Gewijzigde jaarstukken 2022 DWD - wijzigingen in geel gearceerd
Tekst van het document
*uitgangspunt gemiddeld aantal aanbiedingen per jaar: - eenpersoonshuishoudens 6,8 - meerpersoonshuishoudens 8,5. De inzameling van huishoudelijke afvalstoffen is op begrotingsbasis kostendekkend. In 2021 is er voor het eerst sprake van een heffing op basis van het aantal aanbiedingen van restafval via minicontainers naast een vast bedrag per huishouden. Op basis van de afrekeningen 2022 welke in de aanslagoplegging 2023 plaatsvinden en bij de opmaak van de jaarrekening al bekend zijn, ligt de opbrengst afvalstoffenheffing € 46.460 hoger dan begroot. In 2022 is de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen voor 108% kostendekkend. Het afvalstoffensysteem is een gesloten systeem. Het overschot/surplus is daarom in de voorziening gestort ter dekking van toekomstige kosten. Overzicht kostendekkendheid reiniging 2022
Primaire begroting
Rekening
Lasten: Exploitatielasten minus overige inkomsten
1.642.925
1.514.577
Compensabele btw
288.464
311.686
Kwijtscheldingen, incl. eigen uren
50.000
18.486
1.981.389
1.844.749
1.917.000
1.937.731
Baten: Afvalstoffenheffingen en reinigingsheffingen Reinigingsrechten Onder- c.q. overdekking: Dekkingspercentage
29.000
54.730
1.946.000
1.992.460
-35.389
147.711
98%
108%
In de volgende grafiek zijn de tarieven afvalstoffenheffing 2022 van Drentse gemeenten opgenomen.
76
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Lokale heffingen
Van de twaalf Drentse gemeenten hanteren negen een afvalstoffenheffing op basis van het solidariteitsprincipe. De gemeenten Borger-Odoorn, Emmen, Tynaarlo en De Wolden hanteren een systeem van tariefdifferentiatie. In de grafiek hebben we de afvalstoffenheffingen in Drenthe (tarief meerpersoonshuishouden) met elkaar vergeleken. Het gemiddelde tarief in Drenthe bedraagt in 2022 € 246,30. Rioolheffing Op 26 november 2015 heeft de gemeenteraad het Watertakenplan Fluvius 2016-2021 vastgesteld. Het plan is opgebouwd uit een hoofdplan en zeven specificaties. Het hoofdrapport beschrijft de gezamenlijke visie en doelstellingen van de gemeenten Hoogeveen, De Wolden, Meppel, Westerveld, Midden-Drenthe, Steenwijkerland en het waterschap voor beheer van de watertaken in de periode 2016 t/m 2021. Onder watertaken worden de gemeentelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemel- en grondwater verstaan en de zorgplicht van het waterschap voor het zuiveren van afvalwater. De specificatie, waarin de onderdelen van het gemeentelijk rioleringsplan zijn opgenomen, beschrijft per gemeente de maatregelen en activiteiten en de financiële en personele middelen die nodig zijn voor het beheer van de watertaken. Tarieven rioolheffing
2020
2021
2022
Eenpersoonshuishoudens
€ 206,52
€ 207,84
€ 209,16
Meerpersoonshuishoudens
€ 229,92
€ 231,36
€ 232,92
Voor de riolering is ter bepaling van de kostendekkendheid vanwege de compensabele btw en het bedrag aan kwijtscheldingen onderstaande berekening gemaakt.
Het rioolkostensysteem is een gesloten systeem. Het overschot/surplus is daarom in de voorziening gestort ter dekking van toekomstige kosten. In de volgende grafiek zijn de tarieven rioolheffing 2022 van Drentse gemeenten opgenomen.
Gemeente De Wolden
77
Lokale heffingen
Jaarstukken 2022
De verschillen in de tariefstelling worden veroorzaakt door de mate waarin rekening is gehouden met het niveau van de rioleringszorg, de exploitatiekosten en het aantal aansluitingen. In de grafiek zijn de rioolheffingen in Drenthe (tarief meerpersoonshuishouden) met elkaar vergeleken. Het gemiddelde tarief in Drenthe bedraagt in 2022 € 194,43.
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Gemeenten kunnen, met inachtneming van de Invorderingswet 1990, kwijtschelding verlenen van gemeentelijke heffingen. Gemeenten beslissen zelf of, en zo ja voor welke heffingen belastingplichtigen kwijtschelding kunnen krijgen. Gemeenten zijn gebonden aan de landelijke Uitvoeringsregeling. Alleen ten aanzien van het bestaansminimum hebben gemeenten de mogelijkheid af te wijken van de regeling. De rijksregeling gaat uit van 90% van de bijstandsnorm. In onze gemeente is gekozen 100% van de bijstandsnorm als bestaansminimum te hanteren. Bij de tariefstelling is rekening gehouden met de te verlenen kwijtschelding. Kwijtschelding is mogelijk van de afvalstoffenheffing en het rioolrecht. In de raadsvergadering van 25 november 2021 is besloten ook kwijtschelding mogelijk te maken voor maximaal 6 aanbiedingen van de restafvalcontainer. Belasting/recht
2020
2021
2022
Afvalstoffenheffing
€
43.255
€
39.734
€
18.486
Rioolrecht
€
45.536
€
51.054
€
43.042
Totalen
€ 88.791
€ 90.788
€ 61.528
Bouwleges overzicht opbrengst en aantal verleende bouwvergunningen 2016 t/m 2022 Jaartal
Opbrengst bouwleges
Aantal vergunningen
2016
€
605.359
266
2017
€
913.190
301
2018
€
1.014.222
340
2019
€
527.099
348
2020
€
526.015
376
2021
€
790.314
338
2022
€
811.311
332
Begraafrechten Uitgangspunten zijn (raad 25 april 2013): - het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid loslaten; - 88% van het groenonderhoud ten laste te brengen van het budget groenonderhoud; - een eventueel resterend tekort op het product begraven komt ten laste van het resultaat; - de tarieven jaarlijks alleen te indexeren met het CPI-indexcijfer voor huishoudens (2022, 1,5%).
78
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Lokale heffingen
Secretarieleges De opbrengst secretarieleges 2022 is als volgt opgebouwd. Begroting 2022 (na wijz.)
Leges
Werkelijk 2022
Rijbewijs-gemeente
€
72.688
€
66.543
Reisdocumenten (paspoorten/ID-kaarten)
€
60.000
€
71.502
Gehandicapten parkeerkaart
€
3.955
€
6.788
Akten en uittreksels
€
9.076
€
7.692
Verklaring omtrent gedrag
€
825
€
720
Eigen verklaring
€
15.152
€
11.867
Huwelijken/partnerschappen
€
44.584
€
55.212
Burgerlijke stand/Naturalisatie
€
6.000
€
2.936
Adresaanduiding
€
4.101
€
3.874
Basisregistratie personen
€
4.572
€
3.342
Totaal legesinkomsten
€
220.953
€
230.476
Productieaantallen Product
Werkelijk aantal 2020
Werkelijk aantal 2021
Begroot aantal 2022
Werkelijk aantal 2022
Burgerlijke Stand Huwelijksvoltrekkingen
69
72
80
98
Geregistreerd Partnerschap
41
35
35
28
Geboorteaangiften
67
59
50
41
Geboorteaangiften levenloze kinderen
0
0
0
0
Overlijdensaangiften
199
204
170
222
Burgerlijke stand, uittreksel
159
0
170
400
Naturalisatieverzoeken
28
26
30
16
Optieverzoeken
3
1
1
0
Paspoort < 18 jaar
153
265
275
462
Paspoort > 18 jaar
201
325
240
653
Spoedlevering paspoort/NIK
37
84
75
134
Nat. Identiteitskaart < 18 jaar
497
785
775
816
Nat. Identiteitskaart > 18 jaar
276
479
375
517
Uittreksel BRP
263
382
510
851
Archiefonderzoek
133
75
310
48
2.788
3.082
3.240
2.256
Spoedlevering rijbewijs
174
235
210
276
Eigen verklaring
366
328
340
335
26
17
20
16
76
93
65
136
108
129
110
98
Reisdocumenten
Persoonsregistratie
Rijbewijzen/ eigen verklaringen Rijbewijs
Huisnummering Afgegeven beschikkingen Gehandicapten parkeerkaart Gehandicaptenparkeerkaart (GPK, Invalidenparkeerkaart) Verklaring omtrent het gedrag Verklaring omtrent het gedrag
Gemeente De Wolden
79
Lokale heffingen
Jaarstukken 2022
Woonlasten
De gemiddelde woonlasten per huishouden in De Wolden zijn in 2022 (€ 761,91) 1,24% hoger ten opzichte van 2021 (€ 752,54). Dit bedrag is opgebouwd uit de aanslagen onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en de rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden. De gemiddelde woonlasten in Drenthe lagen op € 775,97 (2021 € 757,12).
80
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Onderhoud kapitaalgoederen
Onderhoud kapitaalgoederen Een aanzienlijk deel van de in gemeente De Wolden aanwezige kapitaalgoederen zoals infrastructuur, gebouwen en plantsoenen is in beheer en onderhoud van de gemeente. Voor het onderhoud van de kapitaalgoederen kent de gemeente een aantal beheersprogramma’s. We reserveren geld in de exploitatiebegroting om jaarlijks in het noodzakelijke onderhoud te kunnen voorzien. Dat doen we op basis van de beheersprogramma's. Ook het gewenste onderhoudsniveau hebben we daarin vastgelegd. Dat niveau is afhankelijk van de hiervoor benodigde beschikbare middelen. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen geeft een dwarsdoorsnede van de begroting. Lasten van onderhoud kunnen op diverse programma’s voorkomen. Basisgegevens te onderhouden kapitaalgoederen (peil eind 2022) De koppeling tussen de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie) en de beheerkaart is met de aanschaf van het nieuwe beheersysteem (Obsurv) voor de openbare ruimte gerealiseerd. De gegevens kunnen hierdoor afwijken met wat voorgaande jaren is beschreven. Onderwerp
Karakteristiek
Openbare ruimte
Oppervlakte totaal Oppervlakte verharde wegen Verharde fietspaden Half verharde voet- en fietspaden
269.777 m2
246.595 m2 164.929 m2
Zand- en puinwegen
246.261 m2
Oppervlakte groen (plantsoen)
1.063.016 m2
Oppervlakte bos en natuur (berm, etc.)
2.587.386 m2
Sportterreinen Openbare verlichting (armaturen) Speeltoestellen
60.689 st. 236.947 m2 5.275 st. 466 st.
Begraafplaatsen
6 st.
Sportaccommodaties
29 st.
Begraafplaatsen
5 st.
Brandweerkazernes
4 st.
Brede scholen
3 st.
Musea
2 st.
Kantoorpanden (algemeen)
5 st.
Scholen
16 st.
Monument Riolering
22.635 ha. 1.979.748 m2
Verharde wandelpaden
Bomen
Gebouwen
Onderhoud
1 st.
Lengte
444 km.
Kolken
18.000 st.
Minigemalen
879 st.
Individuele Behandeling van Afvalwater (IBA)
230 st.
Hoofdgemalen
119 st.
Bergbezinkvoorzieningen
6 st.
Kunstwerken
Bruggen en duikers
82 st.
Verkeersmeubilair
Verkeersborden
4.606 st.
Objectverwijzingsborden
1.202 st.
Gemeente De Wolden
81
Onderhoud kapitaalgoederen
Jaarstukken 2022
Beleidskader Voor het benodigde onderhoudsvolume zijn de volgende uitgangspunten vastgelegd: - Een beheersprogramma moet een periode beslaan van de langste afschrijving van de kapitaallasten. Hierdoor zijn we in staat altijd voldoende geld te reserveren voor het noodzakelijke onderhoud en voorkomen we desinvesteringen. - Een beheersprogramma moeten we gemiddeld iedere vier jaar opnieuw doorrekenen op basis van de actuele onderhoudssituatie (BBV). Dit schept de mogelijkheid om de onderhoudskosten tijdig naar boven of beneden bij te stellen. We hebben een kwaliteitsvisie. Die visie functioneert als een overkoepelende schil voor de onderliggende beheerssystemen. In de visie geven we het niveau aan dat bepalend is voor de individuele beheerssystemen. In 2012 is voor het laatst het kwaliteitsniveau op onderdelen openbaar groen en wegen herzien. Er wordt inmiddels gewerkt aan een herziene verzie van de kwaliteitsvisie. Als kwaliteitsniveau heeft de raad gekozen het niveau ‘basis’ met uitzondering van bedrijventerreinen. Het niveau van de groenvoorzieningen op de bedrijventerreinen is herzien naar het niveau laag. De niveaus zijn verwerkt in de opdrachten voor het planmatig onderhoud van de openbare ruimte. In 2021 zijn wij gestart met de actualisatie van het Watertakenplan Fluvius 2016-2021.
Eind 2022 is het Riolering en Water Programma 2023-2028 door de Raad vastgesteld (22 december 2022). Vanwege de overgang naar de Omgevingswet hebben wij de naam aangepast van watertakenplan naar Programma Riolering en Water. In dit programma is onze visie op de gemeentelijke watertaken omschreven en is aangegeven hoe wij invulling geven aan de wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Voor het rationeel beheer maakt de gemeente gebruik van een beheerssysteem. Dit systeem is voorzien van een grafische koppeling met de database van de beheersgegevens. Het inzichtelijk maken en uitwisselen van de data van de te beheren onderdelen in de openbare ruimte is daarmee mogelijk. De verschillende beheersprogramma’s lichten we hierna toe. Toelichting per beheersprogramma Het speelruimtebeleidsplan In de gemeente De Wolden liggen 68 speellocaties in de openbare ruimte. De omvang en inrichting variëren. Het instandhouden van speelvoorzieningen in een gemeente is geen wettelijke verplichting. Wel moeten speeltoestellen volgens het Warenwetbesluit Attractie- en speeltoestellen veilig zijn. De grondeigenaar (de gemeente) is aansprakelijk voor schade ten gevolge van bouwwerken die in zijn grond verankerd zijn. Dit betekent dat een gemeente aansprakelijk kan worden gesteld voor schade die voortkomt uit een ondeugdelijk speeltoestel of een ondeugdelijke ondergrond.
Veiligheidsinspectie Om te beoordelen of de speeltoestellen veilig zijn, vindt jaarlijks een veiligheidsinspectie plaats. We inspecteren de speelplaats, de toestellen en de speelzone. Een dergelijke veiligheidsinspectie bestaat uit de inspectie van de speelplaats, het toestel en de speelzone. De inspectie bepaalt vervolgens het noodzakelijk onderhoud of tot de eventuele vervanging van de speeltoestellen. Onderhoud door verenigingen Met ingang van 2008 is het beheer en onderhoud van de speeltoestellen overgedragen aan de speeltuinverenigingen. De resultaten van de inspecties worden doorgestuurd naar de verenigingen. Zij dienen dan vervolgens de aanbevolen acties uit te voeren. Om de veiligheid te kunnen waarborgen dienen de verenigingen de uitgevoerde werkzaamheden terug te koppelen. Immers, de voorzieningen zijn op het eigendom van de gemeente geplaatst en de gemeente is, na overdracht, nog steeds primair verantwoordelijk. Wanneer verenigingen de uitgevoerde acties terugkoppelen is aangetoond dat het noodzakelijke onderhoud daadwerkelijk is uitgevoerd door de speeltuinvereniging. Bijdrage aan vervanging speeltoestellen Om de verenigingen te ondersteunen bij het onderhouden van de speelvoorzieningen is jaarlijks een krediet beschikbaar voor cofinanciering. Op basis van de veiligheidsinspectie kan blijken dat het repareren van een speeltoestel niet rendabel is.
Het is dan vaak verstandiger het speeltoestel te vervangen door een nieuw speeltoestel.
82
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Onderhoud kapitaalgoederen
Bij het toesturen van de inspectiegegevens attenderen we alle verenigingen op de mogelijkheid een plan in te dienen voor mogelijke cofinanciering ten behoeve van vervanging van speeltoestellen. Wanneer de plannen voldoende onderbouwd zijn, kennen we maximaal 60% cofinanciering toe. In onderstaande tabel staan de in 2022 toegekende cofinancieringsbijdragen. Organisatie
Plaats
Ontvangen bijdrage
Speeltuinvereniging d ‘Olde Nes
Zuidwolde
€
1.916
Speeltuinvereniging De Speulhorst
de Wijk
€
5.114
Speeltuinstichting Ravotti
Ruinen
€
2.500
Speeltuinvereniging Middelveen
Zuidwolde
€
13.528
CBS De Arendsvleugel
Ruinerwold
€
7.640
Speeltuinvereniging Oens Hoekie
Linde
€
4.390
Streekbelang Drogteropslagen
Drogteropslagen
€
918
€
36.006
Totaal
Functionele inspectie door verenigingen Naast een veiligheidsinspectie moet de speeltuinvereniging jaarlijks ook minimaal één functionele inspectie uitvoeren. Daarbij controleert zij de functionaliteit en stabiliteit van een toestel, in het bijzonder op slijtage. Omschrijving
Begroot 2022 (na wijziging)
Onderhoud speelvoorzieningen
€
Werkelijk 2022
17.000
€
16.000
Het wegenbeheersprogramma De gemeente heeft een rationeel beheerprogramma voor verharde wegen. In dit programma heeft de raad 2007 het onderhoudsniveau vastgelegd op Basis of niveau B, waaraan het wegenonderhoud moet voldoen. In 2021 is gekozen om het kwaliteitsniveau van de wegen te differentiëren op basis van de gebruikscategorie van de wegen. Aan verhardingen in de gebruikscategorie ‘Bedrijventerreinen’ is een lager onderhoudsniveau (Laag of niveau c) vastgesteld dan de andere gebruikscategorieën. Om de twee jaar wordt in de zomerperiode een wegeninspectie uitgevoerd. De laatste weginspectie is uitgevoerd in 2022. Daarna kijken we in relatie tot het beschikbare budget, wensen van Dorpsbelangenverenigingen en plannen van andere vakgebieden welke wegen de twee daaropvolgende planjaren een onderhoudsbeurt krijgen. In 2022 zijn op basis van de weginspectie, maatregeltoets en afstemming 53.000 m2 asfaltverhardingen onderhouden, 6.000 m2 aan elementenverharding herstraat en 1.300 m2 aan half verharde paden onderhouden. Daarnaast is ruim 2.000 meter aan bermverstevigingen aangebracht. Momenteel wordt met behulp van een extern bureau gewerkt aan het opstellen van een Nota kapitaalgoederen. Na vaststelling van de Nota zullen diverse beleids- en beheerplannen moeten worden geactualiseerd. De volgorde en planning hiervan moet nog nader bepaald worden. Omschrijving
Begroot 2022 (na wijziging)
Werkelijk 2022
Klein onderhoud wegen
€
195.000
€
216.000
Groot onderhoud wegen
€
1.061.000
€
1.102.000
Verkeersvoorzieningen (bewegwijzering, borden, veiligheid)
€
102.000
€
93.000
Straatvegen en onkruidbestrijding
€
143.000
€
167.000
Bermonderhoud, inclusief maaien en bermbeplanting
€
223.000
€
177.000
Totaal
€ 1.724.000
€
1.755.000
Gemeente De Wolden
83
Onderhoud kapitaalgoederen
Jaarstukken 2022
Beheersprogramma openbare verlichting Het beleidsplan Openbare Verlichting heeft onder meer de intentie om minder energie te gaan verbruiken. Om aan het energieakkoord van 2030 te kunnen voldoen is het plan om in 2030 alle bestaande verlichting te hebben vervangen door ledverlichting. In De Wolden staan 5.275 lichtmasten waarvan de bestaande verlichting fasegewijs wordt vervangen door ledverlichting. Totaal zijn er nu 2.082 vervangen. We zetten in op het vervangen van 400 tot 500 armaturen per jaar. Omschrijving Onderhoud openbare verlichting
Begroot 2022 (na wijziging) €
95.000
Werkelijk 2022 €
108.000
Beheerprogramma kunstwerken en bruggen Het onderhoud van civiele kunstwerken is gebaseerd op het Bruggenbeheersplan vastgesteld in 2016 en de instandhoudingsinspectie 2022. Het kwaliteitsniveau is Basis, behalve op bedrijventerreinen hier is het niveau Laag. Alle Civiele Kunstwerken zijn in 2022 beoordeeld en 11 kunstwerken zijn nader technisch geïnspecteerd. Jaarlijks zetten we het beschikbaar gestelde budget in voor planmatig onderhoud aan de bruggen en duikers. Voor de begrotingsperiode 2021-2024 zijn er geen investeringskredieten opgenomen voor het vervangen van bruggen. In 2022 is planmatig onderhoud uitgevoerd aan een aantal bruggen en duikers volgens de opgestelde planning in 2020 en maatregeltoets. Op basis van de instandhoudingsinspectie en nadere technisch inspectie 2022 zal een nieuw beheerplan civiele kunstwerken worden opgesteld. De planning hiervan moet nog nader bepaald worden. Omschrijving Onderhoud bruggen en duikers
Begroot 2022 (na wijziging) €
52.000
Werkelijk 2022 €
40.000
Het beheersprogramma groen In 2012 is het kwaliteitsniveau B door de raad vastgesteld voor het onderhoud van het groen. Dit kwaliteitsniveau is verwerkt in onderhoudsbestekken. In 2022 is de technische kwaliteit geïnspecteerd van de groenvakken. Vanwege capaciteitsgebrek is er een achterstand in het verwerken van mutaties in het beheerprogramma. In Q3 2022 is begonnen met een inhaalslag die zal doorlopen naar 2023. In 2022 zijn voorbereiding gedaan om vanaf 2023 de kwaliteit opnieuw te monitoren. Vanwege ziekte en capaciteitsgebrek is dit niet eerder opgepakt. Momenteel wordt met behulp van een extern bureau gewerkt aan het opstellen van een Nota kapitaalgoederen. Na vaststelling van de Nota zullen diverse beleids- en beheerplannen moeten worden geactualiseerd. De volgorde en planning hiervan moet nog nader bepaald worden. Omschrijving
84
Begroot 2022 (na wijziging)
Werkelijk 2022
Onderhoud plantsoenen openbaar groen
€
276.000
€
798.000
Onderhoud openbaar groen begraafplaatsen
€
61.000
€
78.000
Beheersing eikenprocessierups
€
33.000
€
22.000
Totaal
€
370.000
€
898.000
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Onderhoud kapitaalgoederen
Riolering/water Eind 2022 is in het kader van de regionale samenwerking in de waterketen (Fluvius) het Riolering en Water Programma 2023-2028 opgesteld. Dit programma vervangt het Watertakenplan 20162021. In het programma is de gezamenlijke visie op de gemeentelijke watertaken en de samenwerking daarin binnen Fluvius beschreven. De komende jaren zetten wij deze regionale samenwerking door om optimaal kennis en ervaring met elkaar te delen. Waarmee we een kostenbesparing realiseren en de kwaliteit en de robuustheid van het beheer van de waterketen verder verbeteren. In het programma is aangegeven hoe wij invulling geven aan de wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater en welke activiteiten wij daarvoor uitvoeren. Van deze activiteiten zijn de financiële en personele middelen in beeld gebracht. Grondwater We beheren en onderhouden drainage die in het kader van de grondwaterzorgplicht zijn aangelegd in openbaar gebied. Er zijn grondwaterpeilbuizen geplaatst voor de grondwaterzorgplicht. Deze peilbuizen zijn voorzien van meetapparatuur waarmee we continu inzicht hebben in de grondwatersituatie. Actualisatie basisrioleringsplannen – opstellen Systeemoverzichten Stedelijk Water Periodiek berekenen we rioolstelsels door om te beoordelen of deze nog voldoende kwaliteit en klimaatbestendig zijn. Bij de nieuwe berekeningen kijken wij nu naar het totale systeem.
We nemen daarvoor ook de watergangen waar onze riolen op afvoeren mee in de analyse. Daarom spreken we van het systeemoverzicht stedelijk water en niet meer over het basisrioleringsplan. Onderzoek foutieve aansluitingen Jaarlijks verrichten we onderzoek naar foutieve rioolaansluitingen. Daarbij gaat het om aansluitingen van hemelwater op een druk- of vuilwaterriolering of van vuilwater op hemelwaterriolering. Inspecties/onderhoud We inspecteren de technische staat van de riolering regelmatig. De camera-inspecties voeren we uit in riolering die minimaal 35 jaar oud is. Vervolgens is de inspectiefrequentie elke tien jaar. De kleine schades die tijdens de inspectie van de riolering worden geconstateerd, repareren we in het jaar volgend op de inspectie. Grotere renovatiewerkzaamheden en/of vervanging van riolering worden meegenomen in een integrale projectafweging. Daarin wordt ook het exacte jaar van uitvoering bepaald. Het waterschap controleert alle IBA's jaarlijks in het kader van planmatig onderhoud en reinigt slibvangers, repareert schades en controleert steekproefsgewijs de kwaliteit van het uitstromende water. Reiniging Voor een goede afstroming in de vrijvervalriolering reinigen we jaarlijks een deel van de vrijvervalriolering.
De vuilwater riolering (droogweerafvoer en gemengd) reinigen we ongeveer één keer per zeven jaar en het regenwaterriool reinigen we één keer per twintig jaar. Kolken reinigen we twee keer per jaar. Gemalen en minigemalen controleren en reinigen we één keer per jaar. Omschrijving
Begroot 2022 (na wijziging)
Werkelijk 2022
Onderhoud e.d. vrijvervalriolering
€
170.000
€
109.000
Onderhoud e.d. vacuüm drukriolering, gemalen en bezinkbassins
€
36.000
€
48.000
Onderhoud individuele behandeling afvalwater (IBA)
€
30.000
€
33.000
Totaal
€
236.000
€
190.000
Gemeente De Wolden
85
Onderhoud kapitaalgoederen
Jaarstukken 2022
Het gebouwenbeheersplan Het gebouwenbeheersplan van het gemeentelijke gebouwen is herzien. De uitkomsten van deze inspecties zijn verwerkt in het beheersysteem gebouwen (Planon) maar moet nog worden vastgesteld door het college. Met dit systeem kan de onderhoudsbehoefte voor de komende tien planjaren en verder worden berekend. In de tussenliggende jaren wordt jaarlijks beoordeeld welk onderhoud is uitgevoerd en in hoeverre de voorziening en de dotatie nog op pijl zijn. De budgettaire aspecten worden in de financiële paragraaf benoemd. Verder wordt in deze nota een duidelijke scheiding aangebracht tussen ‘periodiek groot onderhoud’ en ‘normaal klein jaarlijks onderhoud’. Ook is er een doorrekening gemaakt voor groot onderhoud op langere termijn. Op deze berekening is de jaarlijkse storting in de ‘voorziening onderhoud gebouwen’ afgestemd. De kosten van het onderhoud stijgen jaarlijks door de leeftijd van de gebouwen, verder heeft de recente inflatie en de behoorlijke bouwkostenstijging een schokeffect op de onderhoudskosten. In 2023 zal een actualisatie plaatsvinden van het meerjaren onderhoudsplan gemeentelijke gebouwen. Op basis van het nog vast te stellen onderhoudsplan in het gemeentelijke gebouwenbeheersysteem (Planon), zal het 10-jaarlijks gemiddelde met ca. 25% gaan stijgen om het gewenste en vastgestelde kwaliteitsniveau te handhaven.
Jaarlijks wordt bekeken of dit budget nog toereikend is. In 2022 is het planmatig onderhoud en groot onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen uitgevoerd. De onderstaande werkzaamheden zijn slechts een kleine opsomming van wat er het afgelopen jaar is uitgevoerd op bouwkundig en installatietechnisch onderhoud. Er is buitenschilderwerk aan drie van de vier brandweerkazernes uitgevoerd. Er heeft een upgrade van de kantineruimte op de gemeentewerf plaatsgevonden. En de lichtstraten op deze locatie zijn vervangen op kosten van onze verzekeraar als gevolg van een forse hagelschade. Er is een start gemaakt met het onderzoeken van verdere verduurzaming van de sporthallen in De Wolden zodat deze aanbesteed kunnen worden. Sporthal de Marse is o.a. voorzien van vloerisolatie en de buitenwanden van een verhoogde isolatiewaarde. De eerste contouren van de totstandkoming van Het Huus veur Sport en Cultuur op de locatie sporthal Wessel Boer worden steeds meer zichtbaar. De verwachting is dat het gebouw eind 2023 wordt opgeleverd. Ook de onverwachte huisvesting van Oekraïners en statushouders hebben de nodige tijdsinzet gevraagd van de afdeling Vastgoed. Omschrijving
86
Begroot 2022 (na wijziging)
Werkelijk 2022
Normaal klein jaarlijks onderhoud
€
237.000
€
197.000
Storting in de voorziening voor periodiek groot onderhoud (exclusief onderwijs)
€
260.000
€
240.000
Totaal
€
497.000
€
437.000
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico’s op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden. Inleiding Het weerstandsvermogen dient om niet begrote kosten en risico’s op te vangen. Het geeft een indicatie van de robuustheid van de begroting. Risicobeheersing heeft daarom een belangrijke relatie met het weerstandsvermogen. Reguliere risico’s worden afgedekt met verzekeringen of voorzieningen/bestemmingsreserves. Voor risico’s die niet tegen acceptabele kosten kunnen worden verzekerd en waarvan de omvang niet redelijkerwijs is in te schatten dient het weerstandsvermogen als dekkingsmiddel. Binnen de uitvoering van het beleid doen we al veel aan het beperken van risico’s. Bij elk besluit tot uitvoering nemen we waarborgen op in de college- en raadsvoorstellen om risico’s zoveel mogelijk te vermijden of te beperken. Daarnaast zijn op allerlei terreinen (wegen, riolering, gebouwen, openbare verlichting, etc.) beheersplannen opgesteld waarbij we zo nodig voorzieningen treffen. Bij grotere projecten bouwen we diverse momenten in waarop de gemeente nog kan kiezen om al dan niet door te gaan (go of no-go momenten).
Alle voorstellen beoordelen we op eventuele risico’s met financiële-, personele- en/of juridische consequenties. Kortom: risicomanagement maakt primair onderdeel uit van de dagelijkse processen. In de opgestelde ‘Nota weerstandsvermogen en Risicomanagement’ zijn de doelstellingen en begrippen betreffende het weerstandsvermogen en aanpak verder uiteengezet. Inventarisatie van de weerstandscapaciteit Om risico’s te kunnen opvangen is het van belang dat hiervoor een buffer beschikbaar is. In dit kader is de weerstandscapaciteit van een gemeente van belang. We maken onderscheid tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is het vermogen dat we kunnen inzetten om eenmalige tegenvallers op te vangen. De incidentele weerstandscapaciteit wordt uitgedrukt in beschikbare incidentele middelen (vermogen), namelijk de omvang van de vrij besteedbare reserves. Vrij besteedbare reserves zijn reserves waaraan de gemeenteraad geen specifieke bestedingsdoelen heeft gekoppeld. De incidentele weerstandscapaciteit is als volgt opgebouwd. Omschrijving
Bedragen x € 1.000
Begroting 1-1-2022
Algemene reserves
Werkelijk 31-12-2022
23.072
24.251
Algemene reserve bouwgrondexploitatie
-/-
135
-/-
0
Activa met een maatschappelijk nut *
-/- 10.615
-/-
8.371
Totaal incidentele weerstandscapaciteit
12.322
15.880
* Deze activa kunnen namelijk niet zomaar worden vervreemd als de gemeente middelen nodig heeft om een tegenvaller op te vangen. Het weerstandsvermogen moet 'vrij' zijn, aldus Prof. Dr. M.A. Allers, hoogleraar economie van decentrale overheden.
Normaal blijven de cijfers van de bouwgrondexploitatie buiten beschouwing, omdat daarvoor een afzonderlijke weerstandscapaciteit geldt (zie ook de Paragraaf grondbeleid) en waarvoor we binnen de Algemene reserve bouwgrondexploitatie een afzonderlijke buffer aanhouden. Overigens is gebleken dat op grond van de berekeningen volgens de zogenoemde IFLO-methode, er i.v.m. een totale negatieve boekwaarde geen bedrag per ultimo 2022 in deze reserve behoeft te worden aangehouden. Structurele weerstandscapaciteit Met de structurele weerstandscapaciteit bedoelen we de middelen die we permanent kunnen inzetten om tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. Hierbij zijn ook de risico’s van belang die aan de uitvoering van al die taken kleven. De structurele weerstandscapaciteit kunnen we in noodgevallen inzetten om aan
Gemeente De Wolden
87
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Jaarstukken 2022
meerjarige verplichtingen te kunnen voldoen. Hiermee kunnen we voldoen aan bijvoorbeeld de rente- en aflossingsverplichtingen van de aangetrokken leningen. Omschrijving
Bedragen x € 1.000
2022
Onvoorziene uitgaven (exclusief taakmutaties)
2024
2025
30
30
30
30
2.891
2.891
2.891
2.891
-
-
-
-
2.921
2.921
2.921
2.921
Onbenutte belastingcapaciteit Begrotingsoverschot (= begrotingssaldo) - zie hierna Totaal structurele weerstandscapaciteit
2023
Onvoorziene uitgaven De post Onvoorziene uitgaven kunnen we inzetten voor bepaalde incidentele uitgaven die geen structureel karakter dragen. De criteria die hierbij worden gehanteerd zijn onvoorspelbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar. De post onvoorzien bedraagt in de begroting 2022 € 30.000. In overeenstemming met eerdere besluitvorming is de post onvoorzien gesplitst in onvoorziene lasten college van B&W (€ 20.000) en onvoorziene lasten incidentele- en startsubsidies (€ 10.000). Onbenutte belastingcapaciteit Voor de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit onroerende-zaakbelastingen (OZB) werd voorheen vaak de artikel 12-norm gehanteerd. Het gewogen gemiddelde percentage van de WOZwaarde voor toelating tot artikel 12 van de Financiële verhoudingswet bedraagt voor 2022: 0,1800 (redelijk peil volgens pagina 100 van de Meicirculaire 2021). Het percentage in De Wolden bedraagt voor 2022 op basis van de vastgestelde verordening: 0,1123. Om te voorkomen dat de lokale lasten te veel gaan stijgen, stelt het Rijk jaarlijks een macronorm vast, waarmee de totale OZB-opbrengst van alle gemeenten maximaal mag stijgen. De raad heeft in het verleden aangegeven voor de OZB uit te gaan van een jaarlijkse verhoging (naast autonome uitzetting) met een percentage dat gelijk is aan de inflatiecorrectie. Vooralsnog wordt uitgegaan van 1% autonome uitzetting en 1,5% inflatiecorrectie.
Hiermee blijven we onder de macronorm van het Rijk. De werkelijke onbenutte belastingcapaciteit van deze belasting is echter groter dan hiervoor bedoeld. Als we de capaciteit 2022 bijvoorbeeld afzetten tegen de norm toelating artikel 12gemeente, dan is er nog een ruimte van € 2.890.000 (€ 4.795.000 x 0,1800/0,1123 gewogen gemiddelde volgens systematiek pagina 100 Meicirculaire 2021 = € 7.685.000 -/- € 4.795.000). Berekeningswijze onbenutte belastingcapaciteit
Uitkomst
Geraamde OZB-opbrengst gemeentebegroting 2022 (na wijziging)
A
€ 4.795.000
Landelijk gemiddeld gewogen norm artikel-12 toelating
B
0,1800
Gemeentelijk gemiddeld gewogen percentage
C
0,1123
Formule berekening onbenutte belastingcapaciteit Uitkomst berekening is € 7.685.000 -/- € 4.795.000
(A*B/C) - A € 2.890.663
Het rioolrecht en de afvalstoffenheffing mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. Omdat deze beide (nagenoeg) al geheel kostendekkend zijn bij De Wolden, zit hierin geen ruimte om extra middelen te genereren. Begrotingsoverschot Een eventueel begrotingsoverschot op de exploitatie namen we ook mee in de berekening van de structurele weerstandscapaciteit. Volgens informatie van de provincie Drenthe (toezichthouder) is dit voor de berekening van de weerstandscapaciteit niet toegestaan. Inventarisatie van de risico’s De omvang van het noodzakelijke weerstandsvermogen wordt telkens herzien op basis van ontwikkelingen. De risico’s worden bij het opstellen van de begroting en jaarrekening geactualiseerd.
88
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Aan de hand van een lijst met mogelijke onderwerpen zijn de grootste risico’s voor de gemeente in beeld gebracht. De risico’s zijn nu beoordeeld aan de hand van de matrices en de tabellen die zijn opgenomen in de nota Weerstandsvermogen en risicomanagement. De omvang x de kans, dat het risico zich voordoet, geeft aan wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Zoals in onderstaande tabel is weergegeven, bedraagt de benodigde weerstandscapaciteit voor de jaarrekening 2022 € 9,277 miljoen. Risico
Bedragen x € 1.000
Maximale omvang risico
Benodigde weerstandscapaciteit
Risicokans
Algemene uitkering
1.275
Gemiddeld
510
Bedrijfsvoering (incl. aandeel SWO)
3.391
Hoog/laag
2.312
138
Hoog/gemiddeld/laag
20
Schadeclaims Externe factoren
-
Laag
-
13.203
Hoog/laag
3.806
Grondexploitatie
*
Gemiddeld
-
Kapitaalgoederen
-
Laag
-
Financieel
Open-einde regelingen
237
Gemiddeld/laag
82
Projecten
663
Laag/gemiddeld
119
Verbonden partijen
7.277
Gemiddeld/laag
1.667
Overige categorieën
1.833
Gemiddeld/laag
761
Totalen
27.965
9.277
* Afzonderlijke risicoanalyse grondexploitatie (zie paragraaf grondbeleid) geeft geen nadelige saldi te zien.
Vergelijkende cijfers
Categorie
Begroting Jaarrek. Jr. 2022 Begroting 2022 2022 benodigde 2022 benodigde max. weerstandmax. weerstandrisico capaciteit risico capaciteit
Jaarrek. Jr. 2021 2021 benodigde max. weerstand risico capaciteit
Verschil benodigd jr. 2022 tov begroting 2021
Verschil benodigd jr. 2022 t.o.v. jr. 2021
Algemene uitkering
1.275
510
1.024
512
971
486
-2
+24
Bedrijfsvoering
3.391
2.312
3.147
492
3.345
522
+1.820
+1.790
(schade)claims
138
20
138
21
138
21
-1
-1
-
-
4
1
175
53
-1
-53
Financieel
13.203
3.806
14.082
2.735
12.898
2.558
+1.071
+1.248
Grondexploitatie
*
*
*
*
*
*
*
*
Kapitaal goederen
-
-
-
-
-
-
-
-
Open-einde regelingen
237
82
240
61
308
109
+21
-26
Projecten
663
119
903
100
859
98
+19
+33
Verbonden partijen
7.227
1.667
7.258
802
7.899
983
+865
+675
Overige
1.833
761
1.885
239
5.053
556
+522
+575
Totaal
27.967
9.277
28.681
4.963
31.646
5.386
+4.314
+4.265
Externe factoren
Gemeente De Wolden
89
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Jaarstukken 2022
Toelichting op de grootste risico’s: De risico’s met de meeste invloed op de benodigde weerstandscapaciteit worden hieronder toegelicht. Nr.
Risico
Categorie
Maximale Risico
Benodigde weerstandscapaciteit
1
Verstrekte geldleningen Het niet nakomen van de aflossingsverplichtingen door partijen
Financieel
€
7.859.000
€
1.558.100
2
Algemene uitkering De algemene uitkering wijkt af van de raming
Algemene uitkering
€
1.274.760
€
509.904
3
Verbonden Partijen Risico's ten aanzien van onrechtmatigheden en negatieve resultaten die invloed hebben op de bijdrage en de doelstellingen
Verbonden Partijen
€
7.226.601
€
1.666.641
4
BTW compensatiefonds Veranderingen in wet- en regelgeving of foutieve aangiften
Financieel
€
1.684.547
€
1.516.092
5
Hardware, software en tractie Schade door diefstal, brand of andere voorvallen en uitval softwareleverancier
Bedrijfsvoering
€
2.980.650
€
2.235.488
Overige risico’s: Naast bovengenoemde zijn voor de berekening van de weerstandscapaciteit, onder andere ook de volgende risico’s meegenomen: Schadeclaims die niet worden gedekt door de verzekering (Categorie Claims). Openstaande vorderingen worden niet ontvangen (dubieuze debiteuren) (Categorie Overige). Weerstandsvermogen Het kengetal weerstandsvermogen is de verhouding tussen het totaalbedrag aan risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit. Met behulp van dit kengetal kan worden bepaald of het weerstandsvermogen voldoet aan de gestelde norm (= voldoende). Het kengetal voor De Wolden is als volgt berekend: Weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit € 15,880 miljoen (risicoprofiel) benodigde weerstandscapaciteit € 9,277 miljoen
= 1,71
Aan de hand van onderstaande tabel kunnen we de betekenis van deze ratio bepalen. Conform de tabel uit de nota risicomanagement kunnen we concluderen dat het weerstandsvermogen van de gemeente De Wolden ‘ruim voldoende’ is. Waardering
Ratio Weerstandsvermogen
Betekenis
A
>2,0
Uitstekend
B
1,4 > < 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 > < 1,4
Voldoende
D
0,8 > < 1,0
Matig
E
0,6 > < 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
De hoogte van het weerstandsvermogen is als volgt weer te geven. Bedragen x € 1.000
Bedrag
Weerstandscapaciteit Risico's Weerstandsvermogen
90
15.880 -/-
9.277 6.603
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
KENGETALLEN FINANCIELE POSITIE Gemeenten nemen in de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing' de vijf, vanuit het BBV verplicht gestelde financiële kengetallen op. Naast de kengetallen vindt ook een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie plaats. Doel van deze kengetallen is dat daarmee beter de structureel en reëel sluitende begroting wordt onderbouwd. 1A. Netto schuldquote De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie (totale baten exclusief mutaties reserves). 1B. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. 2. De solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hierbij wordt het eigen vermogen uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal.
In de berekening is ervan uitgegaan, dat de voorzieningen een onderdeel zijn van het eigen vermogen (VNG-definitie). Als we de voorzieningen beschouwen als vreemd vermogen (conform het BBV), dan daalt de solvabiliteit naar 54%. 3. Kengetal grondexploitatie In het verleden is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. 4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Hierbij vinden correcties plaats als gevolg van de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. Dit betreft het aandeel van de incidentele lasten ten opzichte van de totale lasten. 5. Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten.
Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Overigens laat dit kengetal eigenlijk meer een verhouding zien t.o.v. de landelijk gemiddelde woonlasten dan dat het de echt vrij toelaatbare (wettelijke) belastingruimte toont. Zie hetgeen hiervoor is vermeld bij 'Onbenutte belastingcapaciteit'. Uitkomst berekening financiële kengetallen De Wolden Omschrijving
Jaarrekening 2021
Begroting 2022
Jaarrekening 2022
1A - Netto schuldquote
18%
70%
10%
1B - Idem gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
6%
55%
2%
2 - Solvabiliteitsratio
59%
40%
55%
3 - Grondexploitatie
1,3%
1,0%
1,4%
4 - Structurele exploitatieruimte
0,2%
0,2%
0,4%
5 - Belastingcapaciteit
93%
93%
84%
Gemeente De Wolden
91
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Jaarstukken 2022
Conclusie Voorgeschreven is dat naast de kengetallen zelf, een beoordeling plaatsvindt van de onderlinge verhouding hiervan in relatie tot de financiële positie. De kengetallen zijn communicerende vaten, waarbij we kunnen stellen dat enkele een stoplichtfunctie hebben en andere een signaalfunctie. Het is overigens van belang de kengetallen in samenhang te zien omdat een afzonderlijk kengetal niet zoveel zegt over de financiële positie. Daarnaast zijn wij ons ervan bewust dat uitkomsten weliswaar momentopnames zijn maar daarnaast ook een voorspellend karakter hebben. Samenvattend ontstaat het volgende beeld
92
Netto schuldquote
Deze valt nog steeds ruim binnen de landelijk gehanteerde richtlijn van maximaal 130%. Door toenemende investeringen neemt vanzelfsprekend de omvang van de schuld ook toe.
Solvabiliteitsratio
Deze is weliswaar gestegen maar valt ruim binnen de landelijk gehanteerde richtlijn van minimaal 30%.
Grondexploitatie
De gemeente loopt geen grote bijzondere risico’s – er geldt overigens geen norm.
Structurele exploitatieruimte
Door een verdere uitzetting van de (kapitaal)lasten, waaronder het sociaal domein, neemt de druk op het positieve begrotingssaldo toe.
Onbenutte Belastingcapaciteit
Hoewel de gemeente iets onder het landelijk gemiddelde zit v.w.b. de woonlasten 2022 € 761 t.o.v. € 905 (bron: WaarStaatJeGemeente), is er t.o.v. de norm toelating artikel-12 gemeente, nog een aanzienlijke ruimte van afgerond € 2,89 miljoen om de OZB (extra) te verhogen = politieke afweging.
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Bedrijfsvoering
Bedrijfsvoering De paragraaf Bedrijfsvoering geeft inzicht in de bedrijfsvoering. De bedrijfsvoering, met uitzondering van de huisvesting, is ondergebracht in de samenwerkingsorganisatie De Wolden en Hoogeveen (SWO). De SWO heeft een eigen programmabegroting en jaarrekening met één programma, het programma Bedrijfsvoering. Naast deze paragraaf wordt dan ook verwezen naar de jaarrekening 2022 van de SWO. Voor de frauderisico’s is er een analyse opgesteld. De risico’s zijn gekwantificeerd in laag, midden en hoog. Voor alle risico’s zijn de beheersmaatregelen in kaart gebracht. Daarnaast is er een notitie misbruik en oneigenlijk gebruik opgesteld. De notitie is vastgesteld door het CMT. Op 3 juli wordt de notitie ter vaststelling voorgelegd aan het bestuur van de SWO en de directie om vervolgens ter vaststelling aan het college te worden voorgelegd. Bedrijfsvoeringskosten De bijdrage aan de SWO is, samen met de overige bedrijfsvoeringskosten opgenomen in het overzicht Overhead. Locatie Beheer Openbare Ruimte – buitendienst De centrale hoofdhuisvesting van de buitendienst is gevestigd op de terreinen achter De Vos van Steenwijklaan 75 en 73 te Hoogeveen. Tot voor kort huurden De Wolden en Hoogeveen de terreinen via kortlopende contracten. Nadat deze verhuurder de terreinen had verkocht, hebben de gemeenten de terreinen van de nieuwe eigenaar kunnen huren voor de komende tien jaar.
Het bestuur van de SWO heeft in februari 2022 besloten de centrale hoofdhuisvesting onder te brengen in de begroting van de SWO. De Wolden betaalt in 2022 € 57.339. Een overzicht van de werkelijke exploitatie en investeringen staat hieronder. Exploitatiebudgetten Lasten
Bedragen x € 1.000
Rekening 2022
Gemeentehuis Zuidwolde
519
Openbare werken Zuidwolde
46
Gemeentewerf de Vos van Steenwijklaan Hoogeveen
57
Gemeentesecretaris
190
Bezwaar en beroep
7
Communicatie en overige voorlichting
60
Bedrijfsvoering algemeen (bijdrage aan SWO)
18.818
Lasten programma
19.697
Investeringen N.v.t.
Gemeente De Wolden
93
Financiering
Jaarstukken 2022
Financiering Inleiding In deze paragraaf rapporteren wij over het gevoerde treasurybeleid, de beheersing van de financiële risico's en de ontwikkeling op het gebied van rente en financiering. Treasury is het besturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico's. De risicobeheersing richt zich op renterisico’s, kredietrisico’s, koersrisico’s en valutarisico’s. De ‘Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden’ (Ruddo) bepaalt de vereisten ten aanzien van de kredietwaardigheid van financiële instellingen. Wettelijk kader De uitvoering van de gemeentelijke financieringsfunctie dient plaats te vinden binnen de wettelijke kaders van de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido), die op 1 januari 2001 is ingevoerd en voor het laatst in 2009 is gewijzigd. In de wet staan transparantie en risicobeheersing centraal. De transparantie komt tot uitdrukking in een verplicht treasurystatuut en een financieringsparagraaf in zowel de begroting als de jaarrekening. Een ander belangrijk uitgangspunt van de Wet Fido is dat deze wet aan de lagere overheden de verplichting oplegt financiële risico’s op treasurygebied te beheersen. In het treasurystatuut zijn binnen de mogelijkheden van de wet Fido en de Ruddo de kaders vastgelegd voor de uitvoering van de treasuryfunctie bij de gemeenten.
Omdat het schatkistbankieren en de wet Houdbaarheid overheidsfinanciën (Wet Hof) wettelijk kader hebben gekregen, hebben wij het treasurystatuut in november 2014 hierop aangepast. Vermogenspositie Langlopende leningen In onderstaande tabel staat het verloop van de langlopende vaste geldleningen. Jaar
Stand per 1-1
Opgenomen
Aflossing
2019
15.997
0
1.145
14.852
2020
14.852
5.000
1.145
18.707
2021
18.707
0
1.269
17.438
2022
17.438
10.000
1.270
26.168
Bedragen x € 1.000
Stand per 31-12
Langlopende geldleningen/Leningenportefeuille In 2022 is een langlopende lening van € 10.000.000 aangetrokken. Hiermee kunnen we de investeringen van gemeente De Wolden financieren. Door het aantrekken van deze langlopende lening hebben we per 31-12-2022 een schuldpositie van € 26 miljoen op de balans staan. Gemiddeld betalen we 1,7% rente over deze schulden. Onze portefeuille bevat zes lineaire geldleningen die we hebben afgesloten bij de BNG Bank. Kortlopende geldleningen Per 31 december 2022 hebben we een voor een bedrag van € 9,6 miljoen uitstaan in de Rijks schatkist. Daarnaast hebben we voor € 5 miljoen een kasgeldlening verstrekt aan een gemeente. Financieringsbeleid Om te voorzien in de financieringsbehoefte staan de gemeente interne en externe financieringsmiddelen ter beschikking. De interne financieringsmiddelen bestaan uit de reserves, oftewel eigen vermogen en de voorzieningen. De externe financieringsmiddelen bestaan uit de opgenomen langlopende geldleningen en kortlopende middelen (o.a. rekening-courant geld en kasgeldleningen), oftewel het vreemde vermogen. Op het moment dat de uitgaven worden gedekt door inzet van reserves vindt een substitutie plaats van eigen vermogen naar vreemd vermogen. We werken vanuit totaalfinanciering. Kenmerk is dat er geen een-op-een relatie wordt gelegd tussen een investering en financiering, maar dat wordt gekeken naar het totaal.
Het systeem van totaalfinanciering maakt optimale benutting van externe financieringsbronnen mogelijk. We proberen leningen tegen zo laag mogelijke kosten aan te trekken en tegelijkertijd de renterisico’s te beheersen.
94
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Financiering
Liquiditeitenbeheer Liquiditeitenbeheer is het beheren, reguleren en besturen van inkomende en uitgaande geldstromen en de effecten daarvan op de rekening-courantsaldi. De BNG moet voor de kredietlimieten aan decentrale overheden liquiditeiten aanhouden, daarom wordt vanaf 1-1-2019 over het ongebruikte deel van de kredietlimiet een bereidstellingsprovisie in rekening gebracht. Om de bereidstellingsprovisie te beperken, hebben we met BNG-overleg gehad om de overeenkomst financiële dienstverlening te wijzigen. Het totale kredietarrangement is € 8,5 miljoen, hiervan is € 2 miljoen voor de kredietlimiet en € 6,5 miljoen voor intradaglimiet. Indien nodig of als de inzichten en/of rentepercentages wijzigen, dan kunnen we de bedragen binnen het kredietarrangement aanpassen. Door het opstellen van een meerjarenliquiditeitenprognose, die gebaseerd is op de meerjarenbegroting (inclusief de meerjareninvesteringsplanning), proberen we liquiditeitenrisico’s zoveel mogelijk te beperken. We maken voor het eerste jaar een liquiditeitenbegroting, daarin staan de schattingen van de uitgaven en inkomsten die verband houden met de exploitatie, grondexploitatie en investeringen. Lopende het begrotingsjaar wordt deze liquiditeitenbegroting geactualiseerd, omdat de schatting in de loop van het jaar nogal eens verandert door wijziging in de realisatie van de uitgaven en inkomsten.
Een en ander is mede afhankelijk van een goede informatievoorziening vanuit de gehele samenwerkingsorganisatie. Ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt In het jaar 2022 was de geldmarkt volop in beweging. De eerste 3 kwartalen hadden we nog te maken met negatieve rente. Door de renteverhogingen van de ECB in het najaar 2022 steeg de rente naar zo'n 1,9%. Voor gemeente De Wolden betekent dit dat er vanaf het 4e kwartaal rente wordt vergoed over onze tegoeden. Uiteraard zal door de stijgende rente ook de rente hoger worden op leningen die in de toekomst worden afgesloten. Vooralsnog hebben we daar geen last van. In de begroting van 2023 gaan we ervan uit dat er in 2023 geen langlopende leningen hoeven te worden afgesloten. Voor 2023 verwachten we dat de lange- en korte rente verder gaan stijgen om de inflatie terug te brengen naar een reëel niveau. Met betrekking tot de geld- en kapitaalmarkt volgen wij, naast eigen visie en waarneming ook de adviezen van de grote banken en beleggers. Risicobeheersing De belangrijkste financiële risico’s bij de uitvoering van het treasurybeleid zijn de renterisico’s, kredietrisico’s, liquiditeitenrisico’s en koersrisico’s. Aangezien de gemeente geen leveranciers en afnemers kent van buiten de eurolanden zijn koersrisico’s niet aanwezig. Blijven over de rente-, krediet- en liquiditeitenrisico’s.
Kasgeldlimiet (kortlopende schuld) De kasgeldlimiet is de toelaatbare omvang van de netto vlottende schuld om op de korte termijn het renterisico te beheersen. De risico’s zijn groot door mogelijke fluctuaties op de geldmarkt. Onder de vlottende schuld vallen alle financieringen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar. De limiet is door de minister van Financiën vastgesteld op 8,5% en is het maximum percentage van het begrotingstotaal(lasten) dat met kortlopende middelen mag worden gefinancierd. Financiering met kortlopende middelen heeft de volgende voordelen: - De rente op kortlopende leningen is nagenoeg altijd lager dan op langlopende leningen. - Het geeft een grotere flexibiliteit. Als de kasgeldlimiet structureel wordt overschreden moeten binnen drie kwartalen maatregelen worden getroffen om dat teniet te doen. Dat kan door consolidatie (= het omzetten van kortlopende in langlopende schulden). De kasgeldlimiet afgerond is € 4,7 miljoen. In onderstaande tabel is voor 2022 de kasgeldlimiet afgezet tegen de netto vlottende schuld.
Gemeente De Wolden
95
Financiering
Jaarstukken 2022
Berekening kasgeldlimiet 1e kwartaal
2e kwartaal
3e kwartaal
4e kwartaal
In % van grondslag (= begrotingstotaal na wijziging)
8,5%
8,5%
8,5%
8,5%
In bedrag (x € 1,0 miljoen)
4.742
4.742
4.742
4.742
2
Omvang vlottende schuld
5.487
7.320
2.927
0
3
Vlottende middelen
9.287
20.341
22.266
16.560
-3.800
-13.021
-19.339
-16.560
Toegestane kasgeldlimiet (1)
4.742
4.742
4.742
4.742
Overschrijding (-) of Ruimte (+)
8.542
17.763
24.081
21.302
Berekening kasgeldlimiet 1
Bedragen x € 1.000
Toegestane kasgeldlimiet
Toets kasgeldlimiet 4
Totaal netto vlottende schuld (2-3)
5
Totaal netto vlottende middelen (3-2)
Renterisiconorm en renterisico’s vaste schuld De Wet Fido definieert vaste schuld als opgenomen geldleningen met een rentetypische looptijd groter dan of gelijk aan 1 jaar. Van renterisico is sprake als er onzekerheid bestaat rond toekomstige renteniveaus. Deze situatie doet zich op de volgende momenten voor: - Bij variabel rentende leningen. - Als een toekomstige financieringsbehoefte nog niet afgedekt is. - Bij naderende renteaanpassingen van leningen. Het doel van de renterisiconorm is om op de lange termijn niet afhankelijk te zijn van het renteniveau in een bepaald jaar. Met de norm bevordert de Wet Fido een solide financieringswijze bij openbare lichamen en levert een bijdrage aan de uitstekende kredietwaardigheid van openbare lichamen op de kapitaalmarkt. Jaarlijks mogen de renterisico’s niet hoger zijn dan 20% van het begrotingstotaal bij aanvang van het boekjaar. In onderstaande tabel wordt de norm afgezet tegen de feitelijke situatie. Conclusie: we voldoen ruimschoots aan de risiconorm. Renterisiconorm
96
Bedragen x € 1.000
Rekening 2021
Begroting 2022
Rekening 2022
1
Renteherzieningen
0
0
0
2
Betaalde aflossing
1.269
1.470
1.270
3
Renterisico (1+2)
1.269
1.470
1.269
4a
Begrotingstotaal, waarmee gerekend is t.b.v. de norm
55.214
56.120
55.788
4b
Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage
20%
20%
20%
4
Renterisiconorm
11.043
11.224
11.158
5a
Ruimte onder renterisiconorm(4>3)
9.774
9.754
9.888
5b
Overschrijding renterisiconorm (3>4)
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Financiering
Kredietrisicobeheer Kredietrisicobeheer kunnen we omschrijven als het beheersen van risico’s die voortvloeien uit de mogelijkheid van een waardedaling van onze vorderingen als gevolg van financieel onvermogen of kastekort van tegenpartijen. Uitzettingen kunnen op grond van de Wet Fido en het treasurystatuut slechts plaatsvinden voor de uitvoering van een publieke taak. Daarnaast vinden uitzettingen alleen plaats bij Nederlandse overheden en andere publiekrechtelijke lichamen met een solvabiliteitsratio van 0% en financiële instellingen met een kredietwaardigheid van een AA-rating (lange termijn) of A-2 (korte termijn rating). Hieronder een specificatie van de uitzettingen naar risicocategorie. Met/zonder (hypothecaire) zekerheid
Restantschuld
% van het totaal
171
2,1
zonder
Leningen aan deelnemingen
3.122
39,2
zonder
Geldlening aan gemeenschappelijke regeling (SWO)
1.726
21,7
zonder
Deelneming/geldlening Stim. Volkshuisv.Ned. Gem.
914
11,5
zonder
1.855
23,3
met
176
2,2
zonder
7.964
100
Risicogroep
Bedragen x € 1.000
Aandelen en deelnemingen (o.a. nutsbedrijven)
Hypothecaire geldleningen ambtenaren Overige leningen Totaal
We hebben in totaal € 8,0 miljoen uitgeleend. De deelnemingen betreffen onze aandelen in de NV Bank Nederlandse Gemeenten, NV Rendo, NV W.M.D. en Essent milieu. De deelneming in de Stichting Glasvezel De Wolden is verkocht aan Rendo Fiber B.V. De leningen aan deelnemingen zijn leningen aan Enexis en Stichting Glasvezel De Wolden. De geldlening aan de gemeenschappelijke regeling De Wolden Hoogeveen (SWO) is toegenomen ten opzichte van 2021, vanwege aanschaf van activa. Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten (SVN) heeft € 914.000 aan leningen verstrekt aan particulieren voor o.a. duurzaamheidsleningen, zonneleningen en verzilverleningen. Op de hypothecaire geldleningen aan ambtenaren is in 2022 € 370.000 afgelost. De restantschuld bedraagt per 31 december 2022 € 1.855.000. De overige geldleningen betreffen een lening aan zwembad Ruinen en aan de dorpshuizen Ansen, Echten en Koekangerveld en een lening in het kader van de WMO. Interne rente In de begroting 2022 was rekening gehouden met een interne rente van 0,4%. Nacalculatie van de interne rente heeft geleid tot een bijstelling van het percentage van 0,4% naar 0,2%. Deze rente rekenen we in overeenstemming met het BBV toe aan alle geactiveerde investeringen. Voor de grondexploitatie wordt een andere berekening voor de rente gehanteerd, deze rekenrente is uitgekomen op 0,4%. Renteschema
Bedragen x € 1.000
a.
Externe rentelasten over de korte en lange financiering
386.401
b.
Externe rentebaten
262.306
Saldo rentelasten en rentebaten
124.095
Gemeente De Wolden
97
Financiering
Renteschema c.
Rente die aan de grondexploitatie wordt doorberekend
Jaarstukken 2022
Bedragen x € 1.000 -3.102
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
120.933
d.
Aan taakvelden toegerekende rente (rente omslag)
-126.400
e.
Renteresultaat op het taakveld Treasury
-5.407
De boekwaarde van de activa die integraal zijn gefinancierd bedraagt per 1 januari 2022 € 59.900.781. De aan de taakvelden toegerekende rente bedraagt € 126.400. De lagere interne rente en het positief renteresultaat wordt grotendeels veroorzaakt door de ontvangen rente. De ontvangen rente was hoger dan begroot door enerzijds een prijseffect als gevolg van de renteverhogingen door de ECB. Anderzijds was er ook een volume effect: de langlopende lening die is afgesloten bleek achteraf gezien niet per direct nodig. Schatkistbankieren Op 15 december 2013 is de wet verplicht schatkistbankieren van kracht geworden. Vanaf dat moment zijn alle decentrale overheden (provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen in de vorm van een openbaar lichaam) verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden. Dit betekent dat overtollige gelden niet langer bij bijvoorbeeld banken buiten de schatkist mogen worden weggezet. Wel mogen decentrale overheden overtollige middelen aan elkaar uitlenen, zolang er geen sprake is van een toezichtrelatie, om zodoende een beter rendement te halen dan bij de schatkist. De schatkist biedt geen leen- of roodstand faciliteiten aan. Deelname van decentrale overheden aan het schatkistbankieren draagt bij aan een lagere EMUschuld van de collectieve sector, waardoor de externe financieringsbehoefte van het Rijk minder wordt.
Dit vertaalt zich in een lagere staatsschuld. Voor gemeenten geldt een doelmatigheidsdrempel van 2,00% van het begrotingstotaal. Ons begrotingstotaal over 2022 was € 55.787.514, het drempelbedrag is dan € 1.115.750. Over het dagelijkse saldo wordt de daggeldrente (Eonia) vergoed. Berekening EMU-saldo In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV, art. 3 en 4) is de verplichting vastgesteld dat de gemeenten in de jaarrekening ook het EMU-saldo dienen te verstrekken. Deze jaarrekening is opgesteld volgens een (gemodificeerd) stelsel van baten en lasten. Het EMU-saldo gaat niet uit van baten en lasten, maar gaat uit van ontvangsten en uitgaven, berekend op transactiebasis en overeenkomstig met de voorschriften van het Europese systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie.
In het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen van 23 maart 2022 is gesproken over de EMUnorm voor de decentrale overheden. In dit overleg is een EMU-Norm van -0,4 procent van het bbp voor 2023 overeengekomen. Hiermee wordt de eerdere regeling van de periode 2019-2022 met 1 jaar verlengd. 98
Gemeente De Wolden
Jaarstukken 2022
Financiering
De EMU-systematiek werkt op een andere manier dan het (gemodificeerde) baten- en lastenstelsel dat de gemeenten hanteren. Investeringen tellen bijvoorbeeld niet mee in het stelsel van baten en lasten, daarbij wordt uitgegaan van de kapitaallasten van de investeringen. Investeringen in een jaar tellen echter wel volledig mee in het EMU-saldo. Het EMU-saldo van de gemeente De Wolden komt voor 2022 uit op € 2,9 miljoen.
Gemeente De Wolden
99
Verbonden partijen
Jaarstukken 2022
Verbonden partijen Inleiding De gemeente is vrij in haar keuze hoe een taak zal worden uitgevoerd. De gemeente kan een subsidie verstrekken, haar taak zelf uitvoeren of dit laten uitvoeren door een verbonden partij. Een reden bij deze keuze van uitvoering kan gelegen zijn in doelmatigheid, doeltreffendheid en/of bestuurlijke krachtenbundeling. Verbonden partijen, waaronder ook Publiek-Private-Samenwerking (PPS) constructies en gemeenschappelijke regelingen, zijn ingezet om op efficiënte wijze maatschappelijk beoogde doelen te realiseren. Verbonden partijen gemeente De Wolden Verbonden partijen van de gemeente De Wolden kunnen als volgt worden ingedeeld: - Gemeenschappelijke regelingen. De gemeenteraden van twee of meer gemeenten kunnen een Gemeenschappelijke regeling treffen ter behartiging van één of meer belangen van die gemeenten. - Deelnemingen. Vanuit het oogpunt van het behartigen van het publieke belang is de gemeente geheel of gedeeltelijk in het bezit van de aandelen van een aantal vennootschappen. - Stichtingen, verenigingen, BV’s of NV’s. Het college kan, de raad gehoord hebbende, besluiten deel te nemen in een stichting, vereniging, BV of NV. - PPS-constructies. Publiek private samenwerking is een middel om bepaalde beleidsdoeleinden te realiseren. De samenwerking met marktpartijen moet een meerwaarde opleveren.