Hervormingsagenda Jeugd De Wolden V8

Hervormingsagenda Jeugd De Wolden

Samen bouwen aan de toekomst van de jeugd

Visuele samenvatting Woldense Hervormingsagenda Jeugd Hervormingsagenda Jeugd De Wolden Hoe gaat het met onze jongeren in De Wolden?

De Hervormingsagenda: Waarom? Stijgende kosten in de jeugdhulp Lange wachtlijsten in de jeugdzorg Landelijke Hervormingsagenda vraagt om lokale vertaling

76% van de jongeren geeft aan meestal (zeer) gelukkig te zijn.

Toenemende mentale klachten en stress bij jongeren Huidige zorg sluit niet aan bij wat gezinnen nodig hebben Meer meervoudige (complexe) problematiek

Landelijke uitdaging... Lokale oplossingen! De uitdagingen in De Wolden zijn niet uniek. De manier waarop we aan de uitdagingen werken, wél. We bouwen voort op de stevige basis van de Onderwijs Jeugd Agenda, en werken de samenwerking tussen onderwijs, welzijn en zorg verder uit. We zoeken de oplossingen niet in (nog meer) zorg, maar in de omgeving waarin jongeren opgroeien.

81% ervaart een goede gezondheid 74% heeft geen psychische klachten

Maar...

l veel last e e h b e h Ik van stress an ik Bij wie k met mijn terecht vragen?

Alweer iemand anders die mij moet helpen?

Ik wacht al heel lang op hu lp

Hervormingsagenda Jeugd De Wolden Onze Woldense focuspunten We willen de jeugdzorg fundamenteel verbeteren door... Sterkere netwerken rondom gezinnen

Ervoor zorgen dat kinderen, jongeren en gezinnen omringd worden door sterke netwerken van mensen die hen kennen en willen helpen.

Ondersteuning zo dicht mogelijk bij huis

Lichte en korte ondersteuning minder vaak via geïndiceerde (jeugd)zorg. Zorgen dat die hulp al in de buurt is. Waar mogelijk vormen we lichte individuele zorg om naar collectief aanbod.

Betere hulp voor gezinnen met complexe problemen

Gezinnen met meerdere problemen beter helpen, door beter samen te werken en elkaar aan te vullen en te versterken.

Meer grip op jeugdzorg en kostenbeheersing

Inzet van de zorg in de regio aan laten sluiten bij onze lokale agenda en onze transformatiedoelen.

De rode draad... Samenwerken aan actief samenleven en van waarde zijn voor elkaar!

Zoals we dat ook doen binnen de ‘zorgzame gemeenschappen’.

Ons uitgangspunt Ondersteuningsvragen altijd beantwoorden met de meest duurzame oplossing (informeel en/of formele zorg), waarbij er altijd wordt gekozen voor de meest lichte vorm van zorg.

Hervormingsagenda Jeugd De Wolden Anders durven denken & anders durven doen Het is essentieel dat we een veranderkundige aanpak hanteren, en het lef hebben om daadwerkelijk samen een verandering door te voeren.

Samen dezelfde kant op We moeten samen het landschap anders in gaan richten. Daarvoor moeten we dezelfde kant op bewegen.

De school als

van het dorp

We zien een centrale rol voor de school in de samenwerking en de ketenaanpak rond kinderen en gezinnen. We sluiten daarom zoveel mogelijk aan bij de plannen per dorp (Onderwijs Jeugd Agenda).

Wat willen we bereiken met de Woldense Hervormingsagenda?

Meer gelukkige jongeren die weten wat hun talenten zijn en door hun omgeving worden gestimuleerd om deze talenten te ontwikkelen. Minder jongeren met enige vorm van jeugdzorg

Nauw samenwerken met het onderwijs.

Een sluitende begroting voor jeugdhulp

Meer collectief aanbod

Voorwoord Met veel van de kinderen en jongeren in de gemeente De Wolden gaat het goed. De meeste jongeren zijn meestal (zeer) gelukkig (76%), ervaren een (zeer) goede gezondheid (81%), gaan met plezier naar school en hebben geen psychische klachten (74%).1 Er is echter een groeiende groep kinderen en jongeren met wie het minder goed gaat. In de gemeente De Wolden zorgen wij samen voor een omgeving waarin elk kind en elke jongere veilig, gezond en vol kansen kan opgroeien - ongeacht de omstandigheden waarin iemand opgroeit. Waar het nodig is bieden wij passende ondersteuning en zorg. Voor u ligt de Woldense Hervormingsagenda Jeugd. De afgelopen jaren hebben we al mooie stappen gezet, zoals de inzet van de praktijkondersteuner Jeugd bij de huisarts, de ondersteuning via Buurtgezinnen en Moeders van De Wolden. Dit plan is een belangrijke stap vooruit in onze inzet om alle kinderen en jongeren in De Wolden de ondersteuning en zorg te bieden die zij nodig hebben.

Een landelijke uitdaging met lokale oplossingen

De uitdagingen waarmee we worden geconfronteerd zijn niet uniek voor De Wolden. In heel Nederland zien we een toenemende vraag naar jeugdzorg, stijgende kosten en een groeiende druk op zorgprofessionals. We zien de noodzaak van een fundamentele omslag in het jeugdstelsel (landelijke Hervormingsagenda Jeugd). Oftewel een kindgerichte aanpak, waarbij de nadruk ligt op het versterken van de omgeving waarin kinderen opgroeien.

Anders denken, anders doen

De uitvoering van de Woldense Hervormingsagenda Jeugd vraagt om een verandering in denken en doen. De inzet van zorg wordt vaak als oplossing gezien, terwijl dit niet altijd past bij de ondersteuningsvraag. We kiezen bewust voor het normaliseren van hulp, voor nabijheid en maatwerk, en voor oplossingen die passen binnen de leefwereld van gezinnen. De analyse van dr. Sharon Stellaard in haar proefschrift Boemerangbeleid laat zien dat veertig jaar aan hervormingen in de jeugdzorg vaak hebben geleid tot méér complexiteit en uitsluiting, in plaats van de beoogde eenvoud en inclusie. Haar oproep tot bezinning is helder: zolang we blijven hervormen zonder echt te veranderen, blijven we in dezelfde patronen gevangen. In De Wolden zetten we in op een veranderkundige aanpak. Dat betekent samen leren van anders werken en anders doen. Zowel intern als met onze partners vanuit samen, verbinden en verbeteren. Dat betekent: leren van bewezen effectieve interventies, werken in een gezamenlijke lerende omgeving die uitnodigt tot anders denken en anders doen. Daarnaast is actief monitoren essentieel, zodat we weten wat werkt – en wat niet. Voor meer informatie over de veranderkundige lokale aanpak, zie bijlage D.

Samen bouwen aan de toekomst van de jeugd

Met de nota Kansrijk opgroeien in De Wolden is in 2022 een stevige basis gelegd voor een vernieuwende en lokaal verankerde aanpak van jeugdhulp. Deze nota benadrukt het belang van preventie, het versterken van het pedagogisch klimaat en bestaande gemeenschappen in De Wolden en het bevorderen van zelfredzaamheid van kinderen en gezinnen. Sinds 5

1 Gezondheidsmonitor Jeugd GGD – De Wolden (2023)

2024 werken we aan de Onderwijs Jeugd Agenda (OJA) en aan de lokale vertaling van de Hervormingsagenda Jeugd, omdat we ervan overtuigd zijn dat deze trajecten niet los van elkaar kunnen worden gezien. Innovaties in onderwijs en jeugdhulp versterken elkaar, en juist door deze verbinding ontstaat een stevige basis voor duurzame veranderingen. De samenwerking tussen opvang, onderwijs, welzijn en zorg is hierbij essentieel en vormt de ruggengraat van onze lokale koers. De kracht van De Wolden zit in het dichtbij organiseren van ondersteuning, het vertrouwen in ouders en professionals en het gezamenlijk bouwen aan een veilige, kansrijke omgeving voor elk kind.

Samen maken we het verschil

Het belang van ‘samen’ is ook onderdeel van de ontwikkeling van deze hervormingsagenda. Het plan is ontwikkeld samen met de collega’s uit de uitvoering, op basis van hun ervaringen en adviezen. Daarnaast is het plan besproken met onze partners zoals Welzijn De Wolden, een aantal scholen en met de GGD. De gesprekken hebben geleid tot een verrijking van dit plan. Dit plan is niet ontwikkeld samen met inwoners, maar het is nadrukkelijk een opdracht aan onszelf om in de uitvoering altijd gelijkwaardig met onze inwoners samen te werken. We zien dit plan als strategisch kader, als speelveld, om binnen de uitgezette lijnen samen met inwoners de verschillende ambities en lijnen verder uit te werken. Om de ambities uit deze agenda over zorg en ondersteuning voor de jeugd in De Wolden te realiseren is een gezamenlijke inspanning van onze inwoners, onze verenigingen, onze partners in zorg, onderwijs, welzijn noodzakelijk. Samen streven we naar een jeugdstelsel dat beter werkt voor kinderen, jongeren, ouders en professionals. We nodigen u van harte uit om met ons mee te denken en samen verder te bouwen aan een toekomst waarin elk kind in De Wolden kan opgroeien in een kansrijke omgeving waar talenten tot bloei komen.

Samen bouwen we aan de toekomst van onze jeugd! Met vriendelijke groet, Mark Turksma Wethouder onderwijs & jeugd Gemeente De Wolden

6

Inhoudsopgave 1. Inleiding 6 2. Ontwikkelingen 9 3. Analyse en duiding opgave 13 4. Focuspunten en kader 17 5. Hoe gaan we dit uitvoeren? 33 6. Financieel 36 7. Trots op.... 40 Bijlagen Bijlage A: Bijlage B1: Bijlage B2: Bijlage B3: Bijlage B4: Bijlage B5: Bijlage C: Bijlage D: Bijlage E: Bijlage F:

Visuele samenvatting Hervormingsagenda Jeugd Veranderverhaal van individueel naar collectief Veranderverhaal gelijkgericht werken Veranderverhaal Lokale jeugdbeschermer Veranderverhaal Kamer met aandacht Veranderverhaal Parents house Veranderkundige aanpak Wie gesproken over de hervormingsagenda Visie op lokale inkoop jeugdhulp Position paper regionale samenwerking jeugd

7

1. Inleiding Waarom nu dit plan?

Nog steeds maakt het ook in De Wolden uit waar je wieg staat. Kinderen die bijvoorbeeld opgroeien in armoede waardoor er thuis stress is, hebben vanaf het begin een achterstand. Die achterstand werkt vaak door in school, gezondheid en toekomstkansen. Kortom, de druk op gezinnen neemt toe: bestaanszekerheid staat onder druk en steeds meer kinderen en jongeren kampen met mentale klachten. Tegelijkertijd worden hogere eisen aan hen gesteld — op school, online en in hun sociale leven. Deze ontwikkelingen leiden tot een toenemende vraag naar hulp, stijgende kosten en lange wachtlijsten. Als we nú niet anders gaan werken, loopt het systeem vast. Vaak komen problemen binnen een gezin pas in beeld als ze al zijn geëscaleerd, terwijl we juist willen dat kinderen en hun ouders eerder passende ondersteuning krijgen of dat we problemen met een andere aanpak zelfs kunnen voorkomen. Bovendien sluit de manier waarop zorg nu is georganiseerd en ingekocht niet langer aan bij wat echt nodig is. Daarom zoeken we vanuit een nieuwe inkoopstrategie naar effectievere vormen van samenwerking en ondersteuning, passend bij onze inhoudelijke visie. Landelijk is afgesproken dat het jeugdstelsel anders moet: minder zware zorg, minder versnippering, meer ruimte voor professionals en vooral meer focus op wat kinderen en gezinnen écht nodig hebben.

Deze afspraken zijn vastgelegd in de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Deze Woldense Hervormingsagenda Jeugd laat zien hoe we de landelijke doelen vertalen naar de praktijk in De Wolden: dichtbij mensen, samen met partners, vanuit vertrouwen en met oog voor wat écht werkt. Het plan dat voorligt is ook onze invulling voor het Toekomstscenario kind en gezinsbescherming. Overal waar u Hervormingsagenda Jeugd leest gaat het ook over deze opgave.

1.1. Wat is onze aanpak?

In De Wolden kiezen we ervoor om de Hervormingsagenda Jeugd niet als een op zichzelf staand programma te benaderen, maar als een traject dat nauw verweven is met onze bestaande koers en beleidskaders. We sluiten aan bij de herijking van het sociaal domein (2021), de uitgangspunten van de nota Kansrijk opgroeien in De Wolden en de Onderwijs Jeugd Agenda waar momenteel aan wordt gewerkt, want onderwijs en jeugdhulp kunnen en mogen niet los van elkaar worden gezien. Onze aanpak is erop gericht om kinderen en jongeren in De Wolden te laten opgroeien in een veilige, stabiele en stimulerende omgeving, waarbij ondersteuning tijdig, nabij en zoveel mogelijk op maat geboden wordt. We bouwen voort op de kracht van onze gemeenschappen, dorpen, scholen, gezinnen en professionals. We richten ons op het versterken van netwerken rondom kinderen en jongeren, zodat zij worden omringd door vertrouwde mensen die bijdragen aan hun ontwikkeling. Ondersteuning organiseren we zo veel mogelijk dichtbij, in de eigen omgeving, zodat we snel en effectief kunnen handelen wanneer dat nodig is. Voor gezinnen met complexe problemen zetten we in op betere en meer samenhangende ondersteuning, waarin we als partners samen optrekken. 8

Daarnaast is het vergroten van onze lokale zeggenschap op de inzet van jeugdzorg een belangrijk aandachtspunt. Een groot deel van de jeugdzorg wordt regionaal ingekocht, maar het is van belang dat de keuzes die daar worden gemaakt aansluiten bij de visie en doelen van De Wolden. We willen dat de inzet in de regio recht doet aan onze lokale opgaven en bijdraagt aan de transformatie zoals wij die voor ogen hebben. Om beweging te brengen in ons systeem en tegelijkertijd de effectiviteit en doelmatigheid van inzet te verbeteren, werken we aan een aantal concrete businesscases. Denk aan het versterken van collectieve voorzieningen als alternatief voor individuele begeleiding, of aan het realiseren van onze ambitie om in 2030 geen kind meer uit huis te hoeven plaatsen. Deze businesscases koppelen we aan inhoudelijke en financiële resultaten, en werken we samen met onze partners uit in de uitvoeringsagenda. Dat vraagt van iedereen – beleidsmakers, bestuurders en uitvoerders – om anders te denken en anders te handelen. Alleen samen kunnen we deze beweging in gang zetten én volhouden.

1.2. Inzet op omgeving

Anders werken, anders doen vraagt ook om een omgeving die uitnodigt tot ander gedrag. We werken al vijftig jaar in het huidige jeugdstelsel waarbij we zien dat met dezelfde ambities en verwachte effecten het resultaat is dat het aantal kinderen en jongeren in jeugdzorg is gestegen van 1 op de 27 in 1974 naar 1 op de 7 in 2024. Dit zijn landelijke cijfers. Hoewel De Wolden iets onder het landelijk gemiddelde scoort, is in De Wolden een soortgelijke groei van jeugdhulpvragen zichtbaar. Tegelijkertijd zien we dat de wereld om ons heen steeds bureaucratischer wordt. Incidenten worden vaak opgevolgd door protocollen, bewijsvoering en afvinklijsten, niet zozeer omdat ze aantoonbaar bijdragen aan betere hulp voor kinderen en gezinnen, maar vooral uit een behoefte aan controle en het vermijden van risico’s. Deze protocollen geven een vorm van schijnveiligheid: ze lijken bescherming te bieden tegen fouten of incidenten, maar in werkelijkheid lossen ze de onderliggende problemen niet op. Ze voorkomen geen pijnlijke gebeurtenissen en maken het werk van professionals niet per se effectiever. Integendeel, het vertrouwen op regels en procedures kan de ruimte wegnemen om écht maatwerk te leveren. Juist daarom is het belangrijk dat we durven reflecteren op de vraag of deze werkwijzen wel efficiënt zijn.

Willen we écht anders gaan werken, dan vraagt dat om ruimte voor professionele autonomie, reflectie op elkaars handelen, leren van ervaring en het lef om niet elk risico vooraf dicht te willen timmeren. We zetten daarom in deze hervormingsagenda in op het leren om anders te werken en te ontdekken wat dit van ons, maar nog meer, van onze omgeving vraagt. Hoe creëren we ruimte om veilig te kunnen leren en hoe zorgen we ervoor dat ‘anders werken’ een werkwijze wordt en niet het doel? We willen dat dit bijdraagt aan het samen met gezinnen, kinderen/jongeren en onze partners leren om anders te werken.

9

Veranderkundige aanpak

Een veranderkundige aanpak is een systematische manier om veranderingen in een organisatie succesvol door te voeren. Als leidraad gebruiken we het model van John Kotter. Het bestaat uit 8 fasen: 1. Urgentie creëren – Maak duidelijk waarom verandering nodig is. 2. Een leidend team vormen – Stel een sterk team samen dat de verandering aanstuurt. 3. Een visie ontwikkelen – Ontwikkel een duidelijke visie en strategie voor de verandering. 4. De visie communiceren – Zorg dat iedereen de visie begrijpt en accepteert. 5. Obstakels wegnemen – Ruim belemmeringen uit de weg, geef ruimte en middelen. 6. Korte termijn successen behalen – Zorg voor zichtbare, vroege resultaten om motivatie te behouden. 7. Verandering consolideren – Bouw door op successen en blijf verbeteren. 8. Verankeren in de cultuur – Maak de verandering onderdeel van de organisatiecultuur. Kotters model benadrukt dat succesvolle verandering begint met urgentiebesef en gedragen leiderschap, en pas slaagt als het diep verankerd is in het gedrag en de cultuur van de organisatie. Naast de verschillende interventies die worden voorgesteld is een essentiële verandering dat we zelf leren anders te werken en anders te doen. Het programma dat we daarvoor ontwikkelen is gebaseerd op het model van Kotter.

Verantwoording en (bij)sturing

De verantwoording gebeurt via de P&C cyclus en via informerende brieven en informatiemomenten voor de gemeenteraad.

1.3. Leeswijzer

Dit plan bestaat uit de volgende onderdelen: 1. Analyse – Wat is de huidige situatie in De Wolden en welke uitdagingen zien we? 2. Opgaven en speelveld – Wat zijn de belangrijkste doelen, en welke kaders zijn er? 3. Uitwerking van de opgaven – Hoe gaan we die doelen bereiken? 4. Uitvoering – Wat gaan we concreet doen en met wie? 5. Resultaten, monitoring en evaluatie – Hoe volgen we of het werkt, en waar kunnen we bijsturen? 6. Financiën – Wat kost het, en hoe betalen we dat? 7. Trots op – Welke Woldense voorbeelden laten in de praktijk al zien wat in deze notitie staat? In de bijlagen staat onze inkoopstrategie en de samenwerking in de regio nader toegelicht.

10

2. Ontwikkelingen In dit hoofdstuk schetsen we de belangrijkste landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen die richting geven aan deze Woldense Hervormingsagenda Jeugd. Deze ontwikkelingen vormen samen de context waarbinnen de hervormingsagenda in De Woldense samenleving wordt uitgevoerd. We beginnen met de landelijke kaders, zoals de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Vervolgens beschrijven we de regionale samenwerking binnen Drenthe en de visie van De Wolden op deze samenwerking. Daarna zoomen we in op het lokale beleid: hoe bouwen we in De Wolden verder op bestaande kaders en initiatieven, zoals de herijking van het sociaal domein, de nota Kansrijk Opgroeien in De Wolden en de Onderwijs Jeugd Agenda en het Gezond en Actief leven programma. Tot slot maken we de verbinding met andere beleidsterreinen binnen het sociaal domein, omdat de opgaven in de jeugdzorg vaak raken aan bredere maatschappelijke vraagstukken zoals armoede, wonen en gezondheid. De regionale samenwerking wordt nader toegelicht in bijlage G.

2.1. Landelijk

Landelijk zijn in de Hervormingsagenda Jeugd afspraken gemaakt over fundamentele verbeteringen van de jeugdhulp. Cliëntenorganisaties, professionals, aanbieders, gemeenten en het Rijk hebben hiermee een principeakkoord bereikt. Hiermee is een belangrijke stap gezet, ook al gaat het nog jaren duren voordat wetgeving hierop is aangepast en financiering echt kloppend is. Gemeenten zetten de schouders eronder om de gevraagde verbeteringen in de samenwerking, inkoop, toegang en gebiedsteams aan te brengen. De landelijke Hervormingsagenda Jeugd heeft twee doelen, die nadrukkelijk aan elkaar zijn gekoppeld. Ten eerste betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. Ten tweede een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel.

2.1.1. Positie gemeenten

Alle zorgstelsels in Nederland staan onder druk van zowel kostenstijgingen met onvoldoende dekking als personeelstekorten. De druk op de Wet Langdurige Zorg (WLZ) verplaatst zich naar zowel de Wmo als de Jeugdzorg. Vanuit de praktijk komt steeds vaker het signaal dat kinderen voor Jeugdzorg worden aangemeld, terwijl er sprake is van een langdurige zorgbehoefte, vaak gepaard met een licht verstandelijke beperking. De jeugdzorg lijkt de eindbestemming te zijn. Hierdoor lopen de kosten steeds meer op. Er is sprake van versnippering in bepaalde taken, zoals de verschillende vormen van toegang. Hierdoor wordt het gemakkelijker om in de jeugdzorg te “shoppen”. Ten tweede kent de jeugdzorg als enige stelsel geen duidelijke afbakening in reikwijdte. Ten derde kent de jeugdzorg geen budgetplafond op macroniveau (zowel regionaal als landelijk). Gemeenten en regio’s staan in deze situatie voor de uitdaging om toch te sturen op de kostenbeheersing en deze hand in hand te laten gaan met de transformatie opgave.

11

2.1.2. Hervormingsagenda Jeugd

De landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028 is een gezamenlijk initiatief van gemeenten, het Rijk, jeugdzorgaanbieders, professionals en cliëntenorganisaties. Het doel is om de jeugdzorg kwalitatief te verbeteren en financieel houdbaar te maken. In de landelijke hervormingsagenda wordt ingezet op acht thema’s. Deze thema’s hebben een plek gekregen in onze Woldense aanpak. Vanuit onze eigen stevige koers ontwikkelen we verder. De acht landelijke thema’s zijn: 1. Reikwijdte 2. Toegang en stevige lokale teams 3. Domein overstijgend samenwerken 4. Terugdringen residentiele jeugdhulp 5. Kwaliteit en blijvend leren 6. Regionalisering, standaardisatie en verbetering stelsel 7. Data en monitoring 8. Financieringssystematiek

2.1.3. Toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming

Het toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming is, naast de hervormingsagenda, een hervormingsplan binnen de Nederlandse jeugdbescherming. Het doel is om de hulp aan kwetsbare kinderen en gezinnen beter, sneller en effectiever te maken. In het huidige stelsel zijn er veel instanties betrokken, wat leidt tot versnippering, vertraging en stress bij gezinnen. Het toekomstscenario wil dit veranderen door één gezinsbeschermer als vast aanspreekpunt aan te stellen. Deze gezinsbeschermer biedt hulp én voert, als het nodig is, de jeugdbeschermingsmaatregel uit. Zo wordt de zorg minder bureaucratisch en meer gericht op wat het gezin nodig heeft. De aanpak is gericht op samenwerken, vroegtijdig ondersteunen en maatwerk bieden. Daarnaast krijgt de gezinsbeschermer meer professionele ruimte en ondersteuning om het werk goed te doen. Ook moeten organisaties en gemeenten beter samenwerken, met duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden en financiering. De lijn past goed bij de opgaven in de Woldense vertaling van de hervormingsagenda Jeugd. In de opgave “Betere ondersteuning voor gezinnen die het echt nodig hebben” wordt invulling gegeven aan het toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming.

2.1.4. IZA en GALA

Het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben als doel de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg te borgen. Daarnaast zijn beide programma’s gericht op alle inwoners, dus ook op de jeugd met een focus op gezondheid (zowel fysiek als mentaal). Ook hier is een overlap met de Hervormingsagenda Jeugd, zowel in beweging (van zorg naar gezondheid) als op inhoud. Vanuit het programmaplan GALA De Wolden is een totaalaanpak mentale gezondheid gemaakt. Dit raakt één op één dit plan. Hetzelfde geldt voor de opgave rond de coalitie Kansrijke Start (eerste 1000 dagen van een kind). Voor meer informatie over aanpalende beleidsterreinen zie bijlage H. 12

2.2. Regionaal

De Wolden werkt samen met andere Drentse gemeenten en jeugdzorgaanbieders in het Transformatieakkoord Jeugd Drenthe. Het doel is om meer preventie, eigen verantwoordelijkheid en het benutten van het sociale netwerk van kinderen en hun ouders te stimuleren. Daarnaast wordt ingezet op snelle vrij toegankelijke en preventieve jeugdzorg op maat, dichtbij huis, en het verminderen van regeldruk voor de professional. Deze lijn sluit aan bij onze lokale ambitie en werkwijze. Vanuit de hervormingsagenda hebben gemeenten met betrekking tot regionale samenwerking een verplichting om duidelijke regels vast te leggen voor de inkoop en organisatie van jeugdhulp. Op basis van het wetsvoorstel “verbetering beschikbaarheid jeugdzorg” worden gemeenten verplicht om een gemeenschappelijke regeling voor de regionale organisatie van specialistische jeugdzorg op te stellen. Op dit moment vinden in Drenthe de voorbereidingen plaats om deze GR op te richten. Vanuit De Wolden hebben we daarbij de volgende visie waar het gaat om de regionale samenwerking; “De Wolden staat voor een jeugdstelsel dat bijdraagt aan persoonlijke groei, talentherkenning, gezond opgroeien, naoberschap en volwaardig meedoen. Regionale samenwerking is daarbij geen doel op zich, maar een middel om onze lokale doelen te realiseren. De Wolden wil een betrouwbare en constructieve partner zijn in de regionale samenwerking.

Tegelijkertijd vragen wij ruimte en erkenning voor onze lokale koers. Alleen zo kunnen we samen werken aan een toekomstbestendige jeugdzorg die werkt voor onze kinderen, gezinnen en professionals. Wij nodigen onze regionale partners uit om samen te bouwen aan een toekomstbestendige jeugdzorg, waarin ruimte is voor lokale kracht, innovatie en maatwerk. Regionaal waar nodig, lokaal waar mogelijk.”

2.3. Lokaal

In De Wolden werken we vanuit een duidelijke visie op het sociaal domein. Dit doen we niet los van elkaar, maar in samenhang met onze andere beleidsontwikkelingen, zoals de nota ‘Kansrijk opgroeien in De Wolden’ en de Onderwijs-Jeugd Agenda, die momenteel in cocreatie met partners tot stand komt. We geloven in een samenhangend verhaal dat uitgaat van de kracht van onze buurten, waarin jeugdigen opgroeien in een veilige, stimulerende en kansrijke omgeving. Een verhaal waarin talentherkenning, persoonlijke groei en sociale verbondenheid centraal staan. De Onderwijs Jeugd Agenda vormt dan ook de basis voor onze lokale invulling van de Hervormingsagenda Jeugd. De nota ‘Kansrijk opgroeien in De Wolden’ uit 2022 is breed gedragen en legt de basis voor de jeugdhulp en preventieve inzet in onze gemeente. Daarmee richten we ons niet alleen op het bieden van hulp aan wie dat nodig heeft, maar ook op het versterken van het gewone leven, het ondersteunen van ouderschap en het opgroeien in vertrouwde omgevingen zoals school, sport, verenigingen en buurt. We zijn realistisch over de complexiteit van de opgaven en weten dat dit een lange adem vraagt. Om echt het verschil te kunnen maken voor onze jeugd en gezinnen, is een integrale manier van werken essentieel.

We zien dat de leefwereld van inwoners niet geordend is in beleidsdomeinen: hulpvragen raken vaak tegelijkertijd onderwijs, zorg, inkomen en

13

wonen. Daarom zetten we ook als gemeente stappen om deze werelden meer met elkaar te verbinden, zowel binnen als buiten het gemeentehuis. We bouwen daarbij op de sterke sociale structuren in onze buurten, op samenwerkingen met onderwijs, welzijn en zorg, en op een cultuur van korte lijnen, vertrouwen en eigenaarschap.

14

3. Analyse en duiding opgave In dit hoofdstuk worden per indicator de meest recente cijfers weergegeven. Daarnaast wordt ook kort de relatie tussen de desbetreffende indicator en jeugdhulpgebruik toegelicht. Dit hoofdstuk sluit af met een beschrijving van de ontwikkeling van de kosten voor jeugdhulp.

Demografie, gezinssamenstelling en armoede

Kinderen uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status hebben vaker te maken met jeugdzorg. Armoede kan leiden tot stress in het gezin, verminderde toegang tot basisvoorzieningen en minder kansen op een stabiele opvoeding, waardoor de kans op hulpvragen stijgt. Daarnaast zijn eenoudergezinnen vaak armer en is het voor de enkele ouder lastig om er altijd voor diens kinderen te zijn en de juiste steun te bieden in lastige tijden2. Ook echtscheidingen spelen een rol bij jeugdhulpvraag door stress die voortkomt van bijvoorbeeld een verhuizing, wisselen van school, conflicten tussen de ouders en eventueel verlies van contact met een van de ouders. Jongeren die te maken hebben gehad met een echtscheiding van de ouders ervaren ook vaker bindingsangst3. De gemeente De Wolden had op 1 januari 2024, 24.580 inwoners, waarvan 4649 (18,9%) inwoners tot en met 18 jaar. 6279 inwoners waren 25 jaar of jonger (25,5%)4. Van alle jongeren tussen de 0 en 25 jaar, groeiden er in het jaar 2024 663 jongeren op in een eenoudergezin. Dat is 10,6% van het totaal aantal jongeren tussen de 0 en 25 jaar5. Jongeren die opgroeien in een eenoudergezin lopen een verhoogd risico om op te groeien in armoede. In 2020 bleek uit een onderzoek van Trendbureau Drenthe dat 35% van alle huishoudens met een laag inkomen een eenoudergezin betrof6.

In de periode van 2015 tot en met 2024 is het aantal eenoudergezinnen alleen maar toegenomen, en daarmee ook het aantal kinderen dat verhoogd risico loopt om op te groeien in armoede. Van alle kinderen tussen de 0 en 18 jaar, groeit 5,4% op in een gezin met een laag inkomen (120% van het sociaal minimum). 2,7% Van alle 0-25-jarigen groeit op in een bijstandsgezin7. Kinderen en jongeren die opgroeien in gezinnen met minder financiële mogelijkheden ondervinden daar grote gevolgen van: waaronder stress, een kleine(re) leefwereld en minder kansen. Het aantal jongeren dat te maken heeft gehad met een echtscheiding in hun leven, ligt ook relatief laag in De Wolden. In 2021 gaf 12% van de jongeren aan een echtscheiding mee te hebben gemaakt. Dit is lager dan in Drenthe (23%) en in Nederland (24%).

Kansen(on)gelijkheid

Kinderen uit minder bevoorrechte milieus ervaren vaker barrières in onderwijs, gezondheidszorg en maatschappelijke participatie. Zo hebben deze kinderen minder toegang tot bijvoorbeeld huiswerkhulp van hun ouders door veelal hun lage opleiding of is er geen geld of ruimte voor een rustige plek in huis om aan schoolse taken te werken. Leerkrachten geven deze leerlingen sneller een onderadvies. 2 Langøy, A., Smith, O. R., Wold, B., Samdal, O., & Haug, E. M. (2019). Associations between family structure and young people’s physical activity and screen time behaviors. 3 Weaver, J. M., & Schofield, T. J. (2015). Mediation and moderation of divorce effects on children’s behavior problems. 4 Jeugdmonitor (2022) – Bevolking op 1 januari naar geslacht, leeftijd en regio 5 CBS Statline (2022) – Huishoudens; samenstelling, grootte, regio, 1 januari 6 Armoede, Beeld De Wolden, Trendbureau Drenthe, 2020 7 CBS Statline Jeugdmonitor (2023) – Indicatoren over jongeren en gezin; jongeren 0 tot 25 jaar, regio’s

15

Onderadvisering is een belangrijke indicator van kansenongelijkheid, omdat het met name leerlingen betreft die opgroeien in gezinnen met een lagere sociaaleconomische status. In het geven van advies, worden (onbewust) vooroordelen en verwachtingen meegenomen, op basis van de achtergrond en/of thuissituatie van kinderen. Dit betekent dat naast bijvoorbeeld talent en potentie, ook de achtergrond en thuissituatie van leerlingen meegewogen wordt in advisering. Dit zorgt voor veel invloed op het toekomstperspectief en de mogelijkheden van een leerling. Eenmaal op een laag niveau, is het voor een leerling lastig om op te stromen. Dit kan resulteren in een verhoogde vraag naar jeugdhulp om achterstanden te compenseren en ondersteuning te bieden bij de ontwikkeling8. Kinderen in het basisonderwijs in De Wolden krijgen relatief vaak een eindadvies dat lager is dan het advies dat ze behaald hebben op hun eindtoets. Daarmee krijgen ze een zogenoemd onderadvies. Dit gold voor meer dan 37,3% van de leerlingen die in het jaar 2021/2022 de eindtoets deed en naar het voortgezet onderwijs ging. In het cohort 2020/2021 ging dit nog om 35,3%. We zien daarmee een toename in het aantal leerlingen dat onder geadviseerd wordt. In vergelijking met Nederland (30,90%) krijgen relatief veel kinderen in de gemeente De Wolden een onderadvies, en ervaren veel kinderen in de gemeente kansenongelijkheid9.

In de gemeente De Wolden heeft 24,1% van de inwoners een laag opleidingsniveau. Dit is in vergelijking met het gemiddelde van Nederland (19,7%) relatief veel. Daarentegen zijn er ook meer inwoners in De Wolden met een hoog opleidingsniveau: 27,5% in De Wolden, tegenover gemiddeld 23,9% in Nederland10.

Leefstijl11

Ongezonde leefgewoonten zoals slechte voeding, onvoldoende beweging of middelengebruik kunnen bijdragen aan fysieke en psychische problemen bij jongeren. Zo kunnen jongeren verslaafd raken aan middelen, wat kan leiden tot schooluitval of concentratieproblemen12. Slechte voeding en onvoldoende beweging kan leiden tot obesitas waardoor het voor een jongere moeilijk is om mee te komen met leeftijdsgenoten en kan hierdoor eenzaam worden13. Dit vergroot de kans dat zij jeugdzorg nodig hebben om hen te ondersteunen in het beteren van hun leven. Jongeren in de gemeente De Wolden hanteren een vrij ongezonde leefstijl. Zo had in 2023, 26% van de jongeren ooit gerookt en rookt 10% van de jongeren wekelijks. Het percentage jongeren dat ooit gevaped heeft is nog hoger: 34%. Dit is hoger dan het landelijke of Drentse percentage (respectievelijk 30% en 31,2%). Ook het gebruik van alcohol ligt vrij hoog. 65% Van de jongeren jonger dan 18 jaar geeft aan ooit alcohol gedronken te hebben. Dit percentage is hetzelfde in 2021 en is hoger dan het landelijke percentage (54,7%). Van de jongeren die ooit alcohol gedronken hebben, heeft 39% dat in de afgelopen 4 weken gedaan en was 59% van deze jongeren 1-3 keer dronken of aangeschoten. Slechts 18% van de jongeren in de gemeente beweegt dagelijks minimaal 1 uur. Dit is daarentegen hoger dan het landelijke percentage (15,1%).

In 2021 was dit percentage gelijk aan 20% in De Wolden. Het aantal jongeren dat wekelijks sport bij een club, vereniging of in de sportschool is tussen 2021 en 2023 wel toegenomen: van 71% naar 77%.

16

8 Elffers, L. (2022). Onderwijs maakt het verschil: Kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs. 9 Dashboard Gelijke Kansen regionaal 10 CBS Statline 2022 - Bevolking 15 tot 75 jaar; opleidingsniveau, wijken en buurten, 2022 11 GGD- Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023; regio Degenhardt, L., Stockings, E., Patton, G., Hall, W., & Lynskey, M. (2016). The increasing global health priority of substance use in young people. 13 Raza, A. (2021). Effect of Dietary Habits on Mental and Physical Health: A Systemic Review.

Mentale Gezondheid14

Problemen zoals angst, depressie, suïcidaliteit en gedragsstoornissen hebben vaak een complexe achtergrond. Ze kunnen ontstaan door stressvolle thuissituaties, prestatiedruk, traumatische ervaringen of een gebrek aan sociale steun. Wanneer deze klachten aanhouden of verergeren, neemt de kans toe dat jongeren gespecialiseerde hulp nodig hebben. Jeugdzorg biedt dan ondersteuning op het gebied van psychische gezondheid en coping vaardigheden. In 2023 gaf 76% van de jongeren in klas 2 en 4 aan zich meestal (zeer) gelukkig te voelen. Dit is een daling ten opzichte van de jaren daarvoor, want in 2021 was dit nog 80% en in 2019 zelfs 88%. In vergelijking met het Drentse gemiddelde zijn jongeren uit De Wolden even gelukkig. In 2021 gaf 6% van de jongeren aan zich meestal (zeer) ongelukkig te voelen. In 2023 ging het om 3%, waarmee dat percentage is gedaald. In 2023 had in totaal 18% van de jongeren ooit (een enkele keer tot heel vaak) suïcidale gedachten. In 2021 ging dit om 21%. Het percentage ligt lager dan het Drentse gemiddelde (21% in 2021 en 22% in 2023). De mentale druk bij jeugd is hoog en jongeren ervaren veel stress door school en huiswerk, alles wat ze moeten doen en de thuissituatie. Dit zien we ook terug in de cijfers, want in 2021 gaf 42% van jongeren uit De Wolden in klas 2 en 4 aan (zeer) vaak gestrest te zijn door 1 of meer factoren tegenover 40% in 2023.

Ondanks de lichte daling in De Wolden is het percentage nog steeds hoog. Het percentage ligt iets lager dan landelijk (respectievelijk 44,40% en 49,80%). Voor de Drentse cijfers geld dat het iets hoger is in 2021, maar een stuk lager in 2023 (respectievelijk 40,60% en 49,90%). Onder De Woldense jongeren in klas 2 en 4 vond er ook een stijging in psychische klachten plaats (21,6% in 2021 en 26% in 2023). Landelijk was er een daling van 27,4% naar 27% en op Drents niveau een stijging van 24,6% naar 27,5%. De Woldense jongeren hebben minder psychische klachten in vergelijking met het Drentse en landelijke gemiddelde.

Jeugdhulp en jeugdzorg15

Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp is de afgelopen jaren lichtelijk gedaald: in 2021 was het 12,2% en in 2023 11,8%. We zien ook een daling op Drents niveau (14,3% tegenover 14%). Op landelijk niveau is dit met 0,70% gestegen (13,2% tegenover 13,90%). De Wolden scoort dus lager dan het Drentse en landelijke gemiddelden.

14 GGD- Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023; regio 15 CBS Statlne Jeugdmonitor (2024) - Kerncijfers over jeugdzorg

17

De meeste jongeren in gemeente De Wolden kregen in het tweede halfjaar van 2024 jeugdhulp zónder verblijf (81,8%). Dit is hoger dan in het tweede halfjaar van 2023 (80,4%), maar wel lager dan gemiddeld in Nederland (85%). Ten opzichte van Drenthe zijn er in gemeente De Wolden ook minder gevallen van kinderbescherming (6,7% in De Wolden en 7,2% in Drenthe).

Ontwikkeling kosten jeugdhulp16

De landelijke Hervormingsagenda Jeugd heeft als één van haar belangrijkste doelen om de kosten voor de jeugdhulp beheersbaar te krijgen en meer grip. Als we kijken naar een analyse van de ontwikkeling van de kosten jeugdhulp in de periode van 2022 tot 2024 dan zien we het volgende beeld: Het aantal inwoners met jeugdhulp is licht gestegen in 2023 ten opzichte van 2022 en bleef stabiel in 2024. • De kosten jeugdhulp stijgen in 2024 met € 1,2 miljoen euro ten opzichte van 2023 door • Deels te wijten aan cao-stijging. • Deels te wijten aan complexere casussen met zwaardere (=duurdere) zorg. • Toename doorlooptijd van voorzieningen. • Toename stapeling van zorg. • Kosten toename zit met name in: • Ambulante GGZ-behandelingen (aantal cliënten blijft enigszins gelijk de periode tussen 2022 en 2024 en de kosten stijgen met € 0,5 miljoen) • Ambulante gezinsbehandeling (aantal cliënten stijgt met 40 en de kosten stijgen met € 0,4 miljoen) • Gemeente blijft de belangrijkste verwijzer naar jeugdhulp • Interventieniveau 6 belangrijkste reden voor kostenstijging. Toename kosten € 0,6 miljoen met een stijging van 20 jeugdigen •

18

16 Bijlage – ontwikkeling kosten Jeugdhulp 2022-2023

4. Focuspunten en kader In dit hoofdstuk wordt ten aanzien van de Hervormingsagenda Jeugd per focuspunt toegelicht hoe we dit lokaal aan willen pakken in De Wolden.

4.1. Focuspunten

Op basis van de data en analyse en de opgave uit de landelijke Hervormingsagenda Jeugd komen we uit op de volgende focuspunten voor de Woldense Hervormingsagenda Jeugd. Met deze focuspunten geven we verder vorm en inhoud aan onze koers:

1. Sterkere netwerken rondom kinderen en jongeren

We zorgen ervoor dat kinderen, jongeren en hun gezinnen worden omringd door sterke netwerken van mensen die hen kennen en willen helpen. Denk aan buurtbewoners, familie, vrienden en mensen op school. Samen maken we de omgeving waarin zij opgroeien rijker, sterker en veiliger. Dit focuspunt is in lijn met de Onderwijs Jeugd Agenda.

2. Ondersteuning zo dicht mogelijk bij huis

We willen dat lichte en korte ondersteuning (zoals vrij toegankelijke gesprekken of tijdelijke begeleiding) minder vaak via de geïndiceerde (jeugd)zorg hoeft. In plaats daarvan zorgen we dat die hulp er al is in het dorp, bijvoorbeeld via buurthuizen, scholen of vrijwilligersinitiatieven. Waar het kan vormen we lichte individuele zorg om naar collectief aanbod. Zo krijgen kinderen, jongeren sneller en makkelijker de juiste ondersteuning en zetten we geen zorg in voor problemen waar zorg niet het antwoord is.

3. Beter passende ondersteuning voor gezinnen die het écht nodig hebben

Sommige gezinnen worstelen op verschillende levensgebieden tegelijk. Deze gezinnen helpen we beter, door goed samen te werken met de gezinnen en tussen verschillende afdelingen binnen de gemeente, externe organisaties zoals welzijnswerk, jeugdhulp en scholen. Zo zorgen we dat hulp niet langs elkaar heen werkt, maar juist goed op elkaar aansluit en de gezinnen beter worden geholpen. Bij deze gezinnen ligt de focus expliciet op lange termijn plannen en het bieden van toekomstperspectief. We werken in partnerschap samen en voorkomen, waar mogelijk, dwang en drang. We stellen onszelf als doel dat geen kind meer zonder diens ouders de buurt uit gaat.

4. We vergroten onze zeggenschap op de inzet van jeugdzorg

De Hervormingsagenda Jeugd gaat deels over het verbeteren van de kwaliteit en doelmatigheid van jeugdzorg maar ook voor een deel over de financiële beheersbaarheid van het zorgstelsel. Het grootste deel van het budget voor de jeugdhulp wordt uitgegeven via regionaal ingekochte zorg. Op deze inkoop hebben we als lokale overheid beperkt invloed. Daarom is een van onze hoofdsporen om ervoor te zorgen dat de inzet van de zorg in de regio aansluit bij onze lokale agenda en past binnen onze transformatie doelen voor de jeugdhulp. Op de volgende pagina’s staat het kader van deze Woldense Hervormingsagenda Jeugd beschreven gevolgd door een overzicht per focuspunt waarin we aangeven wat we willen bereiken. Ook staat benoemt wat we op hoofdlijnen de komende jaren samen met onze partners gaan oppakken. 19

4.2. Kader

In maart 2021 heeft de gemeenteraad van De Wolden de herijking sociaal domein vastgesteld. Sinds maart 2021 zijn er veel nieuwe opgaven en ontwikkelingen op de gemeente afgekomen, bijvoorbeeld de ontwikkelingen in het zorglandschap (Integraal zorgakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord) en de hervormingsagenda jeugd. Onderstaand kader is gebaseerd op de vastgestelde beleidskaders uit de herijking sociaal domein en verrijkt met de actuele ontwikkelingen. Het kader bestaat uit het verhaal van De Wolden aangevuld met 12 leidende principes die van toepassing zijn op de integrale ontwikkeling van het sociaal domein. Het verhaal van De Wolden is een verhaal dat ons richting geeft in een tijd vol verandering. Een verhaal dat ons verbindt, dat ruimte geeft aan verschillen en dat uitgaat van de kracht van de gemeenschap, van Woldens naoberschap. Want in De Wolden doen we het samen.

Het verhaal van De Wolden

De samenleving verandert in rap tempo, dat merken we ook in De Wolden. We zien de gevolgen van landelijke trends terug in onze eigen buurten: een groeiende groep ouderen, een afnemend aantal jongeren, een veranderende arbeidsmarkt en een toenemende druk op zorg, ondersteuning en bestaanszekerheid. Er is sprake van mentale druk, ook bij jongeren. De gezondheid van mensen staat onder druk en digitalisering vraagt om nieuwe vaardigheden, zoals digitale geletterdheid en weerbaarheid. Tegelijkertijd verandert de samenstelling van onze bevolking. Al deze ontwikkelingen zetten het sociaal domein onder druk, ook financieel. We zien kansen. Kansen om samen te werken, om mensen te helpen groeien, om veerkracht te versterken en om aan onze gemeenschap te blijven bouwen op wat ons al zo sterk maakt: verbinding, verantwoordelijkheid en naoberschap.

Niet de regels, maar de mensen

In alles wat we doen, staat één vraag centraal: Wat heeft een inwoner nodig om volwaardig mee te doen in onze samenleving? In De Wolden zien we dat de meeste mensen met hun eigen netwerk en talenten hun leven vormgeven. De gemeente is er als het (tijdelijk) niet lukt. Ondersteuning is niet vanzelfsprekend, maar ook nooit vrijblijvend. We bieden (tijdelijk) hulp waar nodig en vertrouwen op wat mensen zelf kunnen – en willen – doen. In onze gemeente is samenleven vanzelfsprekend. We kennen onze buurten, onze verenigingen en de kracht van mantelzorg. Die sociale verbondenheid is onze basis. Dit vraagt van de gemeente een ondersteunende, faciliterende rol. We kiezen bewust voor partnerschap met inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en professionals. Onze buurtteams vormen daarbij een belangrijk fundament. Zij zorgen ervoor dat ondersteuning dichtbij, snel en in samenhang wordt geboden. We geloven in de kracht van openheid, nieuwsgierigheid naar en zorg voor elkaar. Iedereen in De Wolden hoort erbij, op zijn of haar eigen manier. Diversiteit maakt onze gemeenschappen sterker.

Van druk naar beweging

De maatschappelijke opgaven waar we voor staan vragen om een integrale, toekomstgerichte aanpak. Denk aan vergrijzing, druk op de zorg, mentale gezondheid, armoede, en het belang van vaardigheden in een digitale wereld. 20

We willen geen (langdurige) zorg of ondersteuning inzetten als dat niet nodig is. Niet alleen omdat het financieel nodig is, maar vooral omdat het beter is voor onze inwoners. We versterken de eigen regie van de inwoner, zetten in op preventie en kijken integraal naar armoede, gezondheid, jeugd, werk en zorg. Deze aanpak sluit aan bij onze overtuiging: iedereen doet mee, op een manier die past bij de eigen mogelijkheden. We werken binnen de financiële kaders van het Rijk, met duidelijke spelregels en realistische verwachtingen. Daarbij kiezen we voor structurele oplossingen, geen korte termijn bezuinigingen. Zo bouwen we aan een sociaal domein dat inhoudelijk sterk en financieel houdbaar is.

Kansrijk opgroeien in De Wolden

In De Wolden vinden we het belangrijk dat kinderen en jongeren veilig, gezond en kansrijk opgroeien. We luisteren actief naar wat zij zelf belangrijk vinden: een fijne, schone en veilige leefomgeving, voldoende speelruimte, een verkeersveilige omgeving en voldoende activiteiten om aan mee te doen. Jongeren geven aan steun te ervaren bij mensen dichtbij, zoals ouders, grootouders, juffen en meesters, sportcoaches en jeugdwerkers. Deze steun uit de gemeenschap is een kracht die we koesteren en versterken. We zetten in op het normaliseren van opgroeien en opvoeden, met oog voor de talenten van de Woldense jeugd. Waar nodig bieden we tijdig en passende ondersteuning, het liefst in de buurt én samen met het netwerk. We versterken het pedagogisch klimaat in buurten, scholen, verenigingen en gezinnen. We zorgen ervoor dat kinderen zich gehoord voelen en invloed ervaren op wat hen raakt. Onze jeugd verdient perspectief, ruimte om te groeien en een omgeving waarin zij zich veilig en verbonden voelen. De gemeente ondersteunt dit proces vanuit partnerschap, dichtbij én laagdrempelig. Want wie nu investeert in jeugd, bouwt aan de toekomst van De Wolden.

Woldens Naoberschap

In De Wolden geloven we in persoonlijke groei, talentontwikkeling en volwaardig meedoen. Iedereen heeft iets te bieden. Als we die talenten herkennen, ontwikkelen en benutten, bouwen we aan een samenleving die rijk is aan kansen, gelijkwaardigheid en verbondenheid. Het begint bij de kracht van onze buurten: mensen die elkaar kennen, verenigingen die bruisen, buurten waar je naar elkaar omkijkt. Dat is de basis waarop we voortbouwen. Wij zetten in op samen doen, samen leren en samen verantwoordelijk zijn. In De Wolden geloven we in de kracht van naoberschap tussen generaties. We zien dat veel senioren graag betrokken blijven bij hun dorp en iets willen betekenen voor de gemeenschap. Zij beschikken over levenservaring, tijd en een warm hart voor anderen. Die betrokkenheid kan tot uiting komen in kleine gebaren met grote betekenis: voorlezen op school, een luisterend oor bieden, koken met jongeren of als ‘leenopa of -oma’ verbonden zijn aan een gezin dat net dat beetje extra nodig heeft. Tegelijkertijd zijn er kinderen en jongeren die veel kunnen leren van de rust, kennis en aandacht van ouderen. Door generaties met elkaar te verbinden, ontstaan waardevolle relaties, versterken we de sociale samenhang in onze buurten en dragen we bij aan een gemeenschap waarin iedereen ertoe doet, jong én oud.

Het verhaal van ons allemaal

Het Woldense verhaal gaat over verbondenheid, eigen kracht, samenwerking en verantwoordelijkheid. Over gezond én kansrijk opgroeien, gezond oud worden én geluk dat 21

voortkomt uit mee kunnen doen. Het is een verhaal dat ons richting geeft in een tijd vol verandering. Een verhaal dat ons verbindt, dat ruimte geeft aan verschillen en dat uitgaat van de kracht van de gemeenschap. Want in De Wolden doen we het samen.

Leidende principes

1. Als gemeente zijn we onderdeel van de samenleving en werken we samen met onze inwoners en partners; 2. We bouwen voort op de kracht van het Woldense naoberschap en versterken gemeenschappen waar dat nodig is; 3. Afspraken vooraf, vertrouwen tijdens het proces en verantwoording achteraf (inhoudelijk en financieel); 4. In onze dienstverlening staat centraal wat de inwoner (tijdelijk) nodig heeft en doen we wat écht werkt; 5. We streven naar duurzame oplossingen en zoeken deze in de volgende onderwerpen en volgorde: a. Eigen kracht b. Omgevingskracht c. Algemene en voorliggende voorzieningen d. Maatwerkvoorzieningen 6. We werken vanuit het principe positieve gezondheid aan normaliseren; 7. Bij elk huishouden waarvoor ondersteuning geldt, is duidelijk bij wie regie ligt; 8. We dragen bij aan een beweging van individueel naar collectief; 9. We werken dichtbij en in nabijheid van de inwoner; 10. Van project naar programma’s en lange lijnen; 11. We sturen op kwaliteitsgroei (rechtmatigheid versus doelmatigheid); 12. We blijven binnen de financiële kaders.

4.3.Focuspunt 1: Sterkere netwerken rondom kinderen en jongeren

Sterkere netwerken rond gezinnen, kinderen en jongeren zorgen voor veerkracht en weerbaarheid. Voor een veilige omgeving, waarin je kunt ontwikkelen en leren. Een netwerk waar je zelf onderdeel van bent, waar je op kunt terugvallen als het even niet helemaal goed gaat of waar je er voor iemand kunt zijn als een ander een ondersteuningsvraag heeft. Waar je je talenten inzet en actief samenleeft. We zijn er voor mekaar! In De Wolden zien we sterke gemeenschappen, er heerst een ‘ons kent ons’ cultuur. De meeste Woldense gezinnen hebben dus van zichzelf al dit soort netwerken om zich heen, maar sommige gezinnen kunnen een steuntje in de rug gebruiken. Hierbij gaan we altijd uit van informele ondersteuning als basis, eventueel aangevuld met collectief welzijn en individuele zorg als het echt niet anders kan. Dit sluit aan bij onze leidende principes in het sociaal domein. De basis voor het versterken van de netwerken rond gezinnen, kinderen en jongeren wordt gelegd in de Onderwijs Jeugd Agenda. Een kind is altijd onderdeel van zijn of haar omgeving. Door samen te werken met de omgeving bieden we een duurzame ondersteuning voor de ontwikkeling van kinderen. Als kinderen bijvoorbeeld last hebben van stress, belemmert dat hun ontwikkeling. Die stress komt vaak uit de omgeving en niet uit het kind zelf.

Naast ondersteuning wanneer het minder goed gaat, is er ook ondersteuning nodig wanneer het wél goed gaat. Oftewel: ruimte voor talentontwikkeling in samenspraak met de omgeving van de school. 22

Deze gemeenschappen bestaan uit buurtgenoten, familie en vrienden, maar ook school, de huisarts, welzijnswerk, sportverenigingen en andere maatschappelijke partners. Samen maken we de omgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien rijker, sterker en veiliger. Met dit sterke netwerk gaan we de komende tijd samen leren hoe we samen uitvoering geven aan de ambities en voornemens zoals omschreven in dit plan. In dit hoofdstuk leggen we uit wat we willen bereiken en welke acties we ondernemen om dit doel te realiseren, waarbij we samenwerken met inwoners en professionals.

Wat willen we bereiken?

Ons doel is om sterke gemeenschappen te creëren rondom kinderen en jongeren waarin zij zich ondersteund en verbonden voelen. Een basis om je veilig te kunnen ontwikkelen en te kunnen worden wie je wil zijn. Een netwerk waarop je kunt terugvallen als het even niet helemaal goed gaat, maar je ook van waarde kunt zijn voor een ander. Door het versterken van deze netwerken willen we bijdragen aan het normaliseren van vraagstukken die nu nog vaak worden opgelost in (jeugd)zorg. Daarnaast zorgen we ervoor dat kinderen en jongeren in een veilige en ondersteunende omgeving opgroeien, waarin zij kansen krijgen om zich te ontwikkelen en waar zij kunnen rekenen op hulp als dat nodig is. Informele en vrij toegankelijke hulp dient meer en vaker aangesproken te worden, zodat formele zorg niet ingezet wordt als dit niet nodig is.

Concreet willen we:

• Een sterke gemeenschap creëren welke onderling ondersteuning biedt rond gezinnen, kinderen en jongeren waarin actief samenleven en waarde voor elkaar zijn centraal staan; • Samenwerken met gezinnen, kinderen en jongeren en van elkaar leren; • Het bevorderen van samenwerking tussen verschillende betrokken partijen zoals scholen, sociale teams, zorginstellingen en buurtbewoners én samen leren te werken aan onze nieuwe koers; • Het versterken van de sociale veiligheid in buurten en dorpen door middel van gezamenlijke verantwoordelijkheden en het actiever omkijken naar elkaar.

Wat gaan we daarvoor doen?

Om deze netwerken te versterken, voeren we verschillende initiatieven uit die gericht zijn op zowel de structuur van het netwerk als de specifieke interventies die nodig zijn om kinderen en jongeren te ondersteunen.

Opgave GGD Drenthe en Welzijn De Wolden aansluiten op deze opgave

GGD Drenthe en Welzijn De Wolden zijn belangrijke samenwerkingspartners van de gemeente als het gaat om het versterken van samenleven en bij het vormgeven van preventie. Het is belangrijk dat we gezamenlijk werken aan de omschreven ambitie en inspanningen. We passen de opgave voor GGD Drenthe en Welzijn De Wolden aan op de omschreven ambities en nodigen ze uit om samen met ons en de netwerken te leren invulling te geven aan deze koers.

Vaste gezichten in het dorp en op scholen

Het is belangrijk dat gezinnen en kinderen weten waar ze terecht kunnen voor ondersteuning als dit in de eigen omgeving niet lukt. We zorgen er daarom voor dat wij zijn, waar zij zijn. Dit zijn bekende gezichten uit het lokale netwerk. Je gaat met je ondersteuningsvraag niet naar

23

een loket, maar naar een persoon, bijvoorbeeld de zorgjuf of meester of een brugfunctionaris op een school. Dit bekende gezicht kent het dorp, weet welke beschikbare vormen van ondersteuning er zijn en hoe hier te komen. De bekende gezichten waaraan vragen gesteld kunnen worden, zijn zichtbaar op de plekken waar mensen elkaar ontmoeten: zoals dorpshuizen, scholen, integrale kindcentra en lokale zorgpunten. Dit maakt het makkelijker voor gezinnen om de juiste hulp te vinden en vermindert drempels voor toegang tot ondersteuning.

Lerende netwerken rond de scholen en dorpen

In De Wolden werken we gelijktijdig met de Hervormingsagenda aan de Onderwijs Jeugd Agenda. Deze pleit óók voor plannen per dorp met de school als centrale plek. Onderdeel van die plannen zal een ‘lerend netwerk’ zijn. Lerende netwerken helpen ons om kennis te delen en gezamenlijke problemen en uitdagingen te bespreken en samen te werken en inhoud te geven aan de nieuwe koers. Door inwoners, scholen, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen zoals het samenwerkingsverband samen te brengen, creëren we een samenhangend netwerk dat gezinnen, kinderen en jongeren op meerdere niveaus ondersteunt vanuit hetzelfde perspectief. Namelijk dat we ondersteuningsvragen altijd beantwoorden met de meeste duurzame oplossing (informeel en/of formeel). Waarbij we altijd kiezen voor de meest licht vorm van zorg.

Scholing en training voor het lerend netwerk: we leren van en met elkaar

In de Onderwijs Jeugd Agenda hebben we de ambitie om van en met elkaar te leren omdat we samen staan voor de ontwikkeling van de kinderen en jongeren. Daarom wordt onder andere twee keer per jaar een inspiratiemoment georganiseerd. Om de effectiviteit van de medewerkers en de netwerken nog meer te vergroten, bieden we als verdieping op de inspiratiemomenten scholing aan voor alle betrokkenen in ‘het lerend netwerk’ met behulp van data en door deze inzichtelijk en bespreekbaar te maken. Dit helpt om beter samen te werken en gezamenlijke doelen te realiseren. Door gezamenlijk te leren, bijvoorbeeld op basis van thema’s zoals armoedebeleid, relationeel vakmanschap, werken vanuit de bedoeling en de stem van het kind écht horen, kunnen we de kwaliteit van de ondersteuning verbeteren en zorgen voor een meer geïntegreerde benadering van zorg en ondersteuning rondom kinderen en jongeren.

MDO opnemen in het lerend netwerk

Het is belangrijk dat we de samenwerking tussen professionals en gezinnen bevorderen. Dit doen we door multidisciplinair overleg (MDO) uiteindelijk op te laten gaan in de lerende netwerken. In dergelijke overleggen kunnen verschillende deskundigen, zoals jeugdzorgprofessionals, maatschappelijk werkers, en onderwijsprofessionals, gezamenlijk bepalen hoe ze het beste kunnen bijdragen aan de ontwikkeling en ondersteuning van kinderen en jongeren.

Meer werken op locatie – Lokale context versterken

We zullen meer werken vanuit de dorpen zelf. Dit houdt in dat we dienstverlening en hulp dichter bij de gezinnen en kinderen brengen, zodat hulp sneller en directer geboden kan worden. Het dorps gericht werken zorgt ervoor dat er meer maatwerk geleverd kan worden, afgestemd op de specifieke behoeften van de gemeenschap. 24

Door deze concrete acties te ondernemen, leggen we de basis voor een sterkere gemeenschap voor kinderen en jongeren. Dit netwerk zal hen ondersteunen in hun ontwikkeling, hen beschermen tegen kwetsbaarheid, en ervoor zorgen dat ze in een veilige, zorgzame en stimulerende omgeving kunnen opgroeien.

Resultaten

1. Toename van het aantal scholen met een actief en functionerend lerend netwerk Doelstelling: in 2027 hebben de eerste basisscholen in De Wolden ‘een lerend netwerk’ ingericht waarin onderwijs, zorg, trainers/coaches, ouders en lokale partners structureel samenwerken aan preventie/vroeg signalering en ondersteuning. Meting: aantal deelnemende scholen, verslagen en output van netwerkbijeenkomsten, deelnamegraad van ketenpartners.

4.4. Focuspunt 2: Ondersteuning en zorg zo dicht mogelijk bij huis

We willen dat lichte en kortdurende hulp (zoals gesprekken of tijdelijke begeleiding) minder vaak via jeugdhulp en individuele trajecten verlopen. In plaats daarvan zorgen we dat die ondersteuning en hulp er al is, bijvoorbeeld door laagdrempelige en collectieve initiatieven vanuit het welzijnswerk, de scholen of vrijwilligersinitiatieven. Daarbij willen we opmerken dat het wat ons betreft niet efficiënt is om sociale vaardigheden en activering in vorm van dagbesteding onder jeugdhulp te mogen onderbrengen. We willen juist dat er blijvend ingezet wordt op talentontwikkeling en kansen creëren voor de kinderen en dat het denken in problemen en diagnoses een uitzondering wordt. Zo krijgen kinderen en jongeren sneller en makkelijker de juiste steun en ondersteuning die aansluit bij hun behoeften. Jan van Lieshout beschrijft in zijn artikel ‘op Zorg+Welzijn’17 dat hulpverlening vaak hulpverlening in stand houdt. Dit signaal wordt bevestigd door de toegangsmedewerkers van gemeente De Wolden. Hiermee wordt bedoeld dat hulpverleners vaak door een hulpverlenersbril kijken; met de beste bedoelingen wordt hierdoor meer jeugdhulp ingezet om hulpvragen te beantwoorden. Zo wordt geregeld meer begeleiding gevraagd en vervolgbehandeling voorgesteld op zorgvragen die niet de reden van de oorspronkelijke aanmelding waren.

In het essay “Andere kijk op groeiend jeugdzorggebruik” uit 2024, wordt betoogd dat het verder vergroten van het jeugdzorgaanbod geen passende reactie is op de toename van mentale problemen onder jongeren. In plaats daarvan wordt gesteld dat het een opgave is voor de samenleving als geheel om de omstandigheden te verbeteren waarin kinderen en jongeren opgroeien. Het essay benadrukt het belang van een hoopvol toekomstperspectief én het betrekken van jongeren bij het vormgeven van beleid dat hen aangaat.

Wet Beschikbaarheid Jeugdhulp

De Wet beschikbaarheid jeugdhulp is in november 2025 aangenomen door de Eerste Kamer. Deze wet verplicht gemeenten om samen te zorgen voor een toereikend en divers aanbod van jeugdhulp, onder andere via regionale samenwerking in een Gemeenschappelijke Regeling (GR). Binnen deze context heeft de gemeente De Wolden echter duidelijk het standpunt ingenomen dat de lokale visie, plannen en behoeften leidend moeten zijn bij het bepalen van de regionale inkoopstrategie. De regionale strategie mag daarom niet los staan van de lokale koers, maar moet hier juist logisch op aansluiten. Dit voorkomt dat er regionaal 17 https://www.zorgwelzijn.nl/client-wordt-met-problemen-overladen-door-hulpverlening-zwz016212w/

25

keuzes worden gemaakt die niet passen bij wat lokaal nodig is.

Wat willen we bereiken?

We willen dat kinderen en jongeren sneller passende ondersteuning krijgen, dichtbij en zonder onnodige jeugdhulptrajecten. Daarom zetten we in op laagdrempelige, collectieve hulp vanuit de leefomgeving, zoals scholen, welzijnswerk en vrijwilligers. We stimuleren talentontwikkeling en mentale weerbaarheid, en maken van probleem denken de uitzondering in plaats van de norm.