijke kwaliteit en identiteit

1

2

Groen en biodiversiteit 2 Buitenhofdreef

Autobereikbaarheid, parkeren en OV

Voetganger en fietser 1 Martinus Nijhofflaan 2 Buitenhofdreef 3 Schoemakerstraat

Klimaatadaptatie

4 St. Jorisweg 3 Schoemakerstraat

Visie Openbare Ruimte

34

Prioriteiten: Het groene netwerk

4 St. Jorisweg

1. Ruimtelijke kwaliteit en identiteit De stad is door deze grotere openbare ruimte en bijbehorende bebouwing zowel qua verschijningsvorm als qua (publieke) functie herkenbaar en goed begaanbaar, zodat makkelijk door de stad heen kan worden genavigeerd. De openbare ruimte wordt intensief gebruikt door verschillende modaliteiten. De samenhangende en continue inrichting van het maaiveld en de herkenbare groen- en boomstructuren passen hierbij. Door zonering is er ruimte voor zowel doorstromen, met functiescheiding, als verblijven.

2. Groen en biodiversiteit De structurele dooradering van de stad met verbindingen naar het buitengebied, heeft een primaire functie als natuurlijk netwerk. De laanbeplanting vormt als longen van de stad een belangrijke ecologische verbinding van leefgebieden. Door de omvang van het groenareaal zijn deze structuren ook van belang voor de biodiversiteit.

Huidige situatie

3. Autobereikbaarheid, parkeren en OV Dit netwerk omvat de hoofdverkeersstructuren van de stad. Een hoge mate van bereikbaarheid voor alle verkeerssoorten is een primaire functie van het netwerk. Dit geldt ook voor de auto, al wordt waar mogelijk het aantal rijbanen verminderd tot één per richting, zoals in de Beatrixlaan. Het merendeel van de HOV-haltes bevindt zich in deze structuren. Ook is er ruimte voor beperkt (kort) parkeren voor bezoekers/ halen&brengen. Deze is afgestemd op de functie van de aangrenzende bebouwing, maar de netwerkfunctie van (auto) verkeer staat hier centraal.

Sfeerimpressie

* Dit is een inspiratiebeeld, geen ontwerp.

Visie Openbare Ruimte

35

Prioriteiten: Het groene netwerk

4 St. Jorisweg

4. Voetganger en fietser Langs de bebouwing ligt een zone voor de verplaatsing van vooral voetgangers, afgestemd op de functies in gebouwen. De fietsers vormen het intermediair met het snelverkeer centraal in de ruimte. Oversteken door voetgangers en fietsers is niet overal mogelijk. Waar dat logischerwijs het best past, maakt het snelverkeer een pas op de plaats.

5. Kimaatadaptatie Een goed microklimaat is in deze intensief gebruikte openbare ruimte van groot belang. De aanwezige boomstructuren zijn hierbij cruciaal voor schaduwrijke routes en ook beschaduwing van de aangrenzende bebouwing. In deze structuur is asfalt niet te voorkomen, maar moet zo beperkt als mogelijk worden toegepast en in balans worden gebracht met onverharde, groene oppervlakten en voetpaden in elementenverharding. Bovengrondse waterberging is hier vaak niet logisch, en moet waar nodig in de ondergrond worden ingepast.

Huidige situatie

Sfeerimpressie

* Dit is een inspiratiebeeld, geen ontwerp.

Visie Openbare Ruimte

36

2

1 Oude Delft

Deze vijf opgaven krijgen voorrang:

Ruimtelijke kwaliteit en identiteit

Voetganger en fietser 2 Bastiaansplein

Spelen, ontmoeten en bewegen Bezoekerseconomie en gastvrijheid 1 Oude Delft 2 Bastiaansplein 3 Oude Langendijk

Klimaatadaptatie

4 Verwersdijk 3 Oude Langendijk

Visie Openbare Ruimte

37

Kleinschalige

Stadsschil

Interactiegebieden

3

Buurtfunctie

Parken

1

De binnenstad is een bijzonder gebied Wijkfunctie dat deel uitmaakt van de structuren met stedelijke functie. Enerzijds vormt ze een cultuurhistorische basis en anderzijds een verblijfs- en bezoekersgebied voor Delft, de regio en daarbuiten. Natuurlijk bestaat de binnenstad uit zowel drukke als rustige delen, die qua beeld en qua gebruik dagelijks en van seizoen tot seizoen kunnen verschillen. Op feestdagen en bij bijzondere gelegenheden is de binnenstad een belangrijke locatie.

Het kriskras netwerk

4

Het groene netwerk

Cultuurhistorie en boezemwater

Stedelijke functie

Binnenstad

Stedelijke functie: Binnenstad

Prioriteiten: Binnenstad

4 Verwersdijk

1. Ruimtelijke kwaliteit en identiteit De ruimtelijke kwaliteit van de gehele binnenstad is hoog. De grachten en pleinen die de openbare ruimte vormen, worden begrensd door beeldbepalende, veelal historische panden en boombeplanting. Deze structuur is van grote cultuurhistorische betekenis en waarde en vormt mede het Delftse DNA. Kenmerkend is dat gebouwen aan elkaar zijn gebouwd en veelal direct aan de openbare ruimte staan, soms met een typische Delftse stoep als overgang. Een zorgvuldig kleur- en materiaalgebruik en een zorgvuldige indeling van de ruimte is noodzakelijk. Bij (her)inrichting kan de onzichtbare historie zichtbaar worden gemaakt.

2. Voetganger en fietser De functies en de schaal van de openbare ruimte sluiten ten eerste aan op gebruik door voetgangers. Gebruik door fietsers, zowel rijdend als parkerend, moet hierop worden afgestemd door middel van heldere zonering en parkeervoorzieningen, zonder dat vrijliggende paden ontstaan. Bepaalde gebieden zijn tijdens delen van de dag gevrijwaard van fietsverkeer, zodat de voetganger vrij baan krijgt. “Winkels open, fietsers lopen”, kan hierbij een voorbeeld zijn.

Huidige situatie

3. Spelen, ontmoeten en bewegen De binnenstad is de agora van de samenleving. De functie van plaats voor verblijf, ontmoeting en manifestatie wordt ondersteund door de aanwezige voorzieningen, waarbij reuring en rust elkaar afwisselen. Spelen is op luwe plaatsen een gewenste functie.

Sfeerimpressie

* Dit is een inspiratiebeeld, geen ontwerp.

Visie Openbare Ruimte

38

Prioriteiten: Binnenstad

4 Verwersdijk

4. Bezoekerseconomie en gastvrijheid De binnenstad trekt veel (buitenlands) bezoek, zowel voor een kort als een lang verblijf. Terrassen en uitstallingen moeten een passende vorm en plaats binnen de openbare ruimte krijgen. Aan bepaalde voorzieningen zijn terrasboten gekoppeld. Een deel van de binnenstad fungeert als populair winkelgebied, met daarop afgestemde straten en pleinen. Tijdelijke functies zijn er in de vorm van een weekmarkt, manifestaties en activiteiten op feestdagen.

5. Kimaatadaptatie De versteende binnenstad is niet klimaatbestendig. Het is nodig om hitte- en wateroverlast voor bebouwing, percelen en openbare ruimte tegen te gaan dan wel te beperken om het gebied bij een veranderend klimaat leefbaar te houden. Dit is onder meer mogelijk door gebruik te maken van bomen die goed passen bij het historische karakter. Ontharden moet ook gebeuren in overeenstemming met het karakter van de plek. Muurplanten kunnen worden toegepast om (kade)muren te vergroenen en de biodiversiteit te vergroten.

Huidige situatie

Sfeerimpressie

* Dit is een inspiratiebeeld, geen ontwerp.

Visie Openbare Ruimte

39

Deze vijf opgaven krijgen voorrang: 3

Voetganger en fietser

1 4

Groen en biodiversiteit 2 Teding van Berkhoutlaan

Klimaatadaptatie

Inclusief en toegankelijk 1 Mercuriusweg 2 Teding van Berkhoutlaan 3 Emmalaan 4 Vulcanusweg

Ruimtelijke kwaliteit en identiteit 3 Emmalaan

Visie Openbare Ruimte

40

Werklandschappen

1 Mercuriusweg

Grootschalige naoorlogse buurten

Kleinschalige buurten

Buurtfunctie

Stadsschil

Interactiegebieden

Het kriskras-netwerk vormt een verbindend Wijkfunctie systeem van steenachtige en groene routes door de stad. De routes zijn veelal oostwest gericht, waardoor ze samen met de hoofdstructuren een fijnmazig netwerk vormen tussen de verschillende buurten en wijken, aanhakend op het buitengebied. Het netwerk bestaat uit fietsroutes en groene structuren zoals de Mercuriusweg/ Abtswoudseweg. Geplande trajecten zoals de Gelatineroute staan ook op de kaart.

Parken

Binnenstad

2

Het groene netwerk

Cultuurhistorie en boezemwater

Stedelijke functie

Het kriskras netwerk

Stedelijke functie: Kriskras netwerk

Prioriteiten: Kriskras netwerk

4 Vulcanusweg

1. Voetganger en fietser Het autoluwe kriskras-netwerk verbindt buurten en wijken voor met name voetgangers en fietsers. Zij krijgen hier prioriteit. Waar mogelijk zijn ruimten zelfs autovrij. Het netwerk heeft ook een belangrijke functie als ruimte voor lichaamsbeweging en sport.