LIBAU-Jaarverslag-2024
Tekst van het document
Strakke kaders, stevige ambities De gemeente Noordenveld heeft zichzelf behoorlijke doelstellingen opgelegd wat betreft klimaatneutraliteit en circulariteit. Deze zijn ook vastgelegd in documenten als de omgevingsvisie. De bekende proof of the pudding komt dan met concrete projecten zoals de nieuwe gemeentewerf in Roden. Hoe heeft de gemeente dit project aangevlogen, daarbij invulling gevend aan haar eigen beleid? Wethouder Kirsten Ipema geeft aan hoe hoog de lat was gelegd: “We wilden alles waar een gemeentewerf en grondstoffen-
Wethouder Kirsten Ipema en projectleider Jan Louwes
centrum tegenwoordig aan moet voldoen, maar dan met een dikke plus op circulariteit. En zonder dat de raad daar carte blanche voor had gegeven in financieel opzicht. De kaders waren strak en daarmee werd ons team voor een pittige opdracht gesteld.” Een belangrijke succesfactor lag – achteraf gezien – in de grondige voorbereiding voor de gemeente. Zo werden werven in andere gemeenten zoals Almere bezocht en vond een marktconsultatie plaats om kennis en kunde uit het bedrijfsleven te kunnen integreren. Het hielp allemaal om
42
Jaarverslag 2024
7. Een nieuwe gemeentewerf voor Noordenveld, op circulaire basis
de gemeentelijke ‘uitvraag’ zo helder mogelijk op papier te krijgen, als basis voor een zogenaamde Design, Build & Maintain-opdracht: ontwerpen, bouwen en onderhouden. Jan Louwes: “Die consultatie hielp onder meer om onze criteria scherp te kunnen verwoorden, zodat de markt daar ook passend antwoord op kan geven. Met niet alleen onze functionele en technische eisen, maar ook onze wensen ten aanzien van modulair en circulair bouwen. Op die laatste thema’s konden de inschrijvers extra punten verdienen.”
Wie durft? Circulair bouwen begint met gezamenlijke moed Op de uitnodiging van Noordenveld kwamen vijf inschrijvingen binnen vanuit de markt, geen slechte score in een tijd waarin de bouwmarkt behoorlijk overspannen is. Ipema: “Het was best spannend: durven bedrijven dit aan? Je hebt partijen nodig die het aandurven om iets bijzonders te maken. Dat is voor henzelf tenslotte ook weer een mooi visitekaartje.” Aan gemeentelijke zijde vroeg de aanpak echter evenzeer om extra inzet, zo geeft de wethouder aan. “Voor de vergunningverlening – en daarmee ook voor de rol van de adviescommissie – is circulair bouwen best ingewikkeld en nieuw. Een belangrijke vraag is bijvoorbeeld: hoe ga je om met flexibiliteit tijdens het ontwerp en de realisatie? We wilden gebruik maken van bestaande bouwmaterialen maar soms staan die nog niet klaar bij het aanvragen van de vergunningen.” Louwes: “Wij zien dat andere gemeenten hier ook mee worstelen. Wat leg je vast, en waar kun je nog in schuiven?
“ We wilden alles waar een
gemeentewerf en grondstoffencentrum tegenwoordig aan moet voldoen, maar dan met een dikke plus op circulariteit.” Jaarverslag 2024
7. Een nieuwe gemeentewerf voor Noordenveld, op circulaire basis
43
Wij hebben er bewust voor gekozen om niet te veel op de stoel van de bouwer te gaan zitten en ons te concentreren op wat we functioneel verlangden. Met uiteraard ook oog voor ons welstandsbeleid, want dit gebouw ligt wel op een prominente plek.” Ipema: “Je kunt moeilijk voor ieder kozijn dat je vindt als bouwer opnieuw de commissie bij elkaar roepen. Daar is ons systeem dus nog niet op ingericht.”
44
Jaarverslag 2024
7. Een nieuwe gemeentewerf voor Noordenveld, op circulaire basis
Afvalkunstwerk ‘Oog op de Toekomst’ gemaakt door Tjacco Bakker. De kunstenaar bouwde het samen met inwoners van Noordenveld, die daarvoor zelf hun afgedankte spullen inleverden.
Circulair bouwen vraagt om nieuwe spelregels Rondom het thema flexibiliteit speelt ook de vraag in hoeverre gemeentelijke gebouwen als deze ook door anderen gebruikt zouden kunnen worden. Ipema geeft aan dat er in Nederland nog steeds veel gebouwen worden ontworpen vanuit een maximaal theoretisch gebruik. “Het gevolg is dat er dan ruimtes zijn die best wel vaak leeg staan. Vanuit circulair oogpunt is dat dan wel een verspilling.” Voor de toekomst verwacht zij dat er op bedrijventerreinen meer gedacht zal worden aan het combineren van functies (“Waarom kunnen we niet elkaars kantine gebruiken?”). Ook gezien een urgent onderwerp als energievoorziening: “We zijn nu gewend dat we allemaal op hetzelfde moment de stroom aanzetten, maar er zijn al energiebedrijven die aangeven dat ze op piekmomenten niet meer aan iedereen de levering kunnen garanderen. Daar zullen we met elkaar nieuwe oplossingen voor moeten ontwikkelen.” Daar lopen we volgens haar nog wel tegen allerlei systeembeperkingen op: “Wanneer je met tweedehands materialen werkt, zijn er vaak veel arbeidsuren nodig om ze goed te verwerken. Maar arbeid is nog steeds veel duurder dan grondstoffen. Eigenlijk kan dat dus niet uit.”
Jaarverslag 2024
7. Een nieuwe gemeentewerf voor Noordenveld, op circulaire basis
45
Gaat Noordenveld door met circulair bouwen? Kijkend naar de toekomst is de vraag relevant of de gemeente Noordenveld doorgaat op deze ingeslagen weg. Smaakt de circulaire en modulaire gemeentewerf naar meer? Ipema is genuanceerd realistisch: “Ja en nee. We denken nu bijvoorbeeld na over ons gemeentehuis, dat past niet meer voldoende bij de eisen van nu en wat wij nodig hebben. Maar hoe pakken we dat aan? Noordenveld bulkt niet van het geld op dit moment en er komen voor gemeenten pittige jaren aan op financieel gebied. Aan de andere kant durf ik te stellen, kijkend naar de gemeentewerf, dat een circulair gebouw niet per se duurder hoeft te worden.” De grote belangstelling uit het land voor de gemeentewerf maakt in ieder geval duidelijk dat er meer partijen op deze manier zouden willen gaan werken. Dat is volgens de wethouder een hoopvol teken: “Begrijp me goed, het is zeker niet zo dat we het er elke week met elkaar over gehad hebben, zo van: kijk ons eens vernieuwend bezig zijn. Jan en zijn collega’s zijn er gewoon mee aan de slag gegaan. We zijn heel blij dat iedereen de knop heeft omgezet en gezegd heeft: zo gaan we het maken. En dan nog blijft het lastige materie. Maar gelukkig was iedereen bereid er extra tijd en energie in te stoppen.”
In de toiletten zijn wandtegels gebruikt afkomstig van restpartijen.
46
Jaarverslag 2024
7. Een nieuwe gemeentewerf voor Noordenveld, op circulaire basis
Libau stimuleert circulair bouwen De gemeentewerf is een prachtig voorbeeld van hoe een gemeente circulair bouwen kan stimuleren door zelf het goede voorbeeld te geven. Natuurlijk kreeg dit project dan ook een plek in onze brochure Ruimte voor Circulair Bouwen, die in 2023 is uitgebracht door het Steunpunt Cultureel Erfgoed. Doel van deze publicatie is het informeren en inspireren van gemeenten over de rol die zij kunnen spelen bij het bevorderen van circulair bouwen. Voor het Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit organiseerden we een Ruimtemakersbijeenkomst over dit thema, en we verzorgden een lezing voor de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit. We zien dat circulair bouwen steeds meer aandacht krijgt. Wij merken dit onder andere aan initiatieven van Hanze, Circulair Groningen en ook de gemeenten. Bij veel van de bijeenkomsten in het verlengde van deze initiatieven waren wij aanwezig om onze kennis te verdiepen en te verbreden. Nieuwsgierig geworden? Neem dan vooral een kijkje in onze publicatie door op de QR-code te klikken of deze te scannen. Liever een fysiek exemplaar? Vraag dan de brochure aan via: info@libau.nl.
Jaarverslag 2024
7. Een nieuwe gemeentewerf voor Noordenveld, op circulaire basis
47
Faro-bijeenkomst Nicolaaskerk, Kloosterburen
8. Steunpunt Cultureel Erfgoed Libau geeft in opdracht van de provincie Groningen invulling aan het Steunpunt Cultureel Erfgoed. Jaarlijks organiseren we vanuit het steunpunt diverse bijeenkomsten voor erfgoedambtenaren, gericht op kennisdeling, inspiratie en ontmoeting. De thema’s sluiten aan bij actuele ontwikkelingen.
Zo organiseerden we op 27 juni 2024 de bijeenkomst ‘Faro en erfgoedparticipatie’ in de Nicolaaskerk te Kloosterburen, voor erfgoed- en participatieambtenaren van de Groninger gemeenten. Dit deden we samen met Erfgoedpartners en in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Op 21 november volgde de bijeenkomst ‘Erfgoed in de klimaatstresstest’, georganiseerd in samenwerking met het Erfgoedlab en de RCE. Cultureel erfgoed is extra kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering, maar tegelijkertijd biedt het verleden waardevolle kennis over hoe we onze leefomgeving klimaatadaptief kunnen inrichten. Met behulp van de klimaatstresstest brengen gemeenten kwetsbare locaties in beeld op het gebied van onder meer hitte, droogte, wateroverlast en overstromingsgevaar. In samenspraak met bestuurders en ambtenaren werken we aan heldere visies op het behoud en de ontwikkeling van cultureel erfgoed. Samen zoeken we naar manieren om erfgoed een betekenisvolle plek te geven binnen de ruimtelijke kwaliteit van vandaag en morgen.
48
Jaarverslag 2024
8. Steunpunt Cultureel Erfgoed
Zo kunnen gemeenten onder andere gebruikmaken van ondersteuning in de vorm van een laagdrempelige helpdesk en het coördinatiepunt advisering cultureel erfgoed. Erfgoed verdient die aandacht. Niet alleen vanwege de tastbare verbinding met de geschiedenis van een plek, of vanwege de waarde voor educatie en toerisme. Cultureel erfgoed vormt ook het karakter en de identiteit van onze leefomgeving – het geeft betekenis, herkenbaarheid en samenhang aan plekken.
Medewerkers van het Steunpunt Cultureel Erfgoed werkzaam op de bovenste verdieping van Pakhuis Libau Foto: Ronnie Zeemering
Jaarverslag 2024
8. Steunpunt Cultureel Erfgoed
49
Uitzicht vanaf de graansilo Watermann bij Bad Nieuweschans
50
Jaarverslag 2024
8. Steunpunt Cultureel Erfgoed
De archeologen Mariëlle Kenemans (l) en Natasja van der Mei Foto: Ronnie Zeemering
Regioarcheoloog In het aardbevingsgebied staat het archeologisch erfgoed onder druk. Schadeherstel, versterkingsingrepen, sloop en nieuwbouw vormen een bedreiging voor archeologische waarden. Daarom is sinds 1 januari 2024 de inzet van een regioarcheoloog toegevoegd aan het takenpakket van het Steunpunt Cultureel Erfgoed Groningen. De regioarcheoloog ondersteunt, signaleert en biedt een netwerkplatform op het gebied van archeologie bij de versterkings- en hersteloperatie. Het doel hiervan is om te bevorderen dat archeologie tijdig en op de juiste wijze wordt meegenomen in processen rondom versterking en schadeherstel. Het gaat om een pilot vanuit het Erfgoedprogramma 20202025 en is in eerste instantie gericht op de aardbevingsgemeenten Het Hogeland, Eemsdelta, Midden-Groningen, Oldambt en Groningen. De functie van regioarcheoloog wordt ingevuld door twee archeologen van Libau: Natasja van der Mei en Mariëlle Kenemans. Samen ondersteunen zij de gemeenten bij archeologische werkzaamheden die te maken hebben met de versterkingsopgave. Ook onderhouden zij contacten met onder andere de provincie, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de Nationaal Coördinator Groningen en het Instituut Mijnbouwschade Groningen. Zij coördineren de Werkgroep Archeologie van het Erfgoedprogramma en nemen regelmatig deel aan het kernteamoverleg van het Erfgoedprogramma.
De pilot met de inzet van een regioarcheoloog in het aardbevingsgebied loopt door in 2025. De ervaringen die nu in de aardbevingsgemeenten worden opgedaan kunnen in de toekomst worden gebruikt voor andere gemeenten in Groningen.
Jaarverslag 2024
Regioarcheoloog
51
9. Archeologie in beeld in Borger In het voorjaar van 2024 heeft de gemeente BorgerOdoorn bijzondere kunstwerken geplaatst in de wijk Daalkampen in Borger. Het gaat om vier beelden van (corten)staal, gemaakt door kunstenaar Jan van der Meij. De beelden staan bij de belangrijkste toegangswegen in de wijk en verwijzen naar het rijke verleden van dit gebied.
Archeologisch onderzoek In Daalkampen, ten westen van Borger, wordt al 30 jaar archeologisch onderzoek gedaan voorafgaand aan woningbouw. Omdat de bodem hier vol zit met archeologie was de gemeente wettelijk verplicht om dit te laten onderzoeken voordat de grond bouwrijp werd gemaakt. Archeologen hebben meer dan honderd plattegronden van boerderijen, bijgebouwen en graanspiekers opgegraven. Het is qua oppervlakte en aantallen boerderijen de grootste prehistorische nederzetting die ooit is onderzocht in Drenthe.
Tekst: Marjo Montforts Fotografie: Ronnie Zeemering
Het onderzoek heeft duidelijk gemaakt dat hier in de periode tussen 1200 voor Chr. en 200 na Chr. (late bronstijd tot en met vroeg Romeinse tijd) al bewoning was. Het waren boeren die leefden van akkerbouw en veeteelt. Kunstenaar Jan van der Meij bij één van zijn kunstwerken in de wijk Daalkampen
Zij hielden koeien, varkens, schapen en geiten en verbouwden graan, zoals emmertarwe, gerst, pluimgierst en haver op kleine akkertjes. Zij woonden samen met hun vee in houten boerderijen. De opgravingen hebben veel details over verschillende boerderijtypen opgeleverd. De meeste gebruiksvoorwerpen waren gemaakt van aardewerk en natuursteen. Het aardewerk bestond uit handgevormde potten en schalen die werden gebruikt als eet- en kookgerei en om voorraad in te bewaren. Er zijn ook fragmenten van aardewerken lepels en spinklosjes gevonden en verder maalstenen, klopstenen (soort van ‘hamers’) en slijpstenen. Inmiddels is Daalkampen bijna helemaal volgebouwd. De gemeente heeft ervoor gezorgd dat bij iedere uitbreiding
52
Jaarverslag 2024
9. Archeologie in beeld in Borger
archeologisch onderzoek werd gedaan. Daarnaast had ze van begin af aan
Archeoloog Marjo Montforts
de ambitie om het archeologische verhaal weer zichtbaar te maken als de woonwijk klaar zou zijn. Wethouders Henk Zwiep (wonen) en Ankie van Tongeren (erfgoed) trekken hierin samen op. Henk Zwiep: “Daalkampen was blijkbaar 3000 jaar geleden al een aantrekkelijk gebied voor mensen om zich hier te vestigen. En dat geldt nu nog steeds. Als er weer nieuwe kavels in de verkoop gingen, waren die in no time verkocht. Ik vind het best bijzonder dat op de “oergrond” van toen een nieuwe woonwijk is ontstaan. De cirkel van bewoning is hiermee weer rond. Door het verhaal van de prehistorische boeren een plek te geven in de nieuwe wijk willen we een brug slaan tussen de vroegere en huidige bewoners. Zodat mensen beseffen hoe bijzonder hun wijk is.” Ankie van Tongeren: “De bewoners zijn erg betrokken bij de archeologie van hun wijk. Niet alleen kwamen ze met enige regelmaat kijken als archeologen aan het graven waren, maar ook de open dagen die we georganiseerd hebben waren een groot succes. Jong en oud kwam een kijkje nemen. Een deel van de bewoners denkt ook mee over de verbeelding van archeologie in de wijk. Ik vind het belangrijk dat hun wensen en ideeën gehoord worden en een vertaling krijgen in wat er waar komt in de wijk. Archeologie is van ons samen. We doen dit met en voor onze bewoners.”
“ Daalkampen was blijkbaar 3000
jaar geleden al een aantrekkelijk gebied voor mensen om zich hier te vestigen. En dat geldt nu nog steeds.”
Jaarverslag 2024
9. Archeologie in beeld in Borger
53
Libau is al jarenlang nauw betrokken bij de archeologie van Daalkampen. Marjo Montforts: “Het leuke van mijn rol als archeoloog bij deze gemeente is dat alle aspecten van het archeologische advieswerk hier aan bod komen en ik merk dat mijn inzet ook wordt gewaardeerd. Ik zorg dat het beleid up-to-date is, beoordeel ruimtelijke plannen en denk mee over waar welk archeologisch onderzoek nodig is.
54
Jaarverslag 2024
9. Archeologie in beeld in Borger
Als een opgraving aan de gang is, ben ik ook regelmatig in het veld en na afloop toets ik de archeologische rapporten. Dat heb ik ook in Daalkampen gedaan. Als kers op de taart mag ik vanuit de gemeentelijke projectgroep en samen met bewoners meedenken en ideeën aandragen om archeologie toegankelijk en zichtbaar te maken in de wijk.”
Verbeelding van archeologie Een van de eerste “verbeeldingen” die de gemeente in de wijk heeft gerealiseerd zijn vier kunstwerken. Daarvoor werd contact gezocht met de Drentse kunstenaar Jan van der Meij (Atelier Schaduwlicht). Hij had al eerder het beeld de Jager gemaakt voor het natuurgebied Mandelanden ten zuiden van Borger. De Jager staat symbool voor de nomadische jagers-verzamelaars die 10.000 jaar geleden kampjes hadden in dat gebied. Jan van der Meij: “Toen ik zelf nog bij de gemeente werkte, was ik nauw betrokken bij verschillende opgravingen in Daalkampen. De archeologische vondsten zijn een inspiratiebron geweest bij het maken van de beelden. En daarnaast heb ik me proberen in te leven in het boerenbestaan van 3000 jaar geleden. Hoe mensen hier woonden en waar ze van leefden. In Mandelanden moesten ze nog jagen om aan voedsel te komen. Hier in Daalkampen hadden ze een vaste woonplek en konden ze dieren houden en gewassen verbouwen op kleine akkertjes. In al mijn beelden zie je het mannelijke en het vrouwelijke en het aspect “tijd” terug. De tekens en symbolen op de beelden staan voor het spirituele leven van de mensen en hun verbinding met de natuur.”
Jaarverslag 2024
9. Archeologie in beeld in Borger
55
De vier beelden
Terra cotta
De beelden zijn in overleg met de bewoners geplaatst in het groen bij de belangrijkste toegangswegen in de wijk. Oeros en Graanhalmen / Manden zijn te vinden aan de zuidkant van Daalkampen. Oeros verwijst naar veeteelt, het fokken van dieren op een vaste woonplaats. De groep Graanhalmen / Manden staat symbool voor de landbouw, waarbij graanhalmen verwijzen naar de gewassen die werden verbouwd en de gestileerde manden naar de menselijke arbeid bij de oogst. Aan de noordkant, langs de hoofd toegangsweg van de wijk, staan Zandloper en Terra cotta. Zandloper staat symbool voor de tijd. Aan de bovenkant bevinden zich brokken van gekleurd glas. De blauwgroene kleur verwijst naar de ijstijd, de periode waarin het landschap is gevormd. De bruine brokken glas lijken op barnsteen waarvan in de prehistorie en ook nu nog sieraden worden gemaakt. Helemaal boven in de zandloper bevindt zich een nest met stenen eieren. Bij de beeldengroep Terra cotta (letterlijk gebakken aarde) heeft Jan van der Meij zich laten inspireren door scherven van aardewerk, de belangrijkste archeologische vondst groep in Daalkampen. Hij heeft de scherven uitvergroot en een menselijk gezicht gegeven. De scherven hebben een vrouwelijke en een mannelijke kant. Bij het ene beeld kijken ze naar elkaar als symbool van vereniging en voortplanting.
Bij het andere kijken ze weg van elkaar, naar het verleden en naar de toekomst. De bovenkanten zijn versierd met ringen van aardewerk. Het bij de scherven geplaatste vlechtscherm is een verwijzing naar het omheinen van de akkers. Volgens Jan van der Meij spreekt het archeologische verhaal van deze beeldengroep het meest tot de verbeelding.
“ Ik heb me proberen in te leven
in het boerenbestaan van 3000 jaar geleden.”
56
Jaarverslag 2024
9. Archeologie in beeld in Borger
Oeros
Zandloper
Graanhalmen / Manden
Jaarverslag 2024
9. Archeologie in beeld in Borger
57
10. Erfgoedloket Groningen Het Erfgoedloket Groningen, mogelijk gemaakt door de provincie Groningen, is het centrale aanspreekpunt voor eigenaren en bewoners van monumentale en karakteristieke panden in de provincie. In 2024 is de dienstverlening verder uitgebreid en beschikbaar gesteld voor de hele provincie Groningen. Inwoners kunnen bij het loket terecht met uiteenlopende vragen over onder andere regelgeving, onderhoud, versterking, verduurzaming, herbestemming en financiële ondersteuning, zoals subsidies. In het afgelopen jaar hebben we ruim 3.000 mensen verder kunnen helpen.
Puddingfabriek Groningen. Foto: Ronnie Zeemering
De dienstverlening van het Erfgoedloket is laagdrempelig en praktisch van opzet. Verspreid over de provincie organiseren we jaarlijks meerdere inloopbijeenkomsten. Tijdens deze bijeenkomsten zijn ook andere relevante partijen aanwezig, waardoor bezoekers direct in contact komen met een breed netwerk van specialisten. De belangstelling groeit gestaag; bezoekers waarderen vooral de persoonlijke benadering en de heldere, toepasbare informatie. We passen onze inloopbijeenkomsten altijd zoveel mogelijk aan op de specifieke doelgroep die voor de betreffende bijeenkomst is uitgenodigd. Een voorbeeld hiervan is de drukbezochte bijeenkomst op 3 december 2024 in de Puddingfabriek te Groningen, waar we vanwege het grote bezoekersaantal
58
Jaarverslag 2024
10. Erfgoedloket Groningen
Inloopbijeenkomst Puddingfabriek Groningen Foto: Ronnie Zeemering
Inloopbijeenkomst Nuis (Noordelijk Archeologisch Depot)
(bijna 700 belang-stellenden) ervoor hebben gekozen om naast de informatiestands ook twee lezingen te verzorgen. In de ene lezing, verzorgd vanuit het Subsidieteam van de provincie, werden mensen geïnformeerd over de Subsidieregeling Onderhoud Karakteristieke panden en gemeentelijke monumenten (SOK). Wat houdt deze regeling in en wie komt ervoor in aanmerking? In de andere lezing werd ingegaan op wat een karakteristieke status betekent voor de eigenaar van het pand. Zo zijn sommige regels anders dan voor bijvoorbeeld monumenten of panden zonder erfgoedstatus. Duidelijk is: Er kan meer met een karakteristiek gebouw dan vaak wordt gedacht.
SOK-lezing in de Puddingfabriek, Groningen Foto: Ronnie Zeemering
Inloopbijeenkomst Stadskanaal (Semskerk)
Jaarverslag 2024
10. Erfgoedloket Groningen
59
Een jaarlijks hoogtepunt is de Erfgoedloketfair. Deze vond in 2024 plaats in cultuurcentrum vanBeresteyn in Veendam. Tijdens de fair ontmoeten erfgoedprofessionals en bewoners elkaar. Het programma bestond uit een uitgebreide informatiemarkt en lezingen over actuele thema’s binnen het erfgoedveld. Ook hier waren meer dan 600 bezoekers aanwezig.
Impressie van de Erfgoedloketfair in Veendam
60
Jaarverslag 2024
10. Erfgoedloket Groningen
De verzamelmap ‘Ruimte voor duurzaam erfgoed’ Foto: Ronnie Zeemering
De losse themabladen Foto: Ronnie Zeemering
In 2024 zijn acht nieuwe themabladen verschenen in de reeks ‘Ruimte voor duurzaam erfgoed’. Deze uitgaven zijn toegevoegd aan de bestaande verzamelmap, die bewoners informeert over mogelijkheden om erfgoedpanden te verduurzamen en tegelijkertijd het gebruikscomfort te verbeteren. De nieuwe edities behandelen de onderwerpen: Do it yourself isolatie, Aardgasvrij wonen, Duurzaam versterken, Vacuümglas, Bewust wonen, Dakisolatiefolie, Zonnepanelen en tenslotte Verwarmingssystemen. De reeks biedt inspirerende praktijkvoorbeelden en concrete informatie om eigenaren van erfgoedpanden te ondersteunen bij het nemen van duurzame maatregelen. Scan de QR-code of klik erop om de verzamelmap en de themabladen te downloaden.
Jaarverslag 2024
10. Erfgoedloket Groningen
61
11. Het erfgoed van Groningen, waard om voor te knokken De provincie is nauw betrokken bij het Groninger erfgoed. Rick Brinks probeert als programmamanager van het Erfgoedprogramma bij de provincie Groningen verleden, heden en toekomst met elkaar te verbinden. Een gesprek over bedreigingen – zoals de niet aflatende aardbevingen – maar zeker ook over kansen. Met daarbij een centrale rol voor het Groninger Erfgoedprogramma. Met elkaar zo goed mogelijk zorgen voor het Groninger erfgoed: het is een ambitie die al ten tijde van de aardbeving bij Huizinge in 2012 werd geformuleerd, zo blikt Rick Brinks terug. “Partijen vonden elkaar toen al snel op de gedeelde conclusie dat met het verlies van erfgoed de identiteit van het gebied zwaar onder druk zou komen te staan. Tekst: Kees de Graaf
Verlengd programma Dat beleid kreeg een jaar later vorm met het Erfgoedprogramma. “Inzet daarvan is dat alle betrokken organisaties een bijdrage leveren aan het behouden, versterken en doorontwikkelen van het Groninger erfgoed, de landschappelijke en ruimtelijke kwaliteit en de gebiedsidentiteit. Met daarbij een optimale balans tussen veiligheid voor de eigenaar en het behoud van cultuurhistorische waarden.” Oorspronkelijk was de gedachte dat het programma tot 2021 zou lopen, maar twee tussentijdse evaluaties hebben inmiddels tot een verlenging geleid tot en met 2025. Daarbij komt nog een verlenging tot en met 2028 met ondersteuning vanuit Nij Begun, de kabinetsreactie op het rapport van de Parlementaire Enquêtecommissie aardgaswinning Groningen. In de beginfase was het volgens Brinks vooral belangrijk om goed greep te krijgen op het begrip ‘erfgoed’: “Het begint ermee dat je weet wat je hebt. Daarvoor waren alleen rijksmonumenten aangewezen voor steun, maar we hebben daarnaast ook veel karakteristieke panden in de provincie. Bewust hebben we daarom, in overleg met de Nationaal Coördinator Groningen, de pauzeknop ingedrukt. Dat gebeurde door onder meer doordat via de provinciale omgevingsvergunning een sloopverbod werd afgekondigd.”
Hulp voor eigenaren In de periode die volgde, zijn tal van panden bekeken en waar nodig van het predicaat ‘karakteristiek’ voorzien. “Tal van aspecten Ook bewoners maakten zich zorgen: wat gebeurt er met ons dorp, met onze
passeerden de revue: onderhoudsstaat, leegstand, schade. Dat is de
leefomgeving?” Het leidde ertoe dat een informele werkgroep werd gevormd
basis geweest voor diverse subsidieregelingen, met als motto: een
waarin onder meer provincie en de betrokken gemeenten deelnamen. “Daar
pand dat zich in goede staat bevindt, is ook beter opgewassen tegen de
hebben we al de nodige lessen geleerd hoe we het beste met elkaar kunnen
gevolgen van aardbevingen.” Ook werd steeds beter duidelijk hoe met
samenwerken. Dat kwam goed van pas toen er in 2016 steun kwam vanuit de
name de pandeigenaren het beste ondersteund konden worden:
Tweede Kamer voor een integraal samenhangend erfgoedbeleid.”
62
Jaarverslag 2024
11. Het erfgoed van Groningen, waard om voor te knokken
“Daar is het Erfgoedloket voor ingericht, dat ondergebracht is bij Libau en eigenaren op onafhankelijke wijze informeert over tal van onderwerpen en alle vragen die zij hebben. Om eigenaren vervolgens ook weer goed door te kunnen verwijzen, indien nodig. Het is heel waardevol dat eigenaren hun eigen verhaal – inclusief de emoties die daar ook bij horen – bij de medewerkers van het loket kwijt kunnen.”
Rick Brinks, programmamanager Erfgoedprogramma provincie Groningen
Jaarverslag 2024
11. Het erfgoed van Groningen, waard om voor te knokken
63
Brinks benadrukt de één-overheidsgedachte die aan deze werkwijze ten
We constateerden namelijk bij een evaluatie van het ERL-programma
grondslag ligt: “We stellen de behoeften van de eigenaar centraal en
(ERL = Erfgoed, Ruimtelijke Kwaliteit en Landschap - red.) dat de hele
proberen die als samenwerkende overheden zo goed mogelijk te bedienen.
provincie moest profiteren van de kennis die in het aardbevingsgebied is
Waarbij het loket ook helpt om kennis van elkaars werkwijze, rollen en
opgedaan.” De uitrol heeft duidelijk succes gehad: “Het aantal aanvragen
verantwoordelijkheden op te doen en om koppelkansen – denk aan
voor subsidies is duidelijk toegenomen. De inloop-bijeenkomsten die het
verduurzaming bijvoorbeeld – te benutten. Ook daar is een eigenaar zeker
Erfgoedloket organiseert, worden erg goed bezocht. Het zal er ook toe
bij gebaat.”
hebben geleid dat het Erfgoedprogramma aanvullende financiële steun heeft gekregen vanuit Nij Begun. 73 miljoen euro, gekoppeld aan een
Plus zetten
verlenging van het programma tot 2028.”
De verbreding die Rick Brinks aanhaalt, geldt nadrukkelijk ook voor het Erfgoedprogramma als geheel. “In 2016 hebben we als provincie ook de
Scherpere focus
start gemaakt met onze bredere insteek op Erfgoed, Ruimtelijke kwaliteit
Kijkend naar die toekomst geeft Brinks aan er nog veel te doen is:
en Landschap – afgekort ERL. We wilden daarmee een plus zetten op
“De versterking zou in eerste instantie in 2028 afgerond moeten zijn,
wat onder meer gemeenten hier al aan deden, met het oog op de grote
maar het is nu duidelijk dat het in ieder geval zes jaar langer gaat
transities die op ons afkwamen. Denk aan bevolkingskrimp, de energie- en
duren. We weten nog niet precies wat dit betekent voor de versterking
landbouwtransitie en de klimaatverandering. Daarnaast kan het gebieds-
van erfgoed. Tegelijkertijd bespeur ik de behoefte bij de partijen in ons
DNA ook bijdragen aan de economische ontwikkeling van Groningen en de
netwerk om de komende tijd juist terug te keren naar waarmee we ooit
brede welvaart, bijvoorbeeld via de vrijetijdseconomie.” Door het genoemde
begonnen zijn. Oftewel het omgaan met de gevolgen van de gaswinning
Erfgoedprogramma een plek te geven binnen deze bredere aanpak, werd
in het aardbevingsgebied. De focus van het Erfgoedprogramma is steeds
het gemakkelijker voor de provincie en haar partners om onder meer
breder geworden en dat is ook goed, maar de generieke instrumenten
financieringsstromen te verbinden. “We leerden bovendien om het verhaal
die er inmiddels voor heel Groningen zijn kunnen daarmee prima door de
met het gebied eenduidig met elkaar uit te dragen.”
provincie worden aangevlogen. Succesnummers zoals het Erfgoedloket en de subsidieregelingen hebben hun waarde bewezen en we willen
Succesvolle uitrol
gaan onderzoeken hoe deze een permanente basis kunnen krijgen
In geografisch opzicht werden een aantal succesvolle instrumenten die in
in het provinciaal beleid. Daarom is het goed dat we tot 2028 de tijd
het aardbevingsgebied (met nu vijf gemeenten) waren ontwikkeld rondom
gebruiken om de opgedane kennis en ervaring te borgen in het reguliere
het erfgoed ‘uitgerold’ over geheel Groningen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de
erfgoedbeleid.
onderhouds subsidieregelingen voor erfgoedpanden. “Ook het Erfgoedloket werkt sinds vorig jaar voor heel Groningen en dat geldt ook voor bijvoorbeeld de omgang met agrarisch erfgoed en de inzet op vakmanschap in de restauratiesector die we hebben gestimuleerd.
64
Jaarverslag 2024
11. Het erfgoed van Groningen, waard om voor te knokken
“ Met het verlies van erfgoed komt
de identiteit van een gebied onder druk te staan.”
Het Erfgoedprogramma
Koolzaad en boerderij Noord-Oost Groningen Foto: Groningen Beeldbank, Bas Meelker
Het Erfgoedprogramma Groningen is een overkoepelende aanpak waarin verschillende partijen samenwerken aan het behoud, herstel en de duurzame toekomst van het cultureel erfgoed in de provincie Groningen. Het programma is ontstaan als reactie op de aardbevingsproblematiek, en richt zich op het beschermen van monumenten en karakteristieke panden die kwetsbaar zijn door schade of versterkingsmaatregelen. Het erfgoedprogramma wordt grotendeels mogelijk gemaakt en gecoördineerd door de provincie Groningen, vaak in samenwerking met partners zoals de Nationaal Coördinator Groningen (NCG), Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Steunpunt Cultureel Erfgoed, gemeenten, Erfgoedloket Groningen en andere erfgoedorganisaties. Het Erfgoedloket Groningen – dat uitgevoerd wordt door Libau – is een belangrijk onderdeel van het Erfgoedprogramma. Het Erfgoedloket is een kosteloos informatie- en ondersteuningspunt voor eigenaren van monumenten en karakteristieke panden in de provincie Groningen. Bekijk het erfgoedprogramma door deze QR-code te scannen of erop te klikken.
Jaarverslag 2024
11. Het erfgoed van Groningen, waard om voor te knokken
65
12. 8. Onze projecten in 2024
Onze bijdrage bestond onder meer uit advisering bij monumenten, karakteristieke gebouwen en gebiedsontwikkelingen, maar ook uit ondersteuning bij verduurzamingsopgaven.
Ook in 2024 was Libau betrokken bij uiteenlopende initiatieven op het gebied van ruimtelijke kwaliteit en erfgoed in Groningen en Drenthe. Vanuit onze expertise op het snijvlak van cultureel erfgoed, architectuur en landschapskwaliteit werkten we samen met gemeenten, provincies en andere partners aan hetversterken van de kwaliteit van de leefomgeving.
Daarnaast droegen we bij aan kennisdeling en samenwerking, onder andere via themabijeenkomsten en regionale netwerken. Met een integrale blik, waarin landschap, erfgoed en ruimtelijke kwaliteit samenkomen, konden we in verschillende trajecten meedenken en adviseren. In dit hoofdstuk geven we een toelichting op een selectie van de projecten waarbij we in 2024 betrokken waren.
66
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
Aa en Hunze Herbestemming gemeentehuis Gasselternijveen In Gasselternijveen is het voormalige gemeentehuis herbestemd tot woningen, met nieuwbouwwoningen nabij het monument. Op aanraden van de adviescommissie is een totaalplan opgesteld waarin alle benodigde disciplines betrokken zijn. In de loop van het proces werd extra restauratie-expertise ingezet, dit leidde tot een zorgvuldig uitgewerkt restauratieplan. Het totaalplan zorgt voor samenhang tussen restauratie, verduurzaming, nieuwbouw en erfinrichting, waardoor deze elkaar versterken en bijdragen aan het duurzame behoud en gebruik van het rijksmonument.
De Veldhoeve in het landschap
Aa en Hunze Inpassingsadvies ‘De Veldhoeve’ De Veldhoeve, een van de grootste agrarische bedrijven in het Nationaal Park Drentsche Aa, wordt uitgebreid met een nieuwe melkstal en een ruime mestsilo. Deze ontwikkelingen vragen om een herdefiniëring van het erf binnen de ruimtelijke structuur van het landschap. Om de integratie in het esdorpenlandschap te waarborgen, adviseerde Libau een brede beplantingsmantel van 15 à 20 meter langs de zuidzijde, met inheemse soorten zoals eik, esdoorn en beuk. Langs de Borgerderstraat werd een groep zware eiken aanbevolen om de nieuwe bebouwing visueel te verzachten. Daarnaast stelde Libau een donkere kleurstelling voor de gebouwen en silo’s voor, zodat deze beter opgaan in de omgeving. Ook wordt aanvullende waterberging aan de noordoostzijde als mogelijke maatregel onderzocht. Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
67
Panoramapresentaties die de toekomst van Assen verbeelden
Assen Stadsdebat: Hoe maken we Assen nog mooier? Deze vraag stond centraal tijdens het stadsdebat dat door de gemeente Assen samen met Libau werd georganiseerd. Assen heeft al prachtige ontwikkelingen doorgemaakt, zoals het vernieuwde station, het Koopmansplein, De Nieuwe Kolk en meer. Voorafgaand aan het debat was er een stadswandeling met één van de stedenbouwkundigen van de gemeente.
Cor Staal, wethouder ruimtelijke ordening tijdens zijn welkomstwoord
Tijdens de avond konden bewoners in gesprek met de wethouder, stadsbouwmeester en de overige panelleden. Er waren presentaties over het beeldkwaliteitsplan “Noordelijke binnenstad” door Maarten Lankester van het bureau Urhahn en over ”Ontspannen stedelijkheid”, een onderzoek naar de toekomst van Assen door Jorrit Noordhuizen van Polyfern landscape architects. Aan het einde van de avond werden er panorama’s gepresenteerd die de toekomst van de gemeente Assen verbeelden.
68
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
Foto: Walter Frisart FOTOwerk
Borger-Odoorn Nieuwbouw Esdal College Aan de rand van Borger is de nieuwbouw van het Esdal College gesitueerd op de zanderige Hondsrug en vlakbij de voormalige moerasgebieden van de veenkoloniën. De karakteristiek van de samenkomst van landschappen is in het gebouw gesymboliseerd in het exterieur. De gemetselde plint symboliseert het organische van zandgronden. Het zwarte hout verwijst naar de turfwinning op de veengronden en de gekruiste ribben op de verdieping zijn een moderne versie van het ambachtelijke vlechtwerk in
Foto: Walter Frisart FOTOwerk
de streekeigen boerderijen. De zaagtanddaken zijn in de eerste plaats van functionele waarde, de verdieping voelt door de extra hoogte heel ruimtelijk en de hellende daken vangen zonne-energie op via de minder steile zuidwestzijde en zorgen dankzij de daklichten gericht op het noordoosten dat natuurlijk licht diep de school in kan komen zonder onnodige opwarming. Dit ontwerp van BDG Architecten werd met veel enthousiasme door de adviescommissie ontvangen.
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
69
De Wolden Bedrijfsruimte met woonhuis, Ruinerwold Hoge Akkers is een bedrijventerrein aan de rand van Ruinerwold, waar momenteel een uitbreiding plaatsvindt. Op één van de kavels is een ontwerp gemaakt voor een bedrijfshal met woning in twee losse volumes. Door de grote eenvoud, de terughoudende architectuur en de samenhang in vorm en materiaalgebruik ontstaat een fraai ensemble. De fijn uitgevoerde pergola rondom de woning geeft subtiel het verschil aan tussen wonen en werken. Door de overwegend groene terreininrichting ontstaat een rustige oase op een druk bedrijventerrein. Volgens de adviescommissie een fraai voorbeeld van hoge omgevingskwaliteit op een bedrijventerrein.
Landgoed Ekenstein
Eemsdelta Restauratie Roodbaardtuin en herstel Parkbos Landgoed Ekenstein De gemeente Eemsdelta heeft een uitgebreid plan laten ontwikkelen voor de restauratie van de monumentale Roodbaardtuin en het herstel van het Parkbos bij Landgoed Ekenstein. Dit plan is tot stand gekomen in overleg met diverse betrokken partijen. Om de kwaliteit van het ontwerp te waarborgen, werd de adviescommissie al in een vroeg stadium bij de planvorming betrokken. Mede door een subsidie uit het Erfgoedprogramma van de provincie Groningen wordt een grote kwaliteitsimpuls aan het landgoed gegeven, waardoor zowel de historische waarde als de belevingskwaliteit van het parkbos wordt versterkt.
70
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
Eemsdelta Park Delfzicht: stedenbouwkundig plan en architectuur Het stedenbouwkundig plan van Specht Architectuur en Stedenbouw en Flux Landscape Architecture voorziet in de uitbreiding van het stadsbos, gelegen aan het Tuikwerderrak tot aan de Veldoven. Het doel is het stadsbos beter toegankelijk te maken. In het nieuwe gedeelte van het bos worden door Plegt-Vos, TWA en EcoReest zes woonclusters gerealiseerd met verschillende woningtypes voor uiteenlopende doelgroepen. De parkeererven worden aan het zicht onttrokken. Bij de inrichting van het park wordt bovendien ingezet op het vergroten van de biodiversiteit. De aandacht hiervoor en de duidelijke ruimtelijke opzet wordt door de adviescommissie erg gewaardeerd.
Emmen Muziekkoepel aangewezen als gemeentelijk monument De muziekkoepel op het Marktplein in Emmen is van grote cultuurhistorische waarde en heeft betekenis voor de inwoners. Dit bleek uit de actie Keep de Koepel, waarmee bewoners zich inzetten voor behoud van het bouwwerk. Deze betrokkenheid leidde tot een verzoek om de muziekkoepel aan te wijzen als gemeentelijk monument. De gemeente heeft Libau gevraagd de waarden in beeld te brengen en een redengevende omschrijving op te stellen. De adviescommissie gaf een positief advies over de aanwijzing en benadrukte het belang van de historisch-ruimtelijke samenhang met het Marktplein en de locatie op de oude brink van het esdorp Emmen. Dit advies leidde uiteindelijk tot de aanwijzing van de muziekkoepel als nieuw gemeentelijk monument. Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
71
Emmen Moderne woonschuur in het landschap van Erica Voorgevel/rechterzijgevel (inrit), schuur
Rechterzijgevel/achtergevel
Achtergevel/ veranda
Aan de Ericasestraat in Erica, net buiten Zuidbarge is een eigentijdse woonschuur met bijgebouw ontworpen. Alle woonfuncties zijn op de begane grond gesitueerd, wat heeft geleid tot een langgerekt bouwwerk onder een zadeldak met rode dakpannen. De woonschuur is constructief opgebouwd met stalen spanten, waardoor het karakter van de schuur ook in het interieur goed zichtbaar blijft. De gevels bestaan uit verticale Rechterzijgevel (entree)
houten planken in twee tinten, afgewisseld met verdiepingshoge glazen
Linkerzijgevel (tuin)
Waanderveld 146 7812 HZ Emmen
MATERIALEN EN KLEUREN (woonschuur en schuur) Plint Gevelbekleding Boeidelen Gordingen Kozijnen Ramen en deuren Beglazing Constructie: Raamdorpels Dakbedekking HWA Bestrating:
Trasraam plaatmateriaal Agepan o.g. Vertikale rabatdelen hout, Royal Wood Marnar Bruk o.g. HPL Plaatmateriaal Hout Hout Hout Triple Uglas maximaal 0,6; zonwerend Staal, gepoedercoat Aluminium raamdorpels met antidreun Keramische pan, Walter Doppelmuldenfalzziegel Exasun X-roof PV dak(op schuur) geen (afwatering in grindkoffer) Betonklinker, normaalformaat, elleboogverband
Antraciet (zwartgrijs) RAL 7021 Zwartbruin en naturel Platinagrijs RAL 7036 Platinagrijs RAL 7036 Antraciet (zwartgrijs) RAL 7021 Antraciet (zwartgrijs) RAL 7021 Blank Antraciet (zwartgrijs) RAL 7021 Antraciet (zwartgrijs) RAL 7021 Rood-oranje Zwart/blauw Grijs
0591-630004 06-53732198
puien die zorgen voor veel lichtinval. Aan de achterzijde is een overdekte
info@rensarchitecten.nl www.rensarchitecten.nl
Opdrachtgever:
buitenruimte geïntegreerd in de bouwmassa. De adviescommissie is
Smid/Habing Project: Woonschuur Ericasestraat 150
enthousiast over de heldere en eenvoudige opzet van het plan. Door de
Projectlocatie: Emmen Onderdeel: Perspectieven
constructieve opzet is hier echt sprake van een woonschuur.
Fase:
Bouwaanvraag
Datum:
Wijziging:
Schaal:
31-10-2024
Achtergevel/linkerzijgevel (tuin)
Vogelvlucht (Ericasestraat)
Impressie buiten-binnen veranda
Wijzigingnummer:
getekend:
SR
Werknummer:
Blad nummer:
2022-02
A10
Wijzigingsnummer:
31-10-2024 16:59:04
Wijzigingsdatum:
Foto: Ronnie Zeemering
Groningen Inloopbijeenkomst karakteristieke panden Begin 2024 wees de gemeente Groningen veel nieuwe panden aan als karakteristiek object, waardoor de doelgroep van het Erfgoedloket met circa 30.000 adressen groeide. In 2024 ontvingen al deze eigenaren een uitnodiging voor een inloopbijeenkomst. Dit leidde tot een toename van vragen en een goedbezochte bijeenkomst op 3 december met bijna 700 bezoekers. Met een gevarieerd programma van informatiestands en een lezingenaanbod verliep alles soepel. We danken onze partners, waaronder de gemeente Groningen, voor hun inzet en aanwezigheid.
72
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
Cosis / Le
Het Hogeland De Zijwende, Uithuizen - op oude locatie ‘De Tille’ Lentis ontwikkelt samen met Cosis aan de Oude Tilsterweg een nieuw programma op de voormalige locatie van ‘De Tille’, met ruimte voor begeleid wonen en een theehuis als openbare functie. Hieromheen komt een ruime invulling met groen en tuinen. De adviescommissie vroeg om aanpassingen aan de positie en uitstraling van het theehuis, wat in het vervolgtraject is verfijnd. De houten woongebouwen kregen een gevarieerder gevelbeeld en verdere esthetische verbeteringen. Dit resulteerde in een positief advies aan het einde van het jaar.
Hoogeveen
De kano van Pesse die in 1955 werd gevonden
Behoud van het verleden: archeologische advisering ntis - De Zijwende - Uithuizen- Voorontwerp - 04-07-2024 Sinds september 2024 verzorgt Libau ook de archeologische advisering voor de gemeente Hoogeveen. Aangezien De Wolden al jarenlang gebruikmaakt van Libau’s archeologische expertise, was de uitbreiding naar Hoogeveen een logische stap binnen de samenwerking tussen de gemeenten De Wolden en Hoogeveen. Een voorbeeld hiervan is het advies voor een perceel langs de A28 bij Pesse. Daar adviseerde Libau om bij bosaanplant rekening te houden met de archeologische verwachting. Dit leidde tot aanpassingen in het beplantingsplan, waarbij in kwetsbare zones struiken en kruidenrijk grasland werden voorgesteld om de bodem zo min mogelijk te verstoren. Dit is belangrijk om waardevolle archeologische resten in de ondergrond te beschermen en toekomstige opgravingen mogelijk te maken. Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
73
Midden-Drenthe Arbeiderswoning Haarweg, Nieuw-Balinge Een arbeiderswoning aan de Haarweg, net buiten Nieuw-Balinge, wordt uitgebreid met een tweede volume in het kader van mantelzorg. Een landschappelijke inpassing maakt deel uit van de planvorming. De uitbreiding is zeer kenmerkend door de gerende plattegrond en de daarmee samenhangende scheve noklijn. De adviescommissie adviseert om de materiaal- en kleurstelling zo veel mogelijk aan te laten sluiten bij die van de bestaande woning, zodat er sprake is van een samenhangend geheel.
7
Midden-Groningen en Oldambt Advisering archeologie zonnepark Eekerpolder Ten noorden van Meeden wordt het 160 ha grote zonnepark Eekerpolder ontwikkeld. Voor de aanleg en landschappelijke inpassing waren graafwerkzaamheden nodig, zoals het graven en verbreden van sloten, het aanleggen van stroomkabels en het plaatsen van transformatorstations. Libau heeft de gemeente Midden-Groningen en Oldambt geadviseerd bij de archeologische onderzoeken die hiervoor nodig waren. Onder de vlakke Dollardklei ligt een golvend dekzandlandschap met archeologische resten uit de middensteentijd. Samen met de ontwikkelaar, gemeenten, provincie Groningen en het archeologisch bedrijf hebben we de plannen zo kunnen aanpassen dat deze resten grotendeels in de bodem behouden kunnen blijven. 74
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
Midden-Groningen Brochure: zorgvuldige inpassing van installaties rondom woningen Op verzoek van de gemeente Midden-Groningen – uitgevoerd binnen de werkplaats van Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit, in samenwerking met het Steunpunt Cultureel Erfgoed en het Erfgoedloket Groningen, is de brochure ‘Ruimte voor Energietransitie’ ontwikkeld. Met de groei van hernieuwbare energie-installaties neemt de ruimtelijke impact toe. Een zorgvuldige plaatsing is essentieel om het aanzicht van gebouwen, straten en landschappen te behouden.
De brochure biedt particulieren praktische tips, illustraties en een kieswijzer voor zes veelvoorkomende installaties, zoals warmtepompen en zonnepanelen. Zo helpt het negatieve effecten, zoals zichtbaarheid en geluidshinder, te beperken. Benieuwd naar de brochure? Lees de brochure door de QR-code te scannen of erop te klikken.
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
75
Midden-Groningen Vernieuwing BWRI, Sappemeer Aan de Noorderstraat in Sappemeer ondergaat de sociale werkvoorziening BWRI een ingrijpende vernieuwing. In plaats van volledige sloop is, na grondige analyse, gekozen voor behoud van de bestaande constructie. Hieromheen verrijst een robuust gebouw in de stijl van vroeg 20e-eeuwse industriële bebouwing. De adviescommissie waardeert het doordachte ontwerpproces en verwacht een markant resultaat. Er werd advies geven over de klimaatadaptieve inrichting van het voorterrein, met een informele en uitnodigende uitstraling.
Foto: Ronnie Zeemering
Noordenveld Twee keer ruimtelijke kwaliteit in de praktijk In dit jaarverslag staan twee verhalen die zich afspelen in de gemeente Noordenveld. Op pagina 30 vertelt ondernemer Bert de Groot over zijn initiatief voor de herbestemming van de voormalige zuivelfabriek in het centrum van Roden. Hij vertelt over zijn ervaringen met de adviezen die hij ontving van de adviescommissie. In het interview op pagina 42 gaan wethouder Kirsten Ipema en projectleider Jan Louwes in op de totstandkoming van de nieuwe gemeentewerf, waarbij hergebruik en circulariteit centraal stonden.
76
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
Oldambt Ontwikkeling nieuw gemeentehuis, Winschoten Oldambt ontwikkelt een nieuw gemeentehuis in de driehoek Johan Modastraat, Langestraat en het Burgemeester Schönfeldplein. De opgave is complex, omdat een groot deel van het programma op het huidige Hema-pand moet worden gerealiseerd. Het gebouw krijgt vier zichtzijden rondom een centrale vide.
echnisch ontwerp | 15 november 2024
Interieur impressie ontvangsthal met doorzicht naar de vide en raadzaal De 3D impressies zijn sfeerimpressies en geen exacte weergave van het TO-ontwerp.
Het ontwerp werd verfijnd na een aantal beoordelingen door de adviescommissie. Medio 2024 werd het ontwerp, dat hoogwaardige kwaliteit uitstraalt, goedgekeurd. Een bijzonder element is de loopbrug naar het oude, monumentale raadhuis uit 1896, waarvoor een afzonderlijke beoordeling heeft plaatsgevonden door monumentdeskundigen. Na de realisatie van het nieuwe complex zal de oude uitbreiding van het raadhuis worden gesloopt.
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
77
Impressie Hooiweg Oude Pekela
Oude Pekela Nieuwe woonwijk, Hooiweg Het plan voorziet in woonruimte in het kader van asielopvang in de regio en biedt tevens tijdelijke huisvesting voor inwoners van de gemeente Pekela. De locatie bevindt zich aan de Hooiweg 1 te Oude Pekela, waar in het verleden ook asielopvang was gehuisvest.
Foto: Ronnie Zeemering
GSPublisherVersion 392.84.95.4
De eisen op het gebied van ruimtelijke en beeldkwaliteit maakten onderdeel uit van het aanbestedingsproces. Het stedenbouwkundig en beeldkwaliteitsplan dat daarbij is opgesteld, dient als leidraad voor de adviescommissie. De adviescommissie spreekt haar waardering uit voor het sympathieke en zorgvuldig ontworpen plan, dat als voorbeeld kan dienen voor soortgelijke ontwikkelingen elders.
78
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
Stadskanaal Nieuwbouw aan de Europalaan versterkt groene uitstraling In Stadskanaal krijgt een aantal locaties aan de Europalaan een nieuwe invulling. Dit project is een van de eerste ontwikkelingen, met mogelijk een volgend project in de nabije toekomst. Het plan omvat zes twee-ondereen-kapwoningen die samen een wand vormen, afgewisseld met groene doorgangen. Door de terugspringende bergingen en entrees wordt dit idee versterkt. De woningen zijn standaard twee verdiepingen hoog, met de optie voor een derde verdieping. Op de hoek van de Nederlandlaan en langs het voetpad richting de Gelderselaan zijn deze drie verdiepingen standaard om zo een duidelijk hoogteaccent te behouden. De adviescommissie is positief over de kwaliteit van dit project en heeft daarover geadviseerd.
Wijz.
Datum
Get.
Brink Zuidlaren Foto: Janna Bathoorn Omschrijving
Opdrachtgever
: Van den Nagel Modulaire Bouw
Gebruiker
: ---
Project
: Plan voor 68+2 Flex-woningen Hooiweg te Oude Pekela
Wencopperweg 23, 3771 PN Barneveld
---
Herenstraat 106A 3431 CB Nieuwegein T +31 (0)30 879 3616 E post@acenp.nl I www.acenp.nl
Onderwerp
: Impressie - overzicht
Status
: Aanvraag omgevingsvergunning
Werknummer Schaal Formaat Getekend Ontwerp Datum Gewijzigd
: 24029 : : A0 : AC&P : vMD : 24-09-2024 :
10-05-2024 CONCEPT
Tynaarlo
5
Ontwikkelingen in het centrum van Zuidlaren Bladnummer
DO - S - 004
In Zuidlaren spelen diverse ruimtelijke ontwikkelingen, waaronder de herinrichting van het winkelcentrum, de verplaatsing van supermarkten en de herontwikkeling van de voormalige Prins Bernhardhoeve. Als beschermd dorpsgezicht vraagt het centrum om zorgvuldige planvorming. De afgelopen jaren heeft de gemeente de adviescommissie meerdere malen betrokken bij deze ingrijpende ruimtelijke opgaven, samen met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de provincie Drenthe. Op advies van de commissie is een cultuurhistorisch onderzoek uitgevoerd als basis voor de plannen. De adviescommissie heeft geadviseerd over de herinrichting van de openbare ruimte, het stedenbouwkundig plan voor Laarhoven en de beeldkwaliteitsplannen, die richting geven aan verdere ontwikkelingen en toetsing. Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
79
Veendam Batterij-opslagsysteem langs A7-N33 Naast gebouwen adviseert de adviescommissie ook over tal van andere bouwwerken, zoals bruggen, waterbouwkundige werken, mestsilo’s, antennes, zonnevelden en, tegenwoordig, ook terreinen voor batterijopslag. In dit geval beoordeelde de adviescommissie de plannen voor een batterijopslagsysteem langs de A7-N33. Omdat het uiterlijk van dergelijke bouwwerken beperkt aanpasbaar is, lag de nadruk op een zorgvuldige landschappelijke inpassing. De commissie adviseerde om de beplanting dichter en deels bladhoudend te maken en de waterberging op een natuurlijkere wijze vorm te geven.
Westerkwartier Nieuwbouw Lauwerscollege, Grijpskerk Aan de Sportlaan in Grijpskerk verrijst het nieuwe Lauwerscollege. In een zorgvuldig ontworpen landschap is een fraai op een paviljoen lijkend nieuw schoolgebouw ontworpen. De adviescommissie waardeerde het ontwerp, maar adviseerde nog wel de composiet houten gevelbekleding te vervangen door natuurlijk hout voor een betere uitstraling. Ook werd aandacht gevraagd voor het onderhoud van de forse groenvoorziening. Dit wordt nu geborgd door een onderhoudsplan. De vernieuwing van het naastgelegen sportgebouw volgt mogelijk in een latere fase.
80
Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024 23
Westerwolde Nieuwe invulling voor boerenerf Het kavelpaspoort voor de Jipsingbourtangerweg in Sellingen is opgesteld in het kader van de ruimte-voor-ruimte regeling. Nu de initiatiefnemer stopt met zijn boerenbedrijf, ontstaat de mogelijkheid om het erf een nieuwe functie te geven. Het plan voorziet in de realisatie van drie nieuwe woningen, een caravanstalling en opstelplekken voor campers. Het kavelpaspoort bevat de gemeentelijke uitgangspunten voor de herontwikkeling en vormt de basis voor een door de initiatiefnemer op te stellen erfontwikkelingsplan. Dit plan zal door de initiatiefnemer in detail verder worden uitgewerkt.Uiteindelijk dienen zowel het kavelpaspoort als het erfontwikkelingsplan als toetsingskader voor de adviescommissie.
Waterschap
Pagina uit ‘De kwalitatieve aanpak van de woningbouwopgave’
Water- en bodem sturend, Hunze en Aa’s In het kader van het Ruimtemakers-thema Kwalitatieve aanpak van de woningbouwopgave hebben we, samen met waterschap Hunze en Aa’s en LAOS landschapsarchitectuur, een verkenning uitgevoerd naar een mogelijke uitbreidingslocatie in de gemeente Veendam. Het doel van deze verkenning was om te onderzoeken hoe hier, rekening houdend met water- en bodemsturend, gebouwd kan worden.
Meer informatie lees je door de QR-code te scannen of erop te klikken. Jaarverslag 2024
12. Onze projecten van 2024
81
Samenstelling Adviescommissies Groningen & Drenthe en RVT 2024 Samenstelling Adviescommissie voor Omgevingskwaliteit Groninger gemeenten M.H. (Maarten) Post
voorzitter
M.D.P. (Mark) Hendriks
secretaris subcommissie uiterlijk van bouwwerken
H.K. (Rika) Pot
voorzitter
K. (Katja) Heid
rayonarchitect
A.H. (Anton) Saman
voorzitter
J.A. (Jan Arend) Mulder
rayonarchitect
W. (Wouter) Stoer
rayonarchitect
D. (David) de Boer
architectuur
T. (Titus) Mars
architectuur
K.F. (Karel) Geijzendorffer
burgerlid gemeente Veendam
A. (Arnold) Venema
architectuur
F. (Floor) Haanstra
burgerlid gemeente Veendam
N.D. (Nico) Visser
architectuur
L. (Leo) Dijkstra
stedenbouw en landschap
B. (Brigitte) Giesen-Geurts
regioadviseur, aanwezig namens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
C. (Kees) Hofstee
stedenbouw en landschap
W. (Mieke) van Bers
regioadviseur, aanwezig namens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
A. (Annet) Ritsema
stedenbouw en landschap
O. (Odwin) Ralling
adviseur bouwkunde, aanwezig namens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
A.W. (Astrid) Siemer
restauratiearchitectuur
H. (Harm) Los
adviseur bouwkunde, aanwezig namens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
J.G. (Janet) Bosma-Heun
bouw- en cultuurhistorie
R.J. (Roel) de Jong
aanvullend commissielid constructies
H.A. (Henny) Groenendijk
aanvullend commissielid archeologie
J.W. (Jean) Frantzen
aanvullend commissielid duurzaamheid
A.B. (Aron) Banninga
secretaris geïntegreerde commissie
Foto: Ronnie Zeemering
82
Jaarverslag 2024
Samenstelling Adviescommissies Groningen & Drenthe en RVT 2024
Samenstelling Adviescommissies Groningen & Drenthe en RVT 2024 Samenstelling Adviescommissie voor Omgevingskwaliteit Drentse gemeenten T.A.C.O. (Tavo) van den Heiligenberg
voorzitter
J.A. (Jan Arend) Mulder
rayonarchitect
W. (Wiepkjen) Kingma
voorzitter
H. (Hans) Overdiep
rayonarchitect
D. (David) de Boer
rayonarchitect
J.A. (Johan) de Groot
architectuur
W. (Wouter) Stoer
architectuur
M. (Meike) Wiedemann-Naaborg
regioadviseur, aanwezig namens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
J. (Jop) Voorn
architectuur
C. (Cathelijne) van Andel
regioadviseur, aanwezig namens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
M. (Menno) Moerman
stedenbouw en landschap
F. (Frederieke) Dollekamp-van Aarsen
adviseur bouwkunde, aanwezig namens de Rijksdienst voor het Cultureel
C.J.M. (Karin) Peeters
stedenbouw en landschap
Erfgoed
S. (Siebe) van Seijen
restauratiearchitectuur
C. (Christiaan) Velvis
bouwhistorie
Raad van toezicht (per 31 december 2024)
E.H.M. (Noor) Mens
cultuurhistorie en UNESCO Werelderfgoed
S.B. (Sipke) Swierstra
Oud-burgemeester van Veendam (voorzitter)
W.A.B. (Wijnand) van der Sanden
aanvullend commissielid archeologie
J. N. (Jan Ningo) Dijck
Partner Moore MKW
J.W. (Jean) Frantzen
aanvullend commissielid duurzaamheid
A.H. (Anton) Saman
Adviseur
R. (Rob) Hendriks
Architect & DGA DAAD
S.M. (Sanne) Tillema
secretaris geïntegreerde commissie
H.J. (Henk) Zwiep
Wethouder gemeente Borger-Odoorn
M.D.P. (Mark) Hendriks
secretaris subcommissie
J.W. (Jaap) Velema
Burgemeester gemeente Westerwolde
K. (Katja) Heid
rayonarchitect
S. (Sonja) van der Meer
Directeur Stichting het Drentse Landschap
Jaarverslag 2024
Samenstelling Adviescommissies Groningen & Drenthe en RVT 2024
83
Adviesaanvragen Drenthe & Groningen Gemeenten
Adviezen AvO
Adviezen AvO, waarvan monumenten
Archeologie
Huisadviseurschap
Projecten
Maatwerkmethode/ Ruimte voor Ruimte
Plaatsingsadviezen windturbines
Drentse gemeenten 1
Assen
408
79
22
x
x
x
x
2
Aa en Hunze
*
64
53
15
x
x
1
3
Borger Odoorn
299
23
108
x
x
x
x
4
Coevorden
x
x
x
x
x
x
x
5
De Wolden
71
21
12
x
x
x
x
6
Emmen
503
14
x
x
x
x
1
7
Hoogeveen
97
12
12
x
x
x
x
8
Midden-Drenthe
75
x
x
x
1
9
Meppel
* x
9 x
x
x
x
x
x
10
Noordenveld
419
43
18
x
x
x
x
11
Tynaarlo
538
28
x
1
x
x
x
12
Westerveld
Gemeenten
x
x
x
x
x
x
x
2335
293
300
16
0
0
3
Adviezen AvO
Adviezen AvO, waarvan monumenten
Archeologie
Huisadviseurschap
Projecten
Huisadviseurschap
Plaatsingsadviezen windturbines
Groninger gemeenten 1
Eemsdelta
625
127
150
4
2
3
6
2
Het Hogeland
604
114
x
1
x
x
x
3
Groningen
x
x
x
Midden-Groningen
* 35
x
4
* 381
x 32
1
x
x
1
5
Oldambt
390
56
43
x
x
x
2
6
Pekela
66
4
0
x
x
x
x
7
Stadskanaal
107
4
0
x
x
x
x
8
Veendam
210
*
11
x
x
x
x
9
Westerkwartier
665
55
3
x
2
x
1
10
Westerwolde
355
7
10
13
5
12
x
3403
402
249
19
9
18
10
* eigen commissie
84
Jaarverslag 2024
Adviesaanvragen Drenthe & Groningen
X niet van toepassing
Jaarrekening 2024 - Balans Balans in € per 31 december 2024 ACTIVA
Balans in € per 31 december 2024
31/12/2024
31/12/2023
Immateriële vaste activa Software
PASSIVA
31/12/2024
31/12/2023
1.942.826
1.873.940
214.138
183.761
2.156.964
2.057.701
Eigen vermogen 54.678
52.151
Kapitaal
54.678
52.151
Bestemmingsreserves
Materiële vaste activa
Kortlopende schulden
Terreinen en gebouwen
618.723
638.421
Crediteuren
134.278
33.148
Inrichtingskosten
60.141
43.907
Belastingen en sociale lasten
102.315
93.228
Kantoorinventaris
8.713
13.492
Schulden ter zake van pensioenen
22.353
22.872
687.577
695.820
Overige schulden en overlopende passiva
589.614
427.295
848.560
576.543
3.005.524
2.634.244
Vorderingen Debiteuren
357.439
316.646
Overige vorderingen en overlopende activa
84.799
194.344
442.238
510.990
77
237
1.820.954
1.375.046
1.821.031
1.375.283
3.005.524
2.634.244
Liquide middelen Kas Banken
Bij de jaarrekening is een samenstellingsverklaring door de accountant afgegeven.
Libau heeft een B3-status en is eigenrisicodrager voor de Werkloosheidswet.
Jaarverslag 2024
Jaarrekening 2024 - Balans
85
Jaarrekening 2024 - Staat van baten en lasten in € Baten Jaarrekening 2024
Lasten Begroting 2024
Jaarrekening 2023
Begroting 2023
BATEN
Jaarrekening 2024
Begroting 2024
Jaarrekening 2023
Begroting 2023
LASTEN
Opbrengsten
2.064.645
1.830.000
1.909.132
1.830.000
Personeelskosten
1.077.104
1.014.000
1.102.657
1.019.000
Opbrengsten projecten
1.061.539
610.000
686.284
570.000
Huisvestingskosten
67.126
54.000
54.807
55.500
3.126.184
2.440.000
2.595.416
2.400.000
Kantoorkosten
100.916
107.500
94.276
103.000
Algemene kosten
239.389
202.500
234.033
151.000
Kosten overige opbrengsten
462.992
415.000
463.001
435.000
Kosten projecten
1.049.051
605.000
678.406
565.000
Afschrijvingen
61.725
54.000
58.291
47.500
3.058.303
2.452.000
2.685.471
2.376.000
Bedrijfsresultaat
67.881
(12.000)
(90.055)
24.000
Rente baten en lasten ( )
27.032
17.500
14.106
0
Bijzondere baten en lasten ( )
4.350
0
0
0
31.382
17.500
14.106
0
99.263
5.500
(75.949)
24.000
Mutatie onderhoudsreserve
2.421
2.500
873
(5.500)
Mutatie reserve WW-verplichtingen*
7.956
0
(23.288)
0
Mutatie jubileumreserve
20.000
10.000
10.000
0
30.377
12.500
(12.415)
(5.500)
68.886
(7.000)
(63.534)
29.500
3.126.184
2.440.000
2.595.416
2.400.000
Resultaat bestemmingsreserves Mutaties in de reserves Libau
Resultaat na bestemmingsreserves Libau Bij de jaarrekening is een samenstellingsverklaring door de accountant afgegeven.
86
Jaarverslag 2024
Jaarrekening 2024 - Staat van baten en lasten in €
*Libau heeft een B3-status en is eigenrisicodrager voor de Werkloosheidswet.
Waarderingsgrondslagen 2024 Algemene grondslagen voor de opstelling van de jaarrekening Deze jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met Richtlijn 640 organisaties-zonderwinststreven van de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving. De waardering van activa en passiva en de bepaling van het resultaat vinden plaats op basis van historische kosten. Tenzij de desbetreffende grondslag voor de specifieke balanspost anders wordt vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarde. De baten en lasten worden toegerekend aan de periode waarop deze betrekking hebben. Baten worden slechts opgenomen voorzover zij op de balansdatum zijn gerealiseerd.