Document · PDF

Programmabegroting 2026-2029 De Wolden

Besluitvormende vergadering: “D’r op an” 6 november 2025, gemeente De WoldenBij agendapunt: Begroting 2026-202933.880 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

3. We maken afspraken over het beheer en actueel houden van het Omgevingsplan. 4. We zorgen voor een actueel en transparant overzicht van ruimtelijke beperkingen.

Programma Vitale Vakantieparken (VVP) Sinds 2018 doet gemeente De Wolden mee aan het programma Vitale Vakantieparken, dat in heel Drenthe wordt ondersteund door de Taskforce Vitale Vakantieparken. Op 30 maart 2023 heeft de gemeenteraad het programmaplan voor De Wolden vastgesteld. Een onderdeel van dit plan was het instellen van een bestemmingsreserve voor Vitale Vakantieparken. Voor de begrotingsbehandeling in november stelt het college de uitvoeringsagenda voor 2026 vast. Deze wordt ter kennisname aan de raad aangeboden. In de begroting wordt dan de bijdrage voor 2026 definitief vastgesteld.

Gemeente De Wolden

03 Wonen en Duurzaam

Programmabegroting 2026-2029

De oorspronkelijke bedoeling was om de inzet van externe krachten geleidelijk af te bouwen en het programma zoveel mogelijk met eigen medewerkers uit te voeren. Dit blijkt grotendeels haalbaar, maar om de doelen van het programma te halen en de noodzakelijke kosten voor ruimtelijke procedures en onderzoeken te kunnen uitvoeren is in beeld gebracht welke kosten en capaciteit nodig zijn voor de periode tot en met 2027. Daarbij houden we ook rekening met extra kosten voor ruimtelijke procedures. Waar mogelijk maken we gebruik van capaciteit vanuit de Taskforce VVP Drenthe tegen een lager tarief. Tot 2026 konden we alleen een beroep doen op de Taskforce in het geval van transformatie. We willen bewerkstelligen dat we vanaf 2026 ook een beroep op de Taskforce kunnen doen bij het vitaliseren van parken. Voor de komende jaren verwachten we voor de SWO een extra budget nodig te hebben. Het aandeel van De Wolden is begroot op een extra bijdrage van € 140.000, die we onderbrengen in de bestemmingsreserve. Dit bedrag dekken we uit de algemene reserve. Hiervoor is een speerpunt opgenomen. Deze extra bijdrage kunnen we dan ook inzetten als co-financiering voor de kosten van de Taskforce bij hulp rondom vitaliseren. Herinrichting Sportpark De Baete De gemeente De Wolden werkt al enkele jaren aan de herinrichting van sportpark De Baete in Ruinen, samen met betrokken partijen.

De verwachting is dat de gemeenteraad in de loop van 2026 een besluit neemt over de plannen. Visie Hoofdstraat Zuidwolde 2040 Samen met een werkgroep, waarin onder andere dorpsbelangen, de ondernemersvereniging, de hervormde kerk en de oudheidskamer zijn vertegenwoordigd, werken we aan een gebiedsvisie voor de Hoofdstraat in Zuidwolde. Deze visie biedt een duidelijk kader, zodat nieuwe of bestaande ruimtelijke ontwikkelingen beter kunnen worden afgestemd op de huidige kwaliteiten van de straat, of juist bijdragen aan het versterken daarvan. De verwachting is dat dit lopende initiatieven kan ondersteunen en versnellen. In de visie wordt gekeken naar actuele thema’s zoals klimaatadaptatie, ontspanning, ontwikkeling en ondernemen. Door hierop in te spelen, willen we zorgen voor een toekomstbestendige en waardevolle leefomgeving die zorgvuldig is ingericht en waar iedereen een bijdrage aan kan leveren. De gebiedsvisie wordt naar verwachting eind 2025 ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad. De financiële gevolgen van deze visie zijn op dit moment nog niet bekend.

Beleidsdoelen Wonen • Uitvoering van de zes ambities in de woon(zorg)visie 2023-2027 (in de visie zijn deze ambities verder uitgewerkt in verschillende concrete maatregelen): 1. Met nieuwbouw bijdragen aan de veranderende woonbehoefte. 2. Een duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad realiseren. 3. Voldoende betaalbare woningen realiseren voor de aandachtsgroepen die behoefte hebben aan een combinatie van wonen en zorg. 4. Voldoende betaalbare woningen toevoegen om te voorzien in de behoefte van met name starters op de woningmarkt. 5. De kwaliteit en leefbaarheid van de wijken en dorpen behouden en verbeteren. 6. Voldoende en passende woonruimte realiseren voor de huisvesting van aandachtsgroepen zoals arbeidsmigranten, statushouders en spoedzoekers. Milieu en duurzaamheid • Streven om de gebouwde omgeving in 2040 energieneutraal te hebben. • In 2030 willen we evenveel duurzaam gas invoeden als we gebruiken (100% groen gas). • Inventariseren van het huidige energieverbruik in de regio en wat het potentieel (ruimtelijk) is voor hernieuwbare energie (opwekking, opslag en infrastructuur). • Het opstellen van een aanbod voor de duurzame warmtebronnen en aanbod voor de hernieuwbare opwek. • Het geven van het goede voorbeeld als gemeente.

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

• • • • •

03 Wonen en Duurzaam

Meewerken aan het tot stand brengen van energiezuinige woningen met lage energielasten. De CO2-uitstoot verder verlagen voor een gezonde leefomgeving. Inwoners en bedrijven stimuleren om gezamenlijk aan de slag te gaan met duurzame energie en lokale energie-initiatieven. In 2030 0,1 TWh aan grootschalige opwek van duurzame elektriciteit: 0,06 TWh grootschalig zon op dak (minimaal 50 zonnepanelen), 0,04 TWh techniekneutraal. In 2040 0,14 TWh aan grootschalige opwek van duurzame elektriciteit.

Ruimtelijke ontwikkeling • Faciliteren dat de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit behouden blijft. • Een veilige, aantrekkelijke en gezonde leefomgeving behouden. • Ruimte scheppen voor dynamiek en innovatie, met behoud van de omgevingskwaliteit.

Informatie verbonden partijen N.v.t.

Beleidsindicatoren We zijn als gemeente verplicht om een set met beleidsindicatoren op te nemen in de begroting. Hieronder vindt u de meest recente cijfers die op dit programma van toepassing zijn. De gegevens zijn gepubliceerd op www.waarstaatjegemeente.nl/. 03 Wonen en Duurzaam Beleidsindicator

Eenheid

Jaar

Nieuw gebouwde woningen

per 1.000 woningen

2024

De Wolden Nederland Bron 1,4

8,4

Basisregistraties adressen en gebouwen - bewerking ABF Research

Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit

2022

32,5

Berekening

Speerpunten 7.4 - Milieu en Duurzaamheid Activiteit

Pilot Energiemanagementsystemen & budget Dorps Energie Strategie

Gevolgen voor de inwoners

Met de Dorps Energie Strategie willen we dorpen ondersteunen met het opwekken, opslaan en het verbruiken van eigen energie. Lokale initiatieven hebben hiervoor ondersteuning nodig vanuit de gemeente, vaak ook door middel van een incidentele subsidie. Ook willen we een pilot starten in twee dorpen en/of gebieden met een energiemanagementsysteem, waarbij de dorpen zoveel mogelijk van de zelf opgewekte energie zelf kunnen gebruiken, zonder hier te veel bij hoeven na te denken.

Middelen

2026 € 30.000

2027 € 30.000

2028

2029

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 Eind 2025 krijgt de gemeenteraad de Energiestrategie De Wolden 2025-2040 ter besluitvorming voorgelegd. Onderdeel hiervan zijn de Dorps Energie Strategieën (DES). Dit wordt een ondersteuningsprogramma/-loket voor lokale energie-initiatieven die zelf aan de slag willen met het opwekken, opslaan en het zoveel mogelijk zelf verbruiken van energie, alsmede het besparen van energie. Om deze lokale initiatieven te ondersteunen richten we een digitaal loket in met ondersteuning vanuit de gemeente. Dit loket wordt vanuit de reguliere middelen betaald. Echter, lokale energie-initiatieven hebben soms ook financiële ondersteuning nodig in de plan- en ontwikkelfase en niet alle reeds bestaande subsidies zijn hiervoor toereikend. Een deel van dit budget wordt Gemeente De Wolden

03 Wonen en Duurzaam

Programmabegroting 2026-2029

daarvoor beschikbaar gesteld. Daarnaast willen we een pilot in twee dorpen en/of gebieden starten met een slim energiemanagementsysteem. Dit systeem kan helpen om zoveel mogelijk van de zelf opgewekte energie onderling te verdelen, op te slaan en lokaal te gebruiken. Voor de pilot zijn middelen nodig, om de software beschikbaar te stellen en om een kastje voor de slimme meter van huishoudens beschikbaar te stellen. Na twee jaar vindt er een evaluatie plaats, met afhankelijk van de resultaten, een voorstel om de ondersteuning wel of niet te continueren. Dit speerpunt is nieuw ten opzichte van de kadernota. 8.3 - Wonen en bouwen Activiteit

Ontwikkelen volkshuisvestingsprogramma.

Gevolgen voor de inwoners

Nieuw woonbeleid vanaf 2027.

Middelen

2026 € 15.000

2027

2028

2029

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 De woon(zorg)visie van De Wolden heeft een looptijd van 2023 tot en met 2026. Dat betekent dat we in 2026 nieuw beleid vanaf 2027 moeten vaststellen en moeten vertalen naar een uitvoeringsprogramma. Hiervoor was al € 35.000 begroot, maar we verwachten dat we hiervoor € 15.000 extra nodig hebben. 8.3 - Wonen en bouwen Activiteit

Doorontwikkeling programma woningbouwimpuls.

Gevolgen voor de inwoners

Uitbreiding van de woningvoorraad.

Middelen

2026

2027

2028

2029

€ 180.000

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 In de programmabegroting is voor de jaren 2023 tot en met 2025 € 180.000 per jaar beschikbaar gesteld voor de woningbouwversnelling. In deze periode hebben we belangrijke stappen gezet in de versnelling van de woningbouw: we hebben inzicht in de plannen, er zijn voldoende locaties en de processen en het beleid zijn versoepeld. Tegelijkertijd hebben we ons gericht op de snelle uitvoering van projecten. Nu we voldoende plannen hebben, is het noodzakelijk om de focus nog meer te leggen op de snelle realisatie van deze projecten. Dit vraagt om een doorontwikkeling van het programma Woningbouwimpuls in 2026. Daarom nemen we nu voor de komende jaren € 180.000 per jaar op. 8.1 - Wonen en bouwen Activiteit

Programma Vitale Vakantieparken.

Gevolgen voor de inwoners

Vitale recreatieparken en voorzieningen plus transformatie naar wonen op niet vitale vakantieparken.

Middelen dekking uit de algemene reserve

2026 € 140.000

2027

2028

2029

I/S Incidenteel Structureel

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

03 Wonen en Duurzaam

Toelichting: Categorie 3 Voor de komende jaren verwachten we voor de SWO een extra budget benodigd te zijn voor inhuur van capaciteit van medewerkers. Zie hiervoor de toelichting onder Wat speelt er in De Wolden. Voor De Wolden storten we een extra bijdrage van € 140.000 in de bestemmingsreserve. De dekking van dit bedrag halen we uit de algemene reserve. Dit speerpunt is nieuw ten opzichte van de kadernota. 8.1 - Wonen en bouwen Activiteit

Programma Vitale Vakantieparken.

Gevolgen voor de inwoners

Vitale recreatieparken en voorzieningen plus transformatie naar wonen op niet vitale vakantieparken.

Middelen dekking uit bestemmingsreserve Vitale Vakantieparken

2026 € 140.000 + € 90.000 - € 140.000 + - € 90.000

2027 € 80.000 + € 50.000

2028

2029

I/S

p.m.

Incidenteel

- € 80.000 + - € 50.000

Bestemmingsreserve Vitale Vakantieparken + Aanvulling bestemmingsreserve a.g.v. bovenstaand speerpunt Structureel

Toelichting: Categorie 3 Voor uitvoering van het programma Vitale Vakantieparken is incidenteel geld nodig in de periode tot en met 2027. Op 30 mei 2024 en op 26 juni 2025 heeft de raad voor het programma belangrijke besluiten genomen door in te stemmen met kader kostenverhaal en verevening. De gemeenteraad heeft in november 2023 bepaald dat de incidentele bijdragen voor 2024 t/m 2027 integraal worden afgewogen in de begroting, na kennisneming van de uitvoeringsagenda van het daaropvolgend jaar. Dit speerpunt is nieuw ten opzichte van de kadernota.

Beleidsdocumenten Wonen

•

Veelzijdig wonen in De Wolden!, vastgesteld op 30 maart 2023

Milieu & Duurzaamheid

• • • • • • •

Uitvoeringsplan Schoolkring Ansen, vastgesteld op 3 juni 2025 Actieplan Duurzaamheid 2025 - 2027, vastgesteld op 17 december 2024 Beleidsnotitie Alternatieve Energiebronnen, vastgesteld 29 september 2016 Nota Bodembeheer, vastgesteld op 27 mei 2021 Geurgebiedsvisie, vastgesteld op 10 juni 2010 Oplegger RES 1.0 regio Drenthe, vastgesteld op 24 juni 2021 RES 1.0 regio Drenthe, vastgesteld op 24 juni 2021

Ruimtelijke Ontwikkeling

• • •

Welstandsnota 2013, vastgesteld op 13 december 2012 Tijdelijk Omgevingsplan gemeente De wolden/(facet)Bestemmingsplannen en beheersverordeningen Landschappelijk Ontwikkelings Kader, vastgesteld op 29 november 2012 (aangevuld met deel 4 Wind- en zonne-energie in oktober 2017)

Gemeente De Wolden

03 Wonen en Duurzaam

Programmabegroting 2026-2029

Exploitatie Product

Realisatie Begroting Begroting Bedragen x € 1.000

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

740 Milieubeheer

1.646

1.333

796

726

438

810 Ruimtelijke ordening

1.620

1.988

1.634

1.591

1.540

1.541

830 Wonen en bouwen

2.675

1.499

1.550

1.436

1.358

Lasten

820 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein) 5.941

4.820

3.981

3.753

3.336

3.338

740 Milieubeheer

-957

-574

-268

-10

810 Ruimtelijke ordening

-34

-328

-91

830 Wonen en bouwen

-2.245

-657

-739

Baten

-3.237

-1.558

-1.098

-840

688

759

528

458

428

1.586

1.660

1.543

1.500

1.449

1.450

430

843

811

697

619

620

2.705

3.262

2.883

2.655

2.496

2.498

740 Milieubeheer 810 Ruimtelijke ordening 820 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein) 830 Wonen en bouwen Saldo

Omschrijving Bedragen x € 1.000 "+" = nadeel, "-" = voordeel

2026

2027

2028

2029

Lasten: Mutaties vanuit kadernota 2026-2029 740 Lijst onderuitputting

-20

830 Volkshuisvesting (speerpunt)

830 Woningbouwimpuls (speerpunt)

180

740 Pilot energiemanagementsystemen & budget dorps energie strategie (speerpunt)

740 Klimaat en energiegelden

258

740 Kostenverdeling (zie programma 12)

810 Programma Vitale Vakantieparken (speerpunt)

810 Kostenverdeling (zie programma 12)

Aanvullende mutaties

830 Kostenverdeling (zie programma 12)

674

608

267

268

740 Klimaat en energiegelden

-258

830 Indexatie bouwleges

-20

830 Hogere bouwleges a.g.v. versnelling woningbouw

-80

Totaal baten

-358

-100

Saldo

316

250

167

168

Totaal lasten Baten: Mutaties vanuit kadernota 2026-2029 Aanvullende mutaties

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

03 Wonen en Duurzaam

Toelichting op de cijfers Lasten Mutaties vanuit de Kadernota 740 Lijst onderuitputting Jaar op jaar worden we geconfronteerd met onderuitputting op budgetten. Dit zien we terug in de decemberbijstelling en in de jaarstukken. Een nadere analyse op de cijfers van de jaarrekening 2024 geeft ons voldoende vertrouwen om op bepaalde budgetten een verlaging door te voeren. 830 Volkshuisvesting Zie voor een toelichting het betreffende speerpunt. 830 Woningbouwimpuls Zie voor een toelichting het betreffende speerpunt. Aanvullende mutaties 740 Klimaat- en energiegelden Vanuit het Rijk zijn middelen beschikbaar uit voorgaande jaren voor de uitvoering van het klimaaten energiebeleid die tot en met 2027 kunnen worden besteed. Voor deze jaren nemen we hier € 258.000 voor op in de begroting (dit betreft capaciteitsinzet vanuit de SWO). In de loop van het jaar kunnen we beter duiden wat de inzet zal zijn (ook voor wat betreft overige uitgaven). Bij de Berap stellen we de bedragen dan bij. 740 Pilot energiemanagementsystemen & budget dorps energie strategie Zie voor een toelichting het betreffende speerpunt. 810 Programma Vitale Vakantieparken Zie voor een toelichting het betreffende speerpunt. 830 Opbrengst bouwleges De tarieven voor de bouwleges zijn geïndexeerd voor 2026 en volgende jaren met het CPIprijsindexcijfer.

Omdat we belangrijke stappen hebben gezet om de woningbouw te kunnen versnellen en we ons ook richten op de snelle uitvoering van projecten verwachten we een extra toename van de legesopbrengsten. Baten Aanvullende mutaties 740 Klimaat- en energiegelden Zie toelichting op de lasten.

Investeringen In deze begroting zijn voor dit programma geen investeringen opgenomen.

Gemeente De Wolden

04 Samen vooruit

Programmabegroting 2026-2029

04 Samen vooruit Het programma Samen vooruit bestaat uit de beleidsonderwerpen economische zaken, landbouw, recreatie en toerisme, cultuurhistorie, groen en spelen. Programmahouder: Gerrie Hempen-Prent Het programma in beeld

Wat speelt er in De Wolden Economische zaken Bedrijventerreinenvisie In 2025 zijn we samen met inwoners, ondernemers en andere betrokkenen gestart met het opstellen van een visie voor de bedrijventerreinen in onze gemeente. In deze visie geven we richting aan de toekomst van de bestaande bedrijventerreinen en stellen we kaders voor mogelijke nieuwe terreinen. We verwachten dat de gemeenteraad de visie in het tweede kwartaal van 2026 vaststelt.

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

04 Samen vooruit

Toekomstbestendige bedrijventerreinen Het verbeteren van bedrijventerreinen is een proces dat meerdere jaren duurt. In het Economisch Actieplan 2023–2027 is dit opgenomen als een actiepunt dat de hele looptijd van het plan doorloopt. Op bedrijventerrein Hoge Akkers voeren we acties vanuit het uitvoeringsplan van de pilot uit. Het gaat om maatregelen op het gebied van organisatie, veiligheid, energie en duurzaamheid. Via VNO-NCW deden we met Hoge Akkers mee aan de eerste ronde van de Regiodeal Regio Zwolle. Voor de uitvoering is € 67.000 beschikbaar gesteld. In Zuidwolde zijn we op de terreinen Zuiderkerkes I en II gestart met een verkenning rondom het thema energie. Als er voldoende belangstelling is, starten we in 2026 ook op bedrijventerrein Voor de Blanken in Ruinen. Ontwikkeling bedrijventerrein Zuidwolde en Koekange In 2025 zijn we begonnen met een onderzoek naar de haalbaarheid en mogelijke locaties voor uitbreiding van bedrijventerreinen in Zuidwolde en Koekange. De resultaten van dit onderzoek worden begin 2026 verwacht. Bij een positief advies over de locaties vragen we daarna voorbereidingskrediet aan om het vervolgtraject te kunnen starten. Standplaatsenbeleid Het beleid voor standplaatsen voor marktkramen wordt vernieuwd. In de nieuwe regels wordt ook iets opgenomen over stroomkosten.

Na de herziening kunnen deze kosten worden doorberekend aan de standplaatshouders. Landbouw We willen dat zoveel mogelijk agrarische bedrijven een toekomst hebben. We ondersteunen bedrijven bij het vernieuwen, verduurzamen en verbreden van hun bedrijfsvoering. Ook helpen we agrariërs die willen stoppen bij hun toekomstplannen. Dat doen we met een vaste contactpersoon landbouw, met het Transitiefonds Toekomstgerichte Landbouw en door samen te werken met partners in Drenthe, Regio Zwolle, de P10 en andere overheden en organisaties. Transitiefonds Toekomstgerichte Landbouw In het collegeprogramma 2022–2026 staat dat we het transitiefonds structureel willen maken. Aan het einde van de huidige subsidieregeling (eind 2025) is er waarschijnlijk nog geld over in het fonds. We verwachten daarom dat het fonds ook in 2026 nog gebruikt kan worden. Wel is vanaf 2027 een structurele jaarlijkse bijdrage nodig om de ambitie van het college te kunnen blijven uitvoeren. Landelijk Gebied De opgaven voor natuur, stikstof, water en klimaat hebben veel invloed op het landelijk gebied. Het Nationaal Programma Landelijk Gebied is in 2024 stopgezet door het kabinet Schoof. Daarna is gestart met het programma 'Ruimte voor Landbouw en Natuur'. De provincie Drenthe werkt binnen dit kader aan het programma Toekomstgericht Landelijk Gebied Drenthe.

Dit provinciale programma moet ervoor zorgen dat vergunningverlening weer mogelijk wordt, water- en natuurdoelen worden gehaald en de landbouwstructuur wordt versterkt. Toerisme en recreatie Herijking recreatiebeleid In 2025 heeft het college een nieuwe beleidsnotitie voor verblijfsrecreatie aangeboden aan de gemeenteraad. Na vaststelling gebruiken we dit beleid als basis om de kwaliteit van verblijfsrecreatie te behouden en waar nodig te verbeteren. Openbare ruimte Openbaar groen Zodra het Integraal Beleid Openbare Ruimte vastgesteld is, starten we met het opstellen van een groenbeheerplan en een bomenbeheerplan. Deze plannen helpen ons om intern en extern duidelijk te maken hoe we het groen en het bomenbeheer in de gemeente aanpakken.

Gemeente De Wolden

04 Samen vooruit

Programmabegroting 2026-2029

Actualisatie waardevolle bomenlijst In 2025 zijn we begonnen met het actualiseren van de lijst met waardevolle bomen. Dit doen we in overleg met betrokken organisaties. Daarna passen we ook de subsidieregeling ‘Instandhouding waardevolle bomen De Wolden’ aan. De vernieuwde regeling wordt ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. Beleidsdoelen Economische zaken • Stimuleren van bedrijvigheid. • Bijdragen aan het aantrekkelijk houden van het winkelgebied. • Bijdragen aan het verbeteren van het ondernemers- en vestigingsklimaat. • Onderhouden van een goede relatie met het bedrijfsleven. • Streven naar een ondernemersgerichte dienstverlening. • Bevorderen van de overgang naar een toekomstgerichte landbouwsector. Toerisme en recreatie • Stimuleren van toerisme en recreatie in De Wolden. Om het ambitieniveau te duiden, streven we samen met de sector naar groei van de bestedingen boven het Drents gemiddelde. • Onderzoeken van mogelijkheden voor vestiging nieuwe (dag)recreatie initiatieven. • Bijdragen aan het leefklimaat voor onze inwoners door de aanleg van recreatievoorzieningen te stimuleren/realiseren. Dit draagt indirect bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven. • Belevingswaarde van cultuurhistorie vergroten onder ander door het 'beleefbaarder' en toegankelijker te maken van cultuurhistorie en erfgoed.

• Vereveningsfonds afkomstig van de transformatieparken op een juiste manier inzetten om de recreatieve aantrekkelijkheid te vergroten. Cultuurhistorie • Onze cultuurhistorische waarden behouden en benutten. • Cultuurhistorie als stimulans gebruiken voor het toeristisch-recreatief beleid. • Cultuurhistorie als onderlegger en drager voor ruimtelijke kwaliteit bij gebiedsontwikkeling en maken omgevingsplan. • Het verhogen van de publieke kennis en verhogen van laagdrempelige verspreiding van kennis van en over cultureel erfgoed richting inwoners, bezoekers/toeristen en (potentiële) bedrijven. • Het verhogen van de betrokkenheid en verbinding door actieve promotie, evenementen, voorlichting, educatie van passieve en actieve betrokkenheid van inwoners en bedrijven in cultureel erfgoed. Groen • De openbare ruimte onderhouden op het vastgestelde kwaliteitsniveau. • Werken aan een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. • Een veilige, aantrekkelijke en gezonde leefomgeving behouden. • Bermen ecologisch beheren daar waar het meest kansrijk is. Als gevolg hiervan op natuurlijke wijze beheersing van de eikenprocessierups. Spelen • De speeltuinverenigingen en scholen ondersteuning bieden bij het beheer en onderhoud van de speelvoorzieningen.

Informatie verbonden partijen Bij de realisatie van de bovenstaande beleidsdoelen zijn de volgende verbonden partijen betrokken: - Recreatieschap Drenthe te Dwingeloo - taakveld 05.70.

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

04 Samen vooruit

04 Samen vooruit Beleidsindicator

Eenheid

Jaar

De Wolden

Nederland Bron

Banen

per 1.000 inwoners van 15-64 jaar

2023

626,8

836,6

CBS Bevolkingsstatistiek / LISA - bewerking ABF Research

Functiemenging

2023

46,7

54,2

CBS BAG/LISA bewerking ABF Research

Netto arbeidsparticipatie

2024

73,1

73,2

CBS - Arbeidsdeelname (gemeente)

Vestigingen (van bedrijven)

per 1.000 inwoners 15 t/m 64 jaar

2023

227,5

181,8

LISA

Speerpunten 3.3 - Bedrijvenloket en bedrijvenregelingen Activiteit

Fonds Toekomstgerichte Landbouw structureel maken.

Gevolgen voor de inwoners

Een toekomstbestendige en duurzame agrarische productie.

Middelen

2026 -

2027

2028

2029

€ 75.000

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 In het collegeprogramma 2022-2026 staat dat het college het transitiefonds Toekomstgerichte Landbouw structureel wil maken. Om dat te realiseren is vanaf 2027 een structurele jaarlijkse bijdrage nodig. Met een bedrag van € 75.000 per jaar kunnen we als gemeente veel toekomstgerichte landbouwprojecten mogelijk maken. Dit speerpunt is nieuw ten opzichte van de kadernota.

Beleidsdocumenten Economische zaken

• • • •

Economisch Actieplan De Wolden 2023-2027, vastgesteld d.d. 26 januari 2023 Evenementenbeleid, vastgesteld d.d. 12 januari 2021 Standplaatsenbeleid, vastgesteld d.d. 24 september 2019 Inkoop- en aanbestedingsbeleid, vastgesteld d.d. 14 januari 2020

Cultuurhistorie

• • • •

Een cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente De Wolden, vastgesteld 13 maart 2014 Archeologisch erfgoed in de gemeente De Wolden, vastgesteld 26 januari 2012 Welstandsnota 2013 Karakteristieke panden in welstandsvrij gebied, vastgesteld juni 2021

Groen

• Kwaliteitsvisie openbare ruimte 2012 • Waardevollebomenlijst 2018 • Beleidsnota ecologisch bermbeheer

Gemeente De Wolden

04 Samen vooruit

Programmabegroting 2026-2029

Exploitatie Realisatie Begroting Begroting

Product Bedragen x € 1.000

2024

2025

2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

310 Economische ontwikkeling

373

424

300

280

292

293

330 Bedrijvenloket en bedrijfsregeling

119

412

112

550 Cultureel erfgoed

3.179

3.159

3.234

3.241

3.247

3.255

570 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 830 Wonen en bouwen

3.800

4.129

3.707

3.769

3.785

3.793

550 Cultureel erfgoed

-11

-8

570 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-49

-5

-13

Baten

-60

-13

-21

310 Economische ontwikkeling

373

424

300

280

292

293

330 Bedrijvenloket en bedrijfsregeling

119

412

112

550 Cultureel erfgoed

3.130

3.154

3.221

3.229

3.235

3.242

3.739

4.116

3.686

3.749

3.764

3.772

Lasten 310 Economische ontwikkeling 330 Bedrijvenloket en bedrijfsregeling

570 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 830 Wonen en bouwen Saldo

Omschrijving Bedragen x € 1.000 "+" = nadeel, "-" = voordeel

2026

2027

2028

2029

Lasten: Mutaties vanuit kadernota 2026-2029 310 Budget verlagen

-5

310 Lijst onderuitputting

-32

570 Bijdrage recreatieschap Drenthe

-5

-102

310 Kostenverdeling (zie programma 12)

550 Brand- en stormverzekering (zie programma 12)

570 Lijst onderuitputting Aanvullende mutaties 310 Fonds Toekomstgerichte Landbouw structureel maken (speerpunt)

570 Kostenneutrale wijziging

-99

570 Kapitaallasten (zie programma 11)

570 Kostenverdeling (zie programma 12)

570 Budgetten Stichting Werkgelegenheidsinitiatieven (SWiDW)

299

Totaal lasten

119

191

189

196

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

Omschrijving Bedragen x € 1.000 "+" = nadeel, "-" = voordeel

04 Samen vooruit

2026

2027

2028

2029

Baten: Mutaties vanuit kadernota 2026-2029 570 In rekening brengen gebruik van stroomkasten

-8

Aanvullende mutaties

-8

111

183

181

188

Totaal baten Saldo

Toelichting op de cijfers Lasten Mutaties vanuit de Kadernota 310 Verminderen bijdrage aan gebiedscorporatie Zuidwest-Drenthe We kunnen een beperkte besparing realiseren door de bijdrage te verminderen, zonder dat dit impact op de af te nemen diensten heeft. 310 Lijst onderuitputting Jaar op jaar worden we geconfronteerd met onderuitputting op budgetten. Dit zien we terug in de decemberbijstelling en in de jaarstukken. Een nadere analyse op de cijfers van de jaarrekening 2024 geeft ons voldoende vertrouwen om op bepaalde budgetten een verlaging door te voeren. 570 Bijdrage Recreatieschap Drenthe Op basis van de beleidsbrief en conceptbegroting van het Recreatieschap 2026 houden we rekening met een voorlopige daling van de bijdrage met € 4.866. De salariskosten en materiële kosten zijn geïndexeerd conform de indexen CPB. Dat de bijdragen van de gemeenten desondanks dalen, houdt verband met het krapper en doelmatiger begroten naar aanleiding van de zienswijzen die gemeenten hebben ingediend bij de begroting 2025. 570 Lijst onderuitputting We geven invulling aan de - in het maatregelenboek - gemelde mogelijkheid tot versobering op de beheerplannen voor openbaar groen door de onderuitputting op deze budgetten in te boeken en deze voor 2026 niet te indexeren.

Op onderhoud openbaar groen ramen we voor € 102.000 aan onderuitputting af en nemen we een voorgestelde indexatie van € 49.000 niet op. De op te stellen nieuwe beheerplannen zullen binnen dit budgettair kader worden opgesteld. Aanvullende mutaties 310 Fonds Toekomstgerichte landbouw Zie voor een toelichting het betreffende speerpunt. 570 Kostenneutrale wijziging Betreft een budget voor onderhoud van begraafplaatsen. Deze wordt overgeheveld naar programma 9. Per saldo is deze wijziging kostenneutraal. 570 budgetten Stichting Werkgelegenheidsinitiatieven (SWiDW) Als gevolg van de opheffing van de SWiDW in 2025 moeten kostenplaatsen vanuit het programma 07 Sociaal begrotingstechnisch worden omgeboekt naar dit programma. De bijdragen voor de SWiDW zijn gebruikt om de inclusieve arbeidsdeelname voor het groenonderhoud van de gemeente De Wolden te realiseren. Om dit te behouden worden de vrijvallende middelen € 299.000 (bijdragen SWiDW op taakveld 640) toegevoegd aan de groenbegroting voor de inzet van inclusieve arbeidsdeelname (WSW en Baanafspraakbanen). In kadernota is aangeven dat dit mogelijk tot een voordeel leidt. Op dit moment is dat nog niet zeker en wordt nu veiligheidshalve de verschuiving budgetneutraal verwerkt. Zodra de liquidatie is afgehandeld wordt de raad hierover geïnformeerd. Gemeente De Wolden

04 Samen vooruit

Programmabegroting 2026-2029

Baten Mutaties vanuit de Kadernota 570 In rekening brengen gebruik van stroomkasten In De Wolden staan diverse stroomkasten voor gebruik bij evenementen en standplaatsen. In De Wolden is er geen regeling waarmee een vergoeding voor dit gebruik in rekening kan worden gebracht. We gaan het standplaatsenbeleid herzien, en hierin nemen we het verhalen van stroomkosten bij de gebruiker in op.

Investeringen De investeringsplanning is geactualiseerd, in die zin dat het tempo en de omvang van de geplande investeringen zijn aangepast aan de laatste inzichten (o.a. opschuiving i.v.m. capaciteitsproblemen, wettelijke belemmeringen, subsidietoezeggingen, etc.). Voorgenomen nieuwe investeringen programmabegroting 2026-2029 Omschrijving

Jaar

Investeringsbedrag

Vervanging speelvoorzieningen (dateert uit begroting 2021)

2026

€ 67.500

Vervanging speelvoorzieningen (dateert uit begroting 2021)

2027

€ 67.500

Vervanging speelvoorzieningen (dateert uit begroting 2021)

2028

€ 67.500

Vervanging speelvoorzieningen (dateert uit begroting 2021)

2029

€ 67.500

Toelichting: Op 29 oktober 2020 is het plan van aanpak speelruimtebeleid De Wolden door de raad vastgesteld. Om hier uitvoering aan te geven hebben we in deze begroting de jaarschijf 2029 toegevoegd.

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

05 Solide basis voor De Wolden

05 Solide basis voor De Wolden Het programma Solide basis voor De Wolden bestaat uit de beleidsonderwerpen afval, financiële zelfredzaamheid en grondbeleid. Programmahouder: Rudi Hooch Antink Het programma in beeld

Wat speelt er in De Wolden Afval Inzameling huishoudelijk afval Het huidige afvalinzamelingsbedrijf (PreZero) heeft laten weten dat het per 1 januari 2026 stopt met de inzameling van huishoudelijk afval. Daarom is, in samenwerking met Markerein, onderzoek gedaan naar andere mogelijkheden. Uit dit onderzoek is naar voren gekomen dat we een verkenning zijn gestart naar aansluiting bij één van twee publieke afvalinzamelaars. Op basis van deze verkenning is gekozen voor toetreding tot Area Reiniging. Deze toetreding bestaat uit twee onderdelen: 1. Vanaf 2026 verzorgt Area de inzameling van huishoudelijk afval. De gemeente De Wolden is hierbij opdrachtgever. 2. Daarnaast wordt de gemeente De Wolden vanaf volgend jaar aandeelhouder van Area waardoor dit een verbonden partij wordt. De financiële gevolgen van beide onderdelen zijn verwerkt in deze begroting.

Gemeente De Wolden

05 Solide basis voor De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

Grondstoffenplan Het grondstoffenplan ‘Van Afval naar Grondstof’ zou in 2025 worden geëvalueerd en vernieuwd. Vanwege de veranderingen rond de inzameling is besloten dit uit te stellen tot 2026. Zo kan bij het opstellen van nieuw beleid rekening worden gehouden met de nieuwe situatie. Dit nieuwe beleid zal gericht zijn op de landelijke doelstelling: 50% circulair in 2030. Kwaliteit grondstoffen De kwaliteit van gescheiden afvalstromen zoals oud papier en karton (OPK), groente-, fruit- en tuinafval (GFT), en plastic, metaal en drankkartons (PMD), blijft ook in 2026 belangrijk. Verwerkers stellen steeds strengere eisen. Een goede kwaliteit bepaalt of afval gerecycled kan worden en wat de kosten zijn. De campagne die in 2024 is gestart om inwoners te helpen beter afval te scheiden, wordt in 2026 voortgezet. Zo willen we de kwaliteit van gescheiden afval verbeteren en de waarde van grondstoffen behouden – zowel voor het milieu als financieel. PMD Er zijn nieuwe afspraken gemaakt over de inzameling van verpakkingsmateriaal. Deze afspraken zijn gemaakt door Verpact, VNG en NVRD. De gevolgen, ook financieel, zijn meegenomen in deze begroting. De verdere uitwerking – zoals hoe de vergoedingen worden berekend, hoe de keuringen verlopen en wat de kosten zijn voor vervuiling – volgt in de loop van 2025.

Bestaanszekerheid en Schuldhulpverlening De thema’s armoede en schuldhulpverlening hebben veel met elkaar te maken. Daarom worden ze in één beleidsnota samengebracht. In 2026 bieden we de beleidsnota Armoede en Schuldhulpverlening (met aandacht voor bestaanszekerheid) ter vaststelling aan de gemeenteraad aan. Grondbeleid De gemeente De Wolden staat, net als veel andere gemeenten, voor een flinke woningbouwopgave. Deze opgave is uitgewerkt in de Woon(zorg)visie 2023-2027. In 2024 is de Nota Grondbeleid herzien en opnieuw vastgesteld. Deze nota geeft op hoofdlijnen aan hoe de gemeente haar grondbeleid inzet om invloed uit te oefenen op de ruimtelijke ontwikkeling. Daarbij is aangegeven welk instrumentarium ter beschikking staat en op welke manier verantwoording en beheersing plaatsvindt. Gemeentelijke Opvang Oekraïners (GOO) De gemeente is verantwoordelijk voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Dit is vastgelegd in de Richtlijn Tijdelijke Bescherming Oekraïne (RTB). Deze richtlijn geeft recht op opvang en medische zorg, en geldt tot 4 maart 2027. Het uitgangspunt is dat de kosten voor opvang worden vergoed door het Rijk. De gemeente De Wolden moet in totaal 382 opvangplekken realiseren. Momenteel hebben we een capaciteit van 203 plekken. De opgave om naar 382 plekken toe te groeien blijft staan.

Oekraïners in de opvang die werk hebben betalen de wettelijk verplichte eigen bijdrage. Dit is bedoeld om bij te dragen aan de kosten van de overheid voor opvang. De eigen bijdrage wordt door de gemeente geïnd en volledig afgedragen aan het Rijk. Opvang vluchtelingen Op basis van de Spreidingswet (wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorziening) heeft de gemeente De Wolden de taak om opvang te bieden aan 50 alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s). Het is niet gelukt om deze taakstelling in 2025 te realiseren. De opgave blijft daarom ongewijzigd bestaan. Daarnaast zijn er in De Wolden drie kleinschalige opvanglocaties voor reguliere vluchtelingen, met in totaal 42 opvangplekken. Of deze opvang wordt voortgezet in 2026, is momenteel onduidelijk.

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

05 Solide basis voor De Wolden

Beleidsdoelen Afval • De mogelijkheden van afval als grondstof zo goed mogelijk benutten. • Bijdragen aan de totstandkoming van een circulaire economie. • Maximaal 100 kilogram restafval per inwoner per jaar inzamelen. • Tenminste 80% van het huishoudelijk afval gescheiden inzamelen. • Toepassen van technieken waarbij afval zoveel mogelijk wordt hergebruikt of op een nuttige manier wordt verwerkt. Grondbeleid • We nemen bij initiatieven in de basis een faciliterende rol in. Waar nodig wordt een actieve rol ingenomen om het gewenste ruimtelijke beleid tot uitvoering te kunnen brengen. • Per ontwikkeling wordt bepaald welke instrumenten we inzetten.

Informatie verbonden partijen N.v.t.

Eenheid

Omvang huishoudelijk restafval kg per inwoner

Jaar 2023

De Wolden Nederland Bron 99

148

CBS - Huishoudelijk afval

Speerpunten In deze begroting hebben we voor dit programma geen speerpunten opgenomen.

Beleidsdocumenten Afval

•

Grondstoffenplan gemeente De Wolden 2020-2025

Financiële zelfredzaamheid

• • • • • • • • • • •

Kadernota Sociaal Domein Afstemmingsverordening Individuele inkomens en studietoeslag De Wolden Wijzigingsverordening Individuele Inkomens- en Studietoeslag 2022 Verordening verrekening bestuurlijke boete bij recidive De Wolden Beleidsregels terug- en invordering De Wolden 2018 Beleidsregels bijzondere bijstand en minimabeleid 2022 Beleidsregels Sociale Participatie 2022 Beleidsregels algemene bijstand De Wolden 2019 Beleidsregels Kindpakket 2019 Beleidsregels woonsituatie 2019

Grondzaken

• •

Nota grondbeleid De Wolden Grondprijzennotitie 2024 De Wolden

Gemeente De Wolden

05 Solide basis voor De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

Exploitatie Product

Realisatie Begroting

Bedragen x € 1.000 030 Beheer overige gebouwen en gronden

2024

2025

Begroting 2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

190

1.047

164

201

320 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

1.472

738

171

-29

-32

630 Inkomensregelingen

6.392

4.919

5.644

5.744

5.743

5.744

2.528

2.496

2.492

2.833

230

184

190

191

681B Maatschappelijke- en vrouwenopvang 730 Afval 820 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein) Lasten

10.811

9.384

8.660

8.902

8.936

8.937

030 Beheer overige gebouwen en gronden

-164

-43

320 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-1.692

-712

-144

630 Inkomensregelingen

-4.629

-3.366

-4.302

730 Afval

-3.425

-3.061

-3.439

-3.780

-9.965

-7.183

-7.928

-8.125

030 Beheer overige gebouwen en gronden

1.004

120

158

320 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-220

-29

-32

630 Inkomensregelingen

1.763

1.553

1.342

1.442

1.443

730 Afval

-897

-566

-947

820 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)

175

184

190

191

Saldo

846

2.201

732

776

811

812

820 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein) Baten

-55

681B Maatschappelijke- en vrouwenopvang

Omschrijving Bedragen x € 1.000 "+" = nadeel, "-" = voordeel

2026

2027

2028

2029

Lasten: Mutaties vanuit kadernota 2026-2029 630 Lijst onderuitputting

-53

730 Afvalbegroting

325

Aanvullende mutaties 030 Kostenverdeling (zie programma 12) 030 Kapitaallasten (zie programma 11)

630 Bijstandsbudgetten

845

630 Kostenverdeling (zie programma 12)

730 Kostenverdeling (zie programma 12)

730 Afvalbegroting (inclusief PMD)

363

730 Onttrekking uit voorziening afval

-342

730 Kapitaallasten (zie programma 11)

820 Kostenverdeling (zie programma 12)

1.205

1.546

1.542

1.544

Totaal lasten

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

Omschrijving Bedragen x € 1.000 "+" = nadeel, "-" = voordeel

05 Solide basis voor De Wolden

2026

2027

2028

2029

Baten: Mutaties vanuit kadernota 2026-2029 630 Administratieve bijstelling Buig

-100

730 Afvalbegroting PMD en overige opbrengsten

-63

730 Afvalstoffenheffing

-309

730 Afvalstoffenheffing

-342

Aanvullende mutaties

630 Bijstandsbudgetten Totaal baten Saldo

-935

-1.407

-1.649

-202

-103

-107

-105

Toelichting op de cijfers Lasten Mutaties vanuit de Kadernota 630 Lijst onderuitputting We zien al meerdere jaren dat bepaalde budgetten niet volledig worden benut. Dit blijkt uit de decemberbijstelling en de jaarstukken. Op basis van een nadere analyse van de cijfers uit de jaarrekening 2024, hebben we voldoende vertrouwen om op een aantal budgetten een verlaging door te voeren. 730 Afval In de afvalbegroting voor 2026–2029 is ten onrechte uitgegaan van lagere kosten voor afvalverwerking in 2026 vergeleken met 2025. De oorzaak hiervan is dat we vergeten zijn om de structurele kosten voor de verwerking van GFTafval op te nemen in de begroting. Deze kosten bedragen € 325.000 per jaar. Aanvullende mutaties 630 Bijstandsbudgetten (BUIG) Op basis van de (nader) voorlopige beschikkingen van het Rijk van mei 2025 worden de budgetten aan zowel de baten- als de lastenkant bijgesteld. Aan de lastenkant is er sprake van een bijstelling van € 845.000 nadelig. Hiertegenover staat een voordeel op de baten van € 905.000. Per saldo resteert een voordeel van € 60.000. 730 Afvalbegroting Voor 2026 wordt een totale kostenstijging van ongeveer € 363.000 verwacht binnen de afvalbegroting. Deze stijging is het gevolg van meerdere ontwikkelingen: • Indexatie zorgt voor een kostenstijging van circa € 83.000.

• Door de nieuwe afspraken over de PMD-inzameling (tussen Verpact, VNG en NVRD) komt daar ongeveer € 16.000 bij. • De huidige overeenkomst met PreZero voor de huis-aan-huisinzameling eindigt per 1 januari 2026. Door deze wijziging in de uitvoering – ongeacht of dit publiek of privaat wordt opgepakt – wordt een extra kostenstijging van circa € 264.000 verwacht. Baten Mutaties vanuit de Kadernota 630 Administratieve bijstelling BUIG We zien ruimte in de bekostigingssystematiek van de BUIG om incidenteel een voordeel in te boeken. In de afgelopen jaren hebben we hier een redelijk fors voordeel geconstateerd. Maar, gezien de t-2 systematiek, is dit een na-ijleffect van een verbeterende economie. We denken zeker

Gemeente De Wolden

05 Solide basis voor De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

nog voor één jaar een voordeel te kunnen verwachten. Daarom boeken we voor 2026 incidenteel een bedrag in. Aanvullende mutaties 630 Bijstandsbudgetten (BUIG) Op basis van het (nader) voorlopig bijstandsbudget (BUIG) 2025 van mei 2025 stellen we zowel de baten als de lasten bij. Aan de batenkant is sprake van een bijstelling van € 905.000 voordelig. Per saldo resteert een voordeel van € 60.000. 730 Afvalbegroting PMD en overige opbrengsten De opbrengsten uit diverse afvalstromen zijn voor 2026 geïndexeerd, resulterend in een voordeel van afgerond € 63.000. Binnen dit voordeel is ook het effect verwerkt van de recent gemaakte afspraken tussen Verpact, VNG en NVRD over de inzameling van kunststof verpakkingsmateriaal, goed voor € 54.000 van het totale bedrag. 730 Afvalstoffenheffing Omdat we met een kostendekkendheid van 100% voor afval werken, wordt het restant van de kostenstijging van € 309.000 (€ 363.000 - € 54.000) doorberekend in de afvalstoffenheffing. Omdat voor de afvalstoffenheffing sprake is van een kostendekkendheid van 89% wordt een deel van € 342.000 uit de voorziening onttrokken.

Investeringen In deze begroting zijn voor dit programma geen investeringen opgenomen.

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

06 Sportief met elkaar

06 Sportief met elkaar Het programma Sportief met elkaar bestaat uit de onderdelen sport en dorpshuizen. Programmahouder: Rudi Hooch Antink Het programma in beeld

Wat speelt er in De Wolden Sport Ontwikkeling zwembaden Om een zorgvuldig en toekomstbestendig subsidiebeleid te kunnen ontwikkelen, heeft de raad besloten de openluchtbaden in 2025 en 2026 incidenteel extra te ondersteunen. Dit biedt tijd en ruimte om te werken aan een duurzame en structurele oplossing. Hierbij zijn we ook afhankelijk van de uitwerking van de ombuigingen met betrekking tot het opstellen van een integraal subsidiekader. Nieuwe nota Sport en Bewegen De afgelopen jaren hebben diverse landelijke opgaven, zoals het Nationaal Sportakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), invloed gehad op het lokale beleid. Deze landelijke ontwikkelingen sluiten nauw aan bij onze inzet op sport, bewegen en preventie binnen de gemeente. In aansluiting op deze ontwikkelingen en in het kader van een toekomstbestendig sport- en beweegbeleid, willen wij in 2026 starten met het opstellen van een nieuwe nota Sport en Bewegen.

Gemeente De Wolden

06 Sportief met elkaar

Programmabegroting 2026-2029

Dorpshuizen We zijn bezig met het opstellen van een visie dorpshuizen. Voor eventuele financiële ondersteuning naar aanleiding van de visie en de verduurzaming zal een nadere afweging volgen. Dit zal een meerjarig financieel effect hebben. Een onderdeel van de visie is dat we, in afstemming met de provincie Drenthe, komen tot een verduurzamingsplan voor alle dorpshuizen in de gemeente De Wolden. In 2025 is het onderzoek door Sweco naar de status en verduurzamingsmogelijkheden van dorpshuizen afgerond.

Beleidsdoelen Sport • Van jongs af aan vaardig in sport en bewegen. • Vitale sportverenigingen. • Positieve sportcultuur. • Inclusief Sporten en Bewegen. • Beschikken over voldoende, kwalitatief goede en toekomstbestendige sportvoorzieningen. • Duurzame sportinfrastructuur. Dorpshuizen • De dorpshuizen die een actieve bijdrage leveren aan ontmoeting, het verenigingsleven en de sociale vitaliteit en waarvoor dus draagvlak is vanuit het dorp, blijven open.

Informatie verbonden partijen N.v.t.

Eenheid

Jaar

De Wolden

Niet-sporters

2024

47,3

Nederland Bron 42,5

Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD’en, CBS en RIVM

Speerpunten In deze begroting hebben we voor dit programma geen speerpunten opgenomen.

Beleidsdocumenten Sport

• • •

Sportnota 'Sport en Bewegen in De Wolden': 'Versterken, Verbinden en Verzilveren' 2019-2023 Beleidsregels Subsidie Sport- en Beweegstimulering en Jeugdleden gemeente De Wolden 2025 Lokaal Woldens Sportakkoord 2.0

Dorpshuizen

•

Subsidieregeling De Wolden 2016 Paragraaf 2 Sociale voorzieningen en maatschappelijke dienstverlening

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

06 Sportief met elkaar

Exploitatie Product

Realisatie Begroting Bedragen x € 1.000

510 Sportbeleid en activering 520 Sportaccommodaties 610 Samenkracht en burgerparticipatie Lasten

2024

2025

Begroting 2026

Meerjarenbegroting 2027

2028

2029

396

397

360

2.397

2.381

2.392

2.404

2.511

2.477

208

1.102

201

3.000

3.881

2.953

2.964

3.071

3.038

510 Sportbeleid en activering

-16

-17

-13

520 Sportaccommodaties

-271

-201

Baten

-286

-218

-214

380

347

2.126

2.180

2.191

2.203

2.310

2.276

208

1.102

201

2.714

3.663

2.739

2.750

2.857

2.824

510 Sportbeleid en activering 520 Sportaccommodaties 610 Samenkracht en burgerparticipatie Saldo

Omschrijving Bedragen x € 1.000 "+" = nadeel, "-" = voordeel

2026

2027

2028

2029

Lasten: Mutaties vanuit kadernota 2026-2029 510 Lijst onderuitputting

-28

520 Exploitatiezwembad De Slenken

520 Exploitatiezwembad De Waterlelie

520 Exploitatiezwembad Ruinen

510 Indexatie exploitatiesubsidie openluchtbaden

510 Kostenverdeling (zie programma 12)

520 Brand- en stormverzekering (zie programma 12)

Aanvullende mutaties

520 Energielasten budgettair neutraal (zie programma 9)

520 Kapitaallasten (zie programma 11)

-272

-159

-38

-70

520 Kostenverdeling (zie programma 12)

610 Brand- en stormverzekering (zie programma 12)

610 Bijstellen begroting subsidie Dorps en wijkcentra

-112

-95

-11

Mutaties vanuit kadernota 2026-2029

Aanvullende mutaties

Totaal baten

-112

-95

-11

Totaal lasten Baten:

Saldo

Gemeente De Wolden

06 Sportief met elkaar

Programmabegroting 2026-2029

Toelichting op de cijfers Lasten Mutaties vanuit de Kadernota 310 Lijst onderuitputting Jaar op jaar worden we geconfronteerd met onderuitputting op budgetten. Dit zien we terug in de decemberbijstelling en in de jaarstukken. Een nadere analyse op de cijfers van de jaarrekening 2024 geeft ons voldoende vertrouwen om op bepaalde budgetten een verlaging door te voeren. Exploitatiesubsidie zwembaden Als gevolg van het onderzoek naar de financiële situatie van de zwembaden is besloten om de exploitatiesubsidie van de zwembaden incidenteel te verhogen. Het bedrag van € 96.408 is exclusief een verhoogde bijdrage voor het schoolzwemmen. Deze is verwerkt in programma Sociaal. Aanvullende mutaties 510 Sportbeleid en activering De gemeenteraad heeft voor het jaar 2025 en 2026 besloten om de exploitatie- en schoolzwemmensubsidie aan de openluchtbaden eenmalig te indexeren. Tijdens het opstellen van de kadernota is de indexatie echter alleen op het verhoogde aanvullende bedrag meegenomen. Dit is niet correct. Om de volledige exploitatiesubsidie correct te indexeren met 3,2% zijn er aanvullende incidentele middelen nodig in de begroting 2026 (€ 3.000). 610 Bijstellen begroting subsidie Dorps- en wijkcentra In de afgelopen jaren is in de begroting het budget niet (structureel) opgehoogd, terwijl de subsidies/onderhoudsbijdragen wel zijn gestegen. We stellen daarom de begroting hierop bij.

Investeringen In deze begroting zijn voor dit programma geen investeringen opgenomen.

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

07 Sociaal

07 Sociaal Het programma Sociaal gaat over de beleidsterreinen werk, zorg (o.a. Wmo), jeugdzorg, onderwijs en volksgezondheid. Programmahouder: Mark Turksma Het programma in beeld

Wat speelt er in De Wolden Onderwijs Voor- en vroegschoolse educatie We willen dat kinderen al vanaf jonge leeftijd gelijke kansen krijgen om op te groeien vanuit een sterke en veilige basis voor hun verdere (school)loopbaan en maatschappelijke participatie. Hiervoor bouwen we voort op de speerpunten uit het vve-beleid gemeente De Wolden 2024. Doorstroompunt De gemeente De Wolden maakt deel uit van het Doorstroompunt Zuidwest-Drenthe, met de gemeenten Hoogeveen, Meppel en Westerveld. Het Doorstroompunt voert de wettelijke opdracht van gemeenten uit om jongeren die voortijdig de school verlaten in beeld te brengen en, indien nodig, te begeleiden. Per 1 augustus 2025 is de 'Wet van school naar duurzaam werk' van kracht. Deze wet brengt de nodige veranderingen met zich mee voor het Doorstroompunt, het MBO en de afdeling Werk en Reintegratie van de gemeenten. De doelgroep van het Doorstroompunt wordt verbreed tot 27 jaar in plaats van 23 jaar. De financiële stroom wordt vanwege de wetswijziging op een nieuwe manier berekend door het ministerie.

Gemeente De Wolden

07 Sociaal

Programmabegroting 2026-2029

Onderwijs- jeugd agenda De Wolden Samen met onze partners rondom kinderopvang, onderwijs, welzijn en jeugd werken we aan plannen voor een gezamenlijke visie en uitvoeringsagenda rondom opgroeien en opvoeden in De Wolden. We brengen daarmee focus aan en bundelen en versterken daarmee de inzet vanuit kinderopvang, onderwijs, welzijn, gemeente en onze andere maatschappelijke partners. Zo geven we als gemeente uitvoering aan ontwikkelingen in het sociaal domein waaronder de Hervormingsagenda Jeugd, Integraal Zorg Akkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord. Er is nog geen zicht op financiële consequenties, maar mogelijk vraagt dit om investeringen op korte termijn om te werken aan gezond en gelukkig opgroeien in De Wolden wat kosten zal besparen op lange termijn. De onderwijs Jeugd Agenda en de Hervormingsagenda Jeugd kunnen niet zonder elkaar. Normaliseren en collectiviseren kan alleen maar wanneer we samenwerken met onderwijs, opvang en welzijnspartners. Gezamenlijk werken we aan een sterk fundament met de Onderwijs Jeugd Agenda die de basis vormt voor de Hervormingsagenda Jeugd. Kansrijke start De lokale coalities kansrijke start van De Wolden en Hoogeveen werken samen. In de lokale coalitie komen partners die betrokken zijn bij de geboortezorg vanuit het medische én sociale domein samen. Denk aan o.a.

de verloskundigen uit de verloskundigenpraktijken, de jeugdverpleegkundige van de GGD (consultatiebureau), Kraamzorg, CJG en St Welzijn De Wolden. Allereerst ligt de focus nu op De nieuwe basis op orde. Met de leden van de lokale coalitie werken we aan de GALA-doelen op het thema kansrijke start. Kansrijke start is één van de doelen van het Gezond en Actief Leven Akkoord 2023-2026. Het GALA-doel is: Meer kinderen hebben een kansrijke start. Er wordt gewerkt aan het volgende: • Meer instroom Samen zwanger en meer doorstroom naar Samen ouders De komende periode zetten we vooral in op deelname van zwangeren die zich in een kwetsbare situatie bevinden. • Verbeteren samenwerking met ziekenhuizen en verloskundigensamenwerkingsverbanden in relatie tot lokale inzet De knelpunten in de samenwerking zijn in beeld gebracht en we werken aan het wegwerken ervan. • Onderzoeken wat nodig is meer zwangeren in beweging te krijgen Er is een structureel wekelijks beweegaanbod voor deelnemers aan Moeders van Hoogeveen/ De Wolden en het Ouder- en kindcafé. Deelnemers met een kleine beurs krijgen een tegemoetkoming in de kosten als ze gebruik maken van regulier aanbod. Door kennismakingslessen stimuleren we de doorstroom naar het reguliere beweeg- en cultuuraanbod. • Versterken van relaties en zorgen voor beschikbare ondersteuning Het Relatie- en scheidingsteam is gestart.

De pilot Relaties van jonge ouders is nu onderdeel van de dienstverlening CJG. We monitoren of de pilot het juiste aanbod is. Samen met GGD wordt gezocht of Themadagen relaties en seksualiteit in het voortgezet onderwijs kunnen leiden tot een vignet gezonde school op dit thema. • Doorgaande lijn van kansrijke start naar voor- en vroegschoolse educatie Voor de eerste 1.000 dagen is de zorgstructuur schematisch in beeld gebracht. De komende periode onderzoeken we de behoeften van ouders in relatie tot de huidige zorgstructuur. Jeugdhulp Hervormingsagenda Jeugd De Hervormingsagenda Jeugd van het Rijk bevat een groot pakket aan maatregelen om de kwaliteit en effectiviteit van de jeugdzorg structureel te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Dit moet lokaal vormgegeven worden. Het versterken van de sociale basis is hierin een belangrijke pijler. De Woldense Onderwijs Jeugd Agenda vormt daarvoor de basis. In onze lokale aanpak van de hervormingsagenda richten we ons vooral op gelijkgericht werken op drie niveaus: micro (individueel), meso (organisatie) en macro (beleid). Dit betekent dat we in de hele hulp- en dienstverleningsketen volgens dezelfde principes werken, ook bij individuele gevallen. We doen wat werkt en gaan creatief om met geld en wettelijke regels. Daarbij passen we de zogenaamde omgekeerde toetsgedachte toe.

We stappen af van veel losse individuele indicaties en zetten in op een collectief, vrij toegankelijk aanbod, bijvoorbeeld op scholen of in de wijk. Onze prioriteit ligt bij de meest kwetsbare gezinnen. Voor deze gezinnen maken we langetermijnplannen, waarin het bieden van een toekomstperspectief centraal staat.

Gemeente De Wolden

Programmabegroting 2026-2029

07 Sociaal

De analyse van dr. Sharon Stellaard in haar proefschrift Boemerangbeleid laat zien dat veertig jaar aan hervormingen in de jeugdzorg vaak hebben geleid tot méér complexiteit en uitsluiting, in plaats van de beoogde eenvoud en inclusie. Haar oproep tot bezinning is helder: zolang we blijven hervormen zonder echt te veranderen, blijven we in dezelfde patronen gevangen. In De Wolden zetten we in op een veranderkundige aanpak. Dat betekent samen leren van anders werken en anders doen. Zowel intern als met onze partners vanuit samen, verbinden en verbeteren. Dat betekent: leren van bewezen effectieve interventies, werken in een gezamenlijke lerende omgeving die uitnodigt tot anders denken en anders doen. Daarnaast is actief monitoren essentieel, zodat we weten wat werkt – en wat niet. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming Bij de ontwikkelingen van de Hervormingsagenda Jeugd nemen we ook het toekomstscenario voor kind- en gezinsbescherming mee. Dit scenario, opgesteld door het Rijk, laat zien hoe de jeugdbeschermingsketen in de toekomst slimmer en effectiever kan worden ingericht. De verwachting is dat dit in de komende vijf tot tien jaar wordt ingevoerd. Voor de gemeente De Wolden betekent dit onder andere een verandering in de samenwerking met Veilig Thuis Drenthe.

Jeugdhulpregio Drenthe De Hervormingsagenda en de Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen stellen dat jeugdhulpregio’s sterk en stevig moeten zijn om de specialistische jeugdhulp goed te organiseren. Binnen de jeugdhulpregio Drenthe (JHRD) start binnenkort een nieuwe projectleider. Deze gaat werken aan de invulling van de organisatie en het bestuur van de jeugdhulp. Het doel is om dit te regelen in een gemeenschappelijke regeling (GR) voor heel Drenthe, inclusief de inkoop van jeugdhulp. Er wordt onderzocht hoe deze samenwerking juridisch kan worden vastgelegd. Gemeenten kunnen volgens de Wet gemeenschappelijke regeling kiezen uit drie opties: een openbaar lichaam oprichten, een bedrijfsvoeringsorganisatie oprichten of een centrumgemeente aanwijzen die verantwoordelijk is voor de regionale inkoop. Voor zorgvormen die niet verplicht onder de GR vallen, bekijken we lokaal hoe we dit willen organiseren. Daarbij stellen we duidelijke voorwaarden, passend bij de gemeente De Wolden. We vragen zorgaanbieders expliciet of zij deze voorwaarden accepteren en het partnerschap met de gemeente De Wolden willen aangaan. Dit is belangrijk vanwege de opgaven die we hebben door de Hervormingsagenda jeugd. Werk De economische vooruitzichten voor Nederland zijn matig positief. De laatste voorspellingen gaan uit van een economische groei van 1,9% in 2025 en 1,5% in 2026.

De gemiddelde inflatie wordt in 2025 verwacht op 3,2%, en in 2026 op ongeveer 3%. De werkloosheid is momenteel relatief laag, met een percentage van 3,8% in Nederland (De Wolden 2,7%). De vraag naar werknemers is hoog en de krapte op de arbeidsmarkt zal naar verwachting in 2026 zo blijven. Vooral in sectoren zoals techniek, zorg en ICT is veel vraag naar personeel. Toch zijn er nog steeds mensen die niet aan het werk kunnen. Dit komt doordat vraag en aanbod niet goed op elkaar aansluiten, sommige mensen niet genoeg opleiding hebben of de Nederlandse taal onvoldoende beheersen. Ontwikkeling bijstand In De Wolden krijgen 14 van de 1.000 inwoners een bijstandsuitkering. Landelijk is dat veel hoger, namelijk 34 van de 1.000 inwoners. Hierdoor heeft De Wolden een relatief kleine groep bijstandsontvangers. Toch is er de afgelopen jaren een structurele toename van bepaalde doelgroepen binnen de bijstand. Het gaat om:

Gemeente De Wolden

07 Sociaal

• • •

Programmabegroting 2026-2029

Jongeren van 18 tot 27 jaar. Statushouders (mensen met een verblijfsstatus). BAB’ers (inwoners die via de Baanafspraak Baan niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen).

Deze groepen groeien niet alleen in aantal binnen de bijstand, maar hebben ook meer complexe problemen. Dit maakt de re-integratie lastiger dan vroeger en zorgt voor een langere duur van het bijstandsverblijf. Participatiewet in Balans De Participatiewet in Balans is een pakket van ruim 20 maatregelen gericht op verbetering binnen de Participatiewet. Het doel is om het sociale vangnet te vereenvoudigen en meer ruimte te bieden voor vertrouwen en menselijke maat in de uitvoering door gemeenten. Eén van de maatregelen betreft de mogelijkheid voor maatschappelijke participatie als alternatief voor werk. Een andere maatregel geeft gemeenten de optie om ook de doelgroep onder 27 jaar een premie te betalen op het moment dat zij met behoud van uitkering aan het werk gaan. Op 23 april 2025 heeft de Tweede Kamer ingestemd met het wetsvoorstel en de bijbehorende maatregelen. De inzet is dat de eerste maatregelen per 1 januari 2026 in kunnen gaan. Dit is mede afhankelijk van de behandeling van de wet door de Eerste Kamer, waar de wet op dit moment nog geen datum heeft voor behandeling. Toekomstvisie Stark De drie eigenaarsgemeenten van Stark (Hoogeveen, Midden-Drenthe en De Wolden) doorlopen gezamenlijk een visietraject om te komen tot een nieuwe toekomstvisie op de GR Stark.

Zorgen over de financiën, de ondersteuning van inwoners uit de bijstand en de onderlinge samenwerking waren de aanleiding voor dit traject. Waar 2025 is gebruikt om scherpte aan te brengen in de uitgesproken visie en daarbij behorende mogelijkheden, zal 2026 in het teken staan van implementatie hiervan bij Stark. Regionaal Werkcentrum Per 1 januari 2026 moet iedere arbeidsmarktregio een Regionaal Werkcentrum (RWC) hebben ingericht. Het inrichten van een werkcentrum houdt in dat er één herkenbaar loket moet komen waar alle werkzoekenden en werkgevers terecht kunnen voor de ondersteuning en begeleiding. Het werkcentrum is een samenwerking tussen gemeenten en diverse andere partijen die actief zijn op de arbeidsmarkt binnen één loket. Gezondheid Ontwikkelingen in het zorglandschap - wat betekent dit voor De Wolden? In 2022 heeft het Rijk verschillende akkoorden gesloten om de toegankelijkheid, bereikbaarheid en betaalbaarheid van zorg te verbeteren. Dit zijn het Integraal Zorgakkoord, het Gezond en Actief Leven Akkoord en het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen. Het kabinet Schoof heeft daarnaast twee nieuwe programma’s aangekondigd: het Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord en het Hoofdlijnen Akkoord Ouderenzorg. Het Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord bouwt voort op het Integraal Zorgakkoord en richt zich op resultaatverplichtingen in plaats van inspanningen.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16009431/1