Jaarrekening 2021 De Wolden (definitief).pdf
Tekst van het document
Alle voorstellen beoordelen we op eventuele risico’s met financiële-, personele- en/of juridische consequenties. Kortom: risicomanagement maakt primair onderdeel uit van de dagelijkse processen. In de opgestelde ‘Nota weerstandsvermogen en Risicomanagement’ zijn de doelstellingen en begrippen betreffende het weerstandsvermogen en aanpak verder uiteengezet. Covid-19 Ten tijde van het opstellen van de jaarrekening en het bijbehorend risicoprofiel waren de getroffen beschermingsmaatregelen van de coronacrisis nagenoeg geheel afgeschaald. Voor zover kan worden ingeschat heeft Covid-19 voor de becijferingen voor de beschikbare weerstandscapaciteit verder geen gevolgen. Zowel het risicoprofiel als ook de benodigde weerstandscapaciteit kunnen vanzelfsprekend ten gevolge van een mogelijke hernieuwde opleving van de crisis in 2022 wijzigen. Wij verwijzen in dit verband ook naar de paragraaf ‘Gebeurtenissen na de balansdatum’ en de paragraaf 'Covid-19’ die aan deze jaarrekening zijn toegevoegd. Inventarisatie van de weerstandscapaciteit Om risico’s te kunnen opvangen is het van belang dat hiervoor een buffer beschikbaar is. In dit kader is de weerstandscapaciteit van een gemeente van belang. We maken onderscheid tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit.
Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is het vermogen dat we kunnen inzetten om eenmalige tegenvallers op te vangen. De incidentele weerstandscapaciteit wordt uitgedrukt in beschikbare incidentele middelen (vermogen), namelijk de omvang van de vrij besteedbare reserves. Vrij besteedbare reserves zijn reserves waaraan de gemeenteraad geen specifieke bestedingsdoelen heeft gekoppeld. Bij de begroting 2010 heeft de raad ingestemd met de zienswijze van het COELO (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) en is aansluiting gezocht bij het BBV. Dit betekent dat we tot het weerstandsvermogen rekenen: het volledig vrije eigen vermogen, na aftrek van de boekwaarde activa met een maatschappelijk nut. Hierdoor wordt ook de algemene reserve tot het weerstandsvermogen gerekend. De incidentele weerstandscapaciteit is als volgt opgebouwd. Omschrijving
Bedragen x € 1.000
Begroting 1-1-2021
Algemene reserves
Werkelijk 31-12-2021
23.078
23.795
Algemene reserve bouwgrondexploitatie
-/-
183
-/-
0
Activa met een maatschappelijk nut *
-/- 10.683
-/-
8.234
Totaal incidentele weerstandscapaciteit
12.212
15.561
* Deze activa kunnen namelijk niet zomaar worden vervreemd als de gemeente middelen nodig heeft om een tegenvaller op te vangen. Het weerstandsvermogen moet 'vrij' zijn, aldus Prof. Dr. M.A. Allers, hoogleraar economie van decentrale overheden.
94
Gemeente De Wolden
Jaarrekening 2021
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Normaal blijven de cijfers van de bouwgrondexploitatie buiten beschouwing, omdat daarvoor een afzonderlijke weerstandscapaciteit geldt (zie ook de Paragraaf grondbeleid) en waarvoor we binnen de Algemene reserve bouwgrondexploitatie een afzonderlijke buffer aanhouden. Overigens is gebleken dat op grond van de berekeningen volgens de zogenoemde IFLO-methode, er i.v.m. een totale negatieve boekwaarde geen bedrag per ultimo 2021 in deze reserve behoeft te worden aangehouden. Structurele weerstandscapaciteit Met de structurele weerstandscapaciteit bedoelen we de middelen die we permanent kunnen inzetten om tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. Hierbij zijn ook de risico’s van belang die aan de uitvoering van al die taken kleven. De structurele weerstandscapaciteit kunnen we in noodgevallen inzetten om aan meerjarige verplichtingen te kunnen voldoen. Hiermee kunnen we voldoen aan bijvoorbeeld de rente- en aflossingsverplichtingen van de aangetrokken leningen. Omschrijving
Bedragen x € 1.000
2021
Onvoorziene uitgaven (exclusief taakmutaties)
2023
2024
30
30
30
30
2.973
2.973
2.973
2.973
-
-
-
-
3.003
3.003
3.003
3.003
Onbenutte belastingcapaciteit Begrotingsoverschot (= begrotingssaldo) - zie hierna Totaal structurele weerstandscapaciteit
2022
Onvoorziene uitgaven De post Onvoorziene uitgaven kunnen we inzetten voor bepaalde incidentele uitgaven die geen structureel karakter dragen. De criteria die hierbij worden gehanteerd zijn onvoorspelbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar. De post onvoorzien bedraagt in de begroting 2020 € 30.000. In overeenstemming met eerdere besluitvorming is de post onvoorzien gesplitst in onvoorziene lasten college van B&W (€ 20.000) en onvoorziene lasten incidentele- en startsubsidies (€ 10.000). Onbenutte belastingcapaciteit Voor de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit onroerende-zaakbelastingen (OZB) werd voorheen vaak de artikel 12-norm gehanteerd. Het gewogen gemiddelde percentage van de WOZwaarde voor toelating tot artikel 12 van de Financiële verhoudingswet bedraagt voor 2021: 0,1809 (redelijk peil volgens pagina 115 van de Meicirculaire 2020). Het percentage in De Wolden bedraagt voor 2021 op basis van de vastgestelde verordening: 0,1106. Om te voorkomen dat de lokale lasten te veel gaan stijgen, stelt het Rijk jaarlijks een macronorm vast, waarmee de totale OZB-opbrengst van alle gemeenten maximaal mag stijgen. De raad heeft in het verleden aangegeven voor de OZB uit te gaan van een jaarlijkse verhoging (naast autonome uitzetting) met een percentage dat gelijk is aan de inflatiecorrectie. Vooralsnog wordt uitgegaan van 1% autonome uitzetting en 1,5% inflatiecorrectie.
Hiermee blijven we onder de macronorm van het Rijk. De werkelijke onbenutte belastingcapaciteit van deze belasting is echter groter dan hiervoor bedoeld. Als we de capaciteit 2021 bijvoorbeeld afzetten tegen de norm toelating artikel 12gemeente, dan is er nog een ruimte van ± € 2.973.000 (€ 4.678.000 x 0,1809/0,1106 gewogen gemiddelde volgens systematiek pagina 115 Meicirculaire 2020 = € 7.651.000 -/- € 4.678.000). Berekeningswijze onbenutte belastingcapaciteit
Uitkomst
Geraamde OZB-opbrengst gemeentebegroting 2021 (na wijziging)
A
€ 4.678.000
Landelijk gemiddeld gewogen norm artikel-12 toelating
B
0,1809
Gemeentelijk gemiddeld gewogen percentage
C
0,1106
Formule berekening onbenutte belastingcapaciteit Uitkomst berekening is € 6.983.000 -/- € 4.334.000
Gemeente De Wolden
(A*B/C) - A € 2.973.000
95
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Jaarrekening 2021
Het rioolrecht en de afvalstoffenheffing mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. Omdat deze beide (nagenoeg) al geheel kostendekkend zijn bij De Wolden, zit hierin geen ruimte om extra middelen te genereren. Begrotingsoverschot Een eventueel begrotingsoverschot op de exploitatie namen we ook mee in de berekening van de structurele weerstandscapaciteit. Volgens informatie van de provincie Drenthe (toezichthouder) is dit voor de berekening van de weerstandscapaciteit niet toegestaan. Inventarisatie van de risico’s De omvang van het noodzakelijke weerstandsvermogen wordt telkens herzien op basis van ontwikkelingen. De risico’s worden bij het opstellen van de begroting en jaarrekening geactualiseerd. Aan de hand van een lijst met mogelijke onderwerpen zijn de grootste risico’s voor de gemeente in beeld gebracht. De risico’s zijn nu beoordeeld aan de hand van de matrices en de tabellen die zijn opgenomen in de nota Weerstandsvermogen en risicomanagement. De omvang x de kans, dat het risico zich voordoet, geeft aan wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Zoals in onderstaande tabel is weergegeven, bedraagt de benodigde weerstandscapaciteit voor de jaarrekening 2021 € 5,386 miljoen. Risico
Bedragen x € 1.000
Maximale omvang risico
Algemene uitkering Bedrijfsvoering (incl. aandeel SWO)
Benodigde weerstandscapaciteit
Risicokans
971
Hoog
486
3.345
Laag/gemiddeld
522
Schadeclaims
138
Laag/hoog
21
Externe factoren
175
Laag/gemiddeld
53
12.898
Laag/gemiddeld
2.558
Grondexploitatie
*
Hoog
-
Kapitaalgoederen
-
Laag
-
Open-einde regelingen
308
Laag/hoog
109
Projecten
859
Laag
98
Verbonden partijen
7.899
Laag/gemiddeld
983
Overige categorieën
5.053
Laag
556
Financieel
Totalen
31.646
5.386
* Afzonderlijke risicoanalyse grondexploitatie (zie paragraaf grondbeleid) geeft geen nadelige saldi te zien.
Vergelijkende cijfers
Categorie
96
Begroting Jaarrek. Jr. 2021 Begroting 2021 2021 benodigde 2021 benodigde max. weerstandmax. weerstandrisico capaciteit risico capaciteit
Jaarrek. Jr. 2020 2020 benodigde max. weerstand risico capaciteit
Verschil benodigd jr. 2021 tov begroting 2010
Verschil benodigd jr. 2021 t.o.v. jr. 2020
Algemene uitkering
971
486
903
451
1.024
512
+35
-26
Bedrijfsvoering
3.345
522
2.950
463
3.147
512
+59
+10
(schade)claims
138
21
138
21
138
21
-
-
Externe factoren
175
53
54
16
4
1
+37
+52
Financieel
12.898
2.558
16.656
3.327
17.384
3.518
-769
-960
Grondexploitatie
*
*
*
*
*
*
*
*
Kapitaal goederen
-
-
-
-
-
-
-
-
Gemeente De Wolden
Jaarrekening 2021
Categorie
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Begroting Jaarrek. Jr. 2021 Begroting 2021 2021 benodigde 2021 benodigde max. weerstandmax. weerstandrisico capaciteit risico capaciteit
Jaarrek. Jr. 2020 2020 benodigde max. weerstand risico capaciteit
Verschil benodigd jr. 2021 tov begroting 2010
Verschil benodigd jr. 2021 t.o.v. jr. 2020
Open-einde regelingen
308
109
293
108
389
119
+1
-10
Projecten
859
98
861
86
663
76
+12
+22
Verbonden partijen
7.899
983
9.105
992
7.354
819
-9
164
Overige
5.053
556
1.352
186
1.885
239
+370
+317
Totaal
31.646
5.386
32.312
5.650
31.988
5.817
-264
-431
De grootste verschillen worden veroorzaakt door de verhoogde uitgaven in het sociaal domein en het actualiseren van de risico-inschattingen. Toelichting op de grootste risico’s De risico’s met de meeste invloed op de benodigde weerstandscapaciteit worden hieronder toegelicht. Nr.
Risico
Categorie
Maximale Risico
Benodigde weerstandscapaciteit
1
Verstrekte geldleningen Het niet nakomen van de aflossingsverplichtingen door partijen
Financieel
€
7.871.000
€
1.727.250
2
Algemene uitkering De algemene uitkering wijkt af van de raming
Algemene uitkering
€
971.280
€
485.640
3
Verbonden Partijen Risico's ten aanzien van onrechtmatigheden en negatieve resultaten die invloed hebben op de bijdrage en de doelstellingen
Verbonden Partijen
€
7.898.686
€
982.565
4
BTW-compensatiefonds Veranderingen in wet- en regelgeving of foutieve aangiften
Financieel
€
1.633.269
€
489.981
5
Hardware, software en tractie Schade door diefstal, brand of andere voorvallen en uitval softwareleverancier
Bedrijfsvoering
€
2.935.016
€
440.252
Overige risico’s Naast bovengenoemde zijn voor de berekening van de weerstandscapaciteit, onder andere ook de volgende risico’s meegenomen: • Het moeten terugbetalen van ontvangen subsidiebedragen (Categorie Projecten). • Meer aanvragen dan budget bij schuldhulpverlening, minimabeleid en het leerlingenvervoer (Categorie openeinderegelingen). • Het beëindigen van contracten vastgoed d.m.v. leegstand (Categorie Externe Factoren). • Schadeclaims die niet worden gedekt door de verzekering (Categorie Claims). • Openstaande vorderingen worden niet ontvangen (dubieuze debiteuren) (Categorie Overige).
Gemeente De Wolden
97
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Jaarrekening 2021
Weerstandsvermogen Het kengetal weerstandsvermogen is de verhouding tussen het totaalbedrag aan risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit. Met behulp van dit kengetal kan worden bepaald of het weerstandsvermogen voldoet aan de gestelde norm (= voldoende). Het kengetal voor De Wolden is als volgt berekend: Weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit € 15,561 miljoen (risicoprofiel) benodigde weerstandscapaciteit € 5,386 miljoen
= 2,89
Aan de hand van onderstaande tabel kunnen we de betekenis van deze ratio bepalen. Conform de tabel uit de nota risicomanagement kunnen we concluderen dat het weerstandsvermogen van de gemeente De Wolden ‘uitstekend’ is. Waardering
Ratio Weerstandsvermogen
Betekenis
A
>2,0
Uitstekend
B
1,4 > < 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 > < 1,4
Voldoende
D
0,8 > < 1,0
Matig
E
0,6 > < 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
De hoogte van het weerstandsvermogen is als volgt weer te geven. Bedragen x 1.000
Bedrag
Weerstandscapaciteit Risico's Weerstandsvermogen
15.561 -/-
5.386 10.175
KENGETALLEN FINANCIELE POSITIE Gemeenten nemen in de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing' de vijf, vanuit het BBV verplicht gestelde financiële kengetallen op. Naast de kengetallen vindt ook een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie plaats. Doel van deze kengetallen is dat daarmee beter de structureel en reëel sluitende begroting wordt onderbouwd. 1A. Netto schuldquote De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie (totale baten exclusief mutaties reserves). 1B. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. 2. De solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hierbij wordt het eigen vermogen uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal.
In de berekening is ervan uitgegaan, dat de voorzieningen een onderdeel zijn van het eigen vermogen (VNG-definitie). Als we de voorzieningen beschouwen als vreemd vermogen (conform het BBV), dan daalt de solvabiliteit naar 54%. 3. Kengetal grondexploitatie In het verleden is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. 98
Gemeente De Wolden
Jaarrekening 2021
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. 4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Hierbij vinden correcties plaats als gevolg van de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. 5. Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Overigens laat dit kengetal eigenlijk meer een verhouding zien t.o.v. de landelijk gemiddelde woonlasten dan dat het de echt vrij toelaatbare (wettelijke) belastingruimte toont. Zie hetgeen hiervoor is vermeld bij 'Onbenutte belastingcapaciteit'. Uitkomst berekening financiële kengetallen De Wolden Jaarrekening 2020
Omschrijving
Begroting 2021
Jaarrekening 2021
1A - Netto schuldquote
27%
70%
18%
1B - Idem gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
13%
52%
6%
2 - Solvabiliteitsratio
55%
43%
59%
3 - Grondexploitatie
2,6%
1,0%
1,3%
4 - Structurele exploitatieruimte (begroting 2021)
1,0%
2,1%
0,2%
5 - Belastingcapaciteit (begroting 2021)
98%
95%
93%
Conclusie Voorgeschreven is dat naast de kengetallen zelf, een beoordeling plaatsvindt van de onderlinge verhouding hiervan in relatie tot de financiële positie. De kengetallen zijn communicerende vaten, waarbij we kunnen stellen dat enkele een stoplichtfunctie hebben en andere een signaalfunctie. Het is overigens van belang de kengetallen in samenhang te zien omdat een afzonderlijk kengetal niet zoveel zegt over de financiële positie. Daarnaast zijn wij ons ervan bewust dat uitkomsten weliswaar momentopnames zijn maar daarnaast ook een voorspellend karakter hebben. Samenvattend ontstaat het volgende beeld. Netto schuldquote
Deze valt nog steeds ruim binnen de landelijk gehanteerde richtlijn van maximaal 130%. Door toenemende investeringen neemt vanzelfsprekend de omvang van de schuld ook toe.
Solvabiliteitsratio
Deze is weliswaar gestegen maar valt ruim binnen de landelijk gehanteerde richtlijn van minimaal 30%.
Grondexploitatie
De gemeente heeft beperkt geïnvesteerd en loopt hierdoor geen grote bijzondere risico’s – er geldt overigens geen norm.
Structurele exploitatieruimte
Door een verdere uitzetting van de (kapitaal)lasten, waaronder het sociaal domein, neemt de druk op het positieve begrotingssaldo toe.
Onbenutte Belastingcapaciteit
Hoewel de gemeente iets onder het landelijk gemiddelde zit v.w.b. de woonlasten (2021 € 753 t.o.v. € 811), is er t.o.v. de norm toelating artikel-12 gemeente, nog een aanzienlijke ruimte van afgerond € 2,97 miljoen om de OZB (extra) te verhogen = politieke afweging.
Gemeente De Wolden
99