Energiestrategie De Wolden 2025 - 2040

Borging realisatie opgave voor 2040 De DES zal in een later stadium verder worden uitgewerkt. Hiervoor volgt in de tweede helft van 2025 of begin 2026 een startbijeenkomst met lokale initiatiefnemers, energiecoöperaties, andere betrokkenen en partners, zoals de Natuur en Milieufederatie Drenthe, om de aanpak verder vorm te geven. Tijdens deze startbijeenkomst wordt met de lokale energie-initiatieven gekeken waar hun behoefte aan ondersteuning ligt voor het DESloket. Ook kijken we met elkaar wie er zitting wil nemen in de denktank die de mogelijkheden voor creatieve en innovatieve oplossingen voor de opwek van duurzame energie in onze gemeente gaat onderzoeken. Vervolgens wordt het loket van de DES en de denktank vormgegeven. Het streven is dat beiden in 2026 operationeel zijn. Zodra het loket voor de DES operationeel is, kunnen lokale energie-initiatieven zich aanmelden met ideeën om in hun dorp of gebied duurzame elektriciteit of energie op te wekken. Initiatieven om duurzame elektriciteit of energie op te wekken zijn vaak niet mogelijk binnen het huidige ruimtelijke beleid. Indien de gemeente dit vanuit een bredere afweging wenselijk vindt, zullen hiervoor altijd de reguliere ruimtelijke procedures gevolgd worden. Door zo snel mogelijk te starten met het DES-loket, kunnen lokale energie-initiatieven vroegtijdig worden ondersteund bij de vormgeving van hun plannen.

De initiatieven die voortkomen vanuit de DES proberen we zoveel mogelijk te koppelen met de Uitvoeringsplannen die omschrijven hoe we per gebied stap voor stap toewerken naar een duurzame warmteoplossing.

21

Tot slot starten we in 2026 en 2027 in twee dorpen en/of afgebakende gebieden met een pilot voor een slim energiemanagementsysteem dat vraag en aanbod bij elkaar brengt, waardoor inwoners met elkaar energie kunnen opwekken, gebruiken, opslaan en delen. Monitoring en herijking Om de voortgang van onze Energiestrategie te monitoren maken we gebruik van de RES-monitor22 en de Regionale klimaatmonitor23. Ook houden we intern de voortgang en de ontwikkeling van de groengasprojecten bij. De voortgang wordt jaarlijks via onze P&C cyclus gerapporteerd en voor inwoners inzichtelijk gemaakt op ons duurzaamheidsplatform www.dewoldengeeftenergie.nl. Als uit tussentijdse cijfers en metingen blijkt dat we bepaalde opgaven niet gaan halen, dan sturen we bij. Daarnaast vindt er in 2029 een evaluatiemoment plaats en indien hier aanleiding toe is kan dit leiden tot een aanpassing van de Energiestrategie en nadere invulling van de DES.

22

Bijlage 1: Definities Onderstaand vindt u een aantal definities, zoals gehanteerd in de Energiestrategie 2025-2040. Energieneutraal Een situatie waarin op jaarbasis evenveel energie wordt opgewekt als verbruikt. Energiehub Een plek of systeem waar verschillende energiestromen (zoals elektriciteit, warmte, gas en mobiliteit) slim worden gecoördineerd, uitgewisseld en opgeslagen. Het doel is om lokaal vraag en aanbod van energie beter op elkaar af te stemmen en zo het energiesysteem efficiënter, duurzamer en betaalbaarder te maken. Hernieuwbare elektriciteit Met hernieuwbare elektriciteit bedoelen we de terminologie zoals die is afgesproken met het Klimaatakkoord en de RES, ofwel de opwek van elektriciteit uit zonne- of windenergie. Duurzame elektriciteit Hierbij wordt een bredere definitie gehanteerd, zoals staat geformuleerd in de Richtlijn Hernieuwbare Energie (RED III) van de Europese Unie (EU). Duurzame elektriciteit is elektriciteit die wordt geproduceerd uit hernieuwbare energiebronnen zoals zon, wind, waterkracht, geothermie en bepaalde vormen van biomassa, mits deze bronnen op een milieuvriendelijke en sociaal verantwoorde manier worden benut. Deze definitie geeft dus meer ruimte dan binnen de RES is afgesproken. De Europese Unie geeft aan dat kernenergie onder voorwaarden als duurzaam kan worden beschouwd en het label ‘groen’ mogen krijgen binnen de EU-taxonomie.

Er moet dan sprake zijn van strikte veiligheidsnormen, er moet een plan zijn voor veilige opslag van radioactief afval en de technologie moet bijdragen aan de klimaatdoelen van de EU. Grootschalige zonne-installaties Een veld of een dak met zonnepanelen is ‘grootschalig’ als het vermogen van de panelen samen groter is dan 15 KW. Dat komt overeen met 43 zonnepanelen van 350 wattpiek. De grens van 15 KW is het minimum waarvoor subsidie verleend kan worden via de SDE-regeling. Kleinschalige zonne-installaties Zonne-installaties met een vermogen van minder dan 15 KW, die totdat de landelijke opgave van 7 TWh is behaald niet meetellen voor de RES-opgave, maar wel meetellen voor de landelijke energiedoelstellingen. Dit zijn zonne-installaties die vaak op woningen worden gerealiseerd. Zon op gebouwen Zon op gebouwen is het plaatsen van zonnepanelen op bestaande daken van woningen, bedrijven, scholen of andere gebouwen of solar caports. Indien de installatie groter is dan 15 KW, dan telt dit mee voor de RES-opgave. Zon op veld Het opwekken van zonne-energie via zonnepanelen die op de grond zijn geplaatst, buiten de bebouwde omgeving. Dit wordt ook wel aangeduid als zonnevelden of zonneweides. Grootschalige windenergie Grootschalige wind betreft het opwekken van elektriciteit met middelgrote tot grote windturbines, doorgaans samengebracht in windparken op land of op zee.

Deze projecten leveren aanzienlijke hoeveelheden stroom aan het landelijke net en zijn van bovenlokaal belang, met een regionale of nationale impact. Vanwege hun schaal en zichtbaarheid hebben ze een grote ruimtelijke invloed, waardoor zorgvuldige landschappelijke inpassing noodzakelijk is. Grootschalige windprojecten spelen een belangrijke rol in het realiseren van de (nationale) klimaatdoelstellingen. Kleinschalige windenergie (> 25 meter ashoogte) Windturbines die ingezet worden voor lokale energieproductie, vaak op initiatief van collectieven, bedrijven, industriële ondernemingen of andere gebruikers met een directe energievraag. De opgewekte elektriciteit is voornamelijk bedoeld voor eigen gebruik of voor lokale afzet. Denk hierbij aan dorpsmolens of windmolens bij een bedrijventerrein. 23

Erfmolens Erfmolens zijn kleine windmolens tot 15-25 ashoogte, die geplaatst worden op erven van agrarische bedrijven of woningen in het landelijk gebied. Ze zijn minder hoog en leveren stroom voor eigen gebruik. Terawattuur (TWh) Een eenheid van energie die wordt gebruikt om het jaarlijkse elektriciteitsverbruik of- productie van landen, regio’s of grote installaties aan te geven. 1 terawattuur (TWh) = 1.000.000.000.000 wattuur (Wh). Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER) Het OER-programma is een initiatief van de Nederlandse Rijksoverheid en heeft als doel om grootschalige hernieuwbare energieprojecten te realiseren op gronden, wateren en gebouwen van het Rijk. Lokaal eigendom/lokaal eigenaarschap Onder lokaal eigendom verstaat de RES-regio Drenthe eigendom van de lokale omgeving waarbij iedereen (inwoners en lokale bedrijven) in de omgeving de kans krijgt om mee te investeren en mede-eigenaar te worden en de brede omgeving betrokken is als mede-eigenaar (vaak als collectief samenwerkingsverband). Het gaat om risicodragend zeggenschap van initiatief tot ontmanteling van de productie-installatie. De RES maakt onderscheid tussen meerdere typen lokaal eigendom: •

• • •

Bewonerscollectieven en lokale partners: eigendom van een collectief samenwerkingsverband van bewoners, lokale ondernemers, agrariërs of andere lokale partners in de omgeving van het project. Uitgangspunt is dat iedereen uit de lokale omgeving, inclusief de omwonenden de kans moet hebben gehad om deel te nemen in het project. Publiek: eigendom van gemeenten, waterschappen, drinkwaterbedrijven, e.d. Dit omvat ook eigendom van bedrijven met 100% publieke aandeelhouders. Lokale bedrijven: eigendom van lokale ondernemers, agrariërs, maatschappelijke instellingen met een lokale vestiging (vaak op eigen terrein). Geen lokaal eigendom: eigendom van een partij die niet in de omgeving van het project is gevestigd. Vaak is dit een projectontwikkelaar, maar kan ook een investeringsfonds, vastgoedbedrijf of ander bedrijf zijn.

Energiecoöperatie of lokaal energie-initiatief Een lokaal energie-initiatief of energiecoöperatie is een groep mensen die samen hun dorp, stad of wijk willen vergroenen. Dat doen ze door met buurtgenoten duurzame energie of warmte op te wekken en/of de buurt helpen met energie besparen. Een energiecoöperatie is een juridische entiteit en staat ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Energiegemeenschap Een samenwerking waar bewoners, ondernemers, overheden en andere betrokkenen in een gebied onderdeel van uit kunnen maken. Deze omgevingspartijen kunnen eigenaar zijn van (een deel van) de productie-installatie, maar kunnen de opgewekte stroom ook delen, opslaan of verkopen. Dit past bij het nieuwe energiesysteem, dat een lokaal karakter kent. Vaak krijgt de energiegemeenschap vorm in een energiecoöperatie. Warmtegemeenschap Een warmtegemeenschap is een groep mensen of een organisatie die samen verantwoordelijk is voor het opwekken, verdelen en gebruiken van warmte, bijvoorbeeld via een lokaal warmtenet. Het doel is om milieuvoordelen, economische voordelen of sociale voordelen te bieden aan de leden van de gemeenschap, zonder winstoogmerk. Regionale Energiestrategie (RES) Met de RES geven regionale overheden invulling aan hun opgave uit het Klimaatakkoord om ten minste 35TWh aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken.

De RES wordt opgesteld door een regionaal samenwerkingsverband van gemeenten, provincies, waterschappen, maatschappelijke partners en het rijk, voor de ruimtelijke inpassing van de energietransitie. Elke regio beschrijft waar en in welke mate er plek is voor de opwek van duurzame energie. Het realiseren hiervan gebeurt stapsgewijs. Gemeenten spelen ook in de uitvoering een belangrijke rol; bij de vergunningverlening, het participatieproces en de ruimtelijke planning.

24

Biogas Een hernieuwbaar gasmengsel dat o.a. ontstaat op basis van vergisting. Gemiddeld bestaat biogas uit 60% methaan en 35% koolstofdioxide. Het voldoet hiermee nog niet aan de aardgaskwaliteit. Groengas Een duurzaam alternatief voor gewoon aardgas. Het wordt gemaakt van biogas, dat ontstaat uit vergisting of vergassing van biomassa. Groengas voldoet, nadat het is opgewerkt vanuit biogas, aan de aardgaskwaliteit. Vergisting Het omzetten van de biogrondstoffen in biogas met bacteriën en schimmels. Mono-mestvergisting Vergisting op basis van enkel dierlijke mest. Dorps Energie Strategie (DES) Een plan vanuit een lokaal energie initiatief om zelf aan de slag te gaan met het opwekken, opslaan, lokaal gebruiken en/of het besparen van duurzame energie. Dit kan vanuit een dorp zijn, maar ook vanuit een wijk of een afgebakend gebied. Warmteprogramma Een Warmteprogramma is een beleidsdocument waarin een Nederlandse gemeente beschrijft hoe zij de gebouwde omgeving gaat isoleren en aardgasvrij maken in de komende tien jaar. Het Warmteprogramma is een vervolg op de Transitievisie Warmte (TVW). Uitvoeringsplan Een Uitvoeringsplan is een concreet plan waarin een gemeente beschrijft hoe, wanneer en met wie een buurt, wijk of dorp aardgasvrij of aardgasvrij-ready wordt gemaakt. Het is een praktische uitwerking van de eerder opgestelde Warmteprogramma.

Rollen In bijlage 2 van de Energiestrategie staan verschillende rollen omschreven. Onderstaand de rollen en de bijbehorende definities: • • • • • • •

Regisseur: aansturing van de uitvoering van de energietransitie. Stimuleren/faciliteren: het bij elkaar brengen van partijen en het stimuleren van samenwerking. Daarbij ondersteunt de gemeente lokale energie-initiatieven en energiecoöperaties. Verkenner: het verkennen van de mogelijkheden voor een duurzaam energieproject. Beleidsmaker: het maken van beleid dat een duurzaam energieproject of andere ambities die samenhangen met de energietransitie mogelijk maakt. Initiatiefnemer: het zelf realiseren van een duurzaam energieproject. Vergunningverlener: het toetsen en eventueel verlenen van de vergunning op basis van wet- en regelgeving. Toezichthouder en monitor: toezicht houden op de voortgang van de projecten en het meten en rapporteren over CO2-reductie, energiegebruik en opwek.

25

Bijlage 2: Rollen & verantwoordelijkheden Bouwblok/-actie

Rol

Toelichting/inzet

Energietranstie

Regisseur

De gemeente stuurt de uitvoering van de Energiestrategie aan en coördineert de samenwerking tussen bewoners, bedrijven, energiecoöperaties, netbeheerders en andere overheden.

Stimuleren lokaal eigenaarschap

Stimuleren/faciliteren

Bij alle duurzame energieprojecten in onze gemeente willen we een lokaal eigenaarschap van minimaal 70, met een streven naar 100 procent realiseren. Om ondersteuning te bieden stelt de gemeente een aanjager lokale initiatieven beschikbaar en er wordt subsidie beschikbaar gesteld voor de ondersteuning van lokale initiatieven (zie ook DES). Ook kijken we per verkenning/project welke rol de gemeente kan spelen om het lokaal eigendom te realiseren. We staan daarbij open om eventueel ook financiële ondersteuning te bieden.

Energiehub De Wijk 20

Verkenner/ beleidsmaker

De gemeente voert op dit moment een verkenning uit naar de mogelijkheden voor een energiehub De Wijk 20. Afhankelijk van de resultaten van de verkenning zal het vervolg qua inzet en rol worden bepaald.

Verkenning Ruinerwold Noord

Verkenner/ beleidsmaker

De gemeente voert op dit moment een verkenning uit naar de mogelijkheden voor windenergie bij Ruinerwold Noord. Afhankelijk van de resultaten van de verkenning zal het vervolg qua inzet en rol worden bepaald.

Zon op gebouw

Stimuleren/ faciliteren/ initiatiefnemer

Voor zon op gebouw is er al ondersteuning in regionaal verband voor (agrarische) ondernemers. Daarnaast werken we aan een strategie om de meest kansrijke daken van doelgerichte ondersteuning te voorzien. Ook biedt de aanjager lokale initiatieven ondersteuning aan lokale energie-initiatieven die met zonne-installaties op gebouwen aan de slag willen gaan. Tot slot benut de gemeente haar eigen gebouwen waar mogelijk om zonne-installaties te plaatsen.

OER A28/N48

Verkenner/ beleidsmaker

De gemeente voert op dit moment een verkenning uit naar de mogelijkheden voor zonne-energie langs de N48. Afhankelijk van de resultaten van de verkenning zal het vervolg qua inzet en rol worden bepaald.

Erfmolens bij (agrarische) ondernemers

Stimuleren/ beleidsmaker

Met de Pilot Erfmolens onderzoeken we de mogelijkheden voor hogere erfmolens bij (agrarische) ondernemers en zetten we in op een aanpassing van het provinciale beleid zodat de hogere erfmolens permanent mogelijk worden. Zodra de provincie het beleid heeft aangepast, dan kan de gemeente het Omgevingsplan wijzigen en de hogere erfmolens hier ook mogelijk maken.

Inwonersinitiatief

Faciliteren

Om de RES-doelstelling te behalen staat de gemeente bij alle verkenningen open voor een alternatief vanuit inwoners. De gemeente gaat met inwoners die hiermee aan de slag willen in gesprek en voorziet hen van voldoende informatie, zodat zij zelf het alternatief kunnen uitwerken.

Groengasprojecten

Stimuleren/ faciliteren/ vergunningverlener

De gemeente stimuleert en faciliteert initiatiefnemers van groengasprojecten op verschillende manieren, vaak in samenwerking met de provincie Drenthe en met netbeheerder RENDO. Afhankelijk van de vraag van het project kan de gemeente verschillende vormen van ondersteuning bieden. Vaak zit hem dit in een verbindende rol. Bij een vergunningaanvraag neemt de gemeente de rol in van vergunningverlener.

Dorps Energie Strategie

Stimuleren/ faciliteren/ beleidsmaker/ vergunningverlener

De gemeente ondersteunt lokale energie-initiatieven bij het maken en uitvoeren van hun plannen, door middel van een speciaal loket. De gemeente beschikt over een aanjager voor lokale initiatieven, die de initiatieven van planvorming tot realisatie begeleidt en in verbinding brengt met de juiste partijen. Ook stelt de gemeente subsidie beschikbaar voor de lokale energie-initiatieven, aanvullend op reeds bestaande subsidies vanuit de landelijke overheid en de provincie. Tot slot faciliteert de gemeente een pilot in twee dorpen of afgebakende gebieden voor de uitrol van een energiemanagementsysteem. Hiervoor stelt de gemeente financiële middelen beschikbaar.

Monitoring en evaluatie Toezichthouder en monitor

Jaarlijks wordt de voortgang van de Energiestrategie gemeten. Dit doen we met de RES in regionaal verband en met de groengasprojecten in gemeentelijk verband. Indien uit de jaarlijkse metingen blijkt dat we niet op koers liggen om onze doelstellingen te behalen, dan stuurt de gemeente bij en past het waar nodig haar inzet op de bovenstaande bouwblokken en acties bij, of wordt het beleid aangepast.

26

Bronvermelding #

Link Pagina

1

Toekomstvisie De Wolden

2

2

RES 1.0 regio Drenthe

5

3

Uitvoeringsplan schoolkring Ansen

5

5

Nationaal Plan Energiesysteem (NPE)

6

6

Actieplan Duurzaamheid 2025-2027

7

7

Transitievisie Warmte De Wolden

7

10

Verkenning wind- en zonne-energie gemeente De Wolden

10

11

Milieubeoordeling voor windturbinenormen

10

12

Tijdelijke overbruggingsregeling windturbineparken

10

13

Contournota Omgevingsvisie ‘Horizon van Drenthe’

11

14

Aangescherpte voorkeursvolgorde zon

11

16

Voedsel en stroom produceren op dezelfde vierkante meter

11

22

RES-monitor

22

23

Regionale klimaatmonitor

22

27