Regiovisie consultatieversie met verwerkte aanpassingen na ABO jeugd 20250924 (3)

Regiovisie gespecialiseerde jeugdhulp Drenthe 2026 - 2030 Naar een toekomstbestendig en sluitend jeugdhulplandschap Koers houden in verbondenheid, samen voor de jeugd, over de grenzen van systemen heen

September 2025

1

Inhoud Regiovisie gespecialiseerde jeugdhulp Drenthe

2026 - 2030 ...................................................................................................................... 1

Inhoud ............................................................................................................................................................................................................... 2 Samenvatting..................................................................................................................................................................................................... 3 Inleiding ............................................................................................................................................................................................................. 4 1

Regiovisie ................................................................................................................................................................................................ 6 1.1

De kern: bouwen een aan betekenisvol en sluitend jeugdhulplandschap in Drenthe ................................................................ 6 Wat we willen betekenen voor kinderen en gezinnen............................................................................................................................. 7 Van zorgen voor naar samenleven met ................................................................................................................................................... 8 De rol van professionals .......................................................................................................................................................................... 9 Organisatie en samenwerking ................................................................................................................................................................. 9 Verplichte onderdelen regiovisie ............................................................................................................................................................. 9 Sluitend zorglandschap .........................................................................................................................................................................

10 Leidende principes ................................................................................................................................................................................ 11

1.2

Waarden ................................................................................................................................................................................... 12

1.3

Wat is het beeld dat we zien in Drenthe? ................................................................................................................................. 13

1.4

Reikwijdte gespecialiseerde jeugdhulp ..................................................................................................................................... 14

1.5

Primaire doelgroep ................................................................................................................................................................... 15

1.6

Gespecialiseerde Jeugdhulp ..................................................................................................................................................... 16

1.7

Netwerksamenwerking ............................................................................................................................................................ 17

1.8

Totstandkoming van de regiovisie ............................................................................................................................................ 17

1.9

Gezamenlijkheid gemeenten .................................................................................................................................................... 18

2.

Inrichting Drents jeugdhulplandschap .......................................................................................................................................... 20 2.1

Drie pijlers ................................................................................................................................................................................ 20

2.2

Sturing door de regio ................................................................................................................................................................ 22 Monitoring: de basis voor gericht sturen en leren ................................................................................................................................ 22 Regie op plaatsing ................................................................................................................................................................................. 22 De bevorderlijke kringloop: cyclisch sturen op een sluitend jeugdhulplandschap................................................................................. 23 Bovenregionale afstemming

2.3 3.

................................................................................................................................. 24

Gewenste situatie verschillende zorgvormen ........................................................................................................................... 24 Reflecteren en leren ............................................................................................................................................................................. 28

3.1 Het regionaal expertteam Jeugd Drenthe ............................................................................................................................................. 28 3.2 Leren en ontwikkelen ........................................................................................................................................................................... 29 3.3 Partnerschap......................................................................................................................................................................................... 29 4.

Acties ............................................................................................................................................................................................. 31

5.

Projectstructuur.................................................................................................................................................................................... 34

6.

Planning en Proces ............................................................................................................................................................................... 36

Bijlage 1 ........................................................................................................................................................................................................... 37 Bijlage 2 (Begrippenlijst) .................................................................................................................................................................................. 38

2

Samenvatting In de regiovisie gespecialiseerde jeugdhulp beschrijven de Drentse gemeenten hun gezamenlijke regionale visie en invulling van het opdrachtgeverschap dat zij op basis van de Jeugdwet inhoud geven op regionaal niveau.

Bestanddelen regiovisie gespecialiseerde jeugdhulp samengevat

Waarden

Ambitie

Visie

• Leefwereld van het kind staat voorop • Normaliseren is het uitgangspunt • Samen leven en betekenisvolle relaties staan centraal

• Duurzame betrokkenheid van alles en iedereen in het jeugdzorgsysteem bij kind en diens sociale context door het bieden van matched care t.b.v. een veilig en positieve ontwikkeling

•Inzet is de versterking van kind en gezin door middel van betrokkenheid, verbinding en invullen van een domein overstijgende aanpak. •Een aanpak die gericht is op het hele betrokken gezinssysteem •Een aanpak die zorgt dat jeugdigen en hun gezinnen daadwerkelijk passende gespecialiseerde hulp krijgen die bereikbaar is, betaalbaar blijft en kwalitatief goed is

Leidende principes

Uitgangspunten gespecialiseerde jeugdhulp

•Groter bereik onder de kwetsbare groep jeugdigen en gezinnen •Duurzame effecten van ingezette hulp •Gedragen verklarende analyse is beschikbaar •Netwerksamenwerking wordt ingevuld •Reflectie en monitoring zijn vanzelfsprekend en gericht op wat werkt en doen wat nodig is

• Gespecialiseerde jeugdhulp is zo thuis mogelijk en zo dichtbij mogelijk • Residentiële plaatsingen worden zo veel als mogelijk voorkomen • Aanbieders en professionals voegen kennis en kunde toe aan gezin, kind en professionals in andere kwadranten van het NJI model

Instrumenten • Monitoring • Regie op plaatsing • Bevorderlijke kringloop • Regionaal expertise team • Leer en ontwikkelcyclus via systematiek van data gedreven werken • Partnerschap en co-creatie • Aanscherpen van verwijsprocedures

Outcome • Minder instroom (door een stevige sociale en pedagogische basis in dorpen en buurten) • Niet effectieve interventies verdwijnen • Aandeel matched care en first time right plaatsingen nemen toe • Wachttijden en – lijsten worden korter • Relationeel vakmanschap, interdisciplinaire samenwerking en flexibiliteit in aanbod zijn regel • Organisatiebelang en belangen jeugdzorgsysteem zijn ondergeschikt bij keuze voor beste hulp

3

Inleiding Onze opgave De jeugdzorg in Nederland staat al jarenlang onder druk. Hervorming volgt op hervorming, telkens met het doel de hulp effectiever te maken, beter te organiseren en dichter bij het kind en gezin te brengen. Toch lukt het in de praktijk onvoldoende om die ambities waar te maken. De stelselwijziging van 2015 waarbij gemeenten verantwoordelijk werden voor de jeugdhulp was een ingrijpende poging tot vernieuwing. Maar sindsdien is de druk alleen maar verder toegenomen. Terwijl juist de kinderen en jongeren die de hulp het hardst nodig hebben, vaak niet de passende hulp ontvangen. De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg en de Hervormingsagenda Jeugd moeten daarin een noodzakelijke impuls geven. Tegelijkertijd realiseren we ons in Drenthe: als we het écht beter willen doen voor onze jeugd, moeten we als gezamenlijke partners verantwoordelijkheid nemen. Dat betekent scherpe keuzes maken ook als die pijnlijk zijn. Want te vaak plakken we nu pleisters op de verkeerde wond. We willen af van het beleid waarin alle problemen bij het kind worden gelegd. We willen toe naar effectieve hulp en ondersteuning die kwetsbare gezinnen helpt om verder te komen. We zien een patroon waarin complexe problemen steeds vaker worden beantwoord met intensieve, individuele één-op-één begeleiding. Die hulp is niet alleen kostbaar, maar vaak ook beperkt effectief en zelden duurzaam.

Wat nodig is, is een aanpak die aansluit bij de leefwereld van het kind en gericht is op het versterken van het gewone leven. Gemeenten nemen regionaal (dus gezamenlijk) als financier van de gespecialiseerde jeugdhulp en als opdrachtgever voor gecontracteerde jeugdhulpaanbieders, het voortouw om tot die aanpak die gericht is op de leefwereld van jeugdigen en gezin/opvoeders en het versterken van het gewone leven te komen. In deze regiovisie beschrijven we hoe we dat willen gaan doen. Waarden en context Bert Wienen benadrukt het belang van een stevige pedagogische basis. Hij waarschuwt voor overmatige individualisering en pleit voor een contextuele benadering: het kind is zelden het probleem, veel vaker gaat het om de omstandigheden waarin het opgroeit. Door te investeren in die context- gezin, school, buurt - kunnen we kinderen beter ondersteunen, zonder te problematiseren of te stigmatiseren. Ook de inzichten uit het promotieonderzoek Boemerangbeleid van Sharon Stellaard verdienen een structurele plek in ons denken. Haar onderzoek laat zien hoe beleid dat bedoeld is om knelpunten op te lossen, vaak juist nieuwe problemen creëert. Zo ontstaat een vicieuze cirkel van jeugdhulpsysteemcorrecties: meer uitsluiting, meer bureaucratie, meer afstand tot het kind.

De les is helder: het gaat niet om nóg meer nieuwe structuren of modellen, maar om een fundamentele heroriëntatie op waarden, relaties en vakmanschap. Het belang van het kind moet altijd voorop staan, zoals ook vastgelegd in het internationale verdrag voor de rechten van het kind. De weerbarstige praktijk De dagelijkse praktijk binnen de jeugdzorg is weerbarstig. Dat heeft alles te maken met de complexiteit van het jeugdhulpsysteem en de manier waarop we het met elkaar hebben georganiseerd. De vraagstukken waar we voor staan, ook bij de inrichting van het

4

jeugdhulplandschap, zijn niet eenvoudig. We weten niet altijd of de gekozen koers, hoe goedbedoeld ook, daadwerkelijk leidt tot de juiste uitkomsten. In de systeemwereld zijn we gewend een richting te kiezen en die als dé waarheid te presenteren omdat die zo is vastgesteld. Maar in de jeugdhulp moeten we ons steeds opnieuw afvragen: doen we recht aan het kind en aan de bedoeling die we samen nastreven? Deze noodzakelijke omslag vraagt om een lerende praktijk. De vraagstukken en oplossingen moeten we toetsen in de praktijk om te zien of aannames kloppen. Ook moeten we telkens evalueren of de ingezette koers uitpakt zoals we bedoeld hebben. Leidt wat we doen daadwerkelijk tot betere uitkomsten voor kinderen, jongeren en gezinnen? Wat zien we daarvan in de praktijk en in de data en informatie die we verzamelen? Hierin vormen de drie pijlers – beschikbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid – een belangrijk kompas voor de inrichting van het Drentse jeugdhulplandschap. Die lerende houding is cruciaal en moet de komende jaren stevig worden verankerd. Ambitie voor het toekomstbestendig jeugdhulplandschap in Drenthe Wat we willen voor kinderen en jongeren in Drenthe is eigenlijk heel eenvoudig: veilig en met gelijke kansen opgroeien, omringd door een liefdevol netwerk en met een betekenisvolle plek in de samenleving.

In het VN-kinderrechtenverdrag van november 1989 is in 54 artikelen weergegeven welke rechten jeugdigen hebben zodat zij veilig en gezond kunnen opgroeien. Als het opgroeien niet vanzelf gaat, moet er ondersteuning zijn die beschikbaar, bereikbaar en nabij is. Hulp die aansluit bij hun leven en écht naast hen staat. We kiezen voor het versterken van het gewone leven, en investeren in de mogelijkheid dat kinderen zo thuis mogelijk kunnen opgroeien. Ook als het gaat om de gespecialiseerde jeugdhulp1 is onze ambitie een voortdurend toetsingskader dat hulpverleners maar ook verwijzers, naast jeugdigen en hun sociale context gaan staan. Dit houdt in dat er actief wordt geluisterd naar de stem (wensen/ behoefte) van de jeugdigen en gezin/opvoeders, dat ook expliciet gevraagd wordt naar wensen en behoeften en dat deze wensen en behoeften betrokken worden bij het bepalen van wat passende hulp is. Deze beide pijlers (we staan naast jeugdigen en versterken hen en hun omgeving om zo te zorgen voor veilig en gezond opgroeien) bepalen of we de goede dingen doen. Van iedere betrokkene binnen het domein gespecialiseerde jeugdhulp verwachten we onvoorwaardelijk commitment voor beide pijlers. Wij toetsen dat commitment als opdrachtgever en financier en houden elkaar als totale jeugd keten vanuit partnerschap scherp.

Een koers passend bij de realiteit Deze regiovisie markeert een koers die recht probeert te doen aan de weerbarstige werkelijkheid. Dat betekent: scherpe keuzes maken over wat we wél en niet (meer) doen. Niet omdat we alle antwoorden al hebben, maar omdat we in verbondenheid willen leren, reflecteren en bijsturen op basis van vertrouwen, vakmanschap en partnerschap. Deze koers vraagt om een gezamenlijke inzet van gemeenten, professionals, aanbieders, ervaringsdeskundigen en gezinnen. Alleen in echte verbinding kunnen we jeugdhulpsysteemgrenzen overstijgen en bouwen aan een sluitend jeugdhulplandschap. Zodat er voor de kinderen en gezinnen die het echt nodig hebben, kwalitatief goede en passende jeugdhulp beschikbaar is.

1

Zie bijlage 1 voor de begripsbepaling voor gespecialiseerde jeugdhulp zoals wij die hanteren.

5

1 Regiovisie In dit onderdeel van de regiovisie zijn onze2 onderliggende ambitie, waarden en leidende principes verwoord. Samengevat komt het erop neer dat we in de hele keten jeugd, maar zeker als het gaat om gespecialiseerde jeugdhulp, naast jeugdigen en hun sociale context willen staan en in verbinding en echte betrokkenheid samen met hen zoeken naar mogelijkheden om hen te versterken in hun rol en bij de uitdagingen die er zijn bij opgroeien en opvoeden. Dat doen we in de hele keten jeugd samen en afgestemd en steeds vanuit de uitgangspunten en kaders die we benoemen in de regiovisie. Kaders en uitgangspunten die we blijvend toetsen en waarop we structureel reflecteren. We vullen geen “het ligt aan het kind beleid” in, maar kijken naar de hele context die relevant is bij opgroeien en opvoeden. We blijven voortdurend toetsen en reflecteren op ons handelen: doen we wat het beste is voor jeugdigen en gezin/opvoeders, luisteren we naar hun wensen en behoeften, en sluiten we aan bij hun leefwereld? En we vragen of we doen wat het beste is voor jeugdigen en gezin/opvoeders en doen we dingen die ook echt bijdragen aan onze ambitie? Die kritische toets kan inhouden dat we buiten de gebaande paden zoeken naar betere oplossingen en een andere aanpak.

Als we blijven doen wat we deden krijgen we wat we tot nu toe kregen en dat is niet goed genoeg voor onze jeugdigen en hun sociale context.

1.1 De kern: bouwen een aan betekenisvol en sluitend jeugdhulplandschap in Drenthe Wij geloven in een jeugdhulpsysteem waarin kinderen, jongeren en gezinnen in Drenthe centraal staan – niet het jeugdhulpsysteem zelf. Onze ambitie is een samenleving waarin jeugdigen veilig en kansrijk opgroeien, met ondersteuning die aansluit bij hun leefwereld. We kiezen bewust voor het versterken van het gewone leven, met ruimte voor verschil, veerkracht en relaties. Gespecialiseerde hulp is een sluitstuk, geen standaard beginpunt. We normaliseren waar het kan en interveniëren waar het moet, altijd vanuit nabijheid, vakmanschap en partnerschap. Gemeenten nemen hierin gezamenlijk verantwoordelijkheid: we sturen op beschikbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid, en kiezen voor leren, reflecteren en duurzaam samenwerken over domeinen heen. Zo bouwen we aan een betekenisvol, samenhangend en toekomstbestendig jeugdhulplandschap in Drenthe. In Drenthe bouwen we niet aan een sluitende structuur van jeugdhulp, maar aan een landschap dat ertoe doet voor kinderen, jongeren en hun gezinnen. Een omgeving waarin niet het jeugdhulpsysteem leidend is, maar het kind en het gezin. Waar hulp niet start met formulieren, maar met verhalen; waar betrokkenheid en verbinding belangrijker zijn dan beheersing. We kiezen bewust voor een koers die begint in de leefwereld. Niet elke tegenslag vraagt om een diagnose.

We normaliseren, omdat we erkennen dat het leven soms wringt en juist daarin ontstaan kansen om te groeien. Dit vraagt om een sterk samenspel tussen lokale en regionale aanpak en acties. De jeugdhulp staat voor complexe opgaven. Het huidige jeugdhulpsysteem biedt niet altijd passende antwoorden, zeker niet voor de meest kwetsbare jeugdigen. Daarom moeten we steeds kritisch

2 “Onze” staat voor de gezamenlijke gemeenten. De visie is van de gezamenlijke gemeenten, we leggen de regiovisie vast

als opdrachtgever en financier van de gespecialiseerde jeugdhulp. Onze visie kan alleen standhouden en worden ingevuld als jeugdigen, gezinnen, zorgaanbieders, wettelijke verwijzers en andere betrokkenen de uitganspunten en richting ook onderschrijven. Die check doen we voor er een definitieve regiovisie wordt voorgelegd aan de afzonderlijke gemeenteraden. Na de check is de regiovisie een uitkomst van het proces van co-creatie.

6

blijven kijken: doen we wat nodig is, en wat werkt voor kinderen en gezinnen? Dit vraagt om een lerende praktijk waarin we onze aannames toetsen en bijsturen op basis van praktijkervaring en data. De drie pijlers beschikbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid vormen hierin ons kompas. Waarbij we onszelf steeds de vraag moeten stellen, doen echt recht aan het kind? Werken we vanuit de bedoeling? Of is onze oplossing, er één die past binnen het jeugdhulpsysteem maar niet het beste is voor het kind? Hiervoor hebben we ons eerste en belangrijkste leidende principe geformuleerd. Van alle betrokkenen (dus ook van onszelf als gemeenten in de rol van opdrachtgever, financier maar ook als verwijzer binnen de gespecialiseerde jeugdhulp) verwachten wij dat zij verbinding maken en houden (echte betrokkenheid bij het kind inhoud geven) met de betrokken jeugdigen en gezin/opvoeders en diens sociale context. Dat vraagt telkens om het toetsen van de vraag of de actie die wordt ondernomen in het belang is van de jeugdige, de jeugdige versterkt in de positie in de dynamische samenleving die we kennen en kan worden versterkt door samen op te trekken met andere professionals of sleutelfiguren voor de jeugdigen en diens sociale context.

Van verwijzers, jeugdhulpaanbieders en de Jeugdregio (als inkoper van gespecialiseerde jeugdhulp) verwachten wij dat zij de genoemde vragen steeds stellen en als jeugdregio zullen wij dit principe toetsen en handhaven.

Wat we willen betekenen voor kinderen en gezinnen Onze ambitie is dat kinderen in Drenthe opgroeien in een omgeving die hen draagt: waar zij zich veilig, geliefd en gezien voelen, waar zij fouten mogen maken en verschillen worden gewaardeerd. Betekenisvolle relaties met stabiele volwassenen zijn hierin essentieel. Voor gezinnen betekent dit tijdige en laagdrempelige ondersteuning die hen versterkt in plaats van overneemt. En als er dan toch hulpverlening nodig is, geen estafette van hulpverleners, maar duurzame betrokkenheid. We leggen via de jeugdregio als gemeenten vast, dat we gezamenlijk in regionaal verband en als inkopende partij voor gespecialiseerde jeugdhulp, maar zeker ook in onze eigen gemeente inzetten op: • Een jeugdhulpsysteem waarin de stem van ouders en kinderen bepalend is voor wat werkt; • Een ondersteunende omgeving zoals school, buurt en sportclub, die het gezinssysteem versterkt; • Dat kinderen zo thuis mogelijk kunnen opgroeien, tenzij het echt niet anders kan; • Ouders die op tijd passende ondersteuning ontvangen; • Dat als er hulpverlening nodig is, deze hulp beschikbaar is en kwalitatief sterk. • Hulpverleners die naast gezinnen staan; • Versterken van het gewone leven vanuit verbinding, veerkracht en toekomstperspectief als uitgangspunt.

Normaliseren als uitgangspunt Zoals ook verankerd in de Hervormingsagenda Jeugd en deze regiovisie, geloven we dat niet elke tegenslag professionele hulp vraagt. Veel hulpvragen zijn signalen dat het gewone leven onder druk staat.

7

Daarom investeren de Drentse gemeenten in een stevige pedagogische basis: gezinnen, scholen, buurten en verenigingen. Het gedachtegoed van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) biedt hierbij richting. Het model voor pedagogische infrastructuur onderscheidt vier schakels: • Ouders en directe omgeving als eerstelijns opvoedkracht; • Professionals in onderwijs, kinderopvang en sport als medeopvoeders; • Toegankelijke ondersteuning bij tijdelijke disbalans; • Gespecialiseerde hulp als onderdeel van de zoektocht naar passende hulp, niet als startpunt. Samen vormen deze schakels de basis voor een gezonde opgroeiomgeving. De regiovisie richt zich primair op het gespecialiseerde deel van de infrastructuur, als verantwoordelijkheid van de jeugdhulpregio.

Van zorgen voor naar samenleven met We maken de beweging van een beheersmatig zorgsysteem naar een samenleving die meeleeft. Zoals Bert Wienen benadrukt, zijn we doorgeslagen in het controleren van risico’s. We willen het echte leven met zijn onzekerheden en groeikansen weer omarmen. Kinderen mogen struikelen, zolang er maar iemand is om hen op te vangen. Verandering vraagt niet om nieuwe modellen, maar om herwaardering van betrokkenheid, vertrouwen en professioneel relationeel vakmanschap. Sharon Stellaard laat zien dat hervormen zonder heroriëntatie leidt tot meer bureaucratie en afstand tot het kind. Daarom blijft een lerende praktijk én telkens toetsen of we nog de juiste dingen doen, het uitgangspunt.

8

De rol van professionals Professionals zijn geen uitvoerders van regels, maar bouwers van betekenisvolle relaties. We willen hen de ruimte geven om te doen wat nodig is, met voor jeugdigen en gezinnen vaste gezichten, nabijheid en maatwerk. Vertrouwen in hun vakmanschap is essentieel. Dit vakmanschap begint met luisteren: naar het kind, naar ouders, naar elkaar.

Organisatie en samenwerking De regiovisie is een wettelijke verplichting, maar bovenal een kans. Specialistische jeugdhulp is slechts het topje van de ijsberg. De echte kracht zit in gezinnen, scholen en buurten. Die kracht willen we met de regiovisie en onze gezamenlijke aanpak vanuit de ambitie en visie die daarin is verwoord, versterken. Dit vraagt om: • Lokale pedagogische infrastructuren; • Een maatschappelijke dialoog over normaliseren en verantwoordelijkheid op lokaal niveau met alle de eerdergenoemde schakels uit de jeugd keten en op regionaal niveau binnen de schakel gespecialiseerde jeugdhulp; • Regionale samenwerking gebaseerd op verbinding, niet op eenvormigheid; • Inkoopstructuren die duurzame samenwerking en samenhang mogelijk maken en continuïteit en duurzaamheid van zorg faciliteert indien dat noodzakelijk is om van passende hulp te kunnen spreken. Gemeenten hebben een essentiële lokale rol. Lokale toegangen (maar ook de GI’s) hebben in de praktijk een belangrijke rol als het gaat om invulling van de beleidsdoelstellingen: als zij de doelen niet vertalen in bijpassend handelen, komt er van de voornemens die we hebben niets terecht. De regiovisie biedt richting voor regionale samenwerking op gespecialiseerde hulp, voor domein overstijgende samenwerking en schaalvergroting.

De uitdaging is om waarden en leefwereld te vertalen naar de systeemwereld met als toetssteen: doen we recht aan het kind? Nu we het voorafgaande hebben opgeschreven, kunnen we een tweede leidend principe formuleren. In Drenthe kijken we naar de hele keten jeugd en naar de verbinding met andere domeinen zoals volwassenenzorg, huisvesting, financiën en veiligheid. We reflecteren steeds met elkaar: doen we nog de goede dingen? Kijken we echt over alle domeinen heen en houden we rekening met alle relevante feiten en omstandigheden? Hanteren we ons toetsingskader scherp genoeg? Is er sprake van de gewenste ontwikkeling ten aanzien van kwaliteit, beschikbaarheid en betaalbaarheid? We reflecteren op casusniveau (casusreviews op gezette tijden) en we reflecteren als keten jeugd en als systeem voor gespecialiseerde jeugdhulp (via de regionale monitoring). De uitkomsten van de reflecties benutten we om echte verbeterstappen te maken. Omdat casusregie helpt om beleidsdoelstelling te bewaken en te behalen zetten gemeenten en GI’s zo veel mogelijk casusregie in.

Verplichte onderdelen regiovisie De regiovisie richt zich primair op het specialistische en hoogspecialistische deel van de jeugdhulp en de noodzakelijke samenwerking die dit vraagt. Zoals gezegd is de regiovisie ook voor een deel opgebouwd met verplichte onderdelen. De verplichte onderdelen zullen we steeds betekenis proberen te geven zoals we dit voor ogen hebben vanuit de inhoudelijke lijn van de regiovisie. De verplichte elementen die terugkomen in deze visie zijn: a) De duiding van de regionale visie op gespecialiseerde jeugdhulp

9

b) Aanpak van wachttijden Wachttijden binnen de specialistische jeugdhulp vormen ook in Drenthe een hardnekkige uitdaging. In de regiovisie wordt beschreven welke aanpak hiervoor is gekozen, en op welke wijze zowel kwalitatieve als kwantitatieve monitoring plaatsvindt. Deze informatie is van belang voor het waarborgen van de beschikbaarheid van hulp. c) Bovenregionale afstemming Binnen het samenwerkingsverband 3Noord (Drenthe, Friesland, Groningen) is al eerder geconstateerd dat sommige hoogspecialistische jeugdhulpvoorzieningen zo schaars zijn, dat samenwerking op bovenregionaal niveau noodzakelijk is om continuïteit van zorg te waarborgen. Hierin zijn wij als regio niet uniek en moet als onderwerp in de regiovisie beschreven staan. d) Verbinding met lokaal en landelijk georganiseerde jeugdhulp Het uitgangspunt is dat jeugdigen zo thuis en nabij mogelijk kunnen opgroeien, met ondersteuning die aansluit bij hun leefwereld. Een goed functionerend stelsel vraagt om afstemming tussen lokaal, regionaal, bovenregionaal en landelijk georganiseerde hulp. De regiovisie beschrijft hoe deze verbindingen worden gelegd om een samenhangend en toegankelijk zorglandschap te realiseren.

e) Verbinding met aanpalende domeinen De regiovisie besteedt aandacht aan de samenhang tussen jeugdhulp en andere domeinen, zoals jeugdgezondheidszorg, maatschappelijke ondersteuning, onderwijs, zorg op basis van de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg. Deze afstemming is noodzakelijk om effectief in te spelen op meervoudige problematiek bij jeugdigen en gezinnen. f) Regionale expertteams Tot slot maakt ook de inzet van het regionale expertteam (RET) onderdeel uit van de regiovisie. Binnen Drenthe speelt het RET een belangrijke rol in het adviseren over passende hulp bij complexe casuïstiek, waarin reguliere hulptrajecten niet toereikend zijn.

Sluitend zorglandschap Het idee van een sluitend zorglandschap suggereert dat er voor elke hulpvraag een passend aanbod klaarstaat. Die suggestie moeten we nuanceren. Het is niet haalbaar om voor iedere individuele situatie vooraf het juiste aanbod te organiseren. Wat passend is, hangt af van de unieke omstandigheden van het kind, het gezin, hun netwerk en de mogelijkheden in de omgeving. De opgave voor de regio is om voorwaarden te scheppen waarin aanbieders daadwerkelijk passende hulp kunnen bieden. De verantwoordelijkheid voor het maken van de juiste keuzes in de praktijk ligt bij verwijzers, professionals en bestuurders. Zij moeten samenwerken om meer samenhang te organiseren, minder bureaucratie te creëren en ruimte te maken voor vakmanschap. We hanteren twee uitgangspunten: • We gaan uit van een collectieve verantwoordelijkheid voor het welzijn van jeugdigen. Veel vragen kunnen worden beantwoord binnen het gewone leven, informele netwerken, algemene voorzieningen en de eerste lijn. • We kijken altijd naar de context van het kind en gezin. Problematiek is vaak geworteld in bredere omstandigheden zoals armoede of psychische belasting bij ouders. Door oorzaken aan te pakken, voorkomen we symptoombestrijding. Hierbij willen we nogmaals benadrukken, dat de daadwerkelijke invulling en inkleuring van deze beide uitgangspunten een lokale keuze en verantwoordelijkheid is.

10

Leidende principes Onze ambitie, visie en overwegingen verdiepen we verder in de volgende leidende principes: A. Van alle betrokkenen binnen de gespecialiseerde jeugdhulp verwachten wij dat zij naast kinderen staan en verbinding maken en houden (echte betrokkenheid bij het kind inhoud geven) met de betrokken jeugdige en diens sociale context. B. Reflecterend leren en overleg met elkaar binnen de hele keten jeugd en met andere relevante domeinen geven we invulling op casusniveau en met betrekking tot de waarden, ambitie en leidende principes uit deze regiovisie C. We willen in Drenthe zorgen voor een groter bereik onder de doelgroep (kwetsbare jeugdigen en gezinnen met complexe meervoudige problematiek). a. Onze ambitie is dat in elke gemeente de doelgroep volledig in beeld is, en dat 75% van de doelgroep daadwerkelijk wordt bereikt met passende ondersteuning (wat niet persé gespecialiseerde jeugdhulp behoeft te zijn). Hierin echt aansluiten bij de vraag van het gezin en de jeugdige, dat is waar we (lokaal én regionaal) voor staan. D. We zetten in op duurzame effecten van de ingezette gespecialiseerde jeugdhulp. a. Het aantal vroegtijdig beëindigde trajecten wordt substantieel lager. We streven in ieder geval het landelijke uitvalpercentage te gaan bereiken. De resultaten van de ingezette hulp worden beter.

Daarvoor monitoren we in ieder geval de trends rondom de landelijk erkende kwaliteitscriteria (doelrealisatie, tevredenheid over nut of effect ingezette hulp en uitval). E. Leerplicht, startkwalificaties en ontwikkelperspectief zijn essentieel voor jeugdigen: de kinderopvang en het onderwijs worden altijd betrokken als (gespecialiseerde) jeugdhulp wordt overwogen of wordt ingezet. We zetten in Drenthe in op collectieve hulpverlening in de school vanuit de gedachte van normaliseren. a. Wanneer in één school meerdere jongeren afzonderlijk gebruik maken van gespecialiseerde jeugdhulp door één en dezelfde aanbieder, wordt ingezet op collectief aanbod door die aanbieder. b. Dit onder het beding dat dit gebeurt; daar waar dit nodig en passend is en met als doel het zo snel als mogelijk weer stoppen van de ingezette hulpverlening. c. Hierbij verlangen we van de stakeholders dat zij gebruik van voorliggende voorzieningen en het eigen systeem stimuleren en voorrang geven wanneer dit passend is. d. Dagbehandeling (KDC of MOC) heeft een nauwe verbinding met onderwijs. De feitelijke invulling van het bovenstaande is voor kinderopvang en onderwijs een lokale verantwoordelijkheid. F. Kijkend naar de verschillende vorm van geïndiceerde jeugdhulp zal 1. Het gebruik van lichte vormen van deze jeugdhulp substantieel teruggedrongen gaan worden omdat we inzetten op normaliseren; 2.

De verhouding van het gebruik in verblijfsvoorzieningen moeten veranderen; 3. Intensieve (zware) vormen van ambulante ondersteuning in aantal toenemen. a. Pleegzorg is, mits passend bij de situatie van de jeugdige, de eerste optie als er sprake is van een uithuisplaatsing (gedwongen of vrijwillig): dat gaat betekenen dat we inzetten op het aantrekkelijker maken van de functie als pleeggezin c.q. pleegouder en het vergroten van het aantal potentiële plaatsen in pleeggezinnen, hierbij heeft netwerkpleegzorg de voorkeur. b. Het aandeel dat de voorzieningen voor residentieel wonen en voor residentieel behandelen vormen in het geheel van de plaatsingen in verblijf, wordt kleiner als gevolg van de beweging naar meer ambulante inzet. Het aandeel van

11

gezinshuisplaatsingen blijft gelijk, maar er komen meer mogelijkheden voor intensieve ondersteuning in een aantal gezinshuizen, het zogenoemde gezinshuis plus; c. Lichte vormen van geïndiceerde jeugdhulp bouwen we fors af: we zetten als gemeenten in op normaliseren en op een maatschappelijke dialoog over maakbaarheid, voorkomen van tegenslag en vergroten van veerkracht. Hierbij stimuleren we gebruik van voorliggende voorziening en het eigen systeem; d. Om een alternatief te hebben op het verminderen van plaatsingen in verblijfvoorzieningen is het belangrijk dat effectieve intensieve ambulante programma’s en modules meer beschikbaar zijn (ook in crisissituaties) en breder beschikbaar zijn (ook in het weekend en buiten gangbare uren). Op deze manier worden jeugdigen en gezinnen meer, beter en eerder geholpen. We zetten nadrukkelijk in op een beweging waarin jeugdhulpaanbieders over en weer beschikbaar zijn voor toevoegen van noodzakelijke kennis en kunde. G. In Drenthe werken we binnen de jeugdzorg met de gedeelde verklarende analyse.

Een gedeelde verklarende analyse is noodzakelijk en wordt door iedere verwijzer opgesteld3 als er sprake is van: • Een uithuisplaatsing en/of een terugplaatsing • Gezinnen met meervoudige en complexe problemen • Herhaalde hulpvragen • Complexe problematiek waar protocollen of methodieken niet (meer) helpen • Vastlopen op school en dreigend thuiszitten • Gebrek aan vooruitgang na drie maanden hulp • Verzoek om een gesloten plaatsing of voorwaardelijke machtiging H. Complexe vraagstukken waarvan we zien dat het dreigt vast te lopen, leggen voor aan de Regionale experttafel (RET). I. We kijken kritisch naar het meest passende wettelijke kader bij een hulpvraag en beschouwen de Jeugdwet niet als een oplossing voor alles. J. Met de bovenstaande principes in het achterhoofd, willen we in Drenthe het gebruik van geïndiceerde jeugdhulp terugdringen. a. Op dit moment is het landelijke percentage jeugdigen in zorg 11%; zes Drentse gemeenten zitten boven dit percentage. Onze ambitie is dat alle Drentse gemeenten onder het landelijke percentage jeugdigen in zorg terechtkomen.

1.2 Waarden o o o o

De leefwereld van het kind staat voorop; het kind en diens sociale context staat centraal; De kracht van het gezinssysteem en jeugdige herkennen, erkennen en versterken we; Normaliseren is het uitgangspunt bij ondersteuning en (gespecialiseerde) hulp; Samenleven (inclusie) met betekenisvolle relaties inhoud geven, is voor iedereen in de jeugd keten een collectieve opdracht; een opdracht die alleen door samen te werken en betekenisvolle relaties aan te gaan, kan worden gerealiseerd.

3

We gaan ervan uit dat de huisarts, gegeven de complexiteit van de hulpvraag, geen verwijzer is als de onderstaande problematiek aan de orde is.

12

1.3 Wat is het beeld dat we zien in Drenthe? Niet het jeugdhulpsysteem, maar jeugdigen, gezinnen en het versterken van het gewone leven vormen het uitgangspunt van deze regiovisie. Daarbij is het essentieel om oog te houden voor de context waarin zij opgroeien. Deze visie richt zich op de gespecialiseerde jeugdhulp. Vanuit die bril moet ook onze koers en ambitie worden gelezen. Sinds 2015 is het aantal jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt gestegen. Hoewel dit aantal, niet qua kosten, in Drenthe lijkt te stabiliseren, nemen de kosten en de doorlooptijden van jeugdhulptrajecten nog steeds toe. In Drenthe is ingezet op een aanbod dat aansluit bij de diversiteit van hulpvragen. Voorafgaand aan de contractering in 2019 is het jeugdhulplandschap door beide inkoopregio’s in kaart gebracht, met als doel normalisering te bevorderen en de kennis van hoogspecialistische aanbieders naar voren in de keten te brengen. De verwachting was dat dit het gebruik van jeugdhulp zou verminderen. Hoewel het uitgangspunt goed was en in onze ogen nog steeds goed is, is de beoogde impact in de praktijk niet gerealiseerd. Het Drentse jeugdhulplandschap is wel eens omschreven als een lappendeken, vol met lokale en regionale (transformatie) initiatieven én een groot aantal gecontracteerde aanbieders. In elke inkoopregio zijn ongeveer 160 aanbieders gecontracteerd exclusief onderaannemers.

Op papier zou dat moeten leiden tot een passend aanbod voor elk kind. In werkelijkheid zien we echter dat samenhang en samenwerking ontbreken. Daarnaast constateren we dat aanbod ook vraag creëert: hoe meer specifieke voorzieningen beschikbaar zijn, hoe vaker deze worden ingezet. De sturing op het jeugdhulplandschap is lastig door de manier waarop we in Drenthe de afgelopen jaren georganiseerd waren. Door deze versnippering (twee inkoopregio’s en een jeugdhulpregio) ontbreekt het aan gedeelde en kwalitatieve data. Ook zijn dashboards vooral ontwikkeld voor financieel gedreven sturing, en ontbreekt sturing op de inhoud en kwaliteit van aangeboden gespecialiseerde jeugdhulp. Hierin zijn al stappen gezet, maar voor een sluitend zorglandschap zijn verdere verbeteringen nodig. Hierop wordt later bij de monitoring teruggekomen. Ook de toenemende complexiteit van opgroeien voor jeugdigen houdt ons bezig. We vinden het moeilijk om daarop passende antwoorden te formuleren. Dit zegt niet alleen iets over de aard van de problemen, maar ook over hoe het jeugdhulpsysteem is ingericht. Een domein overstijgende aanpak en structureel samenwerken is noodzakelijk, maar in de praktijk lastig uitvoerbaar. Iedereen wíl samenwerken, maar in de uitvoering blijft het stroef. Daar laten we kansen liggen.

Tegelijkertijd biedt de schaal van Drenthe juist perspectief: overzichtelijk genoeg om specialistische jeugdhulp goed te organiseren mits we investeren in partnerschap, vertrouwen en structurele samenwerking. Er zijn mooie voorbeelden waarin dit al lukt, zoals Spoed4Jeugd, FACT 2.0 (met integratie van gemeentelijke inzet) en de pilot met het Reizend Specialistenteam (RST). Ondanks het grote aantal aanbieders neemt het aantal maatwerkafspraken en individuele overeenkomsten toe, vooral in verblijfsvoorzieningen zien we knelpunten. Ook neemt één-op-één begeleiding toe, veelal als aanvulling op andere vormen van hulp zoals dagbesteding of verblijf. De oorzaak hiervan is divers, te lage tarieven bij de passende zorgproducten, ontbreken van een voldoende alternatieven voor zware jeugdhulp, gebrek aan een stevige sociale basis, ontbreken van kennis en overzicht van het zorglandschap bij de toegangsmedewerkers, onvoldoende verbinding tussen contractmanagers, beleid en toegang. Hierdoor komen regie, ontwikkeling en samenhang

13

binnen het zorglandschap in het gedrang. Dit zijn onwenselijke ontwikkelingen, die haaks staan op het streven naar normalisering en inclusiviteit. Binnen de jeugdzorg (en daarin is Drenthe niet uniek) handelen we vaak vanuit het idee van risicobeheersing. We plaatsen bijvoorbeeld kinderen in gesloten jeugdzorg, terwijl we weten dat dit zelden een oplossing is en zelfs schadelijke effecten kan hebben. Vanuit maatschappelijke en politieke druk worden ingrijpende maatregelen genomen, soms zonder dat we voldoende stilstaan bij de effecten. We moeten ons handelen herijken: leren om risico’s te dragen én verdragen in het belang van het kind. De druk op het jeugdstelsel is hoog en zal vanwege personeelskrapte en beperkte financiële middelen naar verwachting alleen maar gaan toenemen. Wachtlijsten groeien, trajecten duren langer, en juist kinderen met complexe vragen vallen veelvuldig tussen wal en schip. Ze wisselen van aanbieder, zijn periodes zonder onderwijs of dagbesteding, en verhuizen van plek naar plek zonder structurele verbetering. Tegelijkertijd zien we veel potentie in het Drentse jeugdhulplandschap. Drenthe beschikt over kennis, betrokkenheid en het besef dat het anders moet én kan. De urgentie wordt breed gevoeld. Vanuit die gezamenlijke wil kunnen we stappen zetten naar een sterker, samenhangender jeugdhulplandschap waarbij we het kind centraal stellen.

1.4 Reikwijdte gespecialiseerde jeugdhulp Welke zorgvormen gerekend worden tot gespecialiseerde jeugdhulp, is op hoofdlijnen benoemd in de Algemene maatregel van Bestuur die hoort bij het wetsontwerp verbeteren bereikbaarheid gespecialiseerde jeugdhulp. In Drenthe kennen we onze eigen indeling in interventieniveaus. Gerelateerd aan de begrenzing van de AmvB, rekenen we de interventieniveaus 5 tot en met 8 tot gespecialiseerde jeugdhulp. Interventieniveau 5 gaat over ambulante (gespecialiseerde) jeugdhulp. Interventieniveau 6 betreft intensieve vormen van ambulante gespecialiseerde jeugdhulp. Interventieniveau 7 de dagbehandeling die jeugdigen wordt geboden en interventieniveau 8 betreft alle vormen van verblijf. Naast de genoemde interventieniveaus kennen we ook nog dyslexie en crisis als aparte vormen van hulp, die we in Drenthe regionaal contracteren De reikwijdte van de regiovisie gespecialiseerde jeugdhulp beperken we tot de volgende zorgvormen: Interventieniveaus 54tot en met 6 te weten: . Jeugdhulp bestaande uit gespecialiseerde of hoogspecialistische geestelijke gezondheidszorg; . Specialistische multidisciplinaire jeugdhulp aan jeugdigen met meervoudige problematiek waaronder ernstige gedragsproblemen, zorg mijdend gedrag, geestelijke gezondheidsproblematiek of een verstandelijke beperking; .

Jeugdhulp voor jeugdigen met een levensbrede en levenslange lichamelijke beperking;

Interventieniveau 7 te weten: . Jeugdhulp bestaande uit dagbehandeling in groepsverband aan jeugdigen met een verstandelijke beperking, een lichamelijke beperking, ernstige psychische problemen of ernstige gedragsproblematiek dan wel een vermoeden van het voorgaande;

Interventieniveau 8 te weten: 4 Voor IV5 geldt dat we het hier alleen hebben over de interventies die vallen binnen de AMvB zorgvormenlijst

14

. Jeugdhulp die verblijf van een jeugdige of ouder in een accommodatie als bedoeld in artikel 1.1 van de wet gedurende ten minste een etmaal met zich brengt; . Pleegzorg als bedoeld in artikel 1.1 van de wet;

Zorgvormen die via het landelijk transitie arrangement ingekocht zijn te weten: . Jeugdhulp die mede is gericht op het voorkomen van recidive, wordt verleend door een forensische jeugdhulpaanbieder en is gesteld als bijzondere voorwaarde, bedoeld in artikel 77z van het Wetboek van Strafrecht of 1wordt verleend ter uitvoering van jeugdreclassering bedoeld in artikel 1.1 van de wet; . Jeugdhulp in verband met een zintuiglijke beperking; . Specialistische jeugdhulp in verband met seksueel misbruik, geweld in afhankelijkheidsrelaties of eer gerelateerd geweld; . Jeugdhulp in verband met ernstige problemen op het gebied van onzindelijkheid;

Andere zorgvormen te weten: . Ondersteuning bij ernstige dyslexie conform de landelijke richtlijn dyslexiezorg (Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling (PDDB 3.0)). . Jeugdhulp bestaande uit crisishulp die gezien de ernst van de problematiek 7 x 24 uur beschikbaar is.

1.5 Primaire doelgroep In de bovenstaande paragraaf zijn de zorgvormen vrij ‘technisch’ weergegeven, gebaseerd op de systematiek zoals wij die kennen. Maar wat betekent dit wanneer we dit koppelen aan de jeugdigen en gezin/opvoeders? Hieronder geven we een nadere duiding op basis van de doelgroep. In Drenthe onderkennen we zes groepen jeugdigen waarvoor we de komende vier jaar zorgen dat er in ieder geval voor hen duurzaam en tijdig passende gespecialiseerde jeugdhulp5 beschikbaar is. Daarbij kijken we naar alle levensdomeinen en kijken we naar de gezinssituatie en de sociale context. We benoemen deze zes groepen (waarbij de begrenzing van de groepen overlap vertoont) omdat deze op dit moment niet in alle gevallen passend worden geholpen: veelal moet worden gekozen voor een oplossing die beschikbaar is, en kan niet voor een oplossing die maximaal helpend is worden gekozen (vanwege wachtlijsten of contra indicaties voor plaatsing). Het gaat om de volgende groepen jeugdigen: - Jeugdigen waarvoor een jeugdbeschermings- of jeugdreclasseringsmaatregel is uitgesproken.

Drenthe breed gaat het (cijfers 2024) om 1.228 jeugdigen; - Jeugdigen die vrijwillig uithuisgeplaatst worden; dat aantal ramen we op 157 jeugdigen per jaar op basis van de gegevens over 2024 van één van de GI’s (JBN); - Jeugdigen met een levensbrede, levenslange beperking of ernstige psychische stoornis, die niet in aanmerking komen voor de Wet Langdurige Zorg. Op basis van ons ter beschikking staande gegevens kunnen we geen concrete aantallen benoemen; - Jeugdigen die geplaatst worden in leef- of woongroepen of in de gesloten jeugdhulp. Op jaarbasis (gegevens 2024) gaat dat om 100 jeugdigen; - Jeugdigen en gezin/opvoeders die worden aangemeld vanwege complexe problematiek bij het Regionale Expert Team Jeugd (RST, MDA++, Regie op plaatsing en Experttafel); - Daarnaast vinden we het belangrijk om aandacht te hebben voor de doelgroep 16,5/18+ die aangewezen is op jeugdhulp. Daarin vinden we het van belang dat er een doorlopende ontwikkelroute mogelijk is. Het werken met een uniform toekomstplan gaat helpen om deze groep blijvend goed te ondersteunen: ook als jongvolwassene. 5 Uitgangspunt is dat er door de betrokken verwijzers conform de Drentse visie wordt geconstateerd dat de inzet van

gespecialiseerde jeugdhulp passend is in de betreffende situatie. Als jeugdregio gaan wij ervan uit dat de verwijzers deze afweging zorgvuldig en transparant maakt en daarover gemotiveerd verantwoording kunnen afleggen.

15

De leeftijdsgrens van 18 jaar vormt in de praktijk nog te vaak een harde knip in hulp, verantwoordelijkheid en financiering. Terwijl we weten: jongeren maken geen abrupte sprong in volwassenheid op hun achttiende verjaardag. De transitie van jeugd naar volwassenheid verloopt in fasen, met schommelingen en kwetsbaarheden. Juist in die periode is continuïteit en nabijheid van groot belang. Voor de jongeren die in pleegzorg verblijf of in een gezinshuis geplaatst zijn, hebben we hierover afspraken gemaakt. Maar we zien in de totale breedte van het landschap dat dit een thema is dat nadere uitwerking vraagt waarbij het samenspel tussen regionaal (contractueel) en lokaal een belangrijke opgave is. Een specifiek en extra thema dat in dit verband aandacht zal krijgen is het beschikbaar krijgen van woonruimte voor deze groep jongvolwassenen. Op dit moment is voor hen weinig plek op de woonmarkt. Overleg vanuit de jeugdregio en individuele gemeenten met de woningbouwcorporaties is noodzakelijk om een oplossing te kunnen vinden voor het vraagstuk van duurzame huisvesting van jongvolwassenen. De primaire verantwoordelijkheid ligt bij de lokale gemeenten en/ of centrumgemeenten: we sluiten aan bij de al bestaande afspraken en convenanten (met woningcorporaties).

1.6 Gespecialiseerde Jeugdhulp Onze gezamenlijke ambitie in Drenthe (en in de hele keten jeugd) is dat we maximaal inzetten op het versterken van het gewone leven. Dat houdt voor de gespecialiseerde jeugdhulp in dat: 1 Als er gespecialiseerde jeugdhulp ingezet moet worden, die jeugdhulp zo thuis mogelijk en zo dichtbij mogelijk is; 2 Residentiële plaatsingen (uithuisplaatsingen) zo veel mogelijk worden voorkomen; 3 Er maximaal wordt ingezet op de inzet van ambulante hulp of dagbehandeling en op het toevoegen van noodzakelijke kennis en kunde in de sociale context van jeugdigen. Onze (die van de beide inkoopregio’s en de JHRD) uitdaging is om te zorgen voor contracten en voorwaarden die het mogelijk maken dat de betrokken jeugdhulpaanbieders daadwerkelijk passende hulp kunnen bieden. Onze rol en positie is faciliterend. De inkoopregio’s noch het regioteam kunnen zorgen voor de daadwerkelijke invulling van visies, voor kostenreductie of voor minder verwijzingen naar gespecialiseerde jeugdhulp. Die taak ligt bij de individuele medewerkers die namens de wettelijke verwijzers afwegen of gespecialiseerde jeugdhulp wel echt noodzakelijk is en welke alternatieven er zijn.

En bij de managers en bestuurders van alle betrokken organisaties die verantwoordelijk zijn voor meer samenwerking, meer samenhang in hun eigen organisatie en met hun partners en voor de noodzakelijke ruimte (in tijd, opdrachten en geld) die hun medewerkers nodig hebben om hun belangrijke rol goed te kunnen invullen. Een belangrijk uitgangspunt dat we hanteren bij de invulling van onze opdracht met betrekking tot het sluitende zorglandschap is, dat we nadrukkelijk uitgaan van een collectieve verantwoordelijkheid voor het welbevinden van jeugdigen en gezin/opvoedersn en ervan uitgaan dat door het nemen van die verantwoordelijkheid in de hele keten jeugd, veel minder individuele gespecialiseerde jeugdhulp ingezet gaat worden. Veel vragen en behoeften kunnen worden beantwoord en ingevuld door informele zorg, algemene voorzieningen en de 1e lijn. Een tweede uitgangspunt is dat wij, bij het invullen van het sluitende zorglandschap voor gespecialiseerde jeugdhulp, kijken naar de hele context waarin vraagstukken rondom opvoeden en opgroeien spelen. Jeugdproblematiek is in veel gevallen het gevolg van omstandigheden waar

16

volwassenenproblematiek, armoede, schulden, onmacht en/of handelingsverlegenheid een rol spelen. Het is veel effectiever om de oorzaak van problematiek aan te pakken dan om de symptomen te bestrijden.

1.7 Netwerksamenwerking Samenwerken is niet altijd eenvoudig. We merken dat het soms lastig is om echt samen stappen te zetten, omdat onze beelden van de opgave uiteenlopen. Wat voor de één een logische aanpak lijkt, roept bij een ander vragen of terughoudendheid op. Deze verschillen zijn niet vreemd: ze horen bij de werkelijkheid van een complexe, gedwongen netwerksamenwerking. In het jeugdhulplandschap van Drenthe zijn veel partijen betrokken, ieder met eigen perspectieven, belangen en verantwoordelijkheden. Gemeenten, zorgaanbieders, onderwijs en veiligheidspartners moeten het samen doen, terwijl geen van hen in staat is om de opgave alleen op te lossen. Het vraagt om samen goed te bespreken wat de opgave is en vanuit welk perspectief we daarnaar kijken. Dat we onderzoeken hoe we willen samenwerken, wat ieders rol en inbreng is, en waar belangen en mogelijke belemmeringen liggen. Dat vraagt niet alleen om een gezamenlijk beeld van de opgave, maar vooral om aandacht voor hoe we met elkaar samenwerken. In netwerken is het belangrijk om spelregels af te spreken en altijd te beginnen met het verkennen van de gezamenlijke opgave en de verschillende perspectieven die hierover bestaan.

Hoe spreken we elkaar aan, hoe nemen we besluiten, en hoe zorgen we dat verschillen bespreekbaar blijven? Alleen door expliciete dialoog over wat we zien, willen en nodig hebben, kunnen we elkaar vinden in de gezamenlijke opgave. Hoe we dat in Drenthe precies vormgeven, valt niet in één antwoord te vatten maar dat we te maken hebben met een complexe (gedwongen) netwerksamenwerking is een feit. Daarom kiezen we voor een aanpak waarin we de opgave telkens opnieuw samen verkennen en gezamenlijk reflecteren en leren. Daarbij hanteren we de uitgangspunten van complexe netwerksamenwerking: elkaars perspectieven serieus nemen, ruimte maken voor verschil en investeren in het proces. Zo leggen we de basis voor een veerkrachtig, samenhangend jeugdhulplandschap waarin jeugdigen en gezinnen centraal staan. Netwerksamenwerking in het jeugdhulplandschap van Drenthe is ons uitgangspunt en vullen we de komende jaren daadwerkelijk in.

1.8 Totstandkoming van de regiovisie Deze regiovisie is ontstaan in samenwerking en via een langdurig proces van co-creatie, ook al is die samenwerking voor sommigen misschien niet altijd direct zichtbaar geweest. Deze regiovisie is opgebouwd uit de verschillende inhoudelijke deelopgaven (o.a. opdracht verblijf, regionale experttafel, opdracht crisis, opdracht ambulante hulp en dagbehandeling), die in de afgelopen jaren zijn opgeleverd binnen de opdrachten van de Jeugdhulpregio. Deze opdrachten en de uitwerking ervan, zijn steeds tot stand gekomen in samenwerking met een brede groep betrokkenen: zorgaanbieders, contractmanagers, toegangsteams en vertegenwoordigers van jeugdigen en ouders, waarbij ook ervaringskennis een expliciete plek heeft gekregen.

17

Daarnaast zijn het afgelopen jaar diverse interactieve bijeenkomsten georganiseerd, zoals de Jeugdhulpregiodag, de Transformatiedag en de Verbindingsdag. Tijdens deze dagen stond het samen leren, reflecteren en verbinden van perspectieven centraal. De input uit deze bijeenkomsten is meegenomen en heeft mede richting gegeven aan de keuzes en accenten in deze regiovisie. Zo weerspiegelt deze visie niet alleen een gezamenlijke ambitie, maar ook het resultaat van een proces. Een proces waarin praktijk, beleid en bestuur elkaar wisten te vinden en dat ook de komende jaren ingevuld zal blijven worden en zo richting blijft geven aan het samen bouwen aan een betekenisvol en toekomstbestendig jeugdhulplandschap in Drenthe.

1.9 Gezamenlijkheid gemeenten Het realiseren van de waarden en de invulling van de leidende principes kan alleen als gemeenten daarvoor gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen. Op die manier vullen zij hun rol als opdrachtgever in. Deze regiovisie benadrukt de gezamenlijkheid van de Drentse gemeenten. We weten ook dat die gezamenlijkheid niet alleen op papier ingevuld moet worden: ook ons individuele en gezamenlijke handelen moet in lijn zijn met de uitgangspunten van deze regiovisie gespecialiseerde jeugdhulp. Een aspect dat specifiek aandacht verdient is dat in de dagelijkse praktijk de inhoudelijke overwegingen en uitgangspunten worden gekaderd en soms belemmerd door elementen vanuit de bedrijfsvoering: kosten, rechtmatigheid, wetgeving en formele voorschriften vanuit de eigen gemeentelijke organisatie. Ook in deze regiovisie benoemen we de inhoudelijke uitgangspunten, ambitie, visie e.d.. De prioriteit die wordt toegekend aan deze inhoud verschilt per gemeente. Belangrijk is om over mogelijke afzwakking van inhoudelijke uitgangspunten op regionaal niveau met elkaar in gesprek te blijven.

Voor hun eigen aandeel in de jeugdketen (de sociale en pedagogische basis, de eerste lijn voorzieningen, de aansluiting met de jeugdgezondheidszorg, het onderwijs, de huisartsen en de volwassenenzorg), maar ook voor het laten aansluiten van hun gemeentelijke taken en mogelijkheden (WMO, participatiewet, schuldhulpverlening, sociale woningbouw, ruimtelijke ordening) nemen gemeenten de verantwoordelijkheid (o.a. via casusregie) om dat aandeel optimaal vorm te geven. Voor hun gezamenlijke aandeel zoals dat hier voor de gespecialiseerde jeugdhulp is verwoord, geven de gemeenten de Jeugdregio de taak om de ambitie, visie en uitgangspunten concreet te vertalen. De algemene uitgangspunten en leidende principes zullen gemeenten vertalen in hun verordening en in de werkinstructies en – processen die ze lokaal hanteren. De lokale invulling heeft alle ruimte als ze maar past en invulling geeft aan de regionaal gezamenlijk vastgestelde uitgangspunten. Door middel van een al door het ABO jeugd vastgelegde systematiek met kwalitatieve en kwantitatieve monitoring, wordt gevolgd of de inspanningen van gemeenten daadwerkelijk invulling geven aan de regionaal gemaakte afspraken. De overkoepelde rapportage wordt in het ABO jeugd besproken en zal leiden tot concrete afspraken over verbeteringen.

Of de regionale aanpak en inkoop voldoende aansluit op de lokale wensen en verwachtingen moet ook steeds een vraagstuk zijn dat onderzocht wordt. Dit vormt een onderdeel van de monitoring, het leren en ontwikkelen dat vanuit de regio wordt geïnitieerd.

18

Daarnaast worden de lokale gemeenten betrokken bij de vormgeving van de regionale inkoopagenda. We gaan ervan uit dat naarmate interventies dichter tegen het lokale veld aanliggen, beleidsadviseurs, toegangen en gedragswetenschappers een actievere bijdrage leveren. In alle processen vanuit de Jeugdhulpregio is cliëntervaring een vanzelfsprekend en integraal onderdeel. De komende jaren gaan we met een aantal gemeenten in gesprek over de vraag hoe de lokale en regionale aanpak binnen de keten jeugd optimaal op elkaar kunnen aansluiten. Deze ervaringen gebruiken we om de lokale inspanningen en regionale acties steeds beter op elkaar af te stemmen. Eens per jaar organiseert het regioteam een inspiratie dag waarin gemeenten hun good practises binnen en rondom de jeugd keten aan elkaar presenteren en waarin gelegenheid is kennis te nemen van interessante landelijke innovaties. In overleg met de leden van het ABO worden de bestuurlijke thema’s geïnventariseerd en in overleg met het Drentse coördinatoren overleg, de thema’s die voor uitvoerende interessant kunnen zijn.

19

2. Inrichting Drents jeugdhulplandschap

2.1 Drie pijlers Zoals benoemd, vraagt de toekomst van de jeugdhulp om meer dan het aanpassen van losse onderdelen: het vraagt om het herinrichten van het geheel. De uitgangspunten die hiervoor zijn geschetst, komen samen in de manier waarop we het Drentse jeugdhulplandschap vormgeven. We kiezen voor de concretisering drie pijlers die we hierna schetsen. We maken zichtbaar wat er nú speelt, waar het wringt, en vooral: welke kant we met elkaar op willen bewegen. Centraal daarin staan drie pijlers die ons richting geven bij het nemen van scherpe, maar noodzakelijke beslissingen: beschikbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid. Deze thema’s raken de kern van goede jeugdhulp. Want hoe centraal we het kind ook stellen, zonder tijdige en passende hulp (beschikbaarheid), zonder betrokken en effectieve ondersteuning (kwaliteit), en zonder duurzame inzet van middelen (betaalbaarheid), kunnen we onze belofte aan jeugdigen en gezinnen niet waarmaken. In de onderstaande tekst hebben we op bepaalde plekken een tekstkader weergegeven. In dat tekstkader is aangegeven welke voorwaarden we (naast andere) zullen stellen aan de jeugdhulpaanbieders die in de toekomst voor enige vorm van gespecialiseerde jeugdhulp gecontracteerd willen worden.