Jeugdhulp Regio Drenthe Regiovisie 2026-2030 versie 21 april

Regiovisie Gespecialiseerde Jeugdhulp Drenthe 2026 - 2030

Naar een toekomstbestendig en sluitend jeugdhulplandschap KOERS HOUDEN IN VERBONDENHEID: SAMEN VOOR DE JEUGD, OVER DE GRENZEN VAN SYSTEMEN HEEN

MAART 2026

3

2

INHOUD

SAMENVATTING

Samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

De Drentse gemeenten hebben gezamenlijk een plan opgesteld voor de gespecialiseerde jeugdhulp in de periode 2026–2030. Het gaat om hulp aan kinderen en jongeren met ernstige en/of complexe problematiek, waarvoor de reguliere ondersteuning onvoldoende is. Denk aan psychische problemen, een onveilige thuissituatie of situaties waarin meerdere problemen tegelijkertijd spelen.

Inleiding. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1.

Overkoepelend gezamenlijk beleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 1.1 Waarden. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 1.2 De kern: een stevige lokale basis. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Wat we willen betekenen voor kinderen en jongeren en hun gezin. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Van zorgen voor naar samenleven met. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 De rol van professionals. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Domein overstijgend kijken. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Netwerksamenwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Overkoepelende opdrachten voor gemeenten zelf. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Partnerschap . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.3 De context: Het regionale kader . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Een suitend jeugdhulplandschap. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Reikwijdte gespecialiseerde jeugdhulp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Afbakening van deze regiovisie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Gespecialiseerde Jeugdhulp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Verplichte onderdelen van de regiovisie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 2.

Regionale principes en doelstellingen gespecialiseerde jeugdhulp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2.1 Leidende principes. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2.2 Doelstellingen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.3 Primaire doelgroep. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

3.

De opdracht voor de jeugdhulpregio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 3.1 Visie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 3.2 Wat is het beeld dat we nu zien in Drenthe?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 3.3 Gewenste situatie verschillende zorgvormen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

4.

Instrumenten Jeugdregio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 4.1 Sturing door de regio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Monitoring: de basis voor gericht sturen en leren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Regie op plaatsing. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 De bevorderlijke kringloop: cyclisch sturen op een sluitend jeugdhulplandschap. . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Leren en ontwikkelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 Het regionaal expertteam Jeugd Drenthe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Bovenregionale afstemming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 4.2. Risicoparagraaf . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 5.

Acties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37

6.

Projectstructuur. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

7.

Planning en Proces. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43

WAAROM DEZE REGIOVISIE? De jeugdhulp staat al jaren onder druk. Kinderen en jongeren moeten vaak lang wachten, krijgen niet altijd passende hulp of worden van de ene naar de andere hulpverlener doorverwezen. De Drentse gemeenten willen dit doorbreken. Daarom nemen zij gezamenlijk verantwoordelijkheid: ze maken duidelijke keuzes in het regionale (=gezamenlijke) en lokale beleid en intensiveren de samenwerking met scholen, zorgverleners en gezinnen.

WAT IS HET BELANGRIJKSTE UITGANGSPUNT? Kinderen, jongeren en hun gezin staan centraal. Niet elke moeilijkheid vraagt om professionele jeugdhulp. Deze visie kiest voor normaliseren: kinderen en jongeren mogen fouten maken en ontwikkelen zich met steun van hun omgeving, zoals ouders, verzorgers, school en het sociale netwerk. Professionele hulp wordt ingezet als dat echt nodig is: passend, tijdig en zo dichtbij mogelijk.

DRIE KERNPUNTEN: BESCHIKBAARHEID, KWALITEIT EN BETAALBAARHEID 1. Beschikbaarheid Hulp moet tijdig en passend zijn. Een plek op papier is niet genoeg: de hulp moet daadwerkelijk aansluiten bij wat een kind of jongere nodig heeft. De regio stuurt daarom scherper op vraag en aanbod, met als doel wachttijden te verkorten. 2. Kwaliteit Goede jeugdhulp betekent herkenbaarheid en continuïteit: zoveel mogelijk vaste gezichten, vertrouwen in professionals en ondersteuning die aansluit bij het leven van kinderen, jongeren en hun gezin. Professionals krijgen ruimte voor passende hulp en werken samen over de grenzen van organisaties heen. 3. Betaalbaarheid Middelen zetten we doelmatig in. Door betere samenwerking en planning willen gemeenten verspilling voorkomen en de jeugdhulp ook op de lange termijn betaalbaar houden.

BOVENREGIONALE SAMENWERKING Sommige vormen van hulp zijn schaars, zoals gesloten jeugdhulp en zeer specialistische zorg. Daarom werkt Drenthe bovenregionaal samen met Groningen en Friesland. Zo blijft deze hulp beschikbaar voor kinderen en jongeren die dit echt nodig hebben.

HOE WORDT DIT UITGEVOERD? Gemeenten sturen via uniform regionaal beleid op inkoop van gespecialiseerde jeugdhulp, met beschikbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid als basis. Er komt monitoring om te volgen of de doelen worden gehaald en om tijdig te kunnen bijsturen. Ervaringen van kinderen, jongeren, ouders en professionals worden actief meegenomen. Er is ruimte om te leren: wat niet werkt, passen we aan.

Bijlage 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

HET DOEL

Bijlage 2 (Begrippenlijst). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

Een sluitend jeugdhulplandschap in Drenthe: een systeem waarin kinderen en jongeren en hun gezin zich gezien en gehoord voelen, tijdig passende hulp krijgen en niet verdwalen in doorverwijzingen en wachttijden.

5

4

BESTANDDELEN REGIOVISIE GESPECIALISEERDE JEUGDHULP SAMENGEVAT WAARDEN

AMBITIE

VISIE

LEIDENDE PRINCIPES

UITGANGSPUNTEN GESPECIALISEERDE JEUGHULP

Leefwereld van het kind staat voorop

Duurzame betrokkenheid van alles en iedereen in het jeugzorgsysteem bij kind en diens sociale context door het bieden van matched care t.b.v. een veilig en positieve ontwikkeling

Inzet is de versterking van kind en gezin door middel van betrokkenheid, verbinding en invullen van een domeinoverstijgende aanpak

Alle betrokkenen maken en houden duurzame verbinding met kinderen, jongeren, hun gezin en hun sociale context

Gespecialiseerde jeugdhulp is zo thuis mogelijk en zo dichtbij mogelijk

Normaliseren is het uitgangspunt Samen leven en betekenisvolle relaties staan centraal

Een aanpak die gericht is op het hele betrokken gezinssysteem Een aanpak die zorgt dat jeugdigen en hun gezinnen daadwerkelijk passende gespecialiseerde hulp krijgen die bereikbaar is, betaalbaar blijft en kwalitatief goed is

Drentse gemeenten kijken integraal naar de ondersteuning van kinderen, jongeren en hun gezin Alle betrokken professionals reflecteren zowel op casusniveau als op ketenniveau om zo verbeterstappen te kunnen maken

Residentiële plaatsingen worden zo veel als mogelijk voorkomen Aanbieders en professionals voegen kennis en kunde toe aan gezin, kind en professionals in andere kwadranten van het NJI model

INSTRUMENTEN Montoring Regie op plaatsing Bevorderlijke kringloop Regionaal expertise team Leer en ontwikkelcyclus via systematiek van data gedreven werken Partnerschap en co-creatie Aanscherpen van verwijsprocedure

OUTCOME Minder instroom (door een stevige sociale en pedagogische basis in dorpen en buurten) Niet effectieve interventies verdwijnen Aandeel matched care en first time right plaatsingen nemen toe Wachttijden en -lijsten worden korter Relationeel vakmanschap, interdisciplinaire samenwerking en flexibiliteit in aanbod zijn regel Organisatiebelang en belangen jeugdzorgsysteem zijn ondergeschikt bij keuze voor beste hulp

7

6

INLEIDING Onze opgave

Deze regiovisie is vastgesteld door de Drentse gemeenten. De regiovisie beschrijft de gezamenlijke regionale ambitie voor de jeugdhulp. De Drentse gemeenten zijn niet de ‘regio Drenthe’ als afzonderlijke organisatie. Ze vormen samen wél de jeugdhulpregio Drenthe (JHRD) op normatief, beleidsmatig en operationeel niveau. Binnen die jeugdhulpregio voeren gemeenten gezamenlijke taken uit, waaronder het organiseren van voldoende gespecialiseerde jeugdhulp. Daarmee geven zij invulling aan hun wettelijke verantwoordelijkheid op grond van de Jeugdwet.

We spreken af welke afwegingen we maken, we werken op papier vraaggericht en we maken afspraken over rollen en het gebruik van instrumenten. In de dagelijkse praktijk handelen we daar echter niet consequent naar. De beschikbaarheid van passende gespecialiseerde jeugdhulp is daardoor niet altijd toereikend. Ook wordt de feitelijke hulpvraag niet altijd eenduidig vastgelegd. In deze regiovisie kiezen we daarom voor één helder uitgangspunt: we erkennen en herkennen kinderen en jongeren en hun gezin en we versterken de verbinding – mens tot mens – als basis voor samenwerking en ondersteuning.

In artikel 2.3 van de Jeugdwet is vastgelegd dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor het bieden van tijdige en passende jeugdhulp bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen. In de Wet verbetering beschikbaarheid gespecialiseerde jeugdhulp is vervolgens bepaald dat gemeenten deze verantwoordelijkheid – voor zover het gespecialiseerde jeugdhulp betreft - in regionaal verband invullen. Die wet bevat ook de afbakening van wat onder gespecialiseerde jeugdhulp wordt verstaan.

We hebben ervaren1 dat ook onze onderlinge samenwerking als Drentse gemeenten versterking nodig heeft. We behouden onze individuele autonomie, maar we leggen met deze regiovisie een uniform fundament vast. Dat fundament geldt zowel voor de lokale uitvoering als voor de gezamenlijke aanpak via de jeugdhulpregio.

Naast de aanbestedings- en inkooptaak die door de Drentse gemeenten bij de jeugdhulpregio is belegd, zijn ook enkele specifieke opdrachten ondergebracht die voortvloeien uit de gezamenlijke taakstelling. In onderdeel 4 van deze regiovisie werken we deze specifieke opdrachten nader uit.

Landelijk beeld

In deze regiovisie beschrijven de Drentse gemeenten: hoe het overkoepelende gezamenlijk beleid eruitziet (met een bredere reikwijdte dan alleen gespecialiseerde jeugdhulp); welke pijlers richting geven aan het lokale beleid in de afzonderlijke gemeenten; hoe gemeenten via de jeugdhulpregio sturen op tijdige en passende gespecialiseerde jeugdhulp: als opdrachtgever richting jeugdhulpaanbieder en als verantwoordelijke voor de spelregels die gelden voor verwijzers naar gespecialiseerde jeugdhulp. We schetsen hierna de huidige situatie zoals wij die in de praktijk ervaren. De samenhang tussen beleid, uitgangspunten en uitvoering is nog onvoldoende.

We starten de uitwerking van onze visie met een aantal constateringen.

De jeugdhulp in Nederland staat al jarenlang onder druk. Hervorming volgt op hervorming, met als doel de hulp effectiever te maken, beter te organiseren en dichter bij kinderen en jongeren en hun gezin te brengen. In de praktijk lukt het onvoldoende om die ambities waar te maken. De stelselwijziging van 2015, waarmee gemeenten verantwoordelijk werden voor de jeugdhulp, was een ingrijpende poging tot vernieuwing. Sindsdien is de druk echter alleen maar verder toegenomen. Juist kinderen en jongeren die de hulp het hardst nodig hebben, ontvangen te vaak niet de passende ondersteuning. Er tekent zich een patroon af waarin complexe problemen steeds vaker worden beantwoord met intensieve, individuele één-op-één begeleiding. Deze hulp kostbaar, vaak beperkt effectief en zelden duurzaam. Nodig is een aanpak die aansluit bij de leefwereld van kinderen en jongeren en gericht is op het versterken van het gewone leven.

1

Ervaringen die ook in het rapport ‘omarm de complexiteit’ uit 2021, uitgebreid zijn beschreven en van een advies zijn voorzien.

Wetenschappelijke inzichten

Bert Wienen benadrukt het belang van een stevige pedagogische basis. Hij waarschuwt voor overmatige individualisering en pleit voor een contextuele benadering: het probleem ligt zelden uitsluitend bij het kind of de jongere, maar vaker in de omstandigheden waarin iemand opgroeit. Investeren in de context - gezin, school en buurt – helpt om te ondersteunen zonder te problematiseren of te stigmatiseren. Ook de inzichten uit het promotieonderzoek Boemerangbeleid van Sharon Stellaard verdienen een structurele plek in ons denken. Haar onderzoek laat zien hoe beleid dat knelpunten wil oplossen, vaak juist nieuwe problemen creëert. Zo ontstaat een vicieuze cirkel van jeugdhulpsysteemcorrecties: meer uitsluiting, meer bureaucratie en meer afstand tot kinderen en jongeren. De les is helder: het gaat niet om nóg meer nieuwe structuren of modellen, maar om een fundamentele heroriëntatie op waarden, relaties en vakmanschap. Het belang van het kind moet altijd voorop staan, zoals ook vastgelegd in het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK).

De weerbarstige praktijk

De dagelijkse praktijk binnen de jeugdzorg is weerbarstig. Het jeugdhulpsysteem is complex. Daardoor weten we niet altijd of een gekozen koers – hoe goed bedoeld ook – leidt tot de uitkomsten die we beogen. In de systeemwereld kiezen we richting en presenteren we die als vaststaand. In de jeugdhulp moeten we ons steeds opnieuw afvragen: doen we recht aan kinderen en jongeren, aan hun gezin en aan de bedoeling die we samen nastreven? Dat vraagt om een lerende praktijk. We toetsen aannames structureel in de praktijk en in de informatie die we verzamelen. We evalueren of keuzes uitpakken zoals bedoeld. Leidt wat we doen tot betere uitkomsten voor kinderen, jongeren en gezinnen? Wat zien we daarvan terug in de praktijk en in de data en informatie die we verzamelen? Een lerende houding en structuur zijn cruciaal en moet de komende jaren stevig worden verankerd.

De drie pijlers – beschikbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid – vormen daarbij een belangrijk kompas voor de inrichting van het Drentse jeugdhulplandschap.

Een koers passend bij de realiteit

Deze regiovisie beschrijft een koers die aansluit bij de praktijk. Dat betekent: scherpe keuzes maken over wat we wél en niet (meer) doen. Niet omdat we alle antwoorden al hebben, maar omdat we in verbondenheid willen leren, reflecteren en bijsturen op basis van vertrouwen, vakmanschap en partnerschap. Deze koers vraagt om een gezamenlijke inzet van gemeenten, professionals, aanbieders, ervaringsdeskundigen en gezinnen. Alleen in echte verbinding overstijgen we jeugdhulpsysteemgrenzen en bouwen we aan een sluitend jeugdhulplandschap: kwalitatief goede en passende hulp, beschikbaar voor kinderen, jongeren en hun gezin, die dit nodig hebben.

Totstandkoming van de regiovisie

Deze regiovisie is tot stand gekomen via samenwerking en een langdurig proces van co-creatie, ook al is die samenwerking voor sommigen misschien niet altijd direct zichtbaar geweest. De regiovisie bouwt voort op inhoudelijke deelopgaven die de afgelopen jaren binnen de jeugdhulpregio zijn uitwerkt, zoals de opdracht verblijf, regionale experttafel, opdracht crisis, opdracht ambulante hulp en dagbehandeling. Deze opdrachten en de uitwerking ervan, zijn opgesteld met een brede groep betrokkenen: zorgaanbieders, contractmanagers, toegangsteams en vertegenwoordigers van kinderen, jongeren en ouders, waarbij ervaringskennis expliciet is meegenomen. Daarnaast zijn het afgelopen jaar interactieve bijeenkomsten georganiseerd, zoals de Jeugdhulpregiodag, de Transformatiedag en de Verbindingsdag. Tijdens deze dagen stond samen leren, reflecteren en het verbinden van perspectieven centraal. De input is verwerkt en heeft mede richting gegeven aan keuzes en accenten in deze regiovisie. Zo weerspiegelt deze visie niet alleen een gezamenlijke ambitie, maar ook het resultaat van een proces waarin praktijk, beleid en bestuur elkaar hebben gevonden. Dat proces zetten we de komende jaren voort, zodat we samen blijven bouwen aan een betekenisvol en toekomstbestendig jeugdhulplandschap in Drenthe.

9

8

1

OVERKOEPELEND GEZAMENLIJK BELEID

Zoals in de inleiding aangegeven, start deze regiovisie met de overkoepelende ambitie en leidende principes die in alle Drentse gemeenten richting geven aan beleid en activiteiten in het jeugddomein. Onze2 gezamenlijke ambitie is dat kinderen en jongeren in Drenthe veilig en met gelijke kansen opgroeien, omringd door een liefdevol netwerk en met een betekenisvolle plek in de samenleving. Het VN-Kinderrechtenverdrag (1989) beschrijft in 54 artikelen de rechten van kinderen om veilig en gezond te kunnen opgroeien. Als dat niet vanzelf gaat, moet ondersteuning beschikbaar, bereikbaar en nabij zijn: hulp die aansluit bij het leven van kinderen en jongeren en die daadwerkelijk naast hen staat. We kiezen voor het versterken van het gewone leven en investeren in de mogelijkheden om kinderen en jongeren zo thuis mogelijk te laten opgroeien. We toetsen en reflecteren voortdurend op ons handelen. Doen we wat het beste is voor kinderen en jongeren en hun gezin? Luisteren we naar hun wensen en behoeften? Sluiten we aan bij hun leefwereld? Die kritische toets kan betekenen dat we buiten bestaande werkwijzen zoeken naar betere oplossingen en een andere aanpak.

1.2 DE KERN: EEN STEVIGE LOKALE BASIS Alle Drentse gemeenten werken aan een jeugdhulpsysteem waarin kinderen, jongeren en gezinnen in Drenthe centraal staan – niet het jeugdhulpsysteem zelf. We bouwen aan een samenleving waarin kinderen en jongeren veilig en kansrijk opgroeien, met ondersteuning die aansluit bij hun leefwereld. We versterken het gewone leven, met ruimte voor verschil, veerkracht en relaties. We normaliseren waar het kan en interveniëren waar het moet. We doen dat zo dichtbij mogelijk vanuit nabijheid, vakmanschap en partnerschap. In Drenthe bouwen we niet aan een sluitende structuur op papier, maar aan een jeugdhulplandschap dat ertoe doet voor kinderen, jongeren en hun gezin. Een omgeving waar hulp niet start met formulieren, maar met een verhaal; waarin betrokkenheid en verbinding leidend zijn en beheersing ondersteunend. Niet elke tegenslag vraagt om een diagnose. Normaliseren betekent: erkennen dat het leven soms wringt en dat juist daarin ontstaan kansen om te groeien. Dit vraagt om een sterk samenspel tussen lokale en regionale aanpak en acties.

1.1 WAARDEN De leefwereld van het kind en de jongere staat voorop; kinderen en jongeren en hun sociale context staat centraal. We herkennen, erkennen en versterken de kracht van kinderen en jongeren en hun gezinssysteem. Normaliseren is het uitgangspunt bij ondersteuning en (gespecialiseerde) hulp. Inclusief samenleven, met betekenisvolle relaties, is een collectieve opdracht voor iedereen in de jeugdketen. Dat vraagt samenwerking en het bewust aangaan en onderhouden van relaties.

2

‘Onze’ staat voor de Drentse gemeenten gezamenlijk. Deze regiovisie is van en door de gezamenlijke Drentse gemeenten en wordt door ons vastgesteld in onze rol als opdrachtgever en financier van de gespecialiseerde jeugdhulp. Deze koest kan alleen slagen als kinderen en jongeren en hun gezin, zorgaanbieders, wettelijke verwijzers en andere betrokkenen de uitgangspunten en richting onderschrijven. Daarom is de regiovisie tot stand gekomen via een proces van co-creatie. De verdere concretisering krijgt vorm in het uitvoeringsplan dat bij deze regiovisie hoort.

LEIDEND PRINCIPE 1: VERBINDING EN BETROKKENHEID

Hiervoor hebben we ons eerste en belangrijkste overkoepelende leidende principe geformuleerd. Van alle betrokkenen - inclusief gemeenten in de rol van opdrachtgever, financier en verwijzer binnen de gespecialiseerde jeugdhulp - verwachten wij dat zij duurzame verbinding maken en houden met kinderen, jongeren, hun gezin en de sociale context daaromheen. Dat betekent dat we steeds dezelfde vragen expliciet stellen: Is wat we doen in het belang van het kind of de jongere? Versterkt het de positie en ontwikkelkansen van het kind of de jongere? Kunnen we dit beter bereiken door samen op te trekken met andere professionals of sleutelfiguren in de omgeving? Van verwijzers en jeugdhulpaanbieders verwachten wij dat zij deze vragen consequent blijven stellen. Als jeugdhulpregio – in de rol van inkoper van gespecialiseerde jeugdhulp - toetsen en handhaven wij dit principe.

Wat we willen betekenen voor kinderen en jongeren en hun gezin

Onze ambitie is dat kinderen en jongeren in Drenthe opgroeien in een omgeving die hen draagt: veilig, geliefd en gezien. Ze mogen fouten maken en verschillen worden gewaardeerd. Betekenisvolle relaties met stabiele volwassenen zijn daarbij essentieel. Voor gezinnen betekent dit tijdige en laagdrempelige ondersteuning die versterkt in plaats van overneemt. En als gespecialiseerde hulpverlening nodig is: geen estafette van hulpverleners, maar duurzame betrokkenheid en continuïteit. We leggen als gemeenten vast dat we – regionaal en lokaal - inzetten op: een jeugdhulpsysteem waarin de stem van kinderen en jongeren en hun gezin leidend is voor wat werkt; een sterke pedagogische basis in de omgeving (school, buurt, sport en vrije tijd) die gezinnen ondersteunt en versterkt; zo thuis mogelijk opgroeien, tenzij het echt niet anders kan; tijdige, passende ondersteuning voor ouders/ verzorgers wanneer dat nodig is; gespecialiseerde jeugdhulp die beschikbaar is en van hoge kwaliteit; professionals die naast gezinnen staan; het versterken van het gewone leven, met verbinding, veerkracht en toekomstperspectief als uitgangspunt.

Normaliseren als uitgangspunt We geloven als Drentse gemeenten dat niet elke tegenslag professionele hulp vraagt. Veel hulpvragen zijn signalen dat het gewone leven onder druk staat. Daarom investeren de Drentse gemeenten in een stevige pedagogische basis: gezinnen, scholen, buurten en verenigingen. Het gedachtegoed van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) biedt hierbij richting. Het model voor pedagogische infrastructuur onderscheidt vier schakels: Ouders/verzorgers en directe omgeving als eerstelijns opvoedkracht; Professionals in onderwijs, kinderopvang en sport als medeopvoeders; Toegankelijke ondersteuning bij tijdelijke disbalans; Gespecialiseerde hulp als onderdeel van de zoektocht naar passende ondersteuning - niet als startpunt. Samen vormen deze schakels de basis voor een gezonde en kansrijke opgroeiomgeving.

11

10

LEIDEND PRINCIPE 2: INTEGRAAL KIJKEN EN STRUCTUREEL LEREN

De transformatie-beweging

Drempelloos en ervaringsdeskundig

Eigen sociale netwerk

Gespecialiseerde jeugdhulp Verwijzing nodig

Van zorgen voor naar samenleven met

We maken de beweging van een beheersmatig zorgsysteem naar een samenleving die meeleeft. Zoals Bert Wienen benadrukt, zijn we doorgeslagen in het beheersen van risico’s. We willen het echte leven - met onzekerheden én groeikansen - weer omarmen. Kinderen en jongeren mogen struikelen, zolang er iemand is die hen opvangt. Verandering vraagt niet om nieuwe modellen, maar om heroriëntatie op betrokkenheid, vertrouwen en professioneel relationeel vakmanschap. Sharon Stellaard laat zien dat hervormen zonder heroriëntatie leidt tot meer bureaucratie en afstand tot het kind. Daarom blijft een lerende praktijk het uitgangspunt: we toetsen voortdurend of we nog de juiste dingen doen en of wat we doen ook werkt.

Op basis van het voorafgaande formuleren we een tweede overkoepelend leidend principe. De Drentse gemeenten kijken integraal naar de ondersteuning van kinderen en jongeren en hun gezin. Dat betekent: we bezien de hele jeugdketel én de samenhang met andere domeinen zoals volwassenenzorg, huisvesting, financiën en veiligheid.

Basisvoorzieningen

Preventief en vrij toegankelijk

We reflecteren structureel met elkaar: doen we nog de juiste dingen, op het juiste moment en voor de juiste doelgroep? kijken we daadwerkelijk over alle domeinen heen? wegen we relevante feiten en omstandigheden? passen we ons toetsingskader consequent en scherp toe? We reflecteren op twee niveaus: op casusniveau (periodieke casusreviews) en op ketenniveau (leren als jeugdketen). De uitkomsten gebruiken we om concrete verbeterstappen te maken. Om beleidsdoelstelling te bewaken en te realiseren zetten gemeenten casusregie in, zodat verantwoordelijkheden helder zijn en ondersteuning beter op elkaar aansluit.

1e lijns voorzieningen Lichte ondersteuning en vrij toegankelijk

De rol van professionals

Professionals zijn geen uitvoerders van regels, maar bouwers van betekenisvolle relaties. We geven hen de ruimte om te doen wat nodig is: met vaste gezichten voor kinderen, jongeren en hun gezin, nabijheid en passende hulp. Vertrouwen in hun vakmanschap is daarbij essentieel. Dit vakmanschap begint met luisteren: naar kinderen en jongeren, naar ouders/verzorgers en naar elkaar.

Domein overstijgend kijken

We zien als Drentse gemeenten dat vraagstukken rond kinderen en jongeren zelden op zichzelf staan. Ze hangen vaak samen met factoren in andere domeinen, zoals problemen bij volwassenen in het gezin, stress door armoede, verslaving, echtscheiding, huisvestingssituatie e.d.

Die samenwerking vraagt om expliciete afstemming: een gedeeld beeld van de opgave en de verschillende perspectieven daarop; heldere rollen, verwachtingen en bijdragen; zicht op belangen en mogelijke belemmeringen; spelregels voor besluitvorming en onderlinge aanspreekbaarheid.

Daarom kijken gemeentelijke medewerkers in de toegang breed: naar het gezinssysteem en naar alle elementen van de zogenoemde BIG-5: wonen, inkomen, gezondheid, welzijn en onderwijs (en waar relevant: werk of dagbesteding). Zo voorkomen we dat we symptomen bestrijden en missen wat er werkelijk speelt.

We starten daarom steeds met het verkennen van de gezamenlijke opgave en maken verschillen bespreekbaar. We investeren in de samenwerking als proces: we reflecteren, leren en sturen bij met betrokken stakeholders. Zo leggen we de basis voor een veerkrachtig, samenhangend jeugdhulplandschap waarin jeugdigen en gezinnen centraal staan.

Netwerksamenwerking

Netwerksamenwerking is daarmee het uitgangspunt voor het Drentse jeugdhulplandschap. De komende jaren geven we hier concreet invulling aan, zodat kinderen en jongeren en hun gezin centraal staan en ondersteuning beter samenhangt.

Samenwerken in het jeugdhulplandschap is noodzakelijk én complex. In Drenthe zijn veel partijen betrokken, ieder met een eigen perspectief, belang en verantwoordelijkheid. Gemeenten, jeugdhulpaanbieders, jeugdige ervaringsdragers, onderwijs en veiligheidspartners moeten het samen doen, omdat niemand de opgave alleen kan oplossen.

13

12

Overkoepelende opdrachten voor gemeenten zelf

Het bijzondere van deze regiovisie is dat wij de visie als Drentse gemeenten gezamenlijk opstellen. Wij beschrijven wat we lokaal én regionaal doen om de doelstelling te bereiken: een sluitend jeugdhulp landschap waarin kinderen en jongeren en hun gezin zich gezien en gehoord voelen, tijdig passende hulp krijgen en niet verdwalen in doorverwijzingen, regels en wachttijden. Dit vraagt dat we in de praktijk handelen naar wat we op papier afspreken. Als individuele gemeenten dat consequent doen, verbetert dat de samenwerking direct: met verwijzers en met jeugdhulpaanbieders én in de positionering van de jeugdhulpregio. De landelijk vastgestelde Hervormingsagenda Jeugd beschrijft wat van gemeenten wordt gevraagd en verwacht. In deze regiovisie concretiseren we die landelijke opdracht voor Drenthe.

Wat we anders gaan doen (van huidige naar gewenste praktijk) De twee leidende principes uit onderdeel 1.2 markeren het verschil tussen de huidige en gewenste situatie. In de huidige praktijk komt het nog voor dat: kinderen en jongeren en hun gezin onvoldoende regie ervaren over hun ondersteunings- en hulpvragen; betekenisvol contact en duurzame verbinding met een professional ontbreekt; er te eenzijdig naar het kind of de jongere wordt gekeken, in plaats van naar de context. De gewenste bejegening is dat we kijken naar de context van het hele gezinssysteem en dat de wensen van kinderen en jongeren en hun gezin leidend zijn in de vraag wat nodig is aan ondersteuning en hulp. Een verwijzing naar gespecialiseerde jeugdhulp hoort daarom niet plaats te vinden zonder betekenisvol contact én zonder een verklarende analyse.

Lokale opdrachten Naast de landelijke afspraken over analyse en triage (via convenant en richtlijnen) ligt er voor gemeenten een duidelijke lokale opdracht: het versterken van de sociale en pedagogische basis in buurten en dorpen; het voeren van een maatschappelijke dialoog over normaliseren; het goed organiseren van de eerste lijn en de aansluiting met jeugdgezondheidszorg, onderwijs, huisartsen en volwassenzorg; domein overstijgend verbinden van gemeentelijke taken en instrumenten, waaronder Wmo, Participatiewet, schuldhulpverlening, (sociale) woningbouw en waar relevant ruimtelijke ordening. Gemeenten nemen verantwoordelijkheid om deze samenhang in de praktijk te organiseren, onder andere via casusregie.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid en ruimte voor lokaal verschil De waarden, leidende principes en doelstellingen uit onderdeel 2 kunnen alleen worden gerealiseerd als gemeenten daarvoor gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen. Dat is de kern van ons opdrachtgeverschap. Lokale invulling heeft ruimte, zolang die past bij en bijdraagt aan de regionaal vastgestelde uitgangspunten. Gemeenten vertalen deze regionale uitgangspunten in lokale verordeningen, werkinstructies en -processen. We onderkennen dat inhoudelijke keuzes in de dagelijkse praktijk soms onder druk komen te staan door bedrijfsvoering (kosten, rechtmatigheid, wetgeving en formele voorschriften). De prioritering daarvan verschilt per gemeente. Juist daarom blijven we hierover regionaal met elkaar in gesprek, zodat inhoudelijke uitgangspunten niet afzwakken. Voor ons eigen aandeel in de jeugdketen (de sociale en pedagogische basis, de eerste lijn voorzieningen, de aansluiting met de jeugdgezondheidszorg, het onderwijs, de huisartsen en de volwassenenzorg), maar ook voor het laten aansluiten van gemeentelijke taken en mogelijkheden (WMO, participatiewet, schuldhulpverlening, sociale woningbouw, ruimtelijke ordening) nemen gemeenten de verantwoordelijkheid (o.a. via casusregie) om dat aandeel optimaal vorm te geven.

De opdracht aan de jeugdhulpregio Voor het gezamenlijke regionale aandeel in de gespecialiseerde jeugdhulp geven gemeenten de jeugdhulpregio de taak om ambitie, visie en uitgangspunten te vertalen naar uitvoering: inkoop, contractering, sturing en leren. Ook domein overstijgende opgaven die regionaal georganiseerd moten worden (bijvoorbeeld onvoorwaardelijk wonen) krijgen hierin een plek. In alle processen van de jeugdhulpregio zijn ervaringen van kinderen en jongeren en hun gezin een vanzelfsprekend en integraal onderdeel.

Monitoring, leren en ontwikkelen Met de door de gezamenlijke wethouders jeugd (het ABO Jeugd) vastgelegde systematiek voor kwalitatieve en kwantitatieve monitoring, volgen we of de inspanningen van gemeenten, verwijzers en jeugdhulpaanbieders daadwerkelijk invulling geven aan de regionaal gemaakte afspraken. De overkoepelde rapportage wordt besproken in het ABO Jeugd leidt tot concrete verbeterafspraken. Onderdeel van deze afspraken is het formuleren van de gewenste inspanning- en resultaatverplichtingen, bijbehorende indicatoren en SMART geformuleerde doelen die gekoppeld zijn aan o.a. de in de regiovisie geformuleerde leidende principes, doelstellingen en uitgangspunten. De JHRD neemt het initiatief om in de genoemde monitors ook de resultaten van de initiatieven vanuit de regiovisie te verwerken en te bespreken met gemeenten en met het ABO jeugd. Ook toetsen we structureel of de regionale aanpak en inkoop voldoende aansluiten op lokale wensen en verwachtingen. Dit is onderdeel van het regionale leer- en ontwikkelproces. Daarnaast betrekken we gemeenten bij de vormgeving van de regionale inkoopagenda. Hoe dichter interventies op het lokale veld zitten, hoe actiever de bijdrage van beleidsadviseurs, toegangsteams en gedragswetenschappers. In alle processen vanuit de Jeugdhulpregio is cliëntervaring een vanzelfsprekend en integraal onderdeel.

De jeugdhulpregio voert de komende jaren gesprekken met gemeenten over de optimale aansluiting tussen lokale en regionale aanpak binnen de jeugdketen. We gebruiken de ervaringen om lokale en regionale acties steeds beter op elkaar af te stemmen. Eens per jaar organiseert het regioteam een Inspiratiedag waarin gemeenten good practises delen en relevante landelijke ontwikkelingen worden besproken. In overleg met de leden van het ABO Jeugd worden bestuurlijke thema’s vastgesteld; in overleg met het Drentse coördinatorenoverleg worden thema’s gekozen die relevant zijn voor de uitvoering.

15

14

Partnerschap

Om de koers uit deze regiovisie daadwerkelijk te realiseren, is partnerschap essentieel. Dat geldt voor de samenwerking tussen gemeenten en voor de samenwerking met jeugdhulpaanbieders. Partnerschap is voor ons een uitgangspunt, en we zijn daarop aanspreekbaar. Partnerschap betekent: gezamenlijke verantwoordelijkheid nemen voor de complexe uitdagingen waarvoor we staan, met vertrouwen in elkaars rol, taak en verantwoordelijkheid. We kunnen op elkaar kunnen rekenen, ieder vanuit de eigen positie, met realistisch zicht op ieders invloedssfeer en mogelijkheden. Samenwerking en vertrouwen zijn nodig op meerdere niveaus: bestuurlijk, ambtelijk en uitvoerend – binnen en tussen organisaties. Samenwerking is daarbij niet automatisch gelijkwaardigheid. Het gaat om wederzijds erkenning en respect: ieder vervult een eigen rol en die rol doet ertoe. Een belangrijk onderdeel van partnerschap is dat doelen en belangen bespreekbaar zijn, ook als gezamenlijke keuzes pijn doen. Openheid hierover is cruciaal voor een duurzame samenwerking. De vraagstukken binnen het jeugdhulplandschap zijn complex. Deze regiovisie geeft richting, maar biedt niet voor elk vraagstuk een kant-en-klare oplossing. Daarvoor zijn de opgaven te ingewikkeld. Dat kan lastig zijn, maar is ook tekenend voor de samenleving waarin we leven.

Juist daarom zijn partnerschap en heldere afspraken over verantwoordelijkheden cruciaal. Een voorbeeld is het Drentse proces met systeempartijen rondom de alternatieven voor JeugdhulpPlus. Deze opgave is uitgewerkt vanuit partnerschap en co-creatie en resulteerde in een gezamenlijke opdracht, met gedeelde verantwoordelijkheid voor een specifieke doelgroep. We verwachten dat deze manier van werken ook in de toekomst nodig blijft. Leren en ontwikkelen én duidelijke spelregels voor complexe netwerksamenwerking, zijn daarin onmisbaar. Tot slot leggen we per onderdeel in contractuele afspraken expliciet vast welke verantwoordelijkheden bij partnerschap horen, zodat duidelijk is wie waarvoor aan zet is.

1.3 DE CONTEXT: HET REGIONALE KADER Een sluitend jeugdhulplandschap

Reikwijdte gespecialiseerde jeugdhulp

De term ‘sluitend’ kan de indruk wekken dat voor elke hulpvraag een kant-en-klaar aanbod beschikbaar is. Die verwachting moeten we nuanceren. Het is niet haalbaar om voor iedere individuele situatie vooraf precies het juiste aanbod te organiseren. Wat passend is, hangt af van de omstandigheden van het kind of de jongere, het gezin, het netwerk en de mogelijkheden in de omgeving.

Samenhang en afstemming tussen de regionaal beschikbare jeugdhulp en de lokale en bovenregionale behoeften blijven daarbij essentieel. Die verdere concretisering van deze afstemming vraagt nog uitwerking. Gemeenten en jeugdhulpregio zijn hiervoor gezamenlijk aan zet.

Uit de wettelijke taak van de Drentse gemeenten volgt dat zij regionaal moeten zorgen voor een sluitend jeugdhulplandschap: kinderen en jongeren en hun gezin moeten tijdig toegang hebben tot passende gespecialiseerde jeugdhulp wanneer dat nodig is.

De regionale opgave is daarom: voorwaarden creëren waaronder aanbieders daadwerkelijk passende hulp kunnen bieden. De afweging of (gespecialiseerde) jeugdhulp wordt ingezet, en zo ja welke, ligt bij verwijzers, professionals en bestuurders. Zij organiseren samenhang, beperken onnodige bureaucratie en maken ruimte voor vakmanschap. Normaliseren krijgt daarbij steeds concreet vorm per situatie. We hanteren twee uitgangspunten: We gaan uit van een collectieve (= gezamenlijke) verantwoordelijkheid voor het welzijn van kinderen en jongeren. Veel vragen kunnen worden beantwoord binnen het gewone leven: informele netwerken, algemene voorzieningen en de eerste lijn. We kijken altijd naar de context van kinderen en jongeren en hun gezin. Problematiek staat vaak niet op zichzelf, maar hangt samen met bredere omstandigheden, zoals armoede of psychische belasting bij ouders/verzorgers. Door oorzaken aan te pakken, voorkomen we symptoombestrijding. De concretisering van deze uitgangspunten ligt in eerste aanleg lokaal. Gemeenten geven hier in de uitvoering invulling aan, binnen de regionaal afgesproken kaders.

De reikwijdte van de gespecialiseerde jeugdhulp bepaalt voor welke zorgvormen de Drentse gemeenten de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit beleggen bij de jeugdhulpregio.

Welke zorgvormen tot gespecialiseerde jeugdhulp worden gerekend, is op hoofdlijnen benoemd in de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) die hoort bij de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg die op 1 januari 2026 is ingegaan. In Drenthe werken we met interventieniveaus. In lijn met de begrenzing uit de AMvB, rekenen we de interventieniveaus 5 tot en met 8 tot gespecialiseerde jeugdhulp. Interventieniveau 5: ambulante (gespecialiseerde) jeugdhulp. Interventieniveau 6: intensieve vormen van ambulante gespecialiseerde jeugdhulp. Interventieniveau 7: de dagbehandeling. Interventieniveau 8: alle vormen van verblijf. Daarnaast contracteert Drenthe dyslexie en crisis als aparte hulpvormen regionaal.

17

16

Gespecialiseerde jeugdhulp

Onze gezamenlijke ambitie in Drenthe (en in de hele jeugdketen) is dat we maximaal inzetten op het versterken van het gewone leven.

Afbakening van deze regiovisie

De regiovisie gespecialiseerde jeugdhulp beperken we tot de volgende zorgvormen:

Voor de gespecialiseerde jeugdhulp betekent dit: Interventieniveaus 53 tot en met 6 te weten: Jeugdhulp bestaande uit gespecialiseerde of hoogspecialistische geestelijke gezondheidszorg. Specialistische multidisciplinaire jeugdhulp aan kinderen en jongeren met meervoudige problematiek waaronder ernstige gedragsproblemen, zorg mijdend gedrag, geestelijke gezondheidsproblematiek of een verstandelijke beperking. Jeugdhulp voor kinderen en jongeren met een levensbrede en levenslange lichamelijke beperking. Interventieniveau 7 te weten: Jeugdhulp bestaande uit dagbehandeling in groepsverband aan kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking, een lichamelijke beperking, ernstige psychische problemen of ernstige gedragsproblematiek, dan wel een vermoeden daarvan.

Zorgvormen via het landelijk transitiearrangement: Forensische jeugdhulp ter voorkoming van recidive, verleend door een forensische jeugdhulpaanbieder en gesteld als bijzondere voorwaarde (artikel 77z van het Wetboek van Strafrecht) of verleend ter uitvoering van jeugdreclassering (artikel 1.1 Jeugdwet). Jeugdhulp in verband met een zintuiglijke beperking. Specialistische jeugdhulp in verband met seksueel misbruik, geweld in afhankelijkheidsrelaties of eer gerelateerd geweld. Jeugdhulp in verband met ernstige problemen op het gebied van onzindelijkheid. Overige zorgvormen: Ondersteuning bij ernstige dyslexie conform de landelijke richtlijn dyslexiezorg (Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling, PDDB 3.0). Jeugdhulp bestaande uit crisishulp die gezien de ernst van de problematiek 7 x 24 uur beschikbaar is.

Interventieniveau 8 te weten: Jeugdhulp die verblijf van een kind, jongere of ouder/verzorger in een accommodatie (artikel 1.1 Jeugdwet) gedurende ten minste één etmaal met zich brengt. Pleegzorg (artikel 1.1 Jeugdwet).

1) Als gespecialiseerde jeugdhulp nodig is, organiseren we die jeugdhulp zo thuis mogelijk en zo dichtbij mogelijk. 2) We voorkomen residentiële plaatsingen (uithuisplaatsingen) waar dat verantwoord kan. 3) We zetten maximaal in op ambulante hulp of dagbehandeling en op het toevoegen van noodzakelijke kennis en kunde in de sociale context van kinderen en jongeren en hun gezin. Inkoop en samenwerking In onze inkoopvoorwaarden maken we ruimte voor de gevraagde flexibiliteit rondom inzet. We sturen minder op productafspraken en meer op mogelijkheden om effectieve gespecialiseerde jeugdhulp te bieden. Van jeugdhulpaanbieders - met name aanbieders van intensieve vormen van gespecialiseerde jeugdhulp - verwachten we dat zij het belang van kinderen en jongeren en hun gezin vooropstellen en organisatiebelangen daaraan ondergeschikt maken. We verwachten daarnaast dat gecontracteerde jeugdhulpaanbieders hun expertise ook inzetten in de 1e lijn en in algemene voorzieningen. In de inkoopvoorwaarden creëren we ruimte om die kennisoverdracht en samenwerking daadwerkelijk mogelijk te maken. Verantwoordelijkheid in de praktijk De inkoopregio’s noch het regioteam kunnen zorgen voor de daadwerkelijke invulling van visies, voor kostenreductie of voor minder verwijzingen naar gespecialiseerde jeugdhulp.

Die taak ligt bij: Verwijzers en professionals zorgvuldig afwegen of gespecialiseerde jeugdhulp noodzakelijk is en welke alternatieven passend zijn. Managers en bestuurders - van alle betrokken organisaties - samenwerking organiseren, samenhang versterken en ruimte creëren in tijd, opdrachten en middelen.

3

Voor IV5 geldt dat we het hier alleen hebben over de interventies die vallen binnen de AMvB zorgvormenlijst

Uitgangspunten Bij de invulling van het sluitend jeugdhulplandschap hanteren we twee uitgangspunten: 1) Collectieve verantwoordelijkheid We gaan uit van een collectieve verantwoordelijkheid voor het welbevinden van kinderen en jongeren en hun gezin. Veel vragen en behoeften kunnen worden beantwoord binnen het gewone leven: informele zorg, algemene voorzieningen en de 1e lijn. Dit vermindert de noodzaak om individuele gespecialiseerde jeugdhulp in te zetten. 2) Contextgericht werken We kijken naar de context waarin vraagstukken rondom opvoeden en opgroeien ontstaan. Jeugdproblematiek hangt vaak samen met volwassenenproblematiek, armoede, schulden, onmacht en/of handelingsverlegenheid. Het is effectiever om de oorzaak van problematiek aan te pakken dan om de symptomen te bestrijden.

19

18

2

REGIONALE PRINCIPES EN DOELSTELLINGEN GESPECIALISEERDE JEUGDHULP

Verplichte onderdelen van de regiovisie

Vanaf dit hoofdstuk vertalen we onze ambitie, waarden en uitgangspunten naar concrete afspraken voor gespecialiseerde jeugdhulp. Vanaf hier ligt de focus op één van de elementen van het NJi-model. Hierbij verliezen we de samenhang met de andere elementen van het NJi-model niet uit het oog. We beschrijven wat we als Drentse gemeenten gezamenlijk doen en wat we van partners verwachten.

Daarnaast bevat de regiovisie een aantal verplichte onderdelen. De verplichte onderdelen zullen we steeds betekenis proberen te geven zoals we dit voor ogen hebben vanuit de inhoudelijke lijn van de regiovisie.

2.1 LEIDENDE PRICIPES

De verplichte onderdelen zijn:

a) Relatie en context als basis Van alle betrokkenen verwachten wij dat zij werken vanuit duurzame betrokkenheid: dichtbij kinderen en jongeren en hun gezin, met oog voor de sociale context en het netwerk. Besluiten over hulp worden genomen vanuit betekenisvol contact, niet vanuit afstand.

Deze regiovisie richt zich primair op het specialistische en hoogspecialistische deel van de jeugdhulp en op de samenwerking die daarvoor noodzakelijk is.

a) De duiding van de regionale visie op gespecialiseerde jeugdhulp b) Aanpak van wachttijden Wachttijden binnen de specialistische jeugdhulp vormen ook in Drenthe een hardnekkige uitdaging. In de regiovisie beschrijven we onze aanpak en op welke wijze zowel kwalitatieve als kwantitatieve monitoring plaatsvindt. Deze informatie is van belang voor het waarborgen van de beschikbaarheid van hulp. c) Bovenregionale afstemming Binnen het samenwerkingsverband 3Noord (Drenthe, Friesland, Groningen) is vastgesteld dat sommige hoogspecialistische jeugdhulpvoorzieningen schaars zijn. Bovenregionale samenwerking is nodig om continuïteit van zorg te waarborgen. Als regio zijn wij hierin niet uniek en dit onderwerp moet in de regiovisie beschreven staan. d) Verbinding met lokaal en landelijk georganiseerde jeugdhulp Het uitgangspunt is dat kinderen en jongeren zo thuis en nabij mogelijk opgroeien, met ondersteuning die aansluit bij hun leefwereld. Dat vraagt samenhang tussen lokaal, regionaal, bovenregionaal en landelijk georganiseerde hulp. We beschrijven hoe we die verbindingen leggen, om een samenhangend en toegankelijk zorglandschap te realiseren.

Onze ambitie, visie en overwegingen die gelden voor de gespecialiseerde jeugdhulp verdiepen we verder in de volgende leidende principes:

e) Verbinding met aanpalende domeinen We beschrijven de samenhang tussen jeugdhulp en aanpalende domeinen, zoals jeugdgezondheidszorg, maatschappelijke ondersteuning, onderwijs, zorg op grond van de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg. Deze afstemming is noodzakelijk bij meervoudige problematiek bij kinderen en jongeren en hun gezin. f) Regionale expertteams Tot slot beschrijven we de inzet van het regionale expertteam (RET). In Drenthe adviseert het RET over passende hulp bij complexe casuïstiek, wanneer reguliere hulptrajecten onvoldoende toereikend zijn.

b) Reflecterend leren en domein overstijgend samenwerken We organiseren reflectie en lerend overleg structureel binnen de jeugdketen én met aanpalende domeinen. Dat gebeurt zowel op casusniveau als op het niveau van de waarden, ambitie en leidende principes uit deze regiovisie. De uitkomsten vertalen we naar concrete verbeterstappen. Bij dat reflecterend leren speelt de stem en visie van jeugdigen een belangrijke rol. De regio beschikt over een pool jeugdigen met ervaringskennis die worden ingezet bij beleidsontwikkeling en – evaluatie. In de kwalitatieve monitor vragen wij gemeenten naar de wijze waarop zij ervaringskennis inzetten en een plek geven. c) Onderwijs en ontwikkeling zijn altijd onderdeel van de aanpak Leerplicht, startkwalificatie en ontwikkelperspectief zijn essentieel, net als onderwijsdeelname. Kinderopvang en onderwijs worden daarom altijd betrokken wanneer gespecialiseerde jeugdhulp wordt overwogen of ingezet. Ieder kind en iedere jongere heeft recht op een ononderbroken ontwikkeling; onderwijs is daarom altijd onderdeel van het plan van aanpak.

4

d) Gedeelde verklarende analyse als randvoorwaarde bij complexiteit In Drenthe werken we binnen de jeugdzorg met de gedeelde verklarende analyse. Een gedeelde verklarende analyse is noodzakelijk en wordt door iedere verwijzer opgesteld4 als er sprake is van: een uithuisplaatsing en/of een terugplaatsing; gezinnen met meervoudige en complexe problemen; herhaalde hulpvragen; complexe problematiek waar protocollen of methodieken niet (meer) helpen; vastlopen op school en dreigend thuiszitten; gebrek aan vooruitgang na drie maanden hulp; verzoek om een gesloten plaatsing of voorwaardelijke machtiging. e) Tijdig escaleren naar de regionale experttafel (RET) Complexe vraagstukken die dreigen vast te lopen, leggen we tijdig voor aan de Regionale experttafel (RET). f) Passend wettelijk kader We kijken kritisch naar het meest passende wettelijke kader bij een hulpvraag en beschouwen de Jeugdwet niet als een vanzelfsprekend antwoord op elk vraagstuk. g) Monitoring en bijsturing We monitoren doelstellingen en opdrachten die uit deze regiovisie voortvloeien. De inzichten gebruiken we om te leren, bij te sturen en verbeteringen door te voeren.

We gaan ervan uit dat de huisarts, gegeven de complexiteit van de hulpvraag, geen verwijzer is als de onderstaande problematiek aan de orde is.

21

20

2.2 DOELSTELLINGEN 1) Collectief aanbod in en rond school (normaliseren) We zetten in Drenthe in op collectieve hulpverlening in de school, vanuit de gedachte van normaliseren. Wanneer binnen één school meerdere jongeren afzonderlijk gebruik maken van gespecialiseerde jeugdhulp door één en dezelfde aanbieder, onderzoeken we of (een deel van) die ondersteuning collectief kan worden ingericht. Dit gebeurt alleen wanneer dit nodig en passend is, met als uitgangspunt het zo snel als mogelijk weer stoppen van de ingezette hulpverlening. Stakeholders stimuleren het gebruik van voorliggende voorzieningen en het eigen netwerk wanneer dit passend is. Dagbehandeling (KDC of MOC) heeft een nauwe verbinding met onderwijs. De feitelijke invulling hiervan binnen kinderopvang en onderwijs is primair een lokale verantwoordelijkheid. 2) Verschuiving in inzet We sturen op een verschuiving in het gebruik van geïndiceerde jeugdhulp: 1) Lichte vormen van deze jeugdhulp nemen substantieel af (door normaliseren en versterking van het gewone leven). 2) Het aandeel plaatsingen in verblijfsvoorzieningen moet veranderen. 3) Intensieve (zware) vormen van ambulante ondersteuning neemt toe.

Dit vertalen we als volgt: a) Pleegzorg eerst Als uithuisplaatsing (gedwongen of vrijwillig) nodig is en passend bij de situatie, is pleegzorg de eerste optie. Dit vraagt om het aantrekkelijker maken van de functie als pleeggezin c.q. pleegouder en het vergroten van beschikbare plekken, met voorkeur voor netwerkpleegzorg. b) Minder residentieel, doorontwikkeling gezinshuizen Het aandeel residentieel wonen en residentieel behandelen binnen verblijf neemt af door de beweging naar meer ambulante inzet. Het aandeel plaatsingen in gezinshuizen blijft gelijk. We ontwikkelen daarnaast meer mogelijkheden voor intensieve ondersteuning in een deel van de gezinshuizen (gezinshuis plus); c) Fors afbouwen van lichte geïndiceerde jeugdhulp We bouwen lichte vormen van geïndiceerde jeugdhulp fors af. Dit vraagt om normaliseren en om een maatschappelijke dialoog over maakbaarheid, omgaan met tegenslag en vergroten van veerkracht. Hierbij stimuleren we gebruik van voorliggende voorziening en het eigen systeem. d) Opschalen intensieve ambulante alternatieven Om verblijf te voorkomen, maken we effectieve intensieve ambulante programma’s en modules beter beschikbaar, ook in crisissituaties, in het weekend en buiten kantooruren. Jeugdhulpaanbieders zijn daarbij over en weer beschikbaar om noodzakelijke kennis en expertise toe te voegen.

3) Minder geïndiceerde jeugdhulp Met de leidende principes als basis willen we het gebruik van geïndiceerde jeugdhulp in Drenthe terugdringen. Landelijk ontvangt circa 11% van de jeugd jeugdhulp; zes Drentse gemeenten zitten daar momenteel boven. Onze ambitie is dat alle Drentse gemeenten onder het landelijke percentage terechtkomen. 4. Groter bereik van kinderen en jongeren en hun gezin met complexe problematiek We willen het bereik vergroten onder de doelgroep zoals beschreven in onderdeel 2.3 (kwetsbare kinderen en jongeren en gezinnen met complexe meervoudige problematiek). Onze ambitie is dat elke gemeente de doelgroep volledig in beeld heeft en dat 75% van deze doelgroep wordt bereikt met passende ondersteuning (dit hoeft niet per se gespecialiseerde jeugdhulp te zijn). We sluiten daarbij aan bij de vraag van kinderen en jongeren en hun gezin.

5. Duurzame resultaten: minder uitval, betere effectiviteit We zetten in op duurzame effecten van gespecialiseerde jeugdhulp. Het aantal vroegtijdig beëindigde trajecten daalt substantieel. We streven ernaar tenminste het landelijke uitvalpercentage te bereiken. We monitoren trends op landelijk erkende kwaliteitscriteria, waaronder: doelrealisatie; ervaren nut/effect van ingezette hulp; tevredenheid; uitval.

23

22

3 2.3 PRIMAIRE DOELGROEP

Zoals eerder beschreven vraagt het meerjarig inrichten van het landschap rond gespecialiseerde jeugdhulp om meer dan het aanpassen van losse onderdelen. Het vraagt om het herinrichten van het geheel.

Eerder in deze regiovisie zijn de zorgvormen technisch beschreven, vanuit de systematiek die we in Drenthe hanteren. In dit hoofdstuk duiden we wat dit betekent voor kinderen en jongeren en hun gezin.

5) Kinderen en jongeren en gezinnen met complexe problematiek die worden aangemeld bij het Regionale Expert Team Jeugd (RST, MDA++, Regie op plaatsing en Experttafel)

In Drenthe onderscheiden we zes doelgroepen waarvoor we de komende vier jaar borgen dat er duurzaam en tijdig passende gespecialiseerde jeugdhulp5 beschikbaar is. Daarbij kijken we naar alle levensdomeinen, naar de gezinssituatie en de sociale context.

6) Jongeren in de overgang 16,5/18+ die (nog) aangewezen zijn op jeugdhulp Voor deze groep is een doorlopende ontwikkelroute noodzakelijk. Het werken met een uniform toekomstplan helpt om deze groep blijvend goed te ondersteunen: ook als jongvolwassene.

We benoemen deze zes doelgroepen omdat zij nu niet in alle gevallen passend worden geholpen. In de praktijk wordt soms gekozen voor wat beschikbaar is, in plaats van voor wat maximaal helpend is (bijvoorbeeld door wachtlijsten of contra-indicaties voor plaatsing).

Overgang 18- en 18+

Het gaat om de volgende groepen jeugdigen (waarbij de begrenzing van de groepen overlap vertoont): 1) Kinderen en jongeren met een jeugdbeschermingsof jeugdreclasseringsmaatregel Drenthe-breed gaat het (cijfers 2024) om 1.228 kinderen en jongeren. 2) Kinderen en jongeren die vrijwillig uit huis geplaatst worden Op basis van gegevens over 2024 van één van de GI’s (JBN) ramen we dit op 157 kinderen en jongeren per jaar. 3) Kinderen en jongeren met een levensbrede, levenslange beperking of ernstige psychische stoornis die niet in aanmerking komen voor de Wet langdurige zorg Op basis van de beschikbare gegevens kunnen we hiervoor nu geen concrete aantallen benoemen.

De leeftijdsgrens van 18 jaar vormt in de praktijk nog te vaak een harde knip in hulp, verantwoordelijkheid en financiering. Terwijl de overgang naar volwassenheid geleidelijk verloopt, met schommelingen en kwetsbaarheden. Juist in deze fase is continuïteit en nabijheid van groot belang.

De uitgangspunten uit deze regiovisie komen samen in de manier waarop de Drentse gemeenten het jeugdhulplandschap zullen gaan vormgeven.

3.1 VISIE We concretiseren onze koers langs drie pijlers. We maken zichtbaar wat er nú speelt, waar het wringt en welke richting we kiezen. De drie gekozen pijlers helpen ons bij het nemen van scherpe, maar noodzakelijke beslissingen: beschikbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid. Zonder tijdige en passende hulp (beschikbaarheid), zonder betrokken en effectieve ondersteuning (kwaliteit) en zonder duurzame inzet van middelen (betaalbaarheid) kunnen we onze belofte aan kinderen en jongeren en hun gezin niet waarmaken.

Voor jongeren in pleegzorg, verblijf of een gezinshuis zijn hierover afspraken gemaakt. Tegelijk zien we in de totale breedte van het jeugdhulplandschap dat dit thema verdere uitwerking vraagt, waarbij het samenspel tussen regionaal (contractueel) en lokaal een belangrijke opgave is.