Kadernota 2026-2029 De Wolden
Tekst van het document
Ons team Veilig Opgroeien heeft een stevige basis in De Wolden. In 2026 breiden we deze aanpak verder uit om gezinnen met acuut onveilige situaties intensiever en langer kunnen begeleiden. Dit doen we met een gezinsbrede aanpak. De komende jaren werken we toe naar een model waarin we gezinnen nauwer blijven volgen, hen goed ondersteunen en ingrijpen voordat problemen escaleren. Met de focus op lokale inkoop en betere zorg voor kwetsbare gezinnen, zetten we stappen om de doelen van de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming concreet en haalbaar te maken. Ontwikkelingen in het zorglandschap In 2022 heeft het Rijk verschillende akkoorden gesloten om de toegankelijkheid, bereikbaarheid en betaalbaarheid van zorg te verbeteren. Dit zijn Integraal Zorgakkoord, het Gezond en Actief Leven Akkoord en het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor
24
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
Nieuw en onontkoombaar (per programma)
Ouderen. Het kabinet Schoof heeft daarnaast twee nieuwe programma’s aangekondigd: het Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord en het Hoofdlijnen Akkoord Ouderenzorg. Het Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord bouwt voort op het Integraal Zorgakkoord en richt zich op resultaatverplichtingen in plaats van inspanningen. Dit akkoord verbreedt, intensiveert en concretiseert de huidige afspraken, met als doel betere zorg en welzijn voor inwoners en het aanpakken van het tekort aan zorgpersoneel. Het Hoofdlijnen Akkoord Ouderenzorg is onderdeel van het Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord en maakt extra afspraken over de toekomst van ouderenzorg, zoals een sterke sociale basis, betere gegevensuitwisseling, oplossingen voor het tekort aan zorgpersoneel en minder administratieve lasten. Het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen wordt geïntegreerd in het Hoofdlijnen Akkoord Ouderenzorg, wat de impact vergroot. De inzet en inspanningen vanuit de gemeente op leefstijl en preventie moet lonen. Onze investeringen in preventie komen vooral ten goede aan de zorgverzekeraar, terwijl de gemeente de financiering verzorgt. Dit zorgt voor een scheve verdeling binnen de verschillende akkoorden. Daarom is structurele financiering vanuit het Rijk belangrijk, in plaats van tijdelijke oplossingen.
De nieuwe akkoorden zijn nog niet gereed, maar geven aan dat de ontwikkelingen in het zorglandschap niet snel genoeg gaan. Samen met de andere Drentse gemeenten wachten we op passende financiering vanuit het Rijk en ruimte voor lokaal maatwerk. Wet suïcide-preventie Per 1 juli 2025 wordt suïcidepreventie een verplicht onderdeel van de Wet publieke gezondheid. Gemeenten zijn verplicht beleid op te stellen waardoor suïcides worden voorkomen. In Drenthe waren er de afgelopen jaren 50 tot 60 zelfdodingen; het is de belangrijkste doodsoorzaak van jongeren tussen 10-30 jaar. Via het gemeentefonds krijgen we middelen voor de uitvoering van deze wet, het bedrag is nog onbekend. We stemmen de uitgaven af op de beschikbare middelen. Beschermd Wonen We verwachten dat de invoering van het woonplaatsbeginsel wederom met een jaar wordt uitgesteld. Dat betekent dat de decentralisatie van beschermd wonen niet eerder start dan 1 januari 2027. Op 1 januari 2026 treden de nieuwe overeenkomsten Beschermd Wonen in werking. Naast klassiek beschermd wonen, kopen we dan ook de zogenoemde tussenvormen regionaal in. Met deze tussenvormen verwachten we de duurdere vormen van Beschermd Wonen te kunnen voorkomen. Maatschappelijke Opvang In regionaal verband ontwikkelen we het actieplan dakloosheid van opvang naar wonen. Dit zal de regionale uitwerking zijn van het nationale actieplan Dakloosheid.
In het nationaal actieplan Dakloosheid heeft het Rijk de ambitie gesteld om dakloosheid in Nederland fors en structureel terug te dringen. Net als voor Beschermd Wonen ontvangt centrumgemeente Assen de financiële middelen voor de Maatschappelijke opvang. Toekomstvisie Stark De drie eigenaarsgemeenten van Stark (Hoogeveen, Midden-Drenthe en De Wolden) doorlopen een traject om te komen tot een nieuwe toekomstvisie op de GR Stark. Dit heeft het afgelopen jaar geresulteerd in een analyse van de huidige staat van de GR en een uitgesproken denkrichting voor de toekomst. 2025 staat in het teken van concretisering en implementatie. Aan deze implementatie kunnen kosten verbonden zitten voor de gemeente De Wolden. Het is namelijk mogelijk dat er afname van nieuwe diensten zal plaatsvinden waarvoor eerst een investering bij Stark vanuit de gemeenten noodzakelijk
Gemeente De Wolden
25
Nieuw en onontkoombaar (per programma)
Kadernota 2026
is om deze te organiseren. De kosten zullen ten tijde van de het opstellen van de Programmabegroting 2026-2029 duidelijk moeten zijn. Opheffing Stichting Werkgelegenheidsinitiatieven In 2025 wordt de Stichting Werkgelegenheidsinitiatieven opgeheven en zijn de arbeidsovereenkomsten van 25 SW-medewerkers ondergebracht bij de GR Stark. Daarmee wordt ook de rijksbijdrage niet langer aan de gemeente De Wolden verstrekt, maar aan GR Stark, dan wel de gemeente Hoogeveen als centrumgemeente. Er vindt een nieuwe verrekening van de exploitatiebijdrage aan de GR plaats op basis van een andere verhouding in de GR Stark, waarbij De Wolden in plaats van ruim 5% naar ruim 9%. De gemeente De Wolden verstrekt geen bijdragen meer aan de stichting. Per saldo valt deze mutatie naar verwachting positief uit.
26
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
4.8
Nieuw en onontkoombaar (per programma)
Programma 08 Samen Verder
Het programma Samen Verder bestaat uit de beleidsonderwerpen verkeer en vervoer, openbaar vervoer en water, riolering en klimaatadaptatie. Programmahouder: Mark Turksma 4.8.1 Financiële mutaties exploitatie Product Bedragen in €
2026
2027
2028
2029
Lasten
0
0
0
0
Totaal lasten
0
0
0
0
Baten
0
0
0
0
Totaal baten
0
0
0
0
Saldo (+ = nadeel en - = voordeel)
0
0
0
0
4.8.2 Overige ontwikkelingen met mogelijke effecten op de begroting Integraal Beleid Openbare Ruimte (IBOR) Door klimaatveranderingen, de wateropgave, nieuwe inzichten en veranderde wensen van onze inwoners verandert de functie van de openbare ruimte. Er wordt een steeds nadrukkelijker beslag gelegd op de beschikbare ruimte. Om die reden wordt in 2025 integraal beleid openbare ruimte vastgesteld. Aankomende jaren wordt dit beleid in uitvoering gebracht. Onderhoud wegen Om de bereikbaarheid van De Wolden en de veiligheid van de weggebruiker te waarborgen is het van belang de wegen, fiets- en voetpaden op tenminste basisniveau te onderhouden. Klimaatadaptatie en duurzaamheid spelen ook in het wegenbeheer een steeds grotere rol. Overtollig water wordt bij zware regenval zoveel mogelijk afgevoerd naar een nabijgelegen sloot in plaats van naar het riool en bij (groot) onderhoud wordt, voor zover de budgetten reiken, gekozen voor duurzame materialen. In het nieuw op te stellen beheerplan wordt op basis van een taakstellend budget uitgewerkt hoe we omgaan met ons areaal en de te hanteren kwaliteitsniveaus. Ontsluitingsweg Hoge Akkers Met het oog op de uitbreiding van bedrijventerrein Hoge Akkers en de geplande woningbouw (circa 120 woningen) wordt een nieuwe zuidelijke ontsluitingsweg overwogen.
De bijbehorende investering van circa € 1,3 miljoen inclusief grondaankoop, wordt vooral gedaan om toekomstige verkeersdruk op te vangen en de kern Blijdenstein te ontzien in dit verkeer.
Gemeente De Wolden
27
Nieuw en onontkoombaar (per programma)
Kadernota 2026
4.8.3 Investeringen De investeringsplanning is geactualiseerd, in die zin dat het tempo en de omvang van de geplande investeringen is aangepast aan de laatste inzichten (o.a. opschuiving i.v.m. capaciteitsproblemen, wettelijke belemmeringen, subsidietoezeggingen, etc.). Omschrijving
Jaar
Investeringsbedrag
Verbeteren voetpaden (dateert uit begroting 2024)
2026
€ 165.000
Klimaatadaptieve maatregelen (geen RWP)
2026
€ 165.000
Verbeteren voetpaden (dateert uit begroting 2024)
2027
€ 165.000
Klimaatadaptieve maatregelen (geen RWP)
2027
€ 165.000
Verbeteren voetpaden (dateert uit begroting 2024)
2028
€ 165.000
Klimaatadaptieve maatregelen (geen RWP)
2028
€ 165.000
Verbeteren voetpaden (dateert uit begroting 2024)
2029
€ 165.000
Klimaatadaptieve maatregelen (geen RWP) Op 28 september 2023 is door de raad, voor de planperiode 2023-2028, de Lokale adaptatiestrategie (LAS) en uitvoeringsagenda (LUA) vastgesteld. Toegankelijkheid en gebruik voetpaden verbeteren Om hier uitvoering aan te geven hebben we in deze begroting jaarschijf 2029 toegevoegd. Met ‘dateert uit begroting 2024’ wordt bedoeld dat de besluitvorming over dit onderwerp heeft plaatsgevonden in de begroting 2024 (speerpunt 2024). Voorgenomen nieuwe investeringen riolering programmabegroting 2026-2029 De raad heeft op 22 december 2022 het Riolering en Water Programma De Wolden 20232028 met een doorkijk naar 2029 vastgesteld. Om deze ambities en doelstellingen te halen, gaan we de komende jaren met verschillende activiteiten en maatregelen aan de slag. Vooruitlopend op het nieuwe riolering en waterprogramma hebben we in deze begroting jaarschijf 2029 toegevoegd. Omschrijving
Jaar
Investeringsbedrag
Vervanging/afkoppelen riolering
2026
€ 484.000
Vervanging gemalen el.m/pompen/ schakelkasten etc.
2026
€ 642.176
Vervanging IBA's
2026
€ 105.000
Maatregelen klimaatadaptatie (uit RWP)
2026
€ 100.000
Vervanging/afkoppelen riolering
2027
€ 484.000
Vervanging gemalen el.m/pompen/ schakelkasten etc.
2027
€ 642.176
Vervanging IBA's
2027
€
Maatregelen klimaatadaptatie (uit RWP)
2027
€ 100.000
Vervanging/afkoppelen riolering
2028
€ 484.000
Vervanging gemalen el.m/pompen/schakelkasten etc.
2028
€ 642.176
Vervanging IBA's
2028
€
Maatregelen klimaatadaptatie (uit RWP)
2028
€ 100.000
28
75.000
75.000
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
4.9
Nieuw en onontkoombaar (per programma)
Programma 09 Cultuur
Dit programma bestaat de beleidsonderwerpen cultuur, laaggeletterdheid, onderwijshuisvesting en begraafplaatsen en crematoria. Daarnaast valt de GR Omgevingsdienst Drenthe ook onder dit programma. Programmahouder: Albert Haar 4.9.1 Financiële mutaties exploitatie Product
Bedragen in €
2026
2027
2028
2029
Lasten Huisvesting openbaar onderwijs
-66.000
-66.000
139.903
139.903
139.903
2.500
2.500
2.500
2.500
77.403
95.403
76.403
76.403
Huisvesting openbaar onderwijs
66.000
66.000
66.000
66.000
Totaal baten
66.000
66.000
66.000
66.000
143.403
161.403
142.403
142.403
Lokale omroep Bijdrage Omgevingsdienst Drenthe Indexering onderhoudsbudgetten begraven Totaal lasten
-66.000
-66.000
1.000
19.000
139.903
Baten
Saldo (+ = nadeel en - = voordeel)
Huisvesting openbaar onderwijs De kosten van gasverbruik, elektriciteitsverbruik, schadekosten en onderhoud van de schoolgebouwen worden voorgeschoten en in rekening gebracht bij de gebruikers. Voor 2026 wordt dit geactualiseerd op basis van de realisatiecijfers 2024. Dit leidt zowel aan de lasten- als de batenkant tot een afwijking ten opzichte van de begroting 2025. Dit heeft geen effect op het saldo. Lokale omroep Als gevolg van de aankomende wijzigingen in de 'mediawet' zou de financiering van de lokale omroepen vanaf 2027 grotendeels door het Rijk worden overgenomen. In verband met een recente wijziging wordt dit vanaf 2028. Daarom moet in 2027 de subsidie nog door de gemeente worden opgebracht. Tot 2028 ontvangt de gemeente de compensatie van de bijdrage voor de lokale omroep nog via het gemeentefonds (overige financiële programma's) De mutatie van € 1.000 in 2026 is het gevolg van een stijging van het aantal inwoners waarop de bijdrage is gebaseerd. Bijdrage Omgevingsdienst Drenthe Op basis van de vastgestelde uitgangspunten van de begroting 2026 van de OD Drenthe, waaronder enerzijds een gewogen indexcijfer van 4,58%, een productiviteitsnorm van 1.331 uur per FTE en anderzijds een raming van 5% impact als gevolg van de Omgevingswet, verwachten we een stijging van in totaal € 139.903 in de bijdrage aan de OD Drenthe.
Op het moment van schrijven moet deze begroting nog worden behandeld door het Algemeen Bestuur van de OD Drenthe. Bij het opstellen van de gemeentelijke begroting 2026 verwerken we de definitieve verhoging voor de OD Drenthe.
Gemeente De Wolden
29
Nieuw en onontkoombaar (per programma)
Kadernota 2026
Indexering onderhoudsbudgetten begraven Om het onderhoud volgens het met de raad afgesproken kwaliteitsniveau te blijven uitvoeren, en het openen en sluiten van graven, is het noodzakelijk dat de beschikbare budgetten op peil blijven. Aanpassing van de budgetten is daarom noodzakelijk en vindt plaats op basis van de Consumenten Prijs Index (CPI). Er is rekening gehouden met een prijsindex van 3,3%.
4.9.2 Overige ontwikkelingen met mogelijke effecten op de begroting Cultuur Tot enkele jaren geleden kregen culturele organisaties die structureel gesubsidieerd worden dezelfde subsidie van de gemeente voor haar activiteiten. Vanwege de inflatie lopen de kosten voor deze organisaties op, terwijl de inkomsten achterblijven. Omdat we belang hechten aan de toekomst van de culturele organisaties hebben wij sinds 2023 de jaarlijkse subsidies incidenteel geïndexeerd. Het gaat hierbij om Cultuurklik, de Kunstenkorf, DNO-media, lokale musea, muziekverenigingen en koren. Momenteel ontvangen zij ongeveer gezamenlijk € 300.000 subsidie. Voor 2026 willen we de vraag naar de indexatie van subsidies voor deze instellingen betrekken bij de opstelling van een integraal subsidiekader. Dit is een van de opgaven die we nader uitwerken in hoofdstuk 10. Onderwijshuisvesting Om het Integraal Huisvestingsplan De Wolden “Onderwijs in verbinding” (IHP) te kunnen uitvoeren zijn in de begroting 2024 middelen beschikbaar gesteld om de kapitaallasten te dekken. Er is gestart met het project “vervangende nieuwbouw basisschool Het Echtenest”. Naar verwachting zal er een omgevingsplanprocedure moeten worden gevolgd die medio 2026 zal zijn afgerond. Daarna kan worden gestart met de aanbesteding. Voor deze eerste fase is een voorbereidingskrediet vrijgegeven.
De realisatie van de uitbreiding van De Rozebottel is afhankelijk van het onderzoek naar mogelijke gezamenlijke huisvesting voor beide scholen in Koekange, eventueel in combinatie met andere maatschappelijke voorzieningen. De realisatie van de vervangende nieuwbouw of vernieuwbouw van De Wezeboom en De Klimtoren worden in 2025 opgestart en zitten in 2026 volop in de voorbereidende fase. Ook voor deze projecten zijn al voorbereidingskredieten vrijgemaakt. In het meerjareninvesteringsplan zijn deze projecten opgenomen. Dit MJIP stellen we jaarlijks bij op basis van de dan bekende uitvoeringsplanning. Voor de overige kosten vanuit het IHP (niet zijnde investeringen) verhogen we de reserve IHP tot een omvang die deze kosten voor de looptijd van het IHP afdekt.
30
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
Nieuw en onontkoombaar (per programma)
4.10 Programma 10 Algemene dekkingsmiddelen Dit hoofdstuk richt zich op de ontwikkelingen binnen de gemeentelijke financiën en is een verplicht onderdeel van de programma's op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording. Portefeuillehouder: Rudi Hooch Antink 4.10.1 Financiële mutaties exploitatie Product
Bedragen in €
2026
2027
2028
2029
Lasten
0
0
0
0
0
0
-139.000
-1.215.992
-1.215.992
-1.215.992
-1.215.992
-1.213.900
-1.266.700
-804.300
-836.300
Totaal baten
-2.429.892
-2.482.692
-2.020.292
-2.052.292
Saldo (+ = nadeel en - = voordeel)
-2.429.892
-2.482.692
-2.020.292
-2.052.292
Totaal lasten
0
Baten OZB (niet) woningen Algemene uitkering (decembercirculaire, verleggen basisjaar) Algemene Uitkering (aanname meicirculaire)
OZB (niet) woningen Bij voorgaande begrotingen is besloten met een regulier stijgende opbrengst van de OZB te rekenen. De jaarlijkse stijging bedraagt 2,5%. Deze is gebaseerd op 1,5% trend en 1% areaaluitbreiding. Aangezien de oude meerjarenbegroting eindigde in 2028, is voor 2029 deze gedragslijn doorgetrokken. Daarvoor is noodzakelijk om de opbrengst voor 2029 met € 139.000 te verhogen. Dit is de technische mutatie. Over de verhoging van de OZB boven deze indexatie komen we te spreken in hoofdstuk 11 van deze kadernota. Algemene uitkering (gemeentefonds): decembercirculaire, verleggen basisjaar De verwerking van de decembercirculaire 2024 moet in de jaarschijven 2026-2029 nog plaatsvinden. De decembercirculaire 2024 is gunstiger dan in de begroting opgenomen. Dit komt grotendeels door het verleggen van het basisjaar, waaronder andere loon- en prijscompensatie in zit. Algemene uitkering (gemeentefonds): aanname meicirculaire De meicirculaire is nog niet verschenen. Op basis van de voorjaarsnota van de rijksoverheid verwachten we dat deze een majeure impact op het te verwachten begrotingssaldo zal hebben. Daarom doe wij hier een aanname ten aanzien van de meicirculaire. We hebben de cijfers uit de Voorjaarnota vertaald naar het rekenmodel voor de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Van die calculatie nemen we hier voorzichtigheidshalve 80% mee.
Zodra de meicirculaire bekend is, zullen we dit cijfer actualiseren.
Gemeente De Wolden
31
Nieuw en onontkoombaar (per programma)
Kadernota 2026
4.11 Programma 11 Onvoorziene uitgaven 4.11.1 Financiële mutaties exploitatie Geen mutaties
4.12 Programma 12 Overhead 4.12.1 Financiële mutaties exploitatie Product
2026
2027
2028
2029
Bijdrage SWO De Wolden Hoogeveen
1.100.000
1.100.000
1.100.000
1.100.000
Totaal lasten
1.100.000
1.100.000
1.100.000
1.100.000
Baten
0
0
0
0
Totaal baten
0
0
0
0
1.100.000
1.100.000
1.100.000
1.100.000
Bedragen in € Lasten
Saldo (+ = nadeel en - = voordeel)
Bijdrage SWO De Wolden Hoogeveen De begroting van de SWO stijgt met € 3,7 miljoen. De bijdrage van De Wolden aan de SWO is 29,54% van het totaal, daarom geeft dit voor De Wolden een verhoging van afgerond € 1,1 miljoen per jaar. De belangrijkste reden voor de kostenstijging is de verwerking van de loonstijgingen vanuit de nieuwe cao. Gerekend wordt met een stijging van 3.8%.
4.13 Programma 13 Vennootschapsbelasting 4.13.1 Financiële mutaties exploitatie We doen de aanname van een hogere uitkering uit het btw-compensatiefonds op basis van de realisatie in de afgelopen jaren en de geactualiseerde calculatie door een externe deskundige. Dit wordt in hoofdstuk 6 benoemd als onderdeel van het onderdeel 'herijking financieel beleid' in het dekkingsplan.
4.14 Programma 14 Reserves 4.14.1 Financiële mutaties exploitatie De ontwikkeling van de reserves en voorzieningen is separaat beschreven in de nota reserves en voorzieningen die gelijktijdig met deze kadernota aan uw raad is aangeboden.
32
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
Nieuw en onontkoombaar (per programma)
4.15 Het meerjarenperspectief na verwerking van de onontkoombare uitgaven en circulaires Met de in de voorgaande paragrafen omschreven mutaties komen we op een saldo ‘voor dekkingsplan’, het tekort dat we met aanvullende maatregelen zullen moeten dichten. Omschrijving
2026
2027
2028
2029
Primitieve begroting 2025
-4.070.840
-3.595.624
-3.019.705
-3.019.705
Decembercirculaire 2024 (BW 200)
793.042
775.065
837.271
837.271
BW 1-2025 Fietspad Linderweg
-14.040
-14.013
-13.986
-13.986
BW 22-2023 Rekenkamercommissie
-5.318
-5.318
-5.318
-5.318
Stand start kadernota
-3.297.156
-2.839.890
-2.201.738
-2.201.738
BW 201 Nieuw en onontkoombaar
-1.382.139
-1.192.859
-1.830.747
-1.829.737
Stand voor dekkingsplan
-4.679.295
-4.032.749
-4.032.485
-4.031.475
Samenvattend kijken we aan tegen tekorten van ruim € 4 miljoen structureel, waarbij het tekort in 2026 nog iets hoger uitvalt. Hierbij doen we een aanname ten aanzien van de vertaling van voorjaarsnota naar meicirculaire. Mogelijk kan deze nog iets meevallen, maar dat zal de opgave niet veel kleiner maken. Binnen het totaal van nieuw en onontkoombaar is als dekking meegenomen de uitkomst van de decembercirculaire en een inschatting van de nog te ontvangen meicirculaire. Als gesteld hebben we de voorjaarsnota doorgerekend en daarvan 80% meegenomen, in afwachting van definitieve cijfers. De meest opvallende elementen uit de voorjaarsnota zijn: 1. Een compensatie voor de gestegen kosten van jeugdzorg voor de jaren 2025, 2026 en 2027. Daarna valt deze alsnog weg. 2. Een iets hogere inflatiecorrectie dan al in de decembercirculaire aangegeven. De meicirculaire zal derhalve vooral bijdragen aan het dempen van de tekorten in 2026 en 2027, waarmee het ‘ravijnjaar 2026’ minder diep wordt, maar er over de gehele meerjarenbegroting nog immer sprake is van ‘ravijnjaren’.
2029 is nog niet doorgerekend We herhalen dat het jaar 2029 nog niet volledig is doorgerekend, maar is gebaseerd op een doorzetten van het jaar 2028. Bij de presentatie van de meerjarenbegroting zal dat wel het geval zijn. Dit kan nog leiden tot verschuivingen in de laatste jaarschijf.
Gemeente De Wolden
33
Het dekkingsplan
5.
Kadernota 2026
Het dekkingsplan
Na verwerking van de nieuwe en onontkoombare uitgaven, de decembercirculaire, de laatste mutaties en een aanname ten aanzien van de meicirculaire staan we voor de uitdaging om voor meer dan € 4,5 miljoen aan verlaging van de lasten en/of verhoging van de inkomsten te vinden. De volgende hoofdstukken vormen gezamenlijk het dekkingsplan. Deze bouwen we op van meer technische maatregelen naar meer bestuurlijke afwegingen, van zaken die we in ieder geval kunnen doen tot maatregelen die om een politiek-bestuurlijke afweging vragen. We beginnen met het herijken van een aantal financieel technische uitgangspunten, waardoor we de eerste ruimte uit de begroting halen. Dat zetten we door in het hoofdstuk realistisch ramen, waarin we een aantal posten aframen waarop in de jaarrekening 2024 onderuitputting zichtbaar was. Tenslotte herijken we het Meerjareninvesteringsplan, door temporisering, door meer rekening te houden met de gemiddelde doorlooptijd tussen start en uitvoering van investeringen en door verlenging van afschrijvingstermijnen. Deze hoofdstukken raken niet aan onze beleidsdoelen, maar zijn bedoeld om lucht uit de begroting te halen, dichter bij de realisatie te komen en daarmee scherper aan de wind te zeilen.
Vervolgens gaan we in op mogelijkheden tot versobering binnen de doelstellingen van onze toekomstvisie ‘Samen aan zet!’, het raadsbrede programma ‘We doen het samen!’ en het college uitvoeringsprogramma ‘De Wolden geeft energie!’. Dit gaat om een aantal kleinere posten vanuit het maatregelenpakket, waarvan we denken dat deze op korte termijn te realiseren zijn, zonder daarmee aan het fundament van ons beleid te komen. Daarna gaan we in op een aantal taakstellingen die we in de komende jaren willen realiseren. Dezen vragen wel om een herijking van bestaand beleid. We benoemen in hoeverre deze taakstelling al voor 2026 hard te maken zijn en welke uitgewerkt dienen te zijn voor de kadernota 2027. Tenslotte kijken we naar de inkomsten. Deze willen we op een structureel acceptabel niveau brengen, waarmee we ook iets meer in de pas gaan lopen met vergelijkbare gemeenten. We zijn in de afgelopen jaren relatief steeds goedkoper geworden, met een nauwelijks stijgende lokale lastendruk, terwijl de inflatie hoog was en de inkomens navenant zijn gestegen. Bij de samenvatting van alle maatregelen gaan we in op de inzet van een deel van de Algemene Reserve, conform het advies van onze accountant en de ruimte die de provinciaal toezichthouder biedt. Dit is in essentie een sluitpost, waarmee we het dekkingsplan sluitend maken.
Aan het eind van elk hoofdstuk maken we zichtbaar hoe groot de resterende opgave is.
34
Maatregel
Resterend tekort
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
6.
Herijking Financieel Beleid
6.1
Uitgangspunten ombuigingen
Herijking Financieel Beleid
In april 2024 zijn door de gemeenteraad de uitgangspunten voor de ombuigingen bepaald. Conform deze uitgangspunten hebben we deze opgave aangepakt. De eerste van de vastgestelde uitgangspunten is om de meest recente circulaire te gebruiken als financieel uitgangspunt om onze opgave te bepalen. Dit betekent dat we de decembercirculaire verwerken en dat we -ook als deze op het laatste moment beschikbaar komt- ook de meicirculaire bij de besluitvorming over de kadernota zullen betrekken. Als in de inleiding gesteld streven we ernaar een meerjarig structureel sluitende begroting te presenteren. In essentie komt dat neer op het werken aan een reëel sluitende begroting vanaf 2027, uiterlijk 2028, waarbij lasten en baten in evenwicht zijn. In 2026 zetten we incidenteel reserves in binnen het maximum dat toegestaan is als ‘structurele’ dekking, om ook in dat jaar al een formeel sluitende begroting te hebben, conform de eisen die de provinciaal toezichthouder daaraan stelt. Daarmee geven we invulling aan uitgangspunt 12: We zetten, binnen de vastgestelde financiële kengetallen, incidentele inkomsten in ter dekking van structurele uitgaven. Over de volle breedte In de uitgangspunten 2 tot en met 4 is aangegeven dat we voor ombuigingen naar alle programma’s kijken, over de volle breedte, zonder een ondergrens te hanteren, waarbij ook de inkomstenkant in beeld wordt gebracht.
Dat hebben we gedaan en daarmee een vrijwel volledig overzicht van maatregelen opgesteld. Deze vindt u met name uitgewerkt in de hoofdstukken ‘realistisch ramen’ en ‘versobering’. Ook de herijking van het investeringsplan is integraal opgepakt. Medebewind voor autonome taken Uitgangspunt 5 is om bij de keuzes, die we bij de kaderbrief te maken hebben, voorstellen binnen de medebewindstaken hoger te prioriteren dan onze autonome taken. Ondanks de relatief kleine opbrengst van daadwerkelijk te stoppen medebewindstaken hebben we die wel nadrukkelijk in beeld gebracht. Een andere observatie is dat we op een aantal terreinen aanvullend beleid voeren als plus op medebewindstaken. Hierop hebben we vervolgopdrachten uitgezet. Geen kaasschaaf Alle maatregelen zijn gebaseerd op gerichte keuzes. Dit laat onverlet dat we ook in het kader van het scherper aan de wind willen varen keuzes hebben gemaakt ten aanzien van indexaties, waar we over de hele linie de CPI-index volgen en niet boven dat cijfer indexeren. Een uitzondering vormen een aantal posten binnen het Sociaal Domein, waar een afwijkend percentage is gehanteerd, in verband met contractuele afspraken. Wel hebben we de aannames over kostenstijgingen binnen het sociaal domein scherp geanalyseerd en waar mogelijk de rekenmethodes bijgesteld.
Een voorbeeld is het voorspelmodel voor vergrijzing binnen de WMO, waar we het VNG-model hebben aangepast aan de Woldense werkelijkheid, de stijging blijkt namelijk structureel lager uit te vallen dan het model voorspelt.
Gemeente De Wolden
35
Herijking Financieel Beleid
Kadernota 2026
Scherper aan de wind Uitgangspunten 10 en 11 geven aan dat we in ons financieel beleid de stap maken van voorzichtig ramen naar een scherper aan de wind zeilen, waarbij we de lucht uit de begroting persen, zowel door anders naar indicatoren en technische uitgangspunten te kijken, als door een strengere blik op het investeringsplan en investeringsvolume. Dit uitgangspunt vormt als het ware de basis van ons ombuigingsplan, omdat dit maatregelen zijn die én bijdragen aan de ‘financiële hygiëne’ én de inwoners en bedrijven in De Wolden niet (direct) raken. Gemeenschappelijke regelingen doen mee De vraag aan de GR-en om ook voorstellen aan te dragen, staat nog open. Dezen vindt u (nog) niet in de set aan maatregelen, behoudens enkele voorstellen van onze zijde om taken te beëindigen of te verminderen. Minder taken, minder formatie De SWO is de grootste GR waaraan De Wolden deelneemt. Waar ombuigingen samenhangen met ambtelijke capaciteit van de SWO, wordt dit inzichtelijk gemaakt. Indien uiteindelijk wordt gekozen om een bepaalde taak niet meer uit te voeren, leidt dat tegelijkertijd tot een taakstelling binnen de SWO voor wat betreft deze ambtelijke inzet. Dit tegen de achtergrond van een aantal opgaven waar de SWO al voor staat en die we in hoofdstuk 10 benoemen.
6.2
Financieel technische uitgangspunten
Waar we indexeren voor prijsstijgingen volgen we de CPI (consumentenprijsindex) die voor 2026 3.3% bedraagt. Binnen het Sociaal Domein volgen we de contractuele afspraken die veelal verwijzen naar de OVA-indexatie die voor 2026 5,24% bedraagt. De loonstijging waarmee de SWO rekening houdt in haar begroting bedraagt 3.8%. Voor de inkomsten volgen we als basislijn de inflatiecorrectie conform de CPI. Tevens nemen we de areaaluitbreiding mee. De uitgangspunten ten aanzien van de investeringen vindt u in de notitie investeringen. De uitgangspunten ten aanzien van de reserves en voorzieningen vindt u in desbetreffende nota.
6.3
Financieel technische maatregelen
In dit hoofdstuk nemen we een aantal maatregelen op die een uitwerking zijn van het hanteren van minder voorzichtige uitgangspunten. Dit gaat om boekhoudkundige maatregelen en maatregelen op basis van wijziging van financieel beleid. Het omvat onder meer een andere systematiek voor het opnemen van de btw-teruggave uit het btw-compensatiefond en het inboeken van rentebaten. De opbrengst van deze maatregelen is € 576.503. Hieronder geven we een overzicht van deze maatregelen. Ruimte btw-compensatiefonds 100% inzetten
€
318.500
Vrijval stelpost taakmutaties gemeentefonds
€
93.003
Dividend verhogen
€
15.000
Rentebaten kortlopend geld schatkistbankieren
€
50.000
Administratieve bijstelling BUIG
€
100.000
36
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
Herijking Financieel Beleid
6.3.1 Toelichting Ruimte btw-compensatiefonds Het btw-compensatiefonds regelt de teruggaven van door de gemeente betaalde btw. Dit fonds kent een complexe rekensystematiek, waarbij voor verschillende soorten uitgaven verschillende percentages gelden voor de compensatie. Deze calculatie hebben we altijd conservatief opgesteld, maar de praktijk leert dat we meer gecompenseerd krijgen. Op basis van een deskundigenrapport hebben we ons calculatiemodel aangepast. Hierdoor komt de raming dichter bij de werkelijkheid. Vrijval taakmutaties gemeentefonds Taakmutaties in het gemeentefonds worden niet altijd volledig doorvertaald naar meeruitgaven op de genoemde taken. Dit deel staat als stelpost in de begroting. Deze stelpost laten we vervallen. We maken bewuste keuzes ten aanzien van de inzet van algemene middelen op basis van de kosten die we voor onze taken moeten en willen maken. Soms is dat meer dan de verdeelmaatstaven uit het gemeentefonds aangeven, soms minder. Die minderkosten vallen vrij, juist om die afweging te kunnen maken. Dividend verhogen Dividend ramen we op basis van historische resultaten. De rentebaten zijn een opbrengst van ons treausurybeleid. Door overtollige liquiditeit weg te zetten, ontvangen we baten. Administratieve bijstelling BUIG We zien ruimte in de bekostigingssystematiek van de BUIG om incidenteel een voordeel in te boeken.
In de afgelopen jaren hebben we hier een redelijk fors voordeel geconstateerd. Maar, gezien de t-2 systematiek, is dit een na-ijleffect van een verbeterende economie. We denken zeker nog voor één jaar een voordeel te kunnen verwachten. Daarom boeken we voor 2026 incidenteel een bedrag in. Meerjareninvesteringsplan Andere aanpassingen in ons financieel beleid raken met name het Meerjareninvesteringsplan, waarop we ingaan in het betreffende hoofdstuk en nader uitwerken in de nota investeringen. Een daarvan is de aanpassing van afschrijvingstermijnen, wat een aanpassing van de financiële verordening vereist. In deze kadernota rekenen we met de nieuw voor te stellen afschrijvingstermijnen. We zullen een aangepaste financiële verordening aan uw raad aanbieden voorafgaand aan de vaststelling van de begroting 2026. Stand na herijking financieel beleid: Financiele techniek
Resterend tekort
577
4102
Gemeente De Wolden
37
Realistisch ramen
7.
Realistisch ramen
7.1
Onderuitputting
Kadernota 2026
In het hoofdstuk 4: 'Nieuw en onontkoombaar per programma' zijn een aantal bijstellingen gedaan op de begroting. In principe is dat ook de plek waar het inboeken van zowel kostenstijgingen als structurele onderuitputting in deze in de kadernota zichtbaar worden gemaakt. We kennen daartoe een proces waarbij budgethouders deze aandragen voor een bestuurlijke beoordeling. Maar, we constateren ook dat het in de praktijk gemakkelijker blijkt om kostenstijgingen te melden dan het is om structurele onderuitputting te melden. We snappen dat ook, vanuit het voorzichtigheidsprincipe. Maar het maakt ook dat er op langere termijn onevenwichtigheden in de begroting sluipen. Daarom hebben we ten aanzien van het aframen van budgetten waarop onderuitputting zichtbaar is, naast dit reguliere proces een separaat traject gezet. Daarover informeren we u in dit hoofdstuk. In de oplegger bij het maatregelenpakket zoals we dat aan uw raad begin februari hadden gepresenteerd, was voor € 150.000 opgenomen aan aframingen van bestaande budgetten. Gezien de constatering dat we jaar op jaar geconfronteerd worden met onderuitputting van budgetten bij decemberbijstelling en jaarrekening, hebben we hier een nadere analyse op uitgevoerd op basis van de cijfers uit de jaarrekening 2024.
Van de 3.700 nagelopen regels in de boekhouding blijven er 39 over, waarop we met voldoende vertrouwen een verlaging doorvoeren. Hierbij merken we de volgende bijzonderheden op: 1. We ramen ruim € 250.000 af door budgetten te schrappen waarop in 2024 niets is uitgegeven. Let wel, dit gaat niet om het totale budget op een taakveld, maar om een enkele boekingsregel waarop wel begroot was, maar uiteindelijk niets is geboekt. Dit komt meer voor. Vaak zijn de kosten dan op een andere post geland. Waar dat niet het geval is geweest, ramen we het budget af. 2. Op basis van een redelijke inschatting ramen we overige posten af, in de wetenschap dat dit in een enkel geval tot tegenvallers kan leiden, maar ook dat we hier en daar nog wat laten liggen. We gaan ervan uit dat dit tegen elkaar wegvalt en zullen u hierover in de bestuursrapportages informeren. 3. We geven invulling aan de -in het maatregelenboek- gemelde mogelijkheid tot versobering op de beheerplannen voor openbaar groen en wegen door de onderuitputting op deze budgetten in te boeken en deze voor 2026 niet te indexeren. Dit gaat opgeteld om € 188.299 aan onderuitputting op onderhoud wegen en verkeer. Een voorgestelde indexatie van € 73.000 nemen we niet op. Daarmee is de voorgestelde versobering van 10% bereikt.
Op onderhoud openbaar groen ramen we voor € 101.000 aan onderuitputting af en nemen we een voorgestelde indexatie van € 49.000 niet op. De op te stellen nieuwe beheerplannen zullen binnen dit budgettair kader worden opgesteld. 4. We hebben opdracht gegeven om in de komende maanden te werken aan een vereenvoudiging en opschoning van de (beheers)begroting. Het aantal boekingsregels kan onzes inziens verminderd worden. Zo willen we geen posten onder de duizend euro meer opnemen. Ook willen we niet helder gedefinieerde posten als 'diverse kosten' nader duiden. We willen zowel het aantal kostenplaatsen en het aantal kostensoorten verminderen. Tenslotte verwachten we door bundeling van posten nog zicht te krijgen op resterende mogelijkheden voor bijstellingen. Waar dit op taakveld- of programmaniveau effect heeft, zullen we u informeren.
38
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
7.2
Realistisch ramen
Verbetering calculaties
In het kader van realistisch ramen is het van belang dat er deugdelijke calculaties ten grondslag liggen aan de geraamde budgetten. We hebben ten aanzien van de grootste posten hier bijzonder aandacht aan besteed. Zoals aangegeven in het hoofdstuk 'Ontwikkelingen per programma' hebben we het rekenmodel voor vergrijzing WMO geanalyseerd en bijgesteld. Tegelijkertijd constateren we binnen het sociaal domein een stijging van kosten voor jeugdzorg die we niet goed kunnen relateren aan de toename van jongeren. Deze analyse zullen we de komende maanden oppakken. We hebben opdracht gegeven tot het opstellen van nieuwe beheerplannen voor onderhoud wegen en openbaar groen. Het meerjareninvesteringsplan is getoetst op uitvoerbaarheid en de raming van kapitaallasten is aangepast om tot een reëler liquiditeitsprognose te komen. We stellen een aanpassing van afschrijvingstermijnen voor die meer aansluit bij de technische levensduur van de activa. In het volgend hoofdstuk gaan wij daar verder op in.
7.3
Financieel effect
In totaliteit denken we voor € 580.905 af te kunnen ramen. Het voert te ver om in een kadernota deze post voor post te beschrijven. Het overzicht van posten waarop dit betrekking heeft zullen we bij de begrotingsbehandeling inzichtelijk maken in een totaaloverzicht van alle mutaties.
Stand na realistisch ramen:
577 581
3521
Financiele techniek
Realistisch ramen
Resterend tekort
Gemeente De Wolden
39
Herijking meerjareninvesteringsplan
8.
Herijking meerjareninvesteringsplan
8.1
Uitgangspunten
Kadernota 2026
Bij de kadernota bieden we u ook een notitie investeringen aan. Voor de beschrijving van de beleidskaders en het overzicht van het meerjareninvesteringsplan (MJIP) verwijzen wij naar deze notitie. Hier herhalen we een aantal belangrijke uitgangspunten. Dezen hebben we aangescherpt. Ook hebben we de planning getoetst op uitvoerbaarheid en waar nodig investeringen getemporiseerd. Dit alles heeft een stevig effect op de te ramen kapitaallasten. Hiermee komt de raming dichter bij de realisatie. De afgelopen jaren hebben we met name ten aanzien van de kapitaallasten bij de jaarrekening herhaaldelijk een forse vrijval moeten melden. Dat zal met dit bijgestelde MJIP minder het geval zijn. Voor het meerjareninvesteringsplan gelden samengevat de volgende uitgangspunten: 1. Jaarlijks wordt het MJIP geactualiseerd bij de kadernota. 2. Het MJIP is evenwichtig over de jaren, zowel qua aantal investeringen als qua investeringsvolume. 3. Het MJIP is realistisch en uitvoerbaar. Jaarlijks wordt een uitvoeringstoets gedaan op: a. Elke afzonderlijke investering; b. Het totaal aan investeringen per taakveld of team (toets aan de hand van werkplan van het team/netwerk); c. Het totaal van het MJIP (integrale uitvoerbaarheidstoets); d.
Hierbij wordt getoetst aan uitvoeringscapaciteit van de ambtelijke organisatie, aan de doorlooptijd van bestuurlijke en aanbestedingstrajecten en aan de beschikbaarheid van marktpartijen voor de uitvoering van de investering. 4. We plannen minder optimistisch. Wanneer volumes oplopen dan worden investeringen doorgeschoven. 5. Investeringen die niet in het jaar van planning in uitvoering zijn genomen kunnen maximaal éénmaal worden doorgeschoven naar het navolgende jaar. Indien zij ook in dat jaar niet in uitvoering zijn genomen, vervalt de investering. Indien deze door het college alsnog noodzakelijk wordt geacht, wordt deze -geactualiseerd- opnieuw aan de gemeenteraad ter besluitvorming voorgelegd bij de eerstvolgende kadernota. 6. Investeringen worden opgenomen in het jaar waarin uitvoering voorzien is, dit kan betekenen dat investeringen in meerdere jaarschijven zijn opgenomen. 7. De afschrijving van een actief start op de eerste dag van het jaar volgend op het moment waarop het actief bedrijfsvaardig is opgeleverd of het (deel)project gereed is. 8. We nemen geen stelposten meer op in de exploitatiebegroting ter afdekking van kapitaallasten. De stelpost kapitaallasten nieuwe investeringen komt te vervallen, evenals de stelpost integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP). Alle investeringen uit het IHP staan in het MJIP.
Wel verhogen we de reserve IHP tot een hoogte die alle incidentele lasten, niet zijnde investeringen, afdekt. Dit voorstel heeft u aangetroffen bij de bestemming van het resultaat van de jaarrekening 2024. Daarmee zetten we incidentele middelen in en spelen we structurele middelen vrij. Wat nog niet in de notitie investeringen is verwerkt is het voorstel tot verlenging van afschrijvingstermijnen. Dit voorstel is in voorbereiding, waarin we veel nadrukkelijker aansluiten bij de economische levensduur. Daartoe gaan we ook nader onderscheid maken tussen verschillende categorieën kapitaalgoederen. De uitwerking zal landen in een geactualiseerde Financiële Verordening. Deze zullen we u binnenkort aanbieden, zodat we de effecten daarvan kunnen meenemen in de begrotingsvoorbereiding.
40
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
Herijking meerjareninvesteringsplan
In deze kadernota doen we een voorzichtige aanname van het financiële effect die deze aanpassing zal hebben. We gaan ervan uit dat deze tenminste € 250.000 zal opleveren. Een volledige hercalculatie van de rente- en afschrijving van alle activa zullen we zo spoedig mogelijk oppakken om deze bij de actualisatie van de Financiële Verordening inzichtelijk te kunnen maken.
8.2
Financieel effect MJIP
Samenvattend zijn de financiële effecten die we in deze kadernota opnemen: 2026
2027
2028
2029
Effect actualisatie en temporisering MJIP
445.000
373.000
328.000
328.000
Vrijval stelpost kapitaallasten nieuwe investeringen
217.672
435.344
643.344
863.344
Vrijval stelpost integraal huisvestingsplan onderwijs
240.000
320.000
400.000
480.000
Vrijval kapitaallasten Blijdestein
75.000
15.000
15.000
15.000
Verlenging afschrijvingstermijnen (schatting) chatting) 250.000
250.000
250.000
250.000
1.227.672
1.390.344
1.621.720
1.595.344
Totaal
Stand na herijking MJIP
Financiele techniek
Realistisch ramen
Herijking investeringsplan
Resterend tekort
577
581 2293
1228
Gemeente De Wolden
41
Versoberingen
9.
Versoberingen
9.1
Laaghangend fruit
Kadernota 2026
We hebben u op 6 februari 2025 een omvangrijke set aan mogelijke ombuigingsmaatregelen gepresenteerd. Daarbij hebben wij u aangeven een selectie daarvan mee te zullen nemen in de kadernota en deze expliciet zichtbaar te maken. Een deel van de maatregelen zijn al de revue gepasseerd: een deel betrof aanpassing van financieel beleid, een deel onderuitputting van budgetten en een deel aanpassing van investeringsplan en afschrijvingstermijnen. Hieronder benoemen we een aantal meer beleidsmatige keuzes, waar we ruimte zien om zonder in te boeten op de effectiviteit van beleid toch een besparing te realiseren. Dit 'laaghangend fruit' willen we voor 2026 als besparing inboeken, nog los van de bredere taakstellingen die we in het volgend hoofdstuk uitwerken. We stellen de volgende concrete maatregelen voor, gesorteerd naar programma: Programma 07 Sociaal
2026
Stopzetten additionele afspraken GGD inzake logopedie (Openbaar Onderwijs)
€
33.388
Stopzetten additionele afspraken GGD inzake logopedie (Onderwijsbeleid en leerlingzaken)
€
16.222
Onderwijsachterstandenbeleid: kinderopvang dekken uit OAB gelden
€
30.000
Additioneel pakket vroeg erbij van Yorneo stoppen
€
32.000
Deel communicatie OCO beëindigen
€
30.000
Jeugdzorg waar mogelijk collectief aanbieden
€
98.000
Jeugdhulp zonder verblijf: afdracht aan jeugdhulpregio afbouwen
€
28.000
Onderzoek primaat verhuizen bij woningaanpassing WMO
€
20.000
Herstelgerichte hulp beter inzetten (HH, vervoer en trapliften)
€
20.000
€
5.000
Vervallen onkostenvergoeding kunstenaars
€
1.040
Totaal
€
313.650
Programma 04 Samen vooruit Verminderen bijdr. economische ontwikkel.: Gebiedscoöperatie Zuidwest-Drenthe Programma 09 Cultuur
Stopzetten additionele afspraken GGD inzake logopedie Als gemeente hebben we afspraken met de GGD voor ondersteuning logopedie die toegankelijk, laagdrempelig en vroegtijdig is. In de praktijk is deze ondersteuning beperkt tot een aanvullende signaleringsfunctie in de scholen met een beperkte meerwaarde ten opzichte van de rol die leerkrachten en ouders hierin hebben. Onderwijsachterstandenbeleid voor kosten kinderopvang, dekken uit OAB Er is goed gekeken naar de geformuleerde doelen en beschikbare middelen rondom onderwijs. De verwachting is dat er voldoende financiële middelen zijn en dat een bezuiniging van € 30.000 doorgevoerd kan worden zonder maatschappelijke gevolgen. Additioneel pakket ‘Vroeg erbij’ van Yorneo stoppen. Vroeg Erbij zijn individuele observaties van kinderen op de kinderopvang. Door tijdig te signaleren en hulp in te zetten naast de groepsleider wordt de inzet van jeugdhulp voorkomen. We vinden de meerwaarde hiervan beperkt ten opzichte van de rol die groepsleiders en ouders hierin hebben.
42
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
Versoberingen
Stichting OCO, bijdrage deel communicatie beëindigen De inzet om de naamsbekendheid van de stichting te vergroten kan stopgezet worden, nu de stichting voldoende op de kaart staat. Jeugdhulp waar mogelijk collectief aanbieden Door het stringenter toepassen van de verordening jeugdhulp waardoor een zeer kleine groep jongeren niet verwezen wordt naar zorg, wordt een besparing gerealiseerd. De jongeren worden op andere manieren ondersteund waardoor verwijzingen naar zorg minder vaak nodig zijn. Jeugdhulp zonder verblijf. Afdracht aan Jeugdhulpregio Drenthe versoberen De kosten voor de Jeugdhulp Regio Drenthe nemen toe over de jaren heen en leiden tot weinig direct resultaat in het primaire proces. Door versterken van het lokale veld bereiken we meer. We halveren de bijdrage aan de jeugdhulpregio op dit gebied. Onderzoek primaat verhuizen bij woningaanpassing WMO Bij woningaanpassingen onderzoeken of het primaat van verhuizingen vaker toegepast kan worden. Woningaanpassingen zijn doorgaans duur en als er aangepaste huurwoningen beschikbaar zijn, kan het interessant zijn om mensen te stimuleren om te verhuizen. Daarvoor moet in beeld gebracht worden hoe vaak verhuizing een betere optie is en of er voldoende aangepaste woningen beschikbaar zijn om het primaat van verhuizen te gebruiken.
Bij deze ombuiging is als uitgangspunt genomen dat een besparing van één ingrijpende woningaanpassing, van boven de € 20.000 haalbaar is. Herstelgerichte hulp beter inzetten (HH, vervoer en trapliften) Het effect van herstelgerichte hulp is tot nu toe beperkt, al is in 2024 een kleine besparing is gerealiseerd. Door hierop te blijven inzetten kan dit wellicht vergroot worden. We boeken een beperkte besparing in. Verminderen bijdrage aan gebiedscorporatie ZW-Drenthe We kunnen een beperkte besparing realiseren door de bijdrage te verminderen, zonder dat dit impact op de af te nemen diensten heeft. Vervallen onkostenvergoeding kunstenaars Dit budget heeft betrekking op wisselexposities in het gemeentehuis. Lokale kunstenaars krijgen de kans om eens per kwartaal hun werken tentoon te stellen en te verkopen. Zij ontvangen hiervoor een onkostenvergoeding, bijvoorbeeld voor reiskosten. We gaan ons beperken tot het bieden van ruimte, zonder aanvullende onkostenvergoeding.
9.2
Financieel effect
Het totaal aan versoberingsmaatregelen levert een bedrag op van € 313.650. Daarmee ontstaat het volgende beeld ten aanzien van de resterende opgave, die we met verhoging van inkomsten en aanvullende taakstellingen willen dichten.
Gemeente De Wolden
Financiele techniek Realistisch ramen Herijking investeringsplan Versoberingen Resterend tekort 577
581
1979
1228 314
43
Versoberingen
Kadernota 2026
10. Taakstellingen 10.1 Kostendekkende leges We hebben opdracht gegeven tot een onderzoek naar kostendekkendheid van de leges. Wij willen het resultaat hiervan benutten voor de opstelling van een 'notitie kostendekkendheid leges' waarin wij expliciet maken voor welke leges we streven naar volledige kostendekkendheid en waar, en op welke gronden, wij daarvan afwijken en met welk percentage. Deze willen we u met een aangepaste legesverordening voorleggen voor het eind van het jaar. Hoe dan ook zien we dat we op dit moment bij veel leges en tarieven maar zeer beperkt de kosten toerekenen. We hebben de grootste posten in beeld gebracht, waar we een voorschot durven te nemen op de met u te voeren discussie over de mate van kostendekkendheid. Ons voorzichtig uitgangspunt bij deze kadernota is een streven naar tenminste 50% kostendekkendheid voor de meest omvangrijke leges en heffingen. Dit geeft indicatief ruimte voor de volgende aanpassingen voor 2026 en verder: Leges omgevingsvergunning Begrafenisrechten
250.000 50.000
Op basis van de genoemde notitie willen we met u de definitieve percentages vaststellen. We streven ernaar dat voor het eind van 2025 met u afgerond te hebben, zodat we tijdig een nieuwe tarieventabel kunnen publiceren. De feitelijke meeropbrengst zullen we dan middels een begrotingswijziging aan u presenteren. De nu opgenomen taakstelling van in totaal € 300.000 zien we daarbij als een ondergrens. Kleinere, direct in te boeken posten Daarnaast hebben we een aantal kleinere posten in beeld vanuit het maatregelenboek, waar we direct naar 100% kostendekkendheid willen gaan. Dit zijn: Gehandicaptenparkeerkaart (GPK) kostendekkend maken
10.000
Heffen leges op uittreksels voor Oekraïners
300
In rekening kosten gebruik van stroomkasten
7.500
Stoppen met bezorging reisdocumenten (of kostendekkend maken)
1.000
De totale meeropbrengst komt daarmee op tenminste € 318.800.
10.2 Beheerplannen Voor de beheerplannen openbaar groen en wegenonderhoud is door de ambtelijke organisatie aangegeven dat een versobering van 10% haalbaar is, zonder inbreuk op het huidige onderhoudsniveau. Dit is een van de maatregelen uit het aan u gepresenteerde maatregelenboek. Dit vertaalde zich naar de volgende taakstellingen: • Wegenonderhoud en verkeer, een bedrag van € 248.000. • Openbaar Groen, een bedrag van € 105.000. Zoals aangegeven in de betreffende hoofdstukken hebben we deze taakstelling inmiddels concreet gemaakt door enerzijds het aframen van onderuitputting op deze terreinen en anderzijds het niet opnemen van indexatie voor 2026. Dat gaat om de volgende bedragen: 44
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
Versoberingen
€ 178.299 onderuitputting op het gebied van wegenonderhoud en verkeer en € 73.000 niet opnemen voor indexatie. Voor openbaar groen gaat het om het inboeken van onderuitputting ter hoogte van € 101.809 en het schrappen van de voorgestelde indexatie van € 48.000. Daarmee is deze versobering ingeboekt. In de praktijk betekent dit voor de opstelling van de nieuwe beheerplannen dat de feitelijke hoogte van de uitgaven in 2024, plus indexatie over 2025, het budgettair kader vormt voor deze plannen en dus dat kostenstijgingen in 2026 worden opgevangen door ten aanzien van areaal, categorisering en kwaliteitsniveaus keuzes te maken. Dit wordt op voorhand als haalbaar gezien. Bij de opstelling van de beheerplannen willen we de volgende onderdelen terugzien: a. Een beschrijving van het areaal b. Categorisering van het areaal; c. Bepaling van het na te streven kwaliteitsniveau per categorie; d. Een nulmeting; e. Een meerjarenonderhoudsplan met financiële vertaling (inclusief eventuele vorming van voorzieningen); f. Een aanbestedings- en contracteringstrategie; g. Toetsing op de haalbaarheid van de taakstelling voor 2026 en verder; h. Een participatietraject gericht op dit onderwerp.
10.3 Benchmark instrumentarium sociaal domein Binnen het sociaal domein hebben we te maken met sterk stijgende kosten. Dit vraagt om een hernieuwde blik op het instrumentarium. Waar kunnen we slimmere keuzes maken, welke inspanningen geven het meeste effect? Waar kunnen we minderen zonder kwetsbare groepen te raken? Hoe verhouden we ons tot vergelijkbare gemeenten (qua sociale problematiek)? Dit vraagt om een nadere analyse, waartoe we opdracht hebben gegeven. Aan deze opdracht is een taakstelling van € 300.000 meegegeven, waarvan de helft te realiseren in 2027 en de andere helft in 2028. Gezien de omvang van de budgetten in het Sociale Domein zijn dit relatief bescheiden taakstellingen. Voor de begroting verdelen we de taakstelling pondsgewijs over de onderdelen Jeugd, WMO en Inkomensvoorziening. We nemen geen grotere taakstelling op, ten eerste omdat we geen afbreuk willen doen aan het sociale gezicht van De Wolden. We willen niet zozeer ons beleid versoberen als wel ons instrumentarium onder de loep nemen. Ten tweede omdat we al een aantal aannames hebben gedaan ten aanzien van een beperking van de kostenstijging: voor de jeugdzorg is een taakstelling ingeboekt vanuit de hervormingsagenda. Ten aanzien van de vergrijzing hebben we een bijstelling gedaan op het VNG-rekenmodel op basis van een analyse van de feitelijke stijging van de kosten in De Wolden.
We gaan jaarlijks monitoren of onze aanname daarin correct blijkt. Deze taakstelling is aanvullend op de besparingen binnen het Sociaal Domein die al concreet gemaakt zijn in het hoofdstuk versobering.
Gemeente De Wolden
45
Versoberingen
Kadernota 2026
10.4 Opstelling integraal subsidiebeleid en -afwegingskader De gemeente kent diverse subsidierelaties met verenigingen en instellingen, meerdere subsidieregelingen en kent daarnaast een veelheid aan incidentele subsidies toe. We willen hier meer gestructureerd mee omgaan om daarmee de sturing, beheersing en transparantie te verhogen. Wat gaan we daarvoor doen: 1. De Algemene Subsidie Verordening aanvullen en daarbij a. een nadrukkelijker onderscheid te maken tussen: i. Instandhoudingssubsidies ii. Stimuleringssubsidies (op basis van specifieke subsidieregelingen) iii. Prestatiesubsidies (waar niet aan markt gecontracteerd kan worden). b. Aan deze categorieën meer specifieke eisen te verbinden c. Een afwegingskader op te nemen voor deze categorieën. Bijvoorbeeld: i. hoe te bepalen wat essentiële voorzieningen zijn, die een instandhoudingssubsidie kunnen krijgen, ii. Stimuleringssubsidie alleen op basis van regelingen en iii. Bestuursrechtelijk contracteren met eisen aan prestatielevering en -verantwoording). 2. Opstelling van een beleidsmatig afwegingskader, waar is subsidie een goed instrument, op welk beleidsterrein, welke vorm van subsidie past, wat is het subsidieplafond op dat terrein? 3. Huidige subsidies in de categorieën plaatsen en niet passende beëindigen. 4. Beoordelen nut en noodzaak van de bestaande subsidies aan de hand van het afwegingskader. 5.
Aanpassing systematiek opstellen per categorie – met een plan van aanpak voor opstelling dan wel aanpassing van subsidieregelingen en voor hernieuwde ‘contractering’ van subsidierelaties. 6. Participatie vormgeven over het subsidiekader met betrokken partijen. 7. De planning is om dit af te ronden deze raadsperiode en aan te bieden aan het nieuw college en gemeenteraad voor verwerking bij de kadernota 2027. Communicatie naar de betrokken partijen start daartoe in de tweede helft 2026. Het doorvoeren van wijzigingen vindt plaats respectievelijk in 2027 en 2028. We nemen geen besparing op bij deze opdracht, maar -impliciet- geven we wel een taakstelling mee. We hebben namelijk een aantal voornemens en wensen die we (nog) niet structureel geraamd hebben. We noemen initiatiefrijk De Wolden en de structurele ondersteuning van de zwembaden in onze gemeente. We willen vanuit een 'oud voor nieuw' discussie komen tot een herallocatie van middelen. Mogelijk is daarbij over de hele linie een besparing mogelijk, maar die komt dan voort uit een integrale afweging. Hoe dan ook is de huidige omvang van de gemeentelijke subsidies een hard budgettair kader. Dit betekent ook dat we, daar waar we voorstellen doen voor nieuwe of verhoogde subsidies we ook voorstellen zullen doen tot beëindiging of vermindering van subsidies.
Deze discussie willen we agenderen voor het voorjaar van 2026, bij de voorbereiding van de kadernota 2027.
46
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
Versoberingen
10.5 Samenwerkingsverbanden 10.5.1 GR-en We kennen zes verbonden partijen. We hebben bij alle aangedrongen op financiële terughoudendheid. Waar de gemeente de tering naar de nering moet zetten, verwachten we dat ook van de partijen die namens ons publieke taken uitvoeren. Onlangs heeft u een bundelvoorstel ontvangen waarin we ingegaan zijn op de conceptbegrotingen van de verbonden partijen. Daarbij constateren we over de hele linie de gevraagde terughoudendheid, behalve bij de GGD Drenthe. We hebben u voorgesteld bij deze partij een zienswijze in te dienen.
10.5.2 SWO Dit najaar is een analyse van uitgaven gepland om, langs dezelfde lijnen als het ombuigingstraject in De Wolden, hierin een eerste stap te zetten. Het SWO-bestuur heeft besloten om in het najaar van 2025 kritisch haar eigen bedrijfsvoeringstaken en -budgetten tegen het licht te houden. Dit naast de reeds gegeven opdracht in het kader van het M&I-rapport om inverdieneffecten te behalen door meer te digitaliseren en te standaardiseren (na 2028 een taakstelling van € 2,5 miljoen). In afwachting hiervan is hier nog geen besparing ingeboekt. Tegelijkertijd wordt in de organisatie hard gewerkt om de basis op orde te brengen, om uiteindelijk de dienstverlening naar het bestuur en de samenleving te verbeteren. Bovendien is het in de huidige gespannen arbeidsmarkt ook belangrijk om in de organisatie te investeren, zodat personeel voor ons wil gaan en blijven werken. De huidige arbeidsmarkt leidt helaas tot hoge kosten voor inhuur van personeel, die we zo veel als mogelijk proberen te beperken.
10.6 Financieel effect taakstellingen Het financieel effect van de taakstelling telt op over de jaren. Van € 318.800 in 2026 naar € 468.800 in 2027 tot uiteindelijk € 618.800 in 2028. Hierbij merken wij op dat we deze taakstellingen plaatsen in de context van een verbeterde beheersing van de begroting, meer nog dan als bezuinigingsopgave. Om bij de realisatie van de taakstellingen te kunnen bijsturen, streven wij naar een begrotingsoverschot in de latere jaren, die mede als buffer kan dienen.
Financiele techniek Herijking investeringsplan Taakstellingen
Realistisch ramen Versoberingen Resterend tekort 577
1661
581
1228
318 314
Gemeente De Wolden
47
Versoberingen
Kadernota 2026
11. Inkomsten In het totaal van ombuigingen kijken we ook naar de inkomsten. De inkomsten zijn in essentie de laatste post waar we naar kijken, nadat we zoveel mogelijk ombuigingen aan de uitgavenkant hebben gerealiseerd. Naar ons oordeel is er in alle redelijkheid ruimte om ook de inkomsten te verhogen, zeker na vele jaren waarin wij hierin pas op de plaats gemaakt hebben. Toch past het ons om hierin voldoende terughoudend te zijn, om de lokale lastendruk in De Wolden niet bovenmatig te laten stijgen. Gemeenten hebben een beperkt belastingareaal. Naast de OZB is er ruimte om toeristenbelasting, forensenbelasting, hondenbelasting en precariobelasting te heffen. Daarnaast zien we in sommige gemeenten de meer bijzonder belastingvormen als baatbelasting en parkeerbelasting. Daarnaast zijn er inkomstenbronnen die kostendekkend zijn, zoals riolering- en afvalstoffenheffing. Tenslotte vormen leges en retributies een bron van inkomsten. Het uitgangspunt daarbij is volledige kostendekkendheid. Bij een aantal leges wijken we nadrukkelijk van dit principe af, zoals bij de grafrechten. In een nog op te stellen ‘nota kostendekkendheid leges’ willen we deze principes expliciteren.
11.1 Geen nieuwe belastingen In De Wolden kennen we geen hondenbelasting, parkeerbelasting en precariobelasting. Wij zijn geen voorstander van invoering van nieuwe belastingen. Hieraan ligt zowel een inhoudelijk oordeel als een financiële afweging ten grondslag. Uit een analyse van kosten en opbrengsten van hondenbelasting, parkeerbelasting en precariobelasting blijkt dat eventuele opbrengsten niet of nauwelijks opwegen tegen de kosten van invoering en handhaving. Dit nog los van de toename aan regeldruk en interne bureaucratie die dit oplevert. Wij kiezen ervoor om ons belastingareaal beperkt te houden. Daarmee resteren de volgende belastingen die we heffen: de Onroerende Zaak Belasting (OZB), de toeristenbelasting en de forensenbelasting.
11.2 OZB De belangrijkste belasting die we heffen is de Onroerende Zaak Belasting. In principe kan de OZB fors verhoogd worden. Zo is het tarief in Midden-Groningen meer dan dubbel zo hoog als in De Wolden, maar kennen ook gemeenten als Nijmegen, Sittard en Veendam tarieven die bijna tweemaal zo hoog zijn. Een meer gebruikelijke rekensom is het afzetten van de OZB tegen de zogenaamde artikel 12 norm. Dit geeft een bedrag dat in technische zin betiteld wordt als ‘onbenutte belastingcapaciteit’. Voor De Wolden bedraagt deze € 2,2 miljoen. Ook deze rekenexercitie vormt wat ons betreft niet de basis voor het bepalen van een redelijk belastingniveau. Daarvoor kijken we vooral naar de ontwikkeling van de lokale lasten in De Wolden in vergelijking met soortgelijke gemeenten qua demografie en woningareaal. We hebben geconstateerd dat we de afgelopen jaren uit de pas zijn gaan lopen met vergelijkbare gemeenten. Wij hebben minimaal geïndexeerd, waar andere gemeenten de OZB meermalen hebben verhoogd boven de loon- en prijsindexatie. De accountant heeft dat in november in zijn presentatie aan de financiële werkgroep inzichtelijk gemaakt. Er is voor De Wolden ruimte om ‘een been bij te trekken’.
48
Gemeente De Wolden
Kadernota 2026
Versoberingen
Daarom stellen we voor om de opbrengst van de OZB structureel met € 416.000 te verhogen boven de indexatie. Dat correspondeert met een extra stijging van ca. 8%. Voor het gemiddelde huishouden gaat dit om een verhoging van ca. € 40 per jaar. Met deze verhoging volgen we de gemiddelde stijging bij vergelijkbare gemeenten in de afgelopen jaren. Omdat deze gemeenten naar verwachting in 2026 vrijwel alle de belastingen weer zullen verhogen, blijven we in vergelijking een gemeente met een relatief lage lokale lastendruk. We stellen voor deze beleidslijn in de komende jaren door te zetten, door de gemiddelde ontwikkeling van de OZB bij vergelijkbare gemeenten te volgen, met een vertraging van een of twee jaar. En dus, bij elke kadernota zowel de gemiddelde ontwikkeling te benoemen als de noodzaak om deze al of niet te volgen, te beoordelen.