Kadernota 2022-2025 De Wolden
Tekst van het document
sasdasd
Kadernota 2022-2025
Gemeente De Wolden Bezoekadres: Raadhuisstraat 2 7921 GD Zuidwolde Postadres:
Postbus 20 7920 AA Zuidwolde
Telefoon: E-mail: Internet:
14 0528 gemeente@dewolden.nl www.dewolden.nl
Kadernota 2022
Inhoudsopgave Inleiding en leeswijzer ......................................................................................................... 1 Uiteenzetting financiële positie .............................................................................................. 2 Inleiding ......................................................................................................................... 2 Rekeningresultaat 2020 .................................................................................................... 2 Begroting 2021 ................................................................................................................ 3 Financieel meerjarenbeleid 2022 – 2025 ............................................................................. 3 Doorrekening meerjarige investeringsplannen 2022 - 2025 ...................................................... 6 Inleiding ......................................................................................................................... 6 Typen gemeentelijke investeringen .................................................................................... 6 Meerjarig investeringsplan 2022 - 2025 .............................................................................. 7 Vermogenspositie en houdbare gemeentefinanciën .................................................................
10 Vermogenspositie ........................................................................................................... 10 Houdbare gemeentefinanciën/financiële kengetallen ............................................................ 12 Voortgang afgesproken bezuinigingen ................................................................................... 15 Inleiding ........................................................................................................................ 15 Voortgang bezuinigingen 2015 – 2021 ............................................................................... 15 Ontwikkeling programma's in meerjarenperspectief ................................................................ 16 Programma 01 - De Wolden gastvrij, initiatiefrijk & Stimulerend .............................................. 16 Programma 02 - De Wolden een Veilig Thuis.......................................................................... 23 Programma 03 - Duurzaam Leven in De Wolden..................................................................... 27 Programma 04 - De Wolden onderneemt ............................................................................... 36 Programma 05 - De Wolden aantrekkelijk & aangesloten .........................................................
44 Programma 06 - De Wolden ontwikkelt met kleur en talent ..................................................... 53 Programma 07 - Gezond Meedoen ........................................................................................ 60 Programma 08 - De Wolden actief en opgeruimd .................................................................... 67 Programma 09 - Diverse financiële zaken De Wolden incl. SWO ............................................... 74 Overige financieel-technische aspecten ................................................................................. 84 Inleiding ........................................................................................................................ 84 Uitgangspunten opstellen raming (programma) begroting 2022 ............................................ 84 Rentevisie ...................................................................................................................... 85 Ontwikkelingen met betrekking tot heffingen en tarieven ..................................................... 86 Gemeentelijk belastinggebied ........................................................................................... 86 Beoordelingscriteria 'nieuw' geld, inclusief incidenteel..........................................................
87 Bijlagen ............................................................................................................................ 89 Bijlage 1 Overzicht financiële gevolgen speerpunten en overige uitzettingen kadernota 2022 ....... 90 Bijlage 2 Overzicht van de 'Algemene reserve' ....................................................................... 93 Bijlage 3 Samenstelling post onvoorziene uitgaven en stelposten ............................................. 95 Bijlage 4 Lijst met producten per programma ........................................................................ 96
Gemeente De Wolden
Kadernota 2022
Inleiding en leeswijzer
Inleiding en leeswijzer In de afzonderlijk bij deze kadernota behorende aanbiedingsbrief beschrijft het college de laatste stand van zaken en de laatste ontwikkelingen die na de totstandkoming van deze nota naar voren zijn gekomen en die wellicht kunnen bijdragen aan een juiste discussie in de raad. Ook gaat het college daar nader in op de vraag hoe de meerjarige begrotingstekorten te dekken, zoals vermeld in deze kadernota 2022-2025. De voorliggende kadernota kent de gebruikelijke opbouw. Indien daarbij wordt verwezen naar onderliggende stukken, dan worden deze waar nodig voor de raad ter inzage gelegd. In de kadernota zijn hiervan dan de hoofdlijnen opgenomen. Daar waar bij onderwerpen een 'Pm-raming' is vermeld, is daarvoor geen dekking in de meerjarencijfers meegenomen. De kadernota is verder als volgt opgebouwd. Na de inleiding en leeswijzer geeft het college vervolgens een uiteenzetting van de actuele financiële positie van de gemeente. Daarbij gaan we zijdelings in op het rekeningresultaat 2020, de begroting 2021 en het meerjarige beeld 2022-2024. Ook zijn de laatste ontwikkelingen over de algemene uitkering uit het gemeentefonds vermeld. Vervolgens is in een afzonderlijke paragraaf aandacht besteed aan de samenstelling en doorrekening van de meerjarige investeringsplannen 2021-2025.
Tenslotte behandelen we in dit hoofdstuk de financiële risico’s, de reserves & voorzieningen (vermogenspositie) en het onderwerp ‘houdbare gemeentefinanciën’. In het volgende hoofdstuk gaat het college in op de voortgang en afwikkeling van de resterende bezuinigingen t/m 2025. Hierna beschrijft het college een aantal bekende (nieuwe) wettelijke ontwikkelingen per programma. Daarbij is zoveel mogelijk in zogenoemde speerpunten aangegeven wat deze plannen (financieel) betekenen, zowel incidenteel als structureel in meerjarenperspectief. In sommige situaties kunnen we speerpunten en ontwikkelingen uitwerken binnen bestaande budgetten van de exploitatiebegroting. Deze hebben dan geen invloed op de berekende saldi. Daarna behandelt het college enkele specifieke financieel-technische aspecten, zoals de uitgangspunten voor het opstellen van de ramingen van de (programma-)begroting 2022. Naast de rentevisie en ontwikkelingen over de tarieven en heffingen, noemen we de criteria die gelden voor de beoordeling van nieuwe plannen en/of investeringen. De raad heeft in het verleden aangegeven deze criteria als hulpmiddel te gebruiken bij het stellen van prioriteiten over nieuwe uitgaven en de uit te voeren investeringen. Bijlagen De Kadernota 2022 bevat vier bijlagen.
Bijlage 1 is een indicatief samenvattend overzicht van de nu bekende financiële mutaties (in de lasten en baten) en dergelijke uit deze kadernota; met een mogelijke prioriteitstelling. Bijlage 2 geeft een overzicht van de stand van de ‘Algemene reserve’ en van de al geoormerkte bedragen betreffende de voorgenomen onttrekkingen. Met bijlage 3 geeft het college inzicht in de samenstelling van de post voor onvoorziene uitgaven en opgenomen stelposten. Als bijlage 4 is een overzicht toegevoegd met de verschillende producten per programma.
Gemeente De Wolden
1
Uiteenzetting financiële positie
Kadernota 2022
Uiteenzetting financiële positie Inleiding In dit hoofdstuk gaat het college in op de uitkomsten van de voorlopige jaarrekening 2020. We beperken ons in dit hoofdstuk nu voornamelijk tot de financiële uitkomst hiervan. In een afzonderlijk voorstel aan de raad gaan we te zijner tijd in op de mogelijke bestemming van het voordelige resultaat. Overigens is in het verleden al door de gemeenteraad besloten de voordelige exploitatiesaldi te willen reserveren en te storten in de ‘Algemene reserve’. Op basis hiervan ligt het voor de hand een nadelig saldo te dekken door een onttrekking aan deze reserve. Ook kijken we in dit hoofdstuk terug op de begrotingsbehandeling 2021 en de besluiten die de raad heeft genomen in de vergadering van 12 november 2020. Vervolgens gaat het college in op de financiële vooruitzichten voor de begrotingsperiode 2021 – 2024, inclusief de ontwikkelingen over de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Tenslotte behandelen we de mogelijke inzet van incidenteel geld onder de kop ‘Vermogenspositie – reserves & voorzieningen’.
Rekeningresultaat 2020 Door de accountant is aangegeven dat de planning rondom de controle van de jaarrekening 2020 niet zal worden gehaald. Ten tijde van het vervaardigen van deze kadernota was nog niet bekend wanneer de controle door de accountant zou worden afgerond. Dit heeft gevolgen voor de definitieve vaststelling van de jaarrekening en het resultaat daarvan. Dit betekent dat wij op basis van de tot nu toe geproduceerde cijfers, een voorlopig rekening resultaat kunnen melden dat zich zal bevinden tussen positief € 1,0 en € 1,5 miljoen. Deze bandbreedte is noodzakelijk omdat er met name nog correcties na de accountantscontrole en overige aanvullende mutaties kunnen plaatsvinden. De uitkomsten van de jaarrekening 2020 werken deels door in 2021 en volgende jaren. Het betreft hier dan structurele gevolgen van de jaarrekening. Structurele gevolgen jaarrekening 2020 Als bedragen uit de jaarrekening 2020 structureel doorwerken, houden we hiermee rekening in de cijfers van de nog op te stellen begroting 2022. Dit tenzij ze al in de primitieve begroting (inclusief wijzigingen) 2021 structureel zijn verwerkt. Na een analyse van het rekeningresultaat 2020 hebben we al enkele kleinere posten, die structureel doorwerken en leiden tot een aanpassing van het meerjarige beeld, in de basiscijfers van deze kadernota verwerkt.
Een aantal andere (grotere) afwijkingen zijn afzonderlijk verwerkt in de betreffende programma’s van deze kadernota en betreffen: Structurele aanpassingen budgetten vanuit de jaarrekening 2020 2022
2023
2024
2025 e.v.
- Lagere uitgaven onderhoud begraafplaatsen
10.000 V
10.000 V
10.000 V
10.000 V
- Lagere opbrengst begraafrechten
75.000 N
75.000 N
75.000 N
-
Totaal structureel nadeel
65.000 N
65.000 N
65.000 N
10.000 N
Bestemming rekeningresultaat 2020 Bij de aanbieding van de primitieve begroting 2020 hebben we de raad meegedeeld dat we rekening hielden met een overschot 2020 van afgerond € 154.000. Na de begrotingswijzigingen t/m nr. 6 (inclusief tussentijds bestuursrapportage) was het saldo bijgesteld naar € 1.729.000 negatief. Na de behandeling van de begrotingswijzigingen 7 t/m 10 (inclusief decemberbijstelling) van 2020 is dit opnieuw aangepast en wel naar een tekort van afgerond € 963.000. Inclusief verrekening van de restant raming op de post 'onvoorziene uitgaven' van afgerond € 80.000, bedroeg het geraamde tekort destijds € 883.000. Na de samenstelling is dus gebleken dat de jaarrekening 2020 sluit met een voorlopig resultaat van tussen de € 1,0 en € 1,5 miljoen voordelig. Voor een nadere toelichting op het verloop hiervan verwijzen we naar de betreffende Jaarstukken 2020. Zoals we al hebben gemeld in de inleiding op de jaarrekening 2020, stelt het college voor het voordelig resultaat toe te voegen aan de algemene reserve. Mogelijk dat bij de behandeling en vast2
Gemeente De Wolden
Kadernota 2022
Uiteenzetting financiële positie
stelling van de jaarrekening in de raad nog aanvullende voorstellen komen voor een specifieke bestemming van een deel van het jaarresultaat 2020. Voor aanvullende informatie over de reserves en voorzieningen verwijzen wij naar het onderdeel 'Vermogenspositie en houdbare gemeentefinanciën'.
Begroting 2021 De programmabegroting 2021 is behandeld in de raadsvergadering van 12 november 2020. Na besluitvorming was het voordelig saldo 2021 bepaald op afgerond € 396.000 (conform pagina 8 van de bijbehorende aanbiedingsbrief 2021). Het saldo binnen de exploitatiebegroting 2021 bedraagt op dit moment inclusief de vastgestelde begrotingswijzigingen (t/m nr. 4) en een aantal nog door te voeren (administratieve) bijstellingen en correcties – vooralsnog ± € 568.000 voordelig. Hierin is de structurele doorwerking vanuit de jaarrekening 2020 nog niet verwerkt. Over de verdere gevolgen van de mutaties op het saldo 2021 informeren wij u in de nog te verschijnen kwartaal nieuwsbrieven en bestuursrapportage 2021. De Programmabegroting 2021 met bijbehorende stukken, waaronder het vaststellingsbesluit, zijn vervolgens tijdig ter goedkeuring aan de provincie voorgelegd. Naderhand is door de gemeente op 15 december 2020 en 6 januari 2021 de gedeputeerde H.G. Jumelet geïnformeerd over het te volgen en af te ronden besluitvormingsproces rondom het sociaal domein. Wij hebben uw raad hierover o.a. door middel van een schriftelijke memo op de hoogte gebracht. Gedeputeerde Staten hebben ons eveneens op 15 december 2020 medegedeeld dat de begroting 2021 van De Wolden, na een toets op hoofdlijnen, materieel in evenwicht is. Hierbij heeft de provincie het volgende overwogen: 1.
De begroting 2021 en jaarrekening 2019 zijn tijdig toegestuurd. 2. Hoewel de begroting 2021 naar het oordeel van de provincie structureel en reëel niet in evenwicht is, heeft de gemeente wel aannemelijk gemaakt dat dit evenwicht in 2024 tot stand wordt gebracht. De provincie gaat er van uit dat de gemeente de besluitvorming van het opgenomen dekkingsplan ombuigingsmaatregelen op het sociaal domein tijdig zal afronden. Voor de provincie spreekt het voor zich dat het verloop van de bezuinigingen en overige maatregelen de komende jaren een cruciaal aandachtsveld betreft in de begroting, de jaarrekening en de tussentijdse rapportages. Medio 2021 verricht de provincie (zoals gewoonlijk) aan de hand van het financieel toezichtkader nader onderzoek naar de begroting 2021, dit inclusief de voortgang en het verdere verloop van de bezuinigingsmaatregelen. De resultaten hiervan wil de provincie graag in samenhang met bijvoorbeeld deze Kadernota 2022 met de raad bespreken, net als het accountantsrapport bij de jaarrekening 2020. Normaal gesproken vindt in de zomer dit jaarlijks terugkerende gesprek tussen de provincie en een delegatie van de gemeenteraad plaats. Ook de portefeuillehouder financiën, de griffier en ambtelijke ondersteuning zijn daarbij aanwezig.
Financieel meerjarenbeleid 2022 – 2025 Het onderstaande financieel overzicht geeft een meerjarige doorkijk op hoofdlijnen van de voorlopig berekende financiële uitkomsten van de gemeentelijke exploitatie. De geraamde exploitatiesaldi voor de komende jaren zijn (zie ook onder de inleiding): Meerjarenperspectief 2022-2025
Saldo in meerjarenperspectief t/m wijziging 4/2021
2022
2023
2024
2025
640.174 V
69.260 V
38.731 V
38.731 V
1.093.846 N
902.145 N
868.602 N
636.732 N
485.000 V
485.000 V
485.000 V
485.000 V
515 V
18.587 V
32.107 V
32.015 V
Pm
Pm
Pm
Pm
31.843 V
329.298 N
312.764 N
80.986 N
Gevolgen kadernota 2022-2025: Financiële mutaties kadernota 2022-2025 Mutaties gemeentefonds - stelpost 1) Dekking uit stelpost kapitaallasten Mutaties vrijval kapitaallasten/verrekening stelpost Actuele tussenstand exploitatieresultaten
Gemeente De Wolden
2)
3
Uiteenzetting financiële positie
1)
2)
Kadernota 2022
Het betreft hier een in de cijfers verwerkte onzekere stelpost voor o.a. compensatie loon- en prijsstijgingen. Deze mutatie is bepaald door in de berekening, het basisjaar te verleggen van 2021 naar 2022, waardoor het accres (= groei gemeentefonds) 23 punten voordeliger uitvalt. Deze uitkomsten zijn eerst duidelijk wanneer ook de staat van activa gereed is t.b.v. de opstelling begroting 2022.
Ontwikkelingen algemene uitkering Bij de afweging om dekkingsmiddelen aan te wijzen voor het eventueel opvangen van mogelijke exploitatietekorten in de komende jaren, is het noodzakelijk een beeld te hebben van de meest in het oog springende beleidsontwikkelingen en risico’s. Daarnaast is van belang hoe de belangrijkste inkomstenbron van de gemeente, namelijk de algemene uitkering uit het gemeentefonds, zich ontwikkelt. In de cijfers van de actuele meerjarenraming is onder andere rekening gehouden met de informatie uit de septembercirculaire 2020. De VNG adviseerde in het verleden steeds tegenvallers zo mogelijk te compenseren met meevallers en flexibiliteit in de begroting in te bouwen, zeker op het gebied van de drie grote decentralisaties. Hoewel dit een nobel streven is, concluderen gemeenten dat het steeds moeilijker is de begroting meerjarig sluitend te houden. Dat daarbij het sociaal domein een forse wissel trekt op de bestedingsruimte is al vaker opgemerkt. Ook is in het verleden al veel gezegd en geschreven over de schommelingen en kortingen op de algemene uitkering uit het gemeentefonds. De herverdeling van het gemeentefonds, aanvankelijk voorzien voor 2021, is inmiddels met twee keer een jaar uitgesteld. Op dit moment lopen adviesaanvragen bij de ROB en de VNG.
Ten tijde van het schrijven van deze kadernota waren de precieze gevolgen van de herziening nog niet geheel duidelijk. We hebben voorts in het verleden meermalen opgemerkt het belangrijk te vinden dat de gemeente niet (financieel) direct afhankelijk zou moeten zijn van het Rijk als bijv. de algemene uitkering uit het gemeentefonds negatief doorwerkt. Het hebben van ‘enig vet op de botten’ is dan ook gewenst, zodat de gemeente niet bij de eerste de beste tegenvaller, opnieuw moet bezuinigingen. Mede hierom en als gevolg van de forse schommelingen in de uitkeringen, zijn bij de verwerking van de septembercirculaire 2019 destijds de volgende bedragen als (structurele) stelposten vanaf 2020 opgenomen: 2020 2021 2022 2023
-
€ 399.175 € 800.005 € 908.022 € 818.272 (en volgende jaren)
Inmiddels zijn, o.a. als gevolg van het opschuiven van de ingangsdatum van de herziening van het gemeentefonds naar 1 januari 2023, de stelposten over 2020 t/m 2022 bij begrotingswijziging 2021 weer afgeraamd. Hoe een en ander precies doorwerkt in de uitkeringen tot en met 2025 wordt hopelijk duidelijk na het verschijnen van de mei-/junicirculaire 2021. Voor het overige verwijzen wij naar hetgeen over het gemeentefonds is geschreven in het programma ‘Financiën c.a.’ van deze kadernota. Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen De bijdrage aan de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen, die hoofdzakelijk uit loonkosten bestaat, is bepaald op basis van de laatst afgesloten cao die afloopt op 1 januari 2021. De bijdrage 2022 genoemd in de meerjarenbegroting 2021-2024 (blz. 15) was berekend op € 16.827.237. De gevolgen van de lopende cao alsmede van de vastgestelde mutaties uit de gemeentebegroting 2021-2022 bedragen samen € 484.612 waarmee de bijgestelde bijdrage 2022 uitkomt op € 17.311.848. Hierbij is rekening gehouden met correcties wegens vervallen raming deel formatie secretaris-directeur, taakstelling ad € 200.000 en € 120.000 korting interne maatregelen herijking sociaal domein. In de inmiddels opgestelde 'Kaderbrief 2022' van de SWO is eveneens met deze bijdrage rekening gehouden.
De kostenstijging als gevolg van de verwachte cao-aanpassing per 1-1-2021 en 1-1-2022 is in de hiervoor genoemde bijdrage dus als stelpost meegenomen. Verwacht mag worden dat er door de
4
Gemeente De Wolden
Kadernota 2022
Uiteenzetting financiële positie
stijging van de gemeentefondsuitkering ingaande 2021 (gedeeltelijke) compensatie door het Rijk plaatsvindt. Voor zover er bij de behandeling van de kadernota 2022-2025 in juni a.s. eventuele aanvullende middelen voor formatie-uitbreiding worden toegekend, zullen deze de uiteindelijke bijdrage van De Wolden aan de SWO verder doen toenemen. Ook is in de genoemde kaderbrief de bezuinigingstaakstelling vanuit ‘de schone lei’ oplopend van € 1,25 miljoen in 2022 naar € 1,75 miljoen ingaande 2024 structureel van de gemeente Hoogeveen doorgevoerd. Dit is ook het geval van de effecten op de SWO die voortvloeien uit korting (taakstelling) die door de gemeente De Wolden is opgelegd. Nieuw beleid Definitieve besluitvorming over speerpunten en wensen van nieuw beleid vindt plaats bij de behandeling van de programmabegroting 2022 - 2025 in november van dit jaar. Dan is naar verwachting ook de laatste informatie over de algemene uitkering bekend. Conclusie Vanzelfsprekend actualiseren wij de financiële situatie in de aanloop naar de samenstelling van de programmabegroting 2022-2025. Hierbij houden we rekening met de laatste aanvullende informatie zoals: Ontwikkeling kapitaallasten (o.a. renteniveau). Gevolgen meicirculaire gemeentefonds. Loon- en prijscompensatie diverse budgetten. Nieuwe ramingen verbonden partijen (w.o. de SWO).
Overige uitzettingen subsidies en bijdragen derden en bijstellingen budgetten sociaal domein, etc. Toerekening kosten afval en riolering. Tenslotte maken we dus een voorbehoud over de structurele effecten van de algemene uitkering in relatie tot de inspanningsverplichting op grond van het Interbestuurlijk Programma en/of de klimaatdoelstellingen.
Gemeente De Wolden
5
Doorrekening meerjarige investeringsplannen 2022 - 2025
Kadernota 2022
Doorrekening meerjarige investeringsplannen 2022 - 2025 Inleiding De gemeentelijke investeringen zijn in twee hoofdcategorieën in te delen: 1. Programma-investeringen (beleid). 2. Investeringen in bedrijfsmiddelen (apparaat). De volgende gemeentelijke investeringen kunnen zich voordoen: 1. Investeringen met een economisch nut. 2. Investeringen met een maatschappelijk nut. 3. Langlopende geldleningen. 4. Deelnemingen. 5. Bijdragen in vaste activa van derden. 6. Bouwgrondexploitatie. Sinds de laatste wijziging van het BBV activeren we alle investeringen en schrijven deze meerjarig af ten laste van de exploitatie. Dat geldt niet voor investeringen van voor 2017, deze hoeven we niet meerjarig af te schrijven. Zij hebben veelal een maatschappelijk nut en zijn meestal ineens afgeboekt ten laste van de 'Reserve investeringsprojecten'. Dit gebeurt vaak ook met andere eenmalige budgetten die we in de kadernota of begroting aanvragen. Voor meer informatie over deze reserve verwijzen we naar hetgeen is vermeld in het onderdeel 'Vermogenspositie en houdbare gemeentefinanciën' hierna.
Typen gemeentelijke investeringen Programma-investeringen Bij programma-investeringen gaat het om projecten met een (grote) politiek-maatschappelijke impact, die veelal tot stand komen op basis van bestuurlijk strategische keuzes. De belangrijkste kenmerken zijn: 1. Afhankelijk van de financiële ruimte is er jaarlijks een bedrag beschikbaar voor kapitaallasten. 2. De voortgang volgen we via tussentijdse rapportages conform de budgetcyclus. 3. Besluitvorming door de politiek. Tot de programma-investeringen rekenen we bijvoorbeeld de investeringen in het kader van de (sociale) veiligheid, verkeer en vervoer, recreatieve voorzieningen, sport-, cultuur- en wijkvoorzieningen, volksgezondheid (riolering). Bedrijfsmatige investeringen Bedrijfsmatige investeringen zijn investeringen die betrekking hebben het functioneren van de organisatie. Zijn deze middelen er niet, dan kan de organisatie niet functioneren. Dit zijn de bedrijfsmiddelen, welke nodig zijn voor het uitvoeren van onze gemeentelijke taken. Enkele voorbeelden zijn de bedrijfsgebouwen, technische installaties, inrichting, etc. De vrijval van kapitaallasten zijn nodig voor het aangaan van nieuwe (vervangings)investeringen. Belangrijke randvoorwaarden hierbij zijn: 1. Vrijvallende kapitaallasten zijn in beginsel beschikbaar (uitgezonderd gebouwen). 2.
Dekking nieuwe en vervangingsinvesteringen gebeurt uit vrijvallende kapitaallasten. 3. Niet benutte vrijvallende kapitaallasten kunnen we incidenteel inzetten. Relatie met de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen Om de continuïteit van de bedrijfsvoering te garanderen, is het noodzakelijk dat er voldoende middelen in de begroting aanwezig zijn om vervangingsinvesteringen te plegen. Hiervoor zijn in de meerjarenraming enkele stelposten opgenomen. Het merendeel van deze investeringen loopt via de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen. Omdat ook de bestaande boekwaarden en bijbehorende stelposten zijn overgedragen, vindt ook vrijval van kapitaallasten plaats binnen de SWO.
6
Gemeente De Wolden
Kadernota 2022
Doorrekening meerjarige investeringsplannen 2022 - 2025
Meerjarig investeringsplan 2022 - 2025 De programma-investeringen 2022 en volgende jaren zijn samengevat en geactualiseerd in het onderstaande overzicht. Op basis van acceptabel geachte budgettaire kaders hebben we in het verleden de financiële ruimte bepaald waarbinnen we het totaal van de investeringen moeten opvangen. Hierbij is als vertrekpunt genomen dat we de eventuele structurele tegenvallers in de exploitatie tot op zekere hoogte in de toekomst kunnen opvangen. Dat bepaalt dus in belangrijke mate de toekomstige financiële ruimte voor nieuwe investeringen. Aan de hand van het vorenstaande is bij de samenstelling van de begroting 2021 - 2024 wederom een gemiddeld investeringsplafond van € 4,0 miljoen per jaar als uitgangspunt genomen. Afhankelijk van de financiële mogelijkheden is dit plafond voor het college ook richtinggevend voor de jaren daarna, echter met de volgende kanttekeningen. Zoals bekend hebben gemeenten en dus ook De Wolden, te maken met forse overschrijdingen op de budgetten binnen het sociaal domein. Ook anderszins staat de gemeentefinanciën onder druk (algemene uitkering, gevolgen coronacrisis, etc.). Mede hierdoor ontbreekt het de gemeente, zonder aanvullende maatregelen, aan de benodigde financiële middelen om op voorhand wederom voor de volgende jaarschijf 2025 (ter opvang de investeringen in 2024) een stelpost wegens kapitaallasten op te nemen.
Afgelopen jaren is deze stelpost dus telkens bepaald op een investeringsbedrag van € 4,0 miljoen met een gemiddelde afschrijvingsduur van 20 jaar en 0,5% rente). Daarnaast is het college van mening dat er na de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 bij het uitwerken en schrijven van het nieuwe collegeprogramma, een moment moet zijn om dan opnieuw een inschatting te maken van de actuele financiële situatie en van de mogelijkheden om wederom een (structurele) stelpost voor nieuwe investeringen op te nemen in de meerjarige begroting. Op begrotingsbasis schrijven we op investeringen af met ingang van het jaar volgend op het jaar waarin we de investering afronden. Gewoonlijk is dat het begrotingsjaar+1. Zolang er op 1 januari van het kalenderjaar geen boekwaarde aanwezig is, berekenen we in dat jaar ook geen rente over de (voorgenomen) investering. De bedragen voor afvalinzameling en -verwerking en rioleringswerken, blijven buiten het investeringsplafond van € 4,0 per jaar. De hieruit voortvloeiende kapitaallasten hebben in principe geen budgettaire gevolgen voor de exploitatiebegroting omdat het uitgangspunt geldt dat er 100% kostendekkende heffingen tegenover staan.
We denken dat we de lasten van de hieronder vermelde investeringen t/m 2023 financieel kunnen opvangen in de komende jaren, zulks op basis van de financiële situatie zoals was bepaald bij de behandeling van de begroting 2021. Het spreekt voor zich dat nieuwe (programma)investeringen structurele rente- en afschrijvingslasten met zich meebrengen. Daarnaast zijn er mogelijk ook andere exploitatielasten mee gemoeid, zoals extra onderhoudskosten en dergelijke. Ook eventuele andere structurele extra uitgaven, zoals structurele budgetten voor de dorpscoördinatoren en ‘Initiatiefrijk De Wolden’, werken op termijn nog nadelig door in de uiteindelijke exploitatiesaldi, voor zover er geen dekking uit beschikbare reserves plaatsvindt. Voor de uit deze investeringen voortvloeiende lasten en overige extra structurele uitgaven, moet de gemeente dan vervolgens structurele dekkingsmiddelen aanwijzen. Naast de dekking hiervan ten laste van de opgenomen stelpost voor nieuwe uitgaven van € 4,0 miljoen per jaar, kan hierbij gedacht worden aan: Structurele bezuinigingen. Oud voor nieuw oud beleid. Heroverweging van bestaande, maar nog niet afgewikkelde investeringen. Een beroep op de algemene reserve. Verhoging van de onroerendezaakbelastingen (1% extra verhoging levert afgerond een bedrag op van ± € 46.000).
Gemeente De Wolden
7
Doorrekening meerjarige investeringsplannen 2022 - 2025
Kadernota 2022
In onderstaand overzicht is vermeld welke investeringen in welk jaar al zijn benoemd en wat per saldo dan de ruimte nog is van de € 4 miljoen, die nog niet is benut. Er is dus voor de jaren 2021 t/m 2024 nog een totale ruimte voor ± € 363.000. Verder zijn er voor de latere jaren nog slechts enkele investeringen opgevoerd en op geld zijn gezet. De programma-investeringen 2018 en volgende jaren zijn samengevat en geactualiseerd in onderstaande tabel. Het is dan ook het resultaat van de vastgestelde en beschikbaar gestelde kredieten sinds de opstelling van de begroting 2018 (huidige collegeperiode met -programma).
8
Gemeente De Wolden
Kadernota 2022
Doorrekening meerjarige investeringsplannen 2022 - 2025
Bedrijfsmatige investeringen die buiten de ruimte van € 4,0 miljoen per jaar blijven:
Ook hebben we bij het samenstellen van de jaarrekening 2020 de balans opgemaakt rondom lopende investeringen, waarvan de kredieten vóór ultimo 2021 al door de raad zijn vrijgegeven. In totaal stond per ultimo februari 2021 nog per saldo voor afgerond € 16,4 miljoen (saldo lasten en baten) open om te besteden aan te realiseren investeringen, inclusief € 11,8 miljoen voor de bouw van het ‘Huus voor sport & cultuur’ en € 1,5 miljoen voor de maatregelen uitvoeringsplan N375.
Gemeente De Wolden
9
Vermogenspositie en houdbare gemeentefinanciën
Kadernota 2022
Vermogenspositie en houdbare gemeentefinanciën Vermogenspositie De hoogte en samenstelling van de reserves en voorzieningen is van belang voor de beoordeling van de vermogenspositie van de gemeente. Volgens de vermoedelijke cijfers is het verloop van het totaal van reserves en voorzieningen de komende jaren: 1. 2. 3. 4. 5.
Per 1-1-2020 Per 1-1-2021 Per 1-1-2022 Per 1-1-2023 Per 1-1-2024
€ 42,7 miljoen € 42,0 miljoen € 39,6 miljoen € 39,0 miljoen € 38,7 miljoen
Gespecificeerd is het beeld per 1-1-2021: 1. Algemene reserves € 23.595.000 * 2. Bestemmingsreserves € 14.483.000 3. Voorzieningen € 3.941.000 * Inclusief de algemene reserve bouwgrondexploitatie ad € 134.676. Gemeenten moeten op grond van de voorschriften een zekere ‘weerstandscapaciteit’ (buffer) hebben om risico’s te kunnen opvangen. Er is daarbij een onderscheid in structurele en incidentele weerstandscapaciteit. De structurele weerstandscapaciteit wordt bepaald door de omvang van de post ‘onvoorziene uitgaven’ en de ‘onbenutte belastingcapaciteit’. Bij de incidentele weerstandscapaciteit kijken we vooral naar de vrij besteedbare reserves. Dat zijn de algemene reserves, exclusief die voor de bouwgrondexploitatie en gecorrigeerd voor de activa met een maatschappelijk nut. Grofweg betekent dit dat de incidentele weerstandscapaciteit voor De Wolden volgens de begroting 2021 (pagina 116) per aanvang van het dienstjaar ruim € 12,2 miljoen bedroeg. De per deze datum berekende risico’s zijn bij de begroting 2021 bepaald op afgerond € 5,6 miljoen, zodat er in principe een ‘vrije ruimte’ is van ruim € 6,6 miljoen. Zie voor de gevolgen van de inzet van de algemene reserves voor o.a. de schuldpositie van de gemeente, de hierna opgenomen tekst onder ‘Houdbare gemeentefinanciën/financiële kengetallen’.
Als we kijken naar de historie van de algemene reserve, dan zijn er twee onderdelen die ontstaan zijn door de verkoop van de aandelen NV Rendo en NV Essent, samen goed voor afgerond € 22,6 miljoen. Het doel van deze beide reserves is het compenseren van de financiële gevolgen van deze verkopen. Door de verkoop kreeg de gemeente te maken met een lagere dividenduitkering. Het gemis hieraan werd (deels) gecompenseerd doordat de gemeente minder vreemd kapitaal behoefde aan te trekken waardoor er weer lagere rentelasten ontstonden. Inzet van en onttrekking aan de algemene reserves is in principe dus vrij. Dit betekent echter wel dat bij aanwending hiervan (ook van een deel), we mogelijk aanvullende financieringsmiddelen moeten aantrekken. Dit heeft vanzelfsprekend rentelasten tot gevolg. Hierdoor stijgt het zogenoemde ‘omslagpercentage’ (voor de begroting 2021 nog afgerond 0,3%) waardoor de aan alle andere taakvelden toe te rekenen kapitaallasten zullen stijgen. Een bijkomend gevolg is dat de schuldpositie van de gemeente wijzigt en dus van invloed is op de financiële kengetallen. Gezien deze gevolgen, is bij de samenstelling van de nota reserves en voorzieningen steeds aangegeven dat ook de algemene reserves niet vrij aanwendbaar zijn. Door de situatie op de kapitaalmarkt zijn de rentegevolgen op dit moment overigens beperkt te noemen.
Gezien de historie rondom de verkoop van de aandelen NV Rendo en NV Essent kan het standpunt worden ingenomen dat de beide hieraan gerelateerde bedragen vooralsnog zoveel mogelijk in stand blijven en daarvan dus geen aanwending plaatsvindt, uitgezonderd de noodzaak om exploitatietekorten incidenteel te dekken. Daarmee komt de focus dan vooral te liggen op de vraag welke (on)mogelijkheden er zijn om het overige en het meer echt ‘vrije’ deel van de algemene reserve nog verder in te zetten voor de dekking van gemeentelijke uitgaven (investeringen en/of – incidentele – exploitatielasten). 10
Gemeente De Wolden
Kadernota 2022
Vermogenspositie en houdbare gemeentefinanciën
In de opgestelde ‘Nota reserves & voorzieningen 2022-2025’, die tegelijk met deze kadernota aan u beschikbaar is gesteld, heeft het college aangegeven de afzonderlijke delen samen te willen voegen tot één algemene reserve (buiten die voor de bouwgrondexploitatie). Dit komt de overzichtelijkheid van de cijfers ten goede. De verwachte ontwikkeling van de algemene reserve in de komende jaren is als volgt: - Algemene reserve - vrij aanwendbaar - Reserve aandelenoverdracht NV Rendo - Reserve aandelenoverdracht NV Essent Totaal van de algemene reserve per 1-1-2021 (excl. bouwgrond) Af:
Onttrekking tekort sociaal domein 2021 Kosten ‘Initiatiefrijk De Wolden’ 2021 Kosten klimaatdoelstellingen 2021 Dekking incidentele formatie implementatie Omgevingswet 2021 Overboeking naar reserve kunstgrasvelden Kosten economische actieplan Kosten campagne ‘Langer zelfstandig thuiswonen’
Saldo 1-1-2022 Af:
Kosten klimaatdoelstellingen 2022
Saldo 1-1-2023
€ 823.956 “ 13.842.620 " 8.794.024 -----------------€ 23.460.600 “ 675.000“ 549.853“ 136.500“ 32.000“ 28.000“ 20.000“ 15.820-----------------€ 22.003.427 “ 63.500-----------------€ 21.939.927 ==========
Onderstaand zijn enkele aandachtspunten bij de verschillende (andere) reserves benoemd: - de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van het vorige exemplaar zijn vermeld op pagina 11 van de bijgevoegde nota; - er is geen rekening gehouden met\geanticipeerd op een batig\nadelig jaarrekeningsaldo 2020. In de uitwerking van de nota is hiermee verder geen rekening gehouden; - zoals eerder verwacht zou de algemene reserve (AR) als gevolg van diverse voorgenomen onttrekkingen, o.a. voor het ‘Huus voor sport & cultuur te Zuidwolde’, een negatief saldo te zien geven. Hiervan is ook in de Kaderbrief 2021 (pagina 10) al melding gemaakt. Toen is voorgesteld om dit te compenseren door de saldi uit de ‘reserve aandelenoverdracht NV Rendo/NV Essent’ over te brengen naar en samen te voegen tot één algemene reserve, hetgeen in de nieuwe nota is verwerkt. Het totale saldo van de AR komt hiermee per 1-1-2021 uit op ruim € 23,4 miljoen; - we willen samen met de raad nader bespreken op welke wijze de gemeente in de toekomst om moet gaan met deze algemene reserve. Indien geen verbetering optreedt van de financiële positie en treffende maatregelen achterwege blijven, is het aanspreken van deze reserve in geval van toekomstige negatieve exploitatieresultaten, onafwendbaar.
Overwogen kan worden om met de Financiële raadswerkgroep nog eens van gedachten te wisselen over de reservepositie en hoe de gemeente in de toekomst hiermee wenst om te gaan, met name waar het de inzet van de algemene reserve betreft; - mogelijk dat er nog aanvullende mutaties komen n.a.v. de behandeling en vaststelling van de jaarrekening 2020; - het spreekt voor zich dat toekomstige onttrekkingen aan de algemene reserve bouwgrondexploitatie pas kunnen plaatsvinden als de verkopen ook daadwerkelijk zijn gerealiseerd. Met een onttrekking wordt dan bedoeld de afroming van deze reserve, voor zover de stand hiervan het minimaal benodigde weerstandsvermogen te boven gaat. Volgens de uitkomsten van de paragraaf grondbeleid uit de begroting 2021 worden er in de periode 2021 t/m 2025 beperkt winsten verwacht uit afwikkeling van bouwgrondcomplexen (totaal over deze periode afgerond € 400.000). Voor het verwachte negatieve resultaat van het complex ‘De Dissel’ te Ruinerwold, is een voorziening getroffen. - wat betreft de egalisatiereserve glasvezel De Wolden wordt opgemerkt dat de raad op 29-1-2021 heeft ingestemd met de verkoop van de aandelen Glasvezel De Wolden BV aan Rendo Fiber BV. Hiermee treedt de gemeente op dit onderdeel terug en wordt voorgesteld deze reserve vrij te laten vallen in de algemene reserve (stand 1-1-2021 € 267.649).
- tenslotte geeft de ontwikkeling van de ‘reserve sociaal domein’ enige zorg. Door diverse onttrekkingen komt deze reserve verder onder druk te staan. Eind 2021 is een restant saldo voorzien Gemeente De Wolden
11
Vermogenspositie en houdbare gemeentefinanciën
Kadernota 2022
van ± € 325.715. De reserve is ooit gevormd met als doel een egalisatie van de betreffende exploitatiekosten. In 2021 is een verdere besluitvorming door de raad over de noodzakelijke ombuigingen binnen het sociaal domein voorzien. De uit de bijgestelde nota voortvloeiende gevolgen (mutaties) voor 2021 zullen waar nodig worden verwerkt in de eerstvolgende bestuursrapportage. De herziene 'Nota reserves & voorzieningen 2022-2025' is voor de raad bij de stukken ter vaststelling toegevoegd.
Houdbare gemeentefinanciën/financiële kengetallen Gemeenten moeten aandacht besteden aan de financiële kengetallen. Voorgeschreven is dat gemeenten bij de programmabegroting in de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing' deze informatie opnemen omdat de kengetallen een goed beeld geven van de financiële positie en dus van betekenis zijn voor de weerbaarheid en wendbaarheid. Doel van deze kengetallen is dat de raad daarmee beter haar oordeel over de structureel en reëel sluitende begroting kan onderbouwen. De vijf verplichte kengetallen zijn: 1. Netto schuldquote. 2. Solvabiliteitsratio. 3. Grondexploitatie. 4. Structurele exploitatieruimte. 5. Onbenutte belastingcapaciteit. Bekend is dat de kengetallen communicerende vaten zijn, waarbij enkele een stoplichtfunctie (rood) hebben en de andere een signaalfunctie. We beoordelen de kengetallen dan ook in samenhang, omdat een afzonderlijk kengetal niet zoveel zegt over de financiële positie. Daarnaast zijn wij ons ervan bewust dat de uitkomsten weliswaar momentopnames zijn, maar dat ze ook een voorspellend karakter hebben. Samenvattend is het beeld op grond van de Begroting 2021: 2019 Rek.
2020 Rek *)
2021 Begr.
2022 Begr.
2023 Begr.
2024 Begr.
1A - Netto schuldquote
28%
27%
70%
66%
63%
60%
1B - Idem gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
10%
13%
52%
49%
46%
44%
2 - Solvabiliteitsratio
59%
55%
43%
44%
44%
45%
3 - Grondexploitatie
0,1%
0,1%
1,0%
1,2%
1,4%
1,6%
4 - Structurele exploitatieruimte
0,3%
0,3%
2,1%
3,2%
2,8%
3,0%
5 - Belastingcapaciteit
99%
99%
95%
-
-
-
Omschrijving
*) Het betreft hier de voorlopige kengetallen vanuit de concept jaarrekening 2020.
1A/1B. Netto schuldquote en gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie (totale baten exclusief mutaties reserves). Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen, geven we de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weer (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Op die manier brengen we duidelijk in beeld wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hierbij is de vraag aan de orde of de gemeente met zijn inkomsten zijn schuld kan dragen? Hoe hoger dit percentage, hoe minder flexibel de begroting is. Dit percentage is bij de jaarrekening 2019 voor De Wolden bepaald op 20% en bij de begroting 2020 op 42%. Het gemiddelde percentage in Nederland in 2019 bedroeg 56,1%.
12
Gemeente De Wolden
Kadernota 2022
Vermogenspositie en houdbare gemeentefinanciën
2. De solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hierbij drukken we het eigen vermogen uit in een percentage van het balanstotaal (eigen vermogen gedeeld door het totaal vermogen). Dit kengetal geeft aan in hoeverre het bezit van de gemeente niet belast is met schuld. Hoe hoger het percentage, hoe gezonder de gemeente. Dit percentage is bij de jaarrekening 2019 voor De Wolden bepaald op 59% en bij de begroting 2020 op 50%. Ook hier heeft de omvang van de vaste schuld de nodige invloed. Het gemiddelde percentage in Nederland in 2019 bedroeg 33,8%. 3. Kengetal grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat we deze waarde moeten terugverdienen bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. Het totaal van de boekwaarde gedeeld door de totale baten voor bestemming. Of welk deel van de netto schuld zit vast in liquide te maken voorraden? Dit kengetal geeft alleen weer of een gemeente veel of weinig geïnvesteerd heeft in de bouwgrondexploitatie.
Dit percentage is bij de jaarrekening 2019 bepaald op 0,1%. Bij de begroting 2020 is dit 1,3%. Dit laat zien dat de investeringen in de bouwgrondexploitatie beperkt van omvang en redelijk constant zijn. Landelijk lag dit percentage in 2019 op 11,6%. 4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting maken we onderscheid tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Hierbij vinden correcties plaats als gevolg van de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. Hierbij wordt het saldo van de totale structurele baten minus de structurele lasten gedeeld door de totale baten voor bestemming. Dit kengetal geeft alleen weer of een gemeente veel of weinig geïnvesteerd heeft in de bouwgrondexploitatie. Dit percentage is bij de jaarrekening 2019 bepaald op 0,3%. Bij de begroting 2020 is dit percentage 1,0%. Dit laat zien dat de investeringen in de bouwgrondexploitatie beperkt van omvang en redelijk constant zijn. 5. Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen relateert men vaak aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten.
Tot de woonlasten rekenen we de OZB en de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Overigens laat dit kengetal eigenlijk meer een verhouding zien t.o.v. de landelijk gemiddelde woonlasten dan dat het de echt vrij toelaatbare (wettelijke) belastingruimte toont. Veelal hebben we het dan over de OZB. Zit hier nog rek in dan kan de gemeente daarmee stijgende structurele lasten opvangen. Duidelijk is dat het hier om een politieke keuze gaat. Overigens laat dit kengetal eigenlijk meer een verhouding zien t.o.v. de landelijk gemiddelde woonlasten dan dat het de echt vrij toelaatbare (wettelijke) belastingruimte toont. Dit percentage is bij de jaarrekening 2018 en de begroting 2019 voor De Wolden bepaald op 99%. Landelijk lag dit percentage in 2019 op 102,8%. Voorgeschreven is dat naast de kengetallen zelf, een beoordeling plaatsvindt van de onderlinge verhouding hiervan in relatie tot de financiële positie. De kengetallen zijn communicerende vaten, waarbij enkele een stoplichtfunctie hebben en andere een signaalfunctie. Het is overigens van belang de kengetallen in samenhang te zien omdat een afzonderlijk kengetal niet zoveel zegt over de financiële positie. Daarnaast zijn wij ons ervan bewust dat uitkomsten weliswaar momentopnames zijn maar daarnaast ook een voorspellend karakter hebben. Samenvattend is het beeld:
Gemeente De Wolden
13
Vermogenspositie en houdbare gemeentefinanciën
Kadernota 2022
Netto schuldquote
Deze valt nog steeds ruim binnen de landelijk gehanteerde richtlijn van maximaal 130%. Door toenemende investeringen neemt vanzelfsprekend de omvang van de schuld ook toe.
Solvabiliteitsratio
Deze neemt weliswaar af maar valt nog ruim binnen de landelijke gehanteerde richtlijn van minimaal 30%.
Grondexploitatie
De gemeente heeft beperkt geïnvesteerd en loopt hierdoor geen grote bijzondere risico's – er geldt overigens geen norm.
Structurele exploitatieruimte
Door een verdere uitzetting van de (kapitaal)lasten neemt de druk op het positieve begrotingssaldo toe.
Onbenutte Belastingcapaciteit
Hoewel de gemeente onder het landelijk gemiddelde zit v.w.b. de woonlasten (2020 € 757 t.o.v. € 776), is er t.o.v. de norm toelating artikel-12 gemeente, nog een ruimte van afgerond € 2,7 miljoen om de OZB (extra) te verhogen = politieke afweging. Kengetal toont de verhouding t.o.v. de landelijk gemiddelde woonlasten.
Over de financiële kengetallen van gemeenten kunnen raadsleden ook de site van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties raadplegen en wel via: https://kennisopenbaarbestuur.nl/thema/financi%C3%ABle-kengetallen-gemeenten-en-provincies/ of op Findo.nl.
14
Gemeente De Wolden
Kadernota 2022
Voortgang afgesproken bezuinigingen
Voortgang afgesproken bezuinigingen Inleiding De afgelopen jaren hebben we op verschillende momenten en in verschillende documenten aandacht gevraagd voor de voortgang van de bezuinigingen. Hierna gaat het college (zoals afgesproken) in op de voortgang van de nog lopende en niet gerealiseerde bezuinigingen.
Voortgang bezuinigingen 2015 – 2021 Het college heeft met de raad afspraken gemaakt over de manier van rapportage betreffende de voortgang in de realisatie van de afgesproken bezuinigingen. Dit vindt plaats, voor zover van toepassing, bij de kadernota en de tussentijdse bestuursrapportage. Daarin informeren we de raad over de stand van zaken met de laatste nog niet ingevulde bezuinigingen. Exploitatiebijdrage bibliotheekwerk Naar aanleiding van de behandeling op 12 november 2020 van de Programmabegroting 2021-2024 is door de raad besloten de aanvankelijk vastgestelde taakstelling/bezuiniging op de bijdrage inzake het bibliotheekwerk met ingang van 2021 terug te brengen van € 120.000 naar € 60.000. Met deze bijstelling is in de meerjarige cijfers rekening gehouden. Zie ook hetgeen hierover in de Programmabegroting 2021-2024, programma 06 – De Wolden ontwikkelt met kleur en talent, bij taakveld 5.6 (blz. 60) is vermeld. Herijking sociaal domein Ook wordt hier vermeld de opgave die de gemeente zichzelf heeft gesteld om de lasten en baten inzake het sociaal domein beter met elkaar in evenwicht te brengen. Hierover is zowel onder het kopje ‘Programmabegroting 2021’ als hierna bij het betreffende programma het nodige vermeld. Hier volstaan we er mee daarnaar te verwijzen.
Gemeente De Wolden
15
Ontwikkeling programma's in meerjarenperspectief
Kadernota 2022
Ontwikkeling programma's in meerjarenperspectief Programma 01 - De Wolden gastvrij, initiatiefrijk & Stimulerend We werken voor onze inwoners en ondernemers en dat doen we met veel plezier. We zijn dichtbij en gastvrij voor iedereen die met ons in contact wil of moet komen. We geven ruimte aan initiatieven en we stimuleren de ontwikkeling naar een duurzame en levendige, lokale democratie.
Programmahouder: Roger de Groot Het programma in beeld
Wat speelt er in De Wolden? Voor de komende periode ligt voor dit programma de nadruk op drie thema's: Vitale democratie Democratie, iedere stem telt, is niet vanzelfsprekend. Democratie moeten we koesteren. Het is het fundament onder onze samenleving. In De Wolden zoekt het gemeentebestuur het contact met de inwoners. Zo bevordert de gemeenteraad bewonersparticipatie door dialoogbijeenkomsten te organiseren ter voorbereiding op de raadsdebatten en –besluiten. Het college van B&W heeft voor het dagelijks bestuur veel contacten in de samenleving, met inwoners, (maatschappelijke) organisaties en ondernemers. De betrokkenheid bij lokale democratie zie je terug in Initiatiefrijk De Wolden, een succesvolle manier om initiatieven van inwoners te realiseren. Altijd zijn we op zoek naar het gesprek en nieuwe vormen van democratie. We zetten ons in om de stem van jongeren te horen en van mensen die niet of weinig betrokken zijn bij onze lokale democratie. Tot slot vraagt een vitale democratie om een transparant en integer bestuur. We zorgen ervoor dat dit geborgd is in beleid, werkprocessen, houding en gedrag. Daarbij zijn we scherp op de veiligheid en privacy van informatie en gegevens van inwoners en ondernemers, maar ook van bestuur en ambtelijke organisatie. We sluiten aan bij de Europese en landelijke kaders hiervoor.
16
Gemeente De Wolden
Kadernota 2022
Programma 01 - De Wolden gastvrij, initiatiefrijk & Stimulerend
Dienstverlening De Wolden stelt de inwoners en ondernemers centraal. Wij streven ernaar dat onze dagelijkse inspanningen leiden tot een bovengemiddelde tevredenheid van inwoners en ondernemers. Hiervoor moeten we weten wat de behoefte is van onze inwoners en ondernemers om hier met onze dienstverlening op aan te kunnen sluiten. Dit doen we vanuit de vier kernwaarden van de visie Dienstverlening: eenvoud, maatwerk, samen en vertrouwen. Samenwerking over de gemeentegrenzen De Wolden investeert in haar netwerken met andere organisaties en overheden in de regio en daarbuiten. Want ‘alleen gaat het sneller, samen kom je verder’. Als plattelandsgemeente hebben we veel te bieden, denk alleen maar aan het woonplezier, sterke gemeenschappen, recreatie en toerisme. De stedelijke gebieden om ons heen bieden werkgelegenheid, winkels en uitgaansmogelijkheden. Qua ontwikkeling van onze economie, leefomgeving en woonopgave zijn we gebaat bij een sterke regio Zwolle, versterking van de infrastructuur tussen Zwolle en Bremen en samenwerking met andere (plattelands)gemeenten.
Trends en ontwikkelingen Vitale democratie Gemeenteraadsverkiezingen Woensdag 16 maart 2022 staat in het teken van de gemeenteraadsverkiezingen. Ter voorbereiding op deze verkiezingen wordt een draaiboek opgesteld met activiteiten om de opkomst te bevorderen. Daarnaast is er aandacht voor het afscheid en de installatie van het nieuwe gemeentebestuur, waaronder het houden van integriteitsonderzoeken. Ook dient er een inwerkprogramma voor de nieuwe gemeenteraad opgesteld te worden. Nieuw in De Wolden is dat in aanloop van de gemeenteraadsverkiezingen de inwoners van De Wolden de mogelijkheid wordt geboden om met behulp van een stemhulp erachter te komen welke partij het best bij ze past. Voor de opkomstbevordering voor de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart 2022 wordt een bedrag van € 7.000 geraamd. Voor het afscheid en installatie van het nieuwe gemeentebestuur en het inwerkprogramma voor de nieuwe raad een bedrag van € 11.000. Voor het inzetten van een stemhulp wordt een bedrag van € 10.000 gereserveerd. Behoefte aan invloed op leefomgeving In De Wolden zijn veel mensen betrokken bij de eigen leefomgeving. Inwoners blijken vooral behoefte te hebben aan invloed op de infrastructuur, duurzaamheid en milieu, groen en projecten in de eigen omgeving (uit eigen onderzoek 2018 rond burgerbegroting).
Met Initiatiefrijk De Wolden willen we de samenkracht in De Woldense samenleving stimuleren. Dit blijkt een succes. Voorheen werd dit Initiatiefrijk De Wolden gefinancierd met middelen uit de algemene reserve. Bij de begroting 2022 nemen we een besluit over de toekomstige financiering. Responsieve overheid In de media is uitvoerig aandacht geweest voor de toeslagenaffaire en de rol van de belastingdienst, Tweede Kamer en rechtspraak daarbij. Het is te gemakkelijk om als gemeente te zeggen dat ‘ongekend onrecht’ niet op gemeentelijk niveau kan plaatsvinden. De gemeente is ook uitvoerder van rijksregelgeving en ondanks de soms beperkte beleidsruimte is het steeds van belang om de menselijke maat daarin niet kwijt te raken. Hoewel bij de gemeente De Wolden de inwoner voorop staat is het zowel voor bestuurders als ambtenaren belangrijk om alert te blijven op de bedoeling van de wet bij de uitvoering daarvan. Dat laatste geldt overigens ook voor gemeentelijke regelgeving. Wet open overheid Na een lang wetgevingstraject is het nu vrijwel zeker dat de Wet open overheid (Woo) er gaat komen en we daar in 2022 mee te maken krijgen. Deze wet vervangt de Wet openbaarheid van bestuur. Het uitgangspunt van de wet zal blijven: openbaar, tenzij. Wel zal er van de gemeente meer actieve openbaarmaking gevraagd worden dan nu het geval is.
Actieve openbaarheid betekent dat de overheid informatie uit eigen beweging publiceert en voor iedereen toegankelijk maakt. Bij het beoordelen van verzoeken om openbaarheid (de zogenoemde passieve openbaarGemeente De Wolden
17
Programma 01 - De Wolden gastvrij, initiatiefrijk & Stimulerend
Kadernota 2022
making) blijft een afweging tussen het algemeen belang bij openbaarheid en specifieke belangen (zoals privacy) bestaan. Transparantie heeft daarmee wel een begrenzing waarbij ook de AVG een belangrijke rol blijft spelen. De Woo zal gefaseerd in werking treden en het Rijk heeft structurele en incidentele middelen toegezegd voor de implementatie van de wet. De Woo raakt qua uitvoering budgetten van de SWO. In 2022 volgen we de voortgang en laten we ons hierover door de SWO informeren. Wet bevordering integriteit en functioneren decentraal bestuur Deze wet zal in werking treden voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. Deze wet leidt tot wijzigingen van de Gemeentewet. Voor het voorafgaand aan benoeming van een wethouder opvragen van een VOG en het uitvoeren van een risicoanalyse integriteit krijgt een wettelijke basis. De huidige artikelen over het opleggen en opheffen van geheimhouding van stukken worden verbeterd. Deze wet heeft geen noemenswaardige financiële gevolgen. Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer In 2022 zal de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer in werking treden. Deze wet regelt o.a. dat burgers en bedrijven hun zaken met de overheid altijd digitaal kunnen doen. De mogelijkheid om per post met de overheid te communiceren blijft.
De inwoners van De Wolden kunnen nu al voor bepaalde producten langs de digitale weg communiceren, maar dat wordt in 2022 een recht. In 2021 zal door de SWO gestart gaan worden met de implementatie van deze wet. In 2022 volgen we de voortgang en laten we ons hierover door de SWO informeren. Informatieveiligheid Privacy en informatieveiligheid worden steeds belangrijker. Er worden steeds meer gegevens uitgewisseld en opgeslagen over inwoners, ondernemers, ketenpartners en bedrijfsvoering. Helaas neemt daardoor ook de dreiging van misbruik van persoons- en bedrijfsgegevens enorm toe door bijvoorbeeld hackpogingen, ransomware, identiteitsfraude of het verhandelen van privégegevens. De risico's voor de bedrijfscontinuïteit, financiële schade of imagoschade worden daardoor ook groter. Recente gebeurtenissen zoals de hack/ransomware-aanval bij Hof van Twente laten zien dat de risico’s in de informatiebeveiliging voor de lokale overheid manifest zijn en de gevolgen zich niet beperken tot de digitale wereld. Informatieveiligheid is daarmee al lang geen vraagstuk meer van ICT, maar voor de gehele organisatie (van bestuurder tot individuele medewerker). De Informatiebeveiligingsdienst (IBD) van de VNG heeft het Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2021-2022 gepubliceerd.
Met dit beeld wil de IBD de gemeenten weerbaarder maken op het gebied van informatieveiligheid door inzicht te geven in de belangrijkste risico’s, de belangrijkste bedreigingen te duiden, handelingsperspectief te bieden en dit waar mogelijk toe te lichten met actuele voorbeelden. Informatieveiligheid vraagt meer én continu aandacht. Om de gemeente digitaal veilig en weerbaarder te maken én te houden zijn extra middelen noodzakelijk. Onder andere in de VNG Agenda Digitale Veiligheid 2020-2024 en de Resolutie Digitale Veiligheid wordt hier nadrukkelijk aandacht voor gevraagd bij gemeentelijke organisaties. Dit werkt de SWO verder voor ons uit in de begroting van de SWO 2022-2025. Dienstverlening Verwachtingen van de samenleving Diverse technologische en maatschappelijke ontwikkelingen veranderen de dienstverlening en de omgang van inwoners en bedrijven met de gemeente. De belangrijkste ontwikkelingen zijn dat inwoners verwachten dat de gemeente dezelfde dienstverlening biedt als commerciële bedrijven. Ook willen inwoners en bedrijven meedenken over en invloed hebben op oplossingen voor hun vraagstuk. Daarnaast willen en kunnen ze meer in eigen (online) regie zakendoen met de gemeente. Hierdoor vermindert het fysieke bezoek aan het gemeentehuis, of van medewerkers aan klanten. De maatregelen omtrent Covid-19 hebben deze ontwikkeling versneld.
En tot slot kan de gemeente steeds beter informatie over wat klanten belangrijk vinden benutten om de dienstverlening in zijn algemeenheid te verbeteren en passend contact voor iedereen te bieden. Visie Dienstverlening 2021-2025 Om goed op deze ontwikkelingen in te spelen wordt van ons gevraagd steeds te redeneren en te handelen vanuit de vraag van de inwoner. Dit geldt voor alle takken van sport van de gemeente. Van het sociaal domein tot de fysieke leefomgeving en de gemeentewinkel. Want dienstverlening is 18
Gemeente De Wolden
Kadernota 2022
Programma 01 - De Wolden gastvrij, initiatiefrijk & Stimulerend
van ons allemaal. In alle werkvelden van de gemeente moeten we ons steeds afvragen waaraan heeft de inwoner behoefte, wat heeft hij nodig en hoe kunnen wij daarop aansluiten? Deze klantgerichte beweging hebben we benadrukt in onze nieuwe visie Dienstverlening 2021-2025: we zorgen dat onze dienstverlening passend is, zodat iedereen de dienstverlening krijgt die hij nodig heeft. De SWO heeft de visie in 2021 vertaald naar een uitvoeringsplan. Uitvoering vindt vooralsnog plaats binnen de huidige budgetten van de SWO. Samenwerking over de gemeentegrenzen Regio en plattelandsgemeenten Op provinciale schaal zoeken we onze Drentse collega’s op. Door samen te werken en daarbij uit te gaan van de eigen kracht en identiteit, kan iedere gemeente zich beter ontwikkelen. Ook de Regio Zwolle is sterk in ontwikkeling en van groot belang voor ons. Op landelijk niveau behartigen we gezamenlijk als P-10 onze typische belangen (eigenheid) bij andere overheden en wisselen we kennis en ervaring uit over thema’s betreffende het platteland. Ontwikkelingen in de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen De Wolden werkt ambtelijk samen binnen de SWO met de gemeente Hoogeveen, maar is een zelfstandige gemeente met een eigen bestuur en begroting. We zijn dus financieel zelfstandig.