Document · PDF

1. Ontwikkelperspectief Maatschappelijke Voorzieningen

Commissie Sociaal Domein en Wonen 27 maart 2025, gemeente DelftBij agendapunt: 2503021 College van B&W - Ontwikkelperspectief Maatschappelijke Voorzieningen10.155 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Ontwikkelperspectief Maatschappelijke Voorzieningen Eindrapport

Aan

Gemeente Delft T.a.v. de heer P. Adriaanse, mevrouw P. Boom en mevrouw M. Kats

Van

Hospitality Group Nijverheidsweg-Noord 78 Postbus 2186 3800 CD Amersfoort Auteurs

Dick Leijen Robin Reverda Project

Ontwikkelperspectief Maatschappelijke Voorzieningen Betreft

Eindrapport Ons kenmerk

240195.D01/DL/CL Datum

Amersfoort, 3 december 2024

Behoudens uitzonderingen door de wet gesteld mag, zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de rechthebbenden c.q. door de rechthebbenden gemachtigden, niets uit deze uitgave worden vermenig-vuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking.

Inhoudsopgave

1. De context...........................................................................4 2. Maatschappelijke voorzieningen in Delft...............................6 2.1. Inleiding........................................................................................................... 6 2.2. De bestaande capaciteit..................................................................................6 2.3. Kwaliteit, functionaliteit en spreiding..............................................................7

3. De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in 2035......9 3.1. Inleiding........................................................................................................... 9 3.2. De ontwikkelingen tot 2035.............................................................................9 3.3. Het beeld in 2035..........................................................................................14

4. De opgave in Delft..............................................................18 4.1. Inleiding......................................................................................................... 18 4.2. De opgave verbijzonderd...............................................................................18 4.3. De organisatievorm.......................................................................................20

5. Financiën...........................................................................22 Bijlage 1: De samenstelling naar leefstijlen..........................................................23 Bijlage 2: De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen................................25 De ontwikkelingen tot 2035..................................................................................25 De kenmerken van de behoefte in 2035...............................................................35 Bijlage 3: Kosten Team Maatschappelijke Agenda en Voorzieningen....................41 Bijlage 4: Definities maatschappelijke voorzieningen...........................................43

1.De context De gemeente Delft heeft in 2021 referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen laten opstellen. Op basis van die normen is een eerste inzicht ontstaan in de te verwachten behoefte (in aantal m²) aan maatschappelijke voorzieningen in het jaar 2030. Daarbij geldt dat dit beeld voor de gemeente als totaal is opgesteld. Verbijzondering naar de wijken en buurten heeft destijds niet plaatsgevonden. De gemeente Delft wil – mede op basis van de referentienormen en vastgesteld beleid (zoals omgevingsvisie etc.) – haar koers op het gebied van maatschappelijke voorzieningen de komende periode verder uitwerken en aanscherpen. Dit kan bijdragen aan het beter bepalen of en waar maatschappelijke voorzieningen een plek kunnen krijgen in Delft. En welke rol de gemeente heeft bij dergelijke ontwikkelingen. Dat betekent overigens niet dat alle investeringen voor rekening komen van de gemeente. Daarom wil de gemeente een Ontwikkelperspectief Maatschappelijke Voorzieningen Delft opstellen met als belangrijkste onderwerpen: Gebiedsgerichte vertaling referentienormen: De referentienormen geven een gemeentebreed beeld van de toekomstige behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. De gemeente heeft behoefte aan een kwalitatieve vertaling en differentiatie daarvan naar de verschillende wijken voor wat betreft: - Capaciteit.

- Kwalitatieve aspecten: mate van samengesteldheid, functionaliteit, spreiding. De gemeentelijke rol en organisatie: De gemeente wil ook haar eigen rol bij totstandkoming en instandhouding van maatschappelijke voorzieningen scherper stellen. Het gaat daarbij vooral om de verantwoordelijkheid van de gemeente voor de verschillende typen voorzieningen, de organisatie van projecten, prioriteitsstelling en een indicatie van de financiën. Hospitality Group heeft de opdracht gekregen om de gemeente Delft te ondersteunen bij de ontwikkeling van het Ontwikkelperspectief Maatschappelijke Voorzieningen Delft. Dit rapport is het eindrapport van dit project. Dit rapport bevat: 1. Een beschrijving van de gebiedsgerichte vertaling van de referentienormen. Per wijk geeft de notitie een beeld van: De te verwachten groei van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen tot 2035. De specifieke kenmerken van de vraag/behoefte per wijk op het gebied van capaciteit, functionaliteit, spreiding en mate van samengesteldheid. De opgave die de gemeente Delft de komende jaren heeft op het gebied van maatschappelijke voorzieningen. 2. De rolneming, organisatievorm en financiën.

2.Maatschappelijke voorzieningen in Delft 2.1. Inleiding Met het onderzoek naar de referentienormen maatschappelijke voorzieningen in 2021 is het aanbod van deze voorzieningen in de stad Delft gedetailleerd in kaart gebracht. Per type voorziening is destijds de bestaande capaciteit in vierkante meters geïnventariseerd. Het bestaande aanbod en de kenmerken daarvan worden in dit hoofdstuk samengevat beschreven.

2.2. De bestaande capaciteit Samengevat overzicht In de volgende tabel is het bestaande aanbod van maatschappelijke voorzieningen in Delft samengevat weergeven. De tabel bevat de bestaande vierkante meters. Naast de tabel is de ligging van alle verschillende voorzieningen weergegeven. Tabel 1: Het bestaande aanbod van maatschappelijke voorzieningen in Delft in m² (x 1.000).

Aanbod Onderwijs & opvang Primair Onderwijs Kinderopvang Buitenschoolse opvang

50,9 8,5 10,6

Zorg 1e lijnszorg GGZ JGZ

32,5 3,6 4,7

Welzijn

5,4

Sport Binnensport Zwembad Buitensport

34,0 4,5 429

Recreatie

328

Cultuur

24,2

Bij deze tabel moet worden opgemerkt dat – uit oogpunt van leesbaarheid – verschillende voorzieningen zijn samengevoegd. Het inzicht in het bestaande aanbod is aanmerkelijk gedetailleerder dan in de tabel aangegeven. Bijvoorbeeld het aanbod van eerstelijnszorg is destijds uitgesplitst naar het aanbod van apotheken, huisartsen, tandartsen, fysiotherapie, et cetera.

Oordeel In 2021 is het bestaande aanbod vergeleken met de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen op dat moment. Uit die vergelijking bleek dat er een tekort was aan: Binnensportaccommodatie, met name voor het bewegingsonderwijs. Kinderopvang. Eerstelijnszorg, vooral apotheken en locaties voor verloskundigen. Wijkcentra/ontmoetingsruimten. Culturele voorzieningen. Dit betrof de bibliotheken, theater, broedplaatsen en musea.

2.3. Kwaliteit, functionaliteit en spreiding In het kader van het project Ontwikkelperspectief Maatschappelijke Voorzieningen zijn gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van de gemeente Delft (bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg) en maatschappelijke partners. Tijdens deze gesprekken is ook ingegaan op de kwalitatieve aspecten van het huidige aanbod (kwaliteit, functionaliteit en spreiding). Op basis van de gesprekken en onze eigen waarnemingen stellen wij het volgende: Het aanbod van maatschappelijke voorzieningen in Delft is sterk sectoraal ingedeeld/gepland. Er zijn scholen voor het onderwijs, wijkcentra voor welzijn en ontmoeting, sportaccommodaties voor de sport en culturele accommodaties voor cultuur. Samengestelde accommodaties (combinatie van meerdere functies onder één dak) komen in Delft nog relatief beperkt voor. Andere gemeenten met een vergelijkbare omvang beschikken over (veel) meer samengestelde accommodaties. Vele scholen (vooral primair onderwijs) in Delft zijn gerealiseerd in de jaren ‘70 en ‘80 van de vorige eeuw. De gemeente Delft ontwikkelt op dit moment een nieuw Integraal HuisvestingsPlan (IHP) voor het onderwijs. Uit dat project blijkt dat er een grote opgave ligt voor renovatie en vervangende nieuwbouw. De capaciteit van voorzieningen voor huisartsen lijkt op orde.

Daarbij geldt dat deze conclusie vooral betrekking heeft op de hoeveelheid vierkante meters. Echter, deze vierkante meters lijken nog vooral afgestemd op zelfstandig gevestigde huisartsen. De behoefte in de eerstelijnszorg bestaat vooral uit voorzieningen waarin meerdere eerstelijns professionals samen zijn gehuisvest, bij voorkeur samen met andere maatschappelijke partners. Dergelijke, betaalbare, voorzieningen zijn er onvoldoende in Delft.

De wijkaccommodaties in Delft functioneren nog onvoldoende als ‘kloppend hart’ van de wijken. Naast het feit dat de capaciteit beperkt is, zijn deze accommodaties nog onvoldoende toegerust op spontane ontmoeting en laagdrempelige inloop door wijkbewoners. Ook zijn deze accommodaties in sommige wijken te centralistisch (wijkin plaats van buurtniveau) gepland. Voor de sportaccommodaties is de ‘Investeringsagenda Sportaccommodaties’ opgesteld om de Delftse sportinfrastructuur in de basis op orde te brengen. In het rapport is aangegeven dat na de investeringen om de basis op orde te krijgen het aanbod voldoende is om in de huidige behoefte (inclusief eerste groei) te voorzien, Naarmate Delft verder groeit, kan op onderdelen een tekort ontstaan. Daarom wordt het advies meegegeven vraag en aanbod periodiek te monitoren. Voor culturele accommodaties geldt dat de mogelijkheden voor actieve en passieve cultuurparticipatie in de wijken nog beperkt is. Voor cultuur wordt in 2024 een Integraal Huisvestingsplan Cultuur opgesteld.

3.De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in 2035 3.1. Inleiding Het is al eerder vermeld, in het jaar 2021 heeft de gemeente Delft een eerste beeld ontwikkeld van de bestaande en toekomstige behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in de stad. De afgelopen maanden hebben wij dat beeld wijkgericht ingekleurd. De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen verschilt immers per wijk en is van vele factoren afhankelijk. De belangrijkste factoren zijn: Het aantal inwoners, de samenstelling van de bevolking naar leeftijden, huishoudtypen, en dergelijke De sociale staat van de wijken en buurten. De leefstijlen en waardeoriëntatie van de inwoners (wat vindt men belangrijk?). De ambities en het inhoudelijke beleid van de gemeente en de maatschappelijke partners. De maatschappelijke opgave die uit de vorige vier punten volgt. De bovenstaande factoren hebben wij de afgelopen periode per wijk gedetailleerd in kaart gebracht. Vervolgens hebben wij de referentienormen uit 2021, per wijk, gecorrigeerd aan de hand van deze factoren. Op basis daarvan treft u in de volgende paragrafen de samengevatte beschrijving van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Delft in het jaar 2035 aan. De details en onderbouwing treft u aan in bijlage 2 van dit rapport.

3.2. De ontwikkelingen tot 2035 De behoefte is toegenomen In 2035 is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Delft groter dan die nu is. Dat is ook niet verwonderlijk. Door alle uitbreidingsplannen van de gemeente zal het aantal inwoners van Delft stevig toenemen. Meer inwoners betekent haast automatisch ook een stijgende behoefte aan voorzieningen. In de volgende figuur treft u de bevolkingsprognose van de gemeente Delft aan voor de jaren 2023 tot en met 2040, uitgesplitst naar leeftijdsgroepen. Uit de figuur blijkt dat het aantal inwoners zal groeien van ruim 107.00 op dit moment naar bijna 121.000 in het jaar 2035.

Figuur 1: Bevolkingsprognose gemeente Delft 2023-2040 naar leeftijdsklassen.

Bron: Gemeente Delft/Primos.

De behoefte is van karakter veranderd Samenstelling naar leeftijdsklassen Ook de samenstelling van de bevolking zal de komende jaren veranderen. In de eerste plaats geldt dat de samenstelling naar leeftijdsgroepen zal veranderen. De bevolking van Delft zal in alle leeftijdsklassen gaan toenemen, maar de grootste groei (zowel absoluut als procentueel) wordt verwacht in de groep inwoners van 65 jaar en ouder. Op dit moment telt Delft ongeveer 17.500 65-plussers. Dat aantal groeit tot circa 22.500 inwoners in het jaar 2035; een toename van bijna 5.000 (28 % stijging). Overigens zal ook de groep inwoners van 35-45 jaar (toename van circa 3.000 = 25% stijging) en de groep 0-15 jarigen (toename van circa 2.300 = 17%) stevig groeien. Deze veranderingen hebben gevolgen voor de behoefte aan voorzieningen. Enkele voorbeelden: In wijken waar relatief veel kinderen wonen is de behoefte aan primair onderwijs, kinderopvang en buitenschoolse opvang vanzelfsprekend groter dan in wijken met relatief weinig kinderen. Dat geldt ook voor de behoefte aan sportaccommodaties. Kinderen zijn relatief vaker lid van sportverenigingen dan volwassenen en senioren. In wijken waar relatief veel senioren wonen (vooral minder vitale senioren) is de behoefte aan ontmoetingsruimte (welzijn) bijvoorbeeld weer groter.

Samenstelling naar leefstijlen Een andere belangrijke verandering betreft de samenstelling van de Delftse bevolking naar huishoudtypen en leefstijlen. Met leefstijlen wordt de waardeoriëntatie van de inwoners bedoeld (wat vindt men belangrijk?). Inwoners verschillen in de waarden en behoeften die ze hebben. Zo kiest de één voor een rustige woonomgeving buiten het centrum van de stad, terwijl de ander het liefst midden in de dynamische binnenstad woont. Ook vindt de één het belangrijk dat buren elkaar goed kennen en is de buurtbarbecue het hoogtepunt van het jaar, terwijl de ander het tegenovergestelde vindt. Dit verschil in leefstijlen heeft ook een grote invloed op de behoefte aan en het gebruik van maatschappelijke voorzieningen. Binnen sommige leefstijlen is bijvoorbeeld het wijk- of buurthuis een belangrijke voorziening en weet men de weg daarnaartoe goed te vinden. Binnen andere leefstijlen zijn deze accommodaties voorzieningen waar niet of nauwelijks behoefte aan is. Figuur 2: Enkele kenmerken van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen naar leefstijlen.

Bron: MFA Lab

De huidige samenstelling van de inwoners van Delft naar leefstijlen verschilt sterk per wijk. In de volgende figuur treft u dit beeld aan. Direct daarna treft u enkele kenmerken aan van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per leefstijl.

Figuur 3: Samenstelling bevolking Delft in 2035 naar leefstijlen.

Bron: Leefstijlvinder.nl.

Door de woningbouwprogramma’s zullen woonmilieus in Delft gaan veranderen. De Delftse visie op woningbouw zet in op versterken van de kwetsbare buurten door juist daar woningen toe te voegen in de midden- en hogere prijsklassen. Dat leidt ertoe dat de samenstelling van de bevolking naar leefstijlen in de wijken waar veel woningbouw gaat plaatsvinden enigszins gaat veranderen. Ook het Programma Delft-West zal zijn effecten hebben en de realisatie van Nieuw Delft ook. In zijn algemeenheid geldt dat vooral inwoners met een groene leefstijl hechten aan voorzieningen in de directe woonomgeving. Voor de andere leefstijlen is dat minder (geel) tot nauwelijks (blauw en rood) relevant.

De behoefte is en blijft sterk verschillend per wijk Op dit moment is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen sterk verschillend per wijk. Het aantal inwoners, de samenstelling naar leeftijden en naar leefstijlen verschillen onderling sterk, wat zijn effecten heeft op de behoefte aan voorzieningen. Die behoefte is ook verschillend door ‘de sociale staat’ van de wijken (de mate waarin inwoners vitaal en zelfredzaam zijn). Delft beschikt over wijken waar de sociale staat ronduit sterk is, maar ook over wijken met relatief grote groepen kwetsbare inwoners. De sociale staat van de wijken heeft grote invloed op de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Bijvoorbeeld in wijken met relatief veel inwoners die in een kwetsbare positie verkeren, is de behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsruimte en maatschappelijke informatie- en hulpverlening en zorg groter dan in andere wijken.

Wij hebben de sociale staat en de maatschappelijke opgave in de wijken van Delft getypeerd. Die typering heeft plaatsgevonden op basis van een grote hoeveelheid data over de betreffende wijken en toetsing van de typering bij: Medewerkers van de gemeente Delft vanuit de verschillende disciplines van het sociale domein. Medewerkers van de maatschappelijke partners van de gemeente Delft. Mede op basis van die typering is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per wijk ingekleurd. Onderstaand treft u een korte beschrijving aan van de vijf typeringen. Daarna treft u per wijk aan welke typeringen van toepassing zijn en welk effect dat heeft op de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Faciliteren De maatschappelijke opgave in wijken die bovengemiddeld scoren, waar de inwoners zelfredzaam zijn, waar sprake is van sociale samenhang en problematiek met kinderen, jeugd en jongeren beperkt voorkomt. De opgave kenmerkt zich door het behouden van de goede uitgangspositie en faciliteren van de initiatieven van de inwoners. Samenhang en verbinden Dit zijn de wijken waar de sociale samenhang onder druk staat of te laag is. Dat kan door veel doorstroom in de woningen, de leefstijl van de inwoners of door een snel wijzigende samenstelling van de wijk of buurt.

Dat laatste is bijvoorbeeld het geval in de buurten die direct grenzen aan de Binnenstad, waar samenhang tussen inwoners met een ‘grootstedelijke’ leefstijl en de ‘gevestigde’ inwoners een opgave is. Ondersteunen/modern Life Dit is de maatschappelijke opgave in wijken die over het algemeen bovengemiddeld scoren, maar waar problematiek zichtbaar is die de moderne leefstijl met zich meebrengt. In die (veelal de zogenaamde vinex) wijken komen bijvoorbeeld relatief veel scheidingen voor met een problematiek met opgroeiende kinderen. Ontmoeten, vitaliteit en gezondheid Dit is de opgave in de wijken en buurten waar grote groepen senioren woonachtig zijn. De kern van de opgave is de vitaliteit van de inwoners en voorkomen van vereenzaming. Activeren, investeren en participeren Dit is de opgave in de wijken en buurten waar sprake is van grote groepen kwetsbare inwoners. De opgave in deze buurten is veelzijdig en vereist inzet vanuit verschillende domeinen. In de volgende figuur treft u de typering van de maatschappelijke opgaves per wijk/buurt aan.

Figuur 4: Typering maatschappelijke opgave wijken Delft.

3.3. Het beeld in 2035 Capaciteit In de volgende tabel treft u de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Delft voor het jaar 2035 in aantallen vierkante meters (x 1.000) aan. Ook is het bestaande aanbod van voorzieningen in de tabel opgenomen. Met een kleurstelling is aangegeven of er sprake is van evenwicht tussen vraag en aanbod (zwart), een tekort (oranje of rood) of een overschot (lichtgroen of donkergroen).

Tabel 2: Behoefte en aanbod van maatschappelijke voorzieningen in Delft in 2035.

Toekomstige behoefte (2035)

Huidig aanbod

Onderwijs & opvang Primair Onderwijs Kinderopvang Buitenschoolse opvang

+7% + 10% – 24%

50,9 8,5 10,6

Zorg 1e lijnszorg GGZ JGZ

- 33% - 33% + 1,9%

32,5 3,6 4,7

Welzijn

+ 50,5%

5,4

Sport Binnensport Zwembad Buitensport

+ 27,6% + 122% + 16,8%

34,0 4,5 429

Recreatie

– 19,2%

328

Cultuur

+ 33%

24,2

Op basis van de tabel is het de verwachting dat voor meerdere typen voorzieningen een tekort gaat ontstaan. De grootste tekorten zullen ontstaan bij voorzieningen voor cultuur en welzijn (wijk- en buurtaccommodaties). Voor de eerstelijnszorg lijkt op het eerste gezicht sprake van een overschot aan voorzieningen. Echter, in kwalitatief opzicht vertoont het aanbod beperkingen (waarover later meer). Bij de tabel moeten de volgende kanttekeningen worden geplaatst: Er zijn initiatieven binnen de gemeente Delft voor uitbreiding van het aanbod van maatschappelijke voorzieningen. De Buurtfabriek in Delft-West is een voorbeeld van een dergelijk initiatief. Die initiatieven zijn niet opgenomen bij het aanbod in de tabel. Bij de vaststelling van de behoefte aan voorzieningen (de hoeveelheid vierkante meters die nodig is om aan de behoefte te kunnen voldoen) is geen rekening gehouden met multifunctioneel/dubbel gebruik. Als voorzieningen worden gecombineerd (samengestelde voorzieningen) zijn minder vierkante meters nodig dan in de tabel aangegeven. In bovenstaande tabel is geen rekening gehouden met reeds geplande investeringen waardoor het aanbod van bepaalde voorzieningen op korte termijn zal toenemen.

Veranderingen in wet- en regelgeving of de tarieven voor het gebruik van voorzieningen kunnen ook leiden tot veranderingen in de vraag/behoefte aan voorzieningen. Denk hierbij aan: - Kinderopvang: Er is een reële kans dat kinderopvang de komende jaren goedkoper of zelfs gratis zal worden. Dat zal ertoe leiden dat meer kinderen zullen deelnemen aan de kinderopvang en dat deze kinderen gemiddeld meer dagdelen zullen deelnemen dan in de huidige situatie. Het spreekt voor zich dat het aanbod van kinderopvang op dat moment uitgebreid zal moeten worden om aan de vraag/behoefte te kunnen voldoen. - Bibliotheekwet: In 2026 komt er een wettelijke zorgplicht voor gemeenten om genoeg volwaardige bibliotheken aan te bieden. Ook dat kan leiden tot de noodzaak voor meer aanbod. - Fiscaal: Het nieuwe kabinet is van plan om het btw-tarief voor cultuur en sport te verhogen. Dat kan leiden tot vraaguitval. Het beeld van de behoefteberekening van tabel 2 is overigens niet wezenlijk anders dan het beeld uit 2021. Er zijn wel enige verschillen, maar die worden vooral veroorzaakt door: Het rapport referentienormen heeft de behoefte voor het jaar 2030 uitgerekend. De rekensom voor de tabel 2 heeft betrekking op 2035. Op dat moment is aantal inwoners van Delft groter dan in 2030. De bevolkingsprognoses zijn ook iets anders dan twee jaar geleden, waardoor afwijkingen voorkomen.

De groei van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen mag vooral worden verwacht in de wijken Schieweg en Vrijenban. In die wijken zal het aantal inwoners fors toenemen en daarmee ook de behoefte aan voorzieningen. In de overige wijken is de groei beperkter of is sprake van een min of meer gelijkblijvende behoefte.

Kwaliteit Naast tekorten en overschotten geldt dat er ook op andere vlakken mismatches zijn of zullen ontstaan tussen vraag en aanbod. Sterk samengevat geldt: 

In de wijken met relatief grote groepen kwetsbare inwoners (met name Delft-West) is er een grote behoefte aan/noodzaak voor samengestelde voorzieningen. Het combineren van functies is nodig in een verdichtende stad. Idealiter worden in deze wijken voorzieningen gecombineerd op het gebied van bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg. Niet elke voorziening leent zich even goed voor de combinatie met andere (innovatieve) functies. Daarbij is het van belang om oog te houden voor de risico’s als gevolg van afhankelijkheden tussen de betrokken partijen. Zowel het ontwerp, de financiering als het beheer kan complex zijn, de onderlinge afhankelijkheid vergroten en de flexibiliteit afnemen. Bij de concrete uitwerking zal worden gekeken welke combinaties haalbaar en wenselijk zijn in een desbetreffende wijk of buurt. De samengesteldheid heeft vooral tot doel om de inhoudelijke samenwerking tussen

instellingen te bevorderen/vergemakkelijken om op die manier effectiever te zijn bij talentontwikkeling, voorkomen van achterstanden en preventie. De samengesteldheid heeft ook tot doel om mogelijke ervaren drempels om gebruik te maken van voorzieningen voor inwoners weg te nemen. Het huidige aanbod van maatschappelijke voorzieningen in die wijken is nog sterk sectoraal ingedeeld/gepland (scholen voor het onderwijs, wijkcentra voor welzijn en ontmoeting, de sportaccommodaties voor de sport en culturele accommodaties voor cultuur). Het achterblijven van een aanbod van samengestelde accommodaties is in die wijken problematisch. Het huidige, sectorale aanbod staat de doelstellingen eenvoudigweg in de weg. Het aanbod van voorzieningen in Delft is voor sommige voorzieningen op een te groot schaalniveau gepland (wijk of cluster van wijken in plaats van buurt). Vooral in de wijken met relatief veel kwetsbare inwoners en grote groepen senioren is een aanbod van ontmoeting, informatie- en hulpverlening op buurtniveau van belang. Vele scholen (vooral primair onderwijs) in Delft zijn gerealiseerd in de jaren ‘70 en ‘80 van de vorige eeuw en naderen het einde van de technische levensduur. Er ligt een grote opgave voor renovatie en vervangende nieuwbouw.

Het bestaande probleem bij de huisvesting van de eerstelijnszorg in het algemeen en huisartsen in het bijzonder zal de komende jaren verder toenemen. Er mag een groeiend tekort worden verwacht van betaalbare voorzieningen, waarin meerdere eerstelijns professionals samen zijn gehuisvest. De wijkaccommodaties in Delft functioneren nog onvoldoende als ‘kloppend hart’ van de wijken. Naast het feit dat de capaciteit beperkt is, zijn deze accommodaties nog onvoldoende toegerust op spontane ontmoeting en laagdrempelige inloop door wijkbewoners. Ook zijn deze accommodaties in sommige wijken te centralistisch (wijkin plaats van buurtniveau) gepland. Voor culturele accommodaties geldt dat de mogelijkheden voor actieve en passieve cultuurparticipatie in de wijken nog beperkt zijn. Daarbij moet direct worden opgemerkt dat er meerdere initiatieven zijn om dit tekort weg te werken. Voor de stedelijke culturele voorzieningen geldt dat er een tekort is.

4.De opgave in Delft 4.1. Inleiding In het vorige hoofdstuk is het beeld gegeven van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Delft in 2035, zowel in termen van capaciteit als kwaliteit. Dat hoofdstuk is geëindigd met een vergelijking tussen vraag en aanbod. Daaruit blijkt dat Delft wordt geconfronteerd met een stevige opgave op het gebied van maatschappelijke voorzieningen. Sterk samengevat kenmerkt deze opgave zich door: Groei/capaciteit: De groei van de stad vraagt om uitbreiding van de capaciteit van de meeste typen voorzieningen. Samengestelde voorzieningen: Het huidige, verkokerde aanbod van voorzieningen zal de komende jaren een meer samengesteld karakter moeten krijgen, vooral in de wijken en buurten waar deze het verschil kunnen maken. Schaalniveau: Voorzieningen in Delft zijn relatief centralistisch gepland. In de wijken en buurten van Delft met de grootste maatschappelijke opgave is een kleiner schaalniveau (buurt) gewenst.

Differentiatie: De gemeente Delft kent wijken en buurten met een relatief omvangrijke maatschappelijke opgave. In die gebieden is transformatie van het aanbod van voorzieningen van groot belang (van sectoraal naar integraal, van wijk naar buurt). Er zijn ook gebieden waar de maatschappelijke opgave beperkter is en waar de veranderingen van het voorzieningenaanbod minder ingrijpend complex zijn. De rol van de gemeente kan/moet per gebied verschillend zijn.

4.2. De opgave verbijzonderd De rol van de gemeente Delft bij realisatie en instandhouding van voorzieningen en accommodaties kan/moet per type wijk verschillen. In deze paragraaf de typering van die verschillende rollen.

De rol in de kwetsbare wijken In Delft-West, maar ook in enkele andere buurten van Delft, is sprake van stevige maatschappelijke opgave. In die wijken zien we een opeenstapeling van problemen op het gebied van gezondheid, inkomen, participatie, regie/zelfredzaamheid, werk, et

cetera. Ook zien we in diezelfde wijken een groeiende groep kwetsbare senioren. In de volgende figuur schematisch de wijken/buurten die het betreft. Figuur 5: De buurten met relatief grote groepen kwetsbare inwoners.

Juist in deze wijken is verandering van het aanbod van maatschappelijke voorzieningen nodig. Er zijn meer voorzieningen nodig, veelal op een kleiner schaalniveau (buurt) en meer samengesteld (combinatie van bewegen, onderwijs, ontmoeten, sport, welzijn en zorg). Ook is sprake van een veelal verouderd aanbod aan accommodaties en is een kwaliteitsslag nodig. Een dergelijke verandering vereist een gemeente die optreedt als maatschappelijk projectontwikkelaar en binnen die rol: De regie/leiding heeft bij planvorming en realisatie van deze samengestelde voorzieningen. Investeert, subsidieert en, afhankelijk van nut en noodzaak, het ontwikkelrisico draagt. Zich niet uitsluitend inzet voor voorzieningen die een wettelijke taak zijn of die binnen het gemeentelijke taakveld horen, maar zich ook inzet/sterk maakt voor voorzieningen die daarbuiten vallen (met name de eerstelijnszorg). De interne en externe stakeholders verbindt, het draakvlak vindt en de interne en externe budgetten aan elkaar verbindt. Het spreekt voor zich dat dit een complexe taak is die veel vraagt van de gemeente.

De rol in de uitbreidingsgebieden De gemeente Delft ontwikkelt een aantal nieuwe wijken/gebieden. Ook in deze gebieden zullen maatschappelijke voorzieningen moeten landen. Het karakter van deze voorzieningen zal echter wezenlijk anders zijn dan in de wijken met de kwetsbare inwoners. De inwoners in deze uitbreidingsgebieden zullen over het algemeen vitaal en

zelfredzaam zijn en vooral gebruik gaan maken van commerciële voorzieningen, centrumvoorzieningen, de buitenruimte, aangevuld met maatschappelijke basisvoorzieningen. Doel van de voorzieningen is om – naast het aanbieden van basis dienstverlening – ook samenhang en ontmoeting te faciliteren. De rol van de gemeente in die gebieden is vooral die van adviseur. De gemeente adviseert over de benodigde voorzieningen en brengt dit voorzieningenprogramma in bij de ontwikkelaars. De gemeente investeert zelf uitsluitend in de voorzieningen die binnen de (wettelijke) gemeentelijke zorgplicht liggen.

De rol in de overige gebieden In de overige gebieden is de toekomstige rol van de gemeente Delft niet (veel) anders dan de huidige rol. Ook geldt dat de opgave op het gebied van maatschappelijke voorzieningen in die gebieden veel minder groot is. Vraag en aanbod zijn in die gebieden beter in evenwicht en er zijn geen (grote) veranderingen nodig in het schaalniveau van voorzieningen. Ook is de noodzaak voor samengestelde voorzieningen (veel) minder groot. Samengestelde voorzieningen hebben weliswaar ook in deze wijken nut, maar zijn niet noodzakelijk. De rol van de gemeente is veel meer faciliterend, voor de voorzieningen/accommodaties waar zij zelf onmiskenbaar een rol voor heeft. De gemeente investeert in deze voorzieningen, waarbij de verschillende domeinen (bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg) vaak zelf aan zet zijn.

De centrumvoorzieningen met een (boven)regionale functie De gemeente Delft beschikt ook over voorzieningen die een functie vervullen die de gemeente zelf overstijgt. Het gaat daarbij vooral om culturele voorzieningen zoals theater en musea, maar ook bijvoorbeeld middelbaar en hoger beroepsonderwijs. De functie van dergelijke voorzieningen is van een andere orde. Zij hebben niet alleen een maatschappelijke functie, maar ook een functie voor het vestigingsklimaat, voor de toeristische ontwikkeling en voor de economische ontwikkeling van de stad Delft.

Samenvattend De gemeentelijke rol verschilt sterk per type gebied en voorziening. Er zijn verschillen in: De reikwijdte: uitsluitend gemeentelijke voorzieningen of ook voorzieningen die buiten de gemeentelijke verantwoordelijkheid liggen (bijvoorbeeld eerstelijnszorg)? Is de rol vooral faciliterend/adviserend of juist ontwikkelend en leidend? Is de gemeente risicodrager of niet? Zijn de domeinen binnen Samenleving leidend of is integrale afstemming noodzakelijk?

4.3. De organisatievorm De huidige werkwijze van de gemeente Delft is onvoldoende toegerust om deze opgave tot een goed einde te brengen. Vooral de opgave om te komen tot meer samengestelde

voorzieningen in de kwetsbare wijken vereist een andere werkwijze. Voorzieningen worden op dit moment vooral gepland en gefinancierd vanuit één beleidsveld (bijvoorbeeld sport of onderwijs). De opgave om te komen tot meer samengestelde voorzieningen veronderstelt integrale afstemming van voorzieningenplanning tussen de domeinen bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg. Daarvoor is een team van professionals nodig dat: Zicht heeft op de totale maatschappelijke agenda en de daaruit voortvloeiende opgave op het gebied van maatschappelijke voorzieningen voor de komende 10 tot 15 jaar. De taak heeft om de afstemming tussen de verschillende domeinen binnen Samenleving en met Ruimtelijk te verzorgen. De budgetten voor voorzieningen en accommodaties vanuit de verschillende domeinen kan verbinden. Prioriteiten kan (voor)stellen (welke voorzieningen hebben de hoogste prioriteit, welke minder?). De kennis en capaciteit heeft om de maatschappelijke agenda te vertalen naar benodigde voorzieningen en accommodaties. Dit team van professionals zal het mandaat moeten hebben om de regie te voeren over de planvorming voor en realisatie van samengestelde voorzieningen en accommodaties. Dit veronderstelt zeggenschap, doorzettingsmacht en een juiste plaats binnen de gemeentelijke organisatie. De werktitel voor dit team is ‘Maatschappelijke Agenda en Voorzieningen’.

5.Financiën De opgave op het gebied van maatschappelijke voorzieningen in Delft heeft vanzelfsprekend financiële gevolgen. De opgave veronderstelt stevige investeringen in uitbreiding/vernieuwing van maatschappelijke voorzieningen. In dit hoofdstuk worden de globale financiële gevolgen inzichtelijk gemaakt. In hoofdstuk 3 is een tabel opgenomen waarin het bestaande aanbod van voorzieningen en de toekomstige vraag/behoefte met elkaar zijn vergeleken. Uit die tabel blijkt dat er een opgave ligt om vele tienduizenden vierkante meters maatschappelijke voorzieningen toe te voegen aan het aanbod in Delft. De opgave in Delft betreft echter niet alleen het toevoegen van vierkante meters, maar ook het vervangen van verouderd aanbod. Het nodige is al opgenomen in beleid en planvorming (IHP's). Ook komen investeringen voor uitbreiding van het aanbod van maatschappelijke voorzieningen niet altijd voor rekening van de gemeente. Sommige typen voorzieningen worden door derden gefinancierd, o.a. private aanbieders (kinderopvang) of zorgaanbieders, bekostigd via de verzekeraars. Om wel een eerste grove raming van de te verwachte investeringen in maatschappelijke voorzieningen tot 2035 (in mijloenen Euro's) is de behoefte in 2035 in aantallen m2, het huidige aanbod in m2 en het verschil tussen de toekomstige behoefte en het huidige aanbod financieel vertaald.

De eerste indicatie (grove) raming van de te verwachten investeringen is circa 200 miljoen.* * Dit is exclusief de onderwijshuisvesting (gemeentelijke kerntaak) en exclusief investeringen die buiten de gemeentelijke verantwoordelijkheid vallen

Bijlage 1: De samenstelling naar leefstijlen Inwoners verschillen in de waarden en behoeften die ze hebben. Zo kiest de één voor een rustige woonomgeving buiten het centrum van de stad, terwijl de ander het liefst midden in de dynamische binnenstad woont. Ook vindt de één het belangrijk dat buren elkaar goed kennen en is de buurtbarbecue het hoogtepunt van het jaar, terwijl de ander dit vooral probeert te vermijden. Dit verschil in leefstijlen heeft ook een grote invloed op de behoefte aan en het gebruik van maatschappelijke voorzieningen. Binnen sommige leefstijlen is bijvoorbeeld het wijk- of buurthuis een belangrijke voorziening en weet men de weg goed te vinden. Binnen andere leefstijlen zijn deze accommodaties voorzieningen waar je juist niet gezien wil worden. Bij het vaststellen van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen is de samenstelling naar leefstijlen van belang. De samenstelling van de bevolking van Delft per wijk is bekend, althans volgens de indeling naar leefstijlen van Smart Agent Market Response (SAMR). SAMR hanteert een model waarbij onderscheid wordt gemaakt naar de volgende vier ‘leefstijlen/belevingswerelden’: De gele wereld, betrokkenheid en harmonie: De gele wereld staat voor een groepsgerichte en extraverte instelling. Deze inwoners hechten veel waarde aan goede (gezellige) sociale contacten, zowel in de buurt waar men woont als op het werk.

Men heeft een open instelling, voelt zich erg betrokken bij anderen en is altijd bereid om een ander te helpen. Harmonie en evenwicht zijn belangrijke drijfveren voor deze inwoners. Hierbij gaat het zowel om harmonie tussen buren als harmonie tussen werk en privé. De groene wereld, geborgenheid en zekerheid: De groene wereld is eveneens groepsgericht, maar is veel meer naar binnen gericht dan de gele wereld. Men leidt een rustig leven en beweegt zich in een kleine kring van familie, vrienden en/of buren waarmee men intensieve contacten heeft. De wereld is wat dat betreft niet erg groot voor de groenen. Men typeert zichzelf als kalm, rustig en serieus. Privacy is erg belangrijk; de groene consument trekt zich dan ook graag terug in de eigen woning. ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ zou een lijfspreuk kunnen zijn van de groene consument, die wars is van toeters en bellen. De blauwe wereld, ambitie en controle: In de blauwe wereld staat presteren centraal. Deze groep is over het algemeen zeer ambitieus en ziet een succesvolle carrière als een belangrijk doel in het leven. Hierbij maakt men gebruik van een tomeloze inzet, analytische capaciteiten en assertiviteit, maar ook bedachtzaamheid; beslissingen worden weloverwogen genomen. Mensen in de blauwe wereld zijn directief ingesteld; men houdt de touwtjes graag in handen.

De rode wereld, vrijheid en flexibiliteit: Inwoners die tot de rode wereld horen, beschrijven zichzelf als intelligent, eigenzinnig en zelfbewust. De ‘rode inwoner’ is een inwoner met een vrije geest die vrijheid en onafhankelijkheid erg belangrijk vindt. Voor de rode wereld is er in het leven meer dan alleen werk, het gezin of de buurt. Genieten is een sleutelbegrip en een belangrijk onderscheid met de blauwe wereld. Voor ‘blauw’ zijn werk en carrière allesbepalend, terwijl ‘rood’ ook tijd wil inruimen voor culturele

ontwikkeling en het maken van verre reizen. Vrijheid en flexibiliteit zijn in de werksituatie dan ook van grote waarde. In de volgende figuur is de huidige samenstelling van de inwoners naar leefstijlen per wijk weergegeven. Figuur 6: samenstelling van inwoners naar leefstijlen per wijk

Bron: Leefstijlvinder.nl.

Bijlage 2: De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen Inleiding Het is al eerder vermeld, in het jaar 2021 heeft de gemeente Delft een eerste beeld ontwikkeld van de bestaande en toekomstige behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in de stad. De afgelopen maanden hebben wij dat beeld wijkgericht ingekleurd. De behoefte aan maatschappelijke voorzieningen verschilt immers per wijk en is van vele factoren afhankelijk. De belangrijkste factoren zijn: Het aantal inwoners, de samenstelling van de bevolking naar leeftijden, huishoudtypen, en dergelijke De sociale staat van de wijken en buurten. De leefstijlen en waardeoriëntatie van de inwoners (wat vindt men belangrijk?). De ambities en het inhoudelijke beleid van de gemeente en de maatschappelijke partners. De maatschappelijke opgave die uit de vorige vier punten volgt. De bovenstaande factoren hebben wij de afgelopen periode per wijk gedetailleerd in kaart gebracht. Vervolgens hebben wij de referentienormen uit 2021, per wijk, aan de hand van deze factoren gecorrigeerd. Op basis daarvan treft u in de volgende paragrafen de beschrijving van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Delft in het jaar 2035 aan. Gestart wordt met een beschrijving van de belangrijkste kenmerken van de behoefte in 2035. Daarna worden de omvang en de aard van de behoefte aan voorzieningen beschreven.

De ontwikkelingen tot 2035 De behoefte is toegenomen In 2035 is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in Delft groter dan die nu is. Dat is ook niet verwonderlijk. Door alle uitbreidingsplannen van de gemeente zal het aantal inwoners van Delft stevig toenemen. Meer inwoners betekent haast automatisch ook een stijgende behoefte aan voorzieningen. In de volgende figuur treft u de bevolkingsprognose van de gemeente Delft aan voor de jaren 2023 tot en met 2040, uitgesplitst naar leeftijdsgroepen. Uit de figuur blijkt dat het aantal inwoners zal groeien van ruim 107.00 op dit moment naar bijna 121.000 in het jaar 2035.

Figuur 7: Bevolkingsprognose gemeente Delft 2023-2040 naar leeftijdsklassen.

Bron: Gemeente Delft

In de volgende figuur is de samenstelling van de bevolking van de Delftse wijken naar leeftijden in het jaar 2035 weergegeven. Figuur 8: Samenstelling bevolking Delft in 2035 naar leeftijdsklassen.

Bron: Gemeente Delft

Samenstelling naar leefstijlen Een andere belangrijke verandering betreft de samenstelling van de Delftse bevolking naar huishoudtypen en leefstijlen. Met leefstijlen wordt de waardeoriëntatie van de inwoners bedoeld (wat vindt men belangrijk?). Inwoners verschillen in de waarden en behoeften die ze hebben. Zo kiest de één voor een rustige woonomgeving buiten het centrum van de stad, terwijl de ander het liefst midden in de dynamische binnenstad woont. Ook vindt de één het belangrijk dat buren elkaar goed kennen en is de buurtbarbecue het hoogtepunt van het jaar, terwijl de ander het tegenovergestelde vindt. Dit verschil in leefstijlen heeft ook een grote invloed op de behoefte aan en het gebruik van maatschappelijke voorzieningen. Binnen sommige leefstijlen is bijvoorbeeld het wijk- of buurthuis een belangrijke voorziening en weet men de weg goed te vinden. Binnen andere leefstijlen zijn deze accommodaties voorzieningen waar niet of nauwelijks behoefte aan is. De huidige samenstelling van de inwoners van Delft naar leefstijlen verschilt sterk per wijk. In de volgende figuur treft u dit beeld aan. Direct daaronder treft u enkele kenmerken aan van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per leefstijl.

Figuur 9: Samenstelling bevolking Delft in 2035 naar leefstijlen.

Bron: Leefstijlvinder.nl

Figuur 10: Enkele kenmerken van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen naar leefstijlen.

Bron: MFA Lab

Enkele belangrijke verschillen in behoefte aan voorzieningen naar leefstijlen zijn: Kinderopvang/buitenschoolse opvang: De deelname van kinderen aan kinderopvang en buitenschoolse opvang is het grootst bij inwoners met de rode en blauwe leefstijl, gevolgd door de gele leefstijl. De behoefte aan wijkcentra, buurthuizen en ontmoetingsruimte is het grootst onder inwoners met een groene leefstijl, gevolgd door de gele leefstijl. Bij inwoners met een blauwe en rode leefstijl is de behoefte aan wijkcentra, buurthuizen en ontmoetingsruimten zeer beperkt. De sport- en beweegdeelname is het hoogst onder de inwoners met rode en blauwe leefstijl, gevolgd door de gele. De behoefte aan sportaccommodaties is binnen die leefstijlen dan ook het hoogst. Actieve en passieve cultuurdeelname is het hoogst onder de inwoners met de rode en blauwe leefstijl, gevolgd door de groene. Door de woningbouwprogramma’s zullen woonmilieus in Delft gaan veranderen. De Delftse visie op woningbouw zet in op versterken van de kwetsbare buurten door juist daar woningen toe te voegen in de midden- en hogere prijsklassen. Dat leidt ertoe dat de samenstelling van de bevolking naar leefstijlen in de wijken waar veel woningbouw gaat plaatsvinden enigszins gaat veranderen. Ook het Programma Delft-West zal zijn effecten hebben en de realisatie van Nieuw Delft ook. De details treft u in de bijlagen aan.

In dit hoofdrapport volstaan we met de onderstaande samenvatting: In de wijken Voorhof en Buitenhof zal het percentage inwoners met een rode of blauwe leefstijl iets toenemen ten kosten van de groene leefstijl. In Schieweg zal het aandeel inwoners met een rode en blauwe leefstijl op zijn minst gelijk blijven en wellicht nog verder toenemen. In Wippolder mag een toename worden verwacht van inwoners met een groene, maar vooral gele leefstijl.

De behoefte is en blijft sterk verschillend per wijk Op dit moment is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen sterk verschillend per wijk. Het aantal inwoners, de samenstelling naar leeftijden en naar leefstijlen verschillen onderling sterk, wat zijn effecten heeft op de behoefte aan voorzieningen. Die behoefte is ook verschillend door ‘de sociale staat’ van de wijken. Delft beschikt over wijken waar de sociale staat ronduit sterk is, maar ook over wijken met relatief grote groepen kwetsbare inwoners. De sociale staat van de wijken heeft grote invloed op de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Bijvoorbeeld in wijken met relatief veel inwoners die in een kwetsbare positie verkeren, is de behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsruimte en maatschappelijke informatie- en hulpverlening en zorg groter dan in andere wijken. Wij hebben de sociale staat en de maatschappelijke opgave in de wijken van Delft getypeerd. Die typering heeft plaatsgevonden op basis van een grote hoeveelheid data over de betreffende wijken en toetsing van de typering bij:

Medewerkers van de gemeente Delft vanuit de verschillende disciplines van het sociale domein. Medewerkers van de maatschappelijke partners van de gemeente Delft. Mede op basis van die typering is de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per wijk ingekleurd. Onderstaand treft u een korte beschrijving aan van de vijf typeringen. Daarna treft u per wijk aan welke typeringen van toepassing zijn en welk effect dat heeft op de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Faciliteren De maatschappelijke opgave in wijken die bovengemiddeld scoren, waar de inwoners zelfredzaam zijn, waar sprake is van sociale samenhang en problematiek met kinderen, jeugd en jongeren beperkt voorkomt. De opgave kenmerkt zich door het behouden van de goede uitgangspositie en faciliteren van de initiatieven van de inwoners. Samenhang en verbinden Dit zijn de wijken waar de sociale samenhang onder druk staat of te laag is. Dat kan door veel doorstroom in de woningen, de leefstijl van de inwoners of door een snel wijzigende samenstelling van de wijk of buurt. Dat laatste is bijvoorbeeld het geval in de buurten die direct grenzen aan de Binnenstad, waar samenhang tussen inwoners met een ‘grootstedelijke’ leefstijl en de ‘gevestigde’ inwoners een opgave is.

Ondersteunen/modern Life Dit is de maatschappelijke opgave in wijken die over het algemeen bovengemiddeld scoren, maar waar problematiek zichtbaar is die de moderne leefstijl met zich meebrengt. In die wijken komen bijvoorbeeld relatief veel scheidingen voor met een problematiek met opgroeiende kinderen. Ontmoeten, vitaliteit en gezondheid Dit is de opgave in de wijken en buurten waar grote groepen senioren woonachtig zijn. De kern van de opgave is de vitaliteit van de inwoners en voorkomen van vereenzaming. Activeren, investeren en participeren Dit is de opgave in de wijken en buurten waar sprake is van grote groepen kwetsbare inwoners. De opgave in deze buurten is veelzijdig en vereist inzet vanuit verschillende domeinen. In de volgende figuren treft u aan: De typering van de maatschappelijke opgaves per wijk/buurt. De effecten van de sociale staat/maatschappelijke opgave op de behoefte aan voorzieningen.

Figuur 11: Typering maatschappelijke opgave wijken Delft.

De verwachting is overigens dat bijvoorbeeld het Programma Delft-West de sociale staat van dat deel van Delft zal verbeteren. De kans is reëel dat over 10 tot 15 jaar de maatschappelijke opgave in West minder omvangrijk is.

De omvang van de behoefte in 2035 Op basis van bevolkingsprognoses, samenstelling naar leeftijden en leefstijlen en de maatschappelijke opgave in de wijken hebben wij de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in het jaar 2035 becijferd. Daarbij zijn de referentienormen uit 2021 als vertrekpunt genomen en per wijk gecorrigeerd aan de hand van de samenstelling van de bevolking, de leefstijlen, de maatschappelijke opgave, et cetera.

Gemeentebreed Als eerste hebben wij de absolute behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in het jaar 2035 gemeentebreed becijferd. In de volgende tabel treft u de resultaten daarvan aan. Per type voorziening treft u het aantal vierkante meters aan (x 1.000) dat nodig is om aan de behoefte te voldoen. Ook is het bestaande aanbod van voorzieningen in de tabel opgenomen. Met een kleurstelling is aangegeven of er sprake is van evenwicht tussen vraag en aanbod (zwart), een tekort (oranje of rood) of een overschot (lichtgroen of donkergroen). Tabel 3: Behoefte en aanbod van maatschappelijke voorzieningen in Delft in 2035.

Behoeft Aanbod e Onderwijs & opvang Primair onderwijs Kinderopvang Buitenschoolse opvang

54,6 9,4 8,1

50,9 8,5 10,6

Zorg Eerstelijnszorg GGZ JGZ

21,7 2,4 6,1

32,5 3,6 4,7

Welzijn

10,9

5,4

Sport Binnensport Zwembad Buitensport

43,4 10,0 501

34,0 4,5 429

Recreatie

265

328

Cultuur

40,2

24,2

Uit de tabel blijkt dat voor meerdere typen voorzieningen een tekort gaat ontstaan. De grootste tekorten zullen ontstaan bij voorzieningen voor cultuur en welzijn (wijk- en buurtaccommodaties). Ook voor onderwijs en opvang ontstaan tekorten. Voor de eerstelijnszorg lijkt op het eerste gezicht sprake van een overschot aan voorzieningen. Echter, in kwalitatief opzicht vertoont het aanbod beperkingen. Het beeld van de behoefteberekening van tabel 4 is niet wezenlijk anders dan het beeld uit 2021. Er zijn wel enige verschillen, maar die worden vooral veroorzaakt door: Het rapport referentienormen heeft de behoefte voor het jaar 2030 uitgerekend. De rekensom voor de tabel 4 heeft betrekking op 2035. Op dat moment is aantal inwoners van Delft groter dan in 2030. De bevolkingsprognoses zijn ook iets anders dan twee jaar geleden, waardoor afwijkingen voorkomen.

Per type voorziening en per wijk Als tweede hebben wij een gedetailleerde becijfering gemaakt van de te verwachten verandering van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen tussen nu en 2035. Die verandering hebben wij per wijk en per type voorziening becijferd. In de volgende tabel is de verandering van de behoefte van 2023 naar 2035 per wijk, per type voorziening weergegeven. Voor de overzichtelijkheid is die verandering weergegeven door middel van een indexgetal. De vraag/behoefte aan voorzieningen in het jaar 2023 is gesteld op het indexgetal 100. In de tabel treft u het indexgetal aan voor het jaar 2035. Ter illustratie: als in de tabel het indexgetal 153 staat, dan is de behoefte aan dat type voorziening in die wijk in 2035 met 53% gestegen ten opzichte van 2023. Door middel van een kleur is de relatieve omvang van de verandering nog eens benadrukt (oranje = krimp, zwart = blijft min of meer gelijk, licht groen = groei tot 50%, donkergroen = sterke groei > 50%). Uit de tabel blijkt dat vooral grote groei mag worden verwacht in de wijken Schieweg en Vrijenban. In de overige wijken is de groei beperkter of is sprake van een min of meer gelijkblijvende behoefte (Buitenhof en Voorhof). Bij deze tabel moet direct worden opgemerkt dat uitsluitend de veranderingen in de omvang van de vraag/behoefte zijn opgenomen. De tabel zegt nog niets over de kwalitatieve aspecten.

Voor Buitenhof en Voorhof bijvoorbeeld zal de omvang van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen niet spectaculair veranderen. Echter, de kwalitatieve aspecten (spreiding van voorzieningen, samengesteldheid, functionaliteit) zullen wel degelijk veranderen in deze wijken, waarover later meer.

Tabel 4: Verandering vraag/behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per wijk, per type voorziening 2023 – 2035 (index 2023 = 100). Binne Vrijen nstad ban

Hof van Delft

Voordijkshoorn

TanthofWest

TanthofOost

Voorhof

Buite nhof

Schie -weg

Wippolde r

Totaa l

Onderwijs & opvang Primair onderwijs

108

109

124

151

106

220

140

108

Kinderopvang

108

109

124

161

113

225

138

106

Buitenschoolse opvang

108

109

124

161

113

225

138

106

Eerstelijnszorg

132

114

112

111

107

228

108

113

GGZ

132

114

112

111

107

228

108

113

JGZ

108

109

124

151

106

220

140

108

Welzijn

104

132

114

115

114

112

102

100

213

112

Sport

134

114

113

111

112

237

108

114

Recreatie

132

114

112

111

107

228

108

113

Cultuur

134

114

113

111

112

237

108

114

Zorg

De verschillen tussen de wijken Uit de vorige tabel blijkt dat er flinke verschillen zijn in de ontwikkeling van de vraag/behoefte aan voorzieningen. Die verschillen worden veroorzaakt door verschillen in de groei van het aantal inwoners, maar ook door de samenstelling van de bevolking naar leefstijlen en leeftijden. Ook de sociale staat verschilt per wijk. De volgende tabel geeft het overzicht van de relatieve verschillen in de behoefte aan voorzieningen. Dat overzicht is als volgt opgesteld: Per wijk en voor de gemeente als totaal hebben wij de behoefte aan voorzieningen per 1.000 inwoners inzichtelijk gemaakt. Daaruit komen grote verschillen naar voren tussen de verschillende wijken. Daarna hebben wij berekend wat de afwijking per voorziening per wijk is van het gemiddelde van Delft. Die afwijking is in de tabel uitgedrukt in een percentage. Ter illustratie: als in de tabel – 26% staat, dan is de behoefte per 1.000 inwoners aan de betreffende voorziening in die wijk 26% lager dan het Delftse gemiddelde per 1.000 inwoners. De relatieve verschillen zijn ook nog benadrukt door kleurgebruik: rood = behoefte is fors minder dan Delfts gemiddelde, oranje = minder dan Delftse gemiddelde, zwart = min of meer gelijk aan Delftse gemiddelde, licht groen = meer

dan Delftse gemiddelde, donkergroen = fors meer dan Delftse gemiddelde. Ook voor deze tabel geldt dat die zich beperkt tot omvang van de vraag/behoefte. Tabel 5: Relatieve omvang van de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen per wijk ten opzichte van het Delftse gemiddelde. Binne Vrijen n-stad -ban

Hof van Delft

Voordijkshoorn

TanthofWest

TanthofOost

Voorhof

Buiten Schie- Wiphof weg polder

Onderwijs & opvang Primair onderwijs

-57%

-8%

-18%

22%

11%

17%

44%

11%

-16%

-2%

Kinderopvang

-55%

-14%

-11%

53%

24%

22%

26%

-12%

-11%

-14%

Buitenschoolse opvang

-48%

-14%

-11%

53%

24%

22%

25%

-12%

-14%

-1%

-3%

Zorg Eerstelijnszorg GGZ

JGZ

-57%

-9%

-19%

21%

10%

16%

43%

10%

-16%

-2%

Welzijn

-21%

-11%

-15%

-1%

10%

19%

Binnensport

16%

-5%

22%

-1%

-13%

-16%

-2%

-12%

Zwembad

16%

-5%

22%

-1%

-13%

-16%

-2%

-12%

Buitensport

16%

-5%

22%

-1%

-13%

-16%

-2%

-12%

Recreatie

Cultuur

16%

-5%

22%

-1%

-13%

-16%

-2%

-12%

Sport

De kenmerken van de behoefte in 2035 Niet alleen de omvang van de behoefte hebben wij in kaart gebracht. Ook zijn we dieper ingegaan op de volgende kwalitatieve aspecten: Spreiding/schaal: moeten voorzieningen vooral op buurtniveau worden aangeboden, of is een groter schaalniveau (wijk, stad of zelfs regio) geboden? (Multi)-functionaliteit en samengesteldheid: moeten meerdere voorzieningen bij elkaar/onder één dak worden aangeboden of juist niet?

Activeren, investeren en participeren We starten met de weergave van de kwalitatieve aspecten voor de wijken/buurten waar Activeren, investeren en participeren de maatschappelijke opgave is.

Samengesteldheid In deze gebieden is het van groot belang dat samengestelde voorzieningen worden aangeboden. Idealiter worden in deze wijken voorzieningen gecombineerd op het gebied van bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg. De samengesteldheid heeft vooral tot doel om de inhoudelijke samenwerking tussen instellingen te bevorderen/vergemakkelijken om op die manier effectiever te zijn bij talentontwikkeling, voorkomen van achterstanden en preventie. Voor kinderen is het van belang dat opvang en onderwijs worden gecombineerd met beweegstimulering, ontwikkeling van leesvaardigheid/leesplezier, (jeugd)zorg en vormen van maatschappelijke dienstverlening. Voor volwassenen worden bewegen, cultuur, ontmoeting, informatieverstrekking, hulpen dienstverlening en zorg bij voorkeur gecombineerd. Dit vanuit het oogpunt van participeren, preventie en versterken van de sociale samenhang. Voor senioren is verderop in deze paragraaf het wenselijke voorzieningenaanbod weergegeven. Schaalniveau De meeste typen voorzieningen worden bij voorkeur aangeboden op het schaalniveau van de buurt. De inwoners van deze buurten hechten aan voorzieningen in de directe nabijheid van de woning en vertrouwde gezichten. Dat geldt voor het primair onderwijs, de opvang, de eerstelijnszorg, het buurthuis en de sportvoorziening. Verder is het van groot belang dat de voorzieningen laagdrempelig zijn.

Dit zowel op het gebied van uitstraling (vertrouwd) als tarieven (betaalbaar).

Ontmoeten en vitaliteit Samengesteldheid Ook in de buurten waar Ontmoeten/vitaliteit de maatschappelijke opgave is, is het van groot belang dat samengestelde voorzieningen worden aangeboden. Idealiter worden in deze wijken voorzieningen aangeboden voor de meer kwetsbare senioren, waar bewegen, ontmoeten, leefstijl, welzijn en zorg worden gecombineerd. Bij voorkeur worden in en rondom deze accommodaties arrangementen voor deze groep inwoners aangeboden. Dat zijn activiteiten die in samenhang een combinatie vormen van ontmoeten, bewegen, zorg, et cetera. Dit alles met als doel tegengaan van vereenzaming, zo lang mogelijk vitaal blijven en preventie. Achterliggende doelstelling is ook om het beroep op professionele zorg- en hulpverlening zo lang mogelijk uit te stellen. Schaalniveau Ook voor deze voorzieningen is het schaalniveau de buurt, de directe woonomgeving van deze senioren. Dit in verband met de verminderde mobiliteit van de doelgroep en de gehechtheid aan voorzieningen in de buurt.

Samenhang en verbinden Als derde zijn de kwalitatieve aspecten voor de opgave Samenhang en verbinden weergegeven. Deze opgave geldt vrijwel voor geheel Delft. Enkele voorbeelden: In Hof van Delft is deze opgave relevant om de traditionele inwoners van deze wijk en de nieuwe inwoners (de hoogopgeleide tweeverdieners) te verbinden. In Schieweg wordt deze opgave van belang om – in deze nieuwe wijk – vormen van samenhang te bewerkstelligen. In Buitenhof en Voorhof is deze opgave van belang vanwege de culturele diversiteit en vanwege de doorstroming in de woningen. Voor deze opgave is het gedachtengoed van ‘weefplekken’ relevant. Weefplekken zijn thema’s die het in zich hebben om meerdere, zo niet alle, bevolkingsgroepen aan elkaar te binden. Weefplekken zijn: Groen/parken/buitenruimte Kinderen Gezondheid Cultuur Bij het ‘stapelen’ van deze weefplekken in of rondom één voorziening/accommodatie wordt de kans groter dat deze een bijdrage levert aan de maatschappelijke opgave, leefbaarheid en sociale samenhang. Vanzelfsprekend zijn aspecten als schaalniveau, toegankelijkheid, en dergelijke afhankelijk van leefstijlen en type wijk. Voorbeeld van toepassing van weefplekken Een mooi voorbeeld van een voorziening waarin meerdere ‘weefplekken’ worden gecombineerd, is het initiatief Buurtfabriek in Delft.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15052060/2